P. 1
Tatakrama Basa Sunda

Tatakrama Basa Sunda

|Views: 747|Likes:
Dipublikasikan oleh Anggastya Dahp

More info:

Published by: Anggastya Dahp on Aug 04, 2012
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/01/2014

pdf

text

original

Tatakrama basa Sunda nyaéta ragam basa Sunda (diksi) anu dipaké atawa dipilihna dumasar kana kaayaan

anu nyarita, anu diajak nyarita, jeung anu dicaritakeunana Istilah tatakrama basa Sunda numutkeun hasil Kongrés Basa Sunda taun 1988 di Cipayung, Bogor, dipaké pikeun ngagantikeun istilah undak-usuk basa Sunda. Alesanana nyaéta lantaran undak-usuk basa awalna dimaksudkeun salaku panta-panta basa pikeun ngabédakeun kaayaan sosial masarakatna. Sedengkeun tatakrama basa Sunda dimaksudkeun pikeun silihormat jeung silihajénan BASA LOMA/BASA HORMAT = Sahanteuna aya dua ragam dina tatakrama basa Sunda, nya éta basa hormat jeung basa loma. Basa hormat umumna dipaké dina suasana resmi, nyarita jeung nu dipihormat, ogé nyarita jeung nu can wanoh. Sedengkeun basa loma umumna dipaké dina suasana loma atawa jeung batur nyarita nu geus loma BASA KASAR = Sabenerna aya hiji deui ragam basa Sunda, nyaéta basa kasar atawa garihal. Ragam basa ieu sok dipakéna sawaktu keur ngambék, nyarékan, paséa, ngécé, atawa ka sato. Tangtuna lantaran kasar, ragam basa ieu teu kaasup kana tatakrama.

Gaganti ngaran
loma akang kuring / déwék / urang kuring saréréa maneh / hidep manehna pribadi sorangan akang abdi / sim kuring abdi sadayana ... ... pribados sorangan hormat ka sorangan hormat ka batur engkang ... ... anjeun anjeunna ku anjeun nyalira

Pancakaki
loma adi aki alo anak bapa baraya / dulur hormat keur sorangan pun adi pun aki pun alo pun anak pun bapa réréhan / wargi tuang rai tuang éyang kapiputra tuang putra tuang rama wargi hormat keur batur

bibi budak cikal incu indung kolot lanceuk minantu mitoha nini pamajikan paman salaki téré pun bibi budak anak cikal pun incu pun biang kolot pun lanceuk minantu mertua pun nini pun bojo pun paman pun lanceuk téré tuang ibu murangkalih putra pangageungna tuang putu tuang ibu sepuh tuang raka mantu mertua tuang éyang tuang rai / tuang istri / geureuha tuang rama carogé / tuang raka kawalon deungeun-deungeun nu sanés / sanés wargi nu sanés / sanés wargi Babagian awak loma awak / badan beuheung beungeut beuteung birit / bujur bitis biwir bujal buuk cangkéng ceuli diri dubur gado halis hormat ka sorangan awak / badan beuheung beungeut beuteung / padaharan birit / bujur bitis biwir bujal / puseur buuk cangkéng ceuli diri dubur gado halis tenggek pameunteu / raray patuangan / lambut imbit wentis lambey udel rambut angkéng cepil salira palawangan angkeut kening hormat ka batur salira / sarira .

haté huntu irung kasakit / kanyeri kélék kuku kumis lého létah leungeun panon pianakan pingping pipi ramo sirah sirit sora suku sungut susu taktak tarang tonggong tuur haté huntu irung kasakit / kanyeri kélék kuku kumis lého létah leungeun panon pianakan pingping pipi ramo sirah larangan sora suku sungut / cangkem susu taktak tarang tonggong tuur manah waos pangambung kasawat ingkab / déhé tanggay rumbah umbel ilat panangan soca wewetengan paha damis réma mastaka larangan soanten sampéan baham pinareup taraju taar pungkur deku Pakéan loma ali baju bendo beubeur / sabuk calana ali baju bendo beubeur / sabuk calana hormat keur sorangan hormat keur batur cingcin / lélépén raksukan udeng beulitan lancingan .

carécét / saputangan gelung geulang iket iteuk karémbong keris kongkorong panitih payung sabuk / beubeur samping sisir suweng topi wedak carécét / saputangan gelung geulang iket / totopong iteuk karémbong / kekemben keris kongkorong / kangkalung panitih payung beubeur samping / sinjang sisir / pamérés suweng topi wedak salempay sanggul pinggel totopong / udeng teteken kekemben duhung kangkalung sangkétan pajeng beulitan sinjang pamérés kurabu tudung pupur Nu di imah loma anggel cacangkir / cangkir ciling / pacilingan dapur enggon / kamar gardéng / rérégan guguling imah kéjo / sangu pancuran / kamar mandi samak simbut hormat keur sorangan anggel / bantal cacangkir / cangkir kakus dapur pamondokan gardéng / rérégan guguling rorompok sangu jamban amparan simbut hormat keur batur bantal tangkepan jamban pawon pangkuleman lalangsé pepedek bumi sangu jamban amparan kampuh Kaséhatan jeung nu karasa ku awak .

loma balur batuk begang / kuru bengék / mengi bisul cageur cangkeul capé gering kalenger / kapaéhan / kapiuhan kumbah / kukumbah lapar mamayu muriang obat / ubar parna prihatin rieut sakit / kasakit salésma seubeuh tunduh hormat keur sorangan balur batuk begang asma bisul pangésto / pangéstu cangkeul capé udur kapaéhan / kapiuhan kumbah / kukumbah lapar / hoyong neda mamayu muriang obat / ubar répot prihatin rieut kasakit salésma sesek / wareg tunduh hormat keur batur lulur gohgoy langsip / langsit ampeg gambuh damang pegel palay teu damang kapidara wasuh / wawasuh palay tuang mamajeng nyenyepan landong wales prihatos puyeng kasawat pileg wareg palay kulem bolonan / kotoran / palangan / héd udur sasih / kareseban kareseban Nu karasa ku haté loma ambek atoh / bungah bageur bangga beuki hormat keur sorangan ambek bingah bageur sesah beuki / seneng hormat keur batur bendu / wera bingah saé manah sesah sedep .

bingung bungah / gumbira daék éra genah / geunah gimir hawatir / watir / karunya hélok inggis / risi ngeunah rasa / rumasa / karasa resep / karesep ripuh sadia / sayaga salempang / hariwang sedih senang sono wani bingung bingah daék / purun isin raos gimir watir héran inggis / risi ngeunah karesep ripuh / répot sayagi salempang sedih senang sono wantun éwed bingah kersa lingsem raos rentag manah hawatos hémeng rémpan raos kalangenan répot sayagi salempang / rejag manah sedih / sungkawa raos manah honeng wantun raos / rumaos / karaos raos / rumaos / karaos Kaluar tina awak loma ciduh cikiih cipanon késang tai utah ciduh cikahampangan cipanon késang / karinget kokotor utah hormat keur sorangan ludah cikahampangan cisoca karinget kokotor luga hormat keur batur Nuduhkeun tempat loma hormat keur sorangan hormat keur batur .

antara belah deukeut gigireun hareup jauh jero katuhu kédé lebah / palebah pandeuri tukang antara palih deukeut gigireun payun tebih lebet katuhu kénca leresan ti pengker pengker / pungkur antawis palih caket gédéngeun payun tebih lebet tengen kiwa leresan ti pengker pengker / pungkur Waktu loma baréto / baheula beurang bulan burit gancang / téréh geuwat heubeul / lawas isuk / isukan isuk-isuk kakara / karék kalan-kalan / sakapeung lila malem / peuting mimiti / mimitina poé sakeudeung soré taun hormat keur sorangan kapungkur / kapengker siang sasih sonten énggal geuwat heubeul / lami énjing énjing-énjing nembé sawaktos-waktos lami wengi kawitna dinten sakedap sonten taun / warsih hormat keur batur kapungkur siang sasih sonten énggal énggal lami énjing énjing-énjing nembé sawaktos-waktos lami wengi awitna / kawitna dinten sakedap sonten warsih .

témpo sarantos sarantos Pagawéan awak loma ambeu / ngambeu angir / diangir asa / rarasaan aso / ngaso bireungeuh / mireungeuh buang / bubuang / ngising cabak / nyabak caneut / nyaneut carita / omong / nyarita / ngomong cécéwok cekel / nyekel ceurik cium / nyium cokot / nyokot cukur / dicukur dahar dangdan déngé / ngadéngé diuk éndong / ngéndong gégél geuing / ngageuing heuay hitut hudang igel / ngigel ilik / ngilikan hormat keur sorangan ngambeu dikuramas raraosan ngaso mireungeuh miceun nyabak nyaneut nyanggem obéh / ombéh nyekel ceurik nyium ngabantun dicukur neda dangdan nguping / mireng diuk ngéndong gégél ngageuing heuay hitut hudang igel / ngigel ningal / ningalian hormat keur batur ngambung / ngangseu dikujamas raraosan leleson ningali kabeuratan nyepeng ngaleueut nyarios obéh / ombéh nyepeng nangis ngambung nyandak diparas tuang dangdos ngadangu calik / linggih ngawengi landep ngémutan angob kabobosan gugah ibing / ngibing ningal / ningalian .

impi imut inum katara / kaciri kedeng / ngedeng kélék / ngélék kiih labuh lahun / ngalahun lalajo létak / dilétak malik mandi maot ngais ngising nguluwut / nguyung nyaring paké / maké pangku / mangku pencét / mencétan ranyéd / ngaranyéd reureuh roko / udud / ngaroko / ngudud sampak / nyampak saré sasarap sebut seupah / nyeupah seuri sibanyo sisig / nyisig impén imut inum katawis ngedeng ngélék kahampangan labuh ngalahun nongton dilétak malik mandi maot ngais kabeuratan nguluwut / nguyung nyaring nganggo mangku meuseulan ngaranyéd reureuh roko / ngaroko nyampak mondok sasarap / neda (énjingénjing) sebat nyeupah seuri sibanyo sisig / nyisig impén mésem leueut katawis ébog ngadéhé kahampangan geubis mangkon nongton diilat mayun siram pupus / tilar dunya ngemban kabeuratan ngangluh gugah / teu acan kulem nganggo mangkon meuseulan ngalambangsari ngaso sesepeun / nyesep nyondong / kasondong kulem tuang (énjing-énjing) sebat ngalemar gumujeng wawasuh susur / nyusur .

teleg / teureuy tembang ténjo teundeun / tunda tincak tunggu ulin teleg / teureuy tembang tingal simpen nincak antos ulin telen mamaos tingali simpen nincak antos ameng Lalampahan loma abus amit / amitan anteur / nganteur arep / diarep-arep / ngarep-ngarep badarat balik / mulang cicing cunduk / datang ilu / ngilu indit / miang jugjug / ngajugjug kabur / minggat kari / tinggal leumpang paju / maju patuh / matuh pegat / kapegat permisi pindah saba / nyaba tumpak turun lebet permios jajap / ngajajapkeun ajeng / diajeng-ajeng / ngajeng-ngajeng badarat wangsul matuh dongkap ngiring mios bujeng / ngabujeng minggat kantun leumpang majeng matuh kapegat permios pindah nyanyabaan tumpak turun hormat keur sorangan lebet permios nyarengan ajeng / diajeng-ajeng / ngajeng-ngajeng nyacat mulih calik / linggih sumping / rawuh ngiring angkat bujeng / ngabujeng lolos kantun angkat majeng linggih kaandeg permios ngalih angkat-angkatan tunggang lungsur hormat keur batur .

gawé uteuk. jeung sasauran loma baca badami béja / bébéja bilang / milang celuk / nyeluk / gero / ngageroan cenah / cénah didik / ngadidik éling / inget harti iber / kabar / béja / warta itung / ngitung jawab kira / sangka / ngira / nyangka kocap / kocapkeun / kacaritakeun maca magahan / mapagahan naséhat / papatah ngajar ngaku nyaho nyana nyoba / mecakan paham paliré / maliré parah / dipaparah paribasa pikir poho hormat keur sorangan aos badanten wawartos / popoyan ngétang nyauran cenah / cénah ngatik émut harti wartos itung / ngitung walon nginten kacarioskeun maca mapagahan naséhat / papatah ngajar ngaku terang nginten nyobi paham / ngartos maliré dikinten-kinten paripaos pikir hilap aos badanten wawartos / pupulih ngétang ngagentraan saurna miwuruk / mitutur / miwejang émut hartos wartos étang / ngetang waler nginten kacarioskeun maos ngawurukan / miwejang piwuruk / piwejang ngawulang / ngawurukan ngangken uninga nginten nyobi ngartos merhatoskeun dikinten-kinten paripaos manah lali hormat keur batur .Atikan.

rujuk / rempug sadu / sasadu salin / disalin tulis rempug tamada disalin tulis rempag tamada gentos serat Mére jeung nyokot loma bawa béré / méré beuli / meuli bikeun / mikeun cumpon / nyumponan / nohonan / nedunan dagang duit ganti harga hili / tukeur hutang injeum / nginjeum jual nohonan pihapé / mihapé séléh / nyéléhkeun tarima hormat keur sorangan bantun maparin / masihan mésér maparinkeun / masihkeun nyumponan / nyaosan dagang artos ganti harga liron hutang tambut / nambut ical nyaosan / nyumponan wiat masrahkeun tampi hormat keur batur candak ngahaturanan / ngalélér ngagaleuh ngahaturkeun / nyanggakeun nyaosan icalan artos gentos pangaos liron / gentos sametan tambut / nambut ical nyaosan ngaweweratan nyanggakeun / ngahaturkeun tampi Agama / ibadah loma aji / ngaji ngaji hormat keur sorangan ngaos hormat keur batur .

buka (puasa) bulan puasa lebaran puasa salat / solat wulu / wudu buka sasih siam boboran siam puasa sambéang wulu / wudu bobor sasih siam boboran siam saum netepan abdas Laki rabi loma candung jima jinah juru / ngajuru kawin kuren / kurenan nyolowédor popotongan rarabi reuneuh séléwér / nyéléwér serah / nyerahkeun hormat keur sorangan candung sapatemon jinah ngalahirkeun nikah / jatukrami rimbitan nyolowédor patilasan rarabi kakandungan midua haté mirak wayuh sapatemon ngalambangsari babar jatukrami / réndéngan rimbitan midua manah patilasan garwaan bobot / ngandeg midua manah mirak / ngésér hormat keur batur Kecap pagawéan lainna loma angkir / diangkir / diondang anjang / nganjang anti / nganti / dago / ngadagoan bagéa bantu / babantu caram / nyarék / nyaram carék / nyarékan hormat keur sorangan ngadeuheus ngantosan bagéa babantu nyarékan natamu ngantosan haturan babantos nyeuseul / nyauran hormat keur batur diondang / disaur diulem / disaur nyarék / nyaram ngawagel .

cici / nyician cik / cing / coba dago / dagoan éstu / ngéstukeun / nurut eusi / ngeusian gawé gilir / bagilir gugu / ngagugu gusar / digusar hadir / ngahadiran / nungkulan hampura / maap jaga kubur / dikubur kumpul mupakat / rempug ngadu ngurus ogan / ngogan palar / dipalar pandé / mandéan panggih / manggih parak / marak pariksa / mariksa piligenti pilih / kapilih raksa rampés sanding / kasanding siar / nyiar / néang tepung titah turut nyician cobi antosan ngéstokeun ngalebetan gawé bagilir nurut digusar nungkulan hapunten jaga kaluat / dikaluat kempel mupakat / rempug ngadu ngalereskeun ngondang dipalar mandéan mendak marak mariksa piligentos kapilih raksa mangga kasanding milari tepang nitah turut mairan cobi antosan ngéstokeun ngalebetan damel bagentos tumut dipeper ngaluuhan hapunten / haksama / haksami jagi dikaluat / dikurebkeun kempel rempag ngaben ngalereskeun ngulem ngalereskeun dipamrih / dipambrih mapadani / nyamian mendak munday marios piligentos kaselir / kapeto tangtayungan mangga kasumpingan milari tepang ngajurung tumut omé / ngoméan / menerkeun ngalereskeun .

Ukuran jeung kumpulan loma béak beurat cukup / mahi emét / saemét / saeutik euweuh gedé kabéh / kabéhanana kurang leutik leuwih meujeuhna montok ngan paro / saparo réa / loba sabangun sagala sakur sarua séép abot cekap saeutik / sakedik teu aya gedé sadayana kirang alit langkung meujeuhna montok mung sapalih seueur sabangun sagala / saniskanten sakur sami hormat keur sorangan séép abot cekap saeutik / sakedik teu aya ageung sadayana kirang alit langkung cekap ageung mung sapalih seueur sapertos saniskanten sugri sami hormat keur batur Nuduhkeun kaayaan loma alus / hadé anyar ati-ati / kadé babari / gampang béda bener / enya berekah saé weuteuh ati-ati gampil bénten leres hormat keur sorangan saé weuteuh atos-atos gampil bénten leres hormat keur batur pangésto / pangéstu / aya hibar damang / wilujeng .

buru duga / kaduga éléh gandéng getol goréng / joré gura-giru haben hayu hésé / susah / pelik hina hirup kapalang / kagok kolot kop / pék kuat laku / payu / laris laun / laun-laun léngoh leungit lulugu / utama mahal malarat / miskin marhum murah ngora pantar / sapantar parok / teu parok pati / teu pati percaya perlu pirang-pirang rikip / ririkipan bujeng kaduga éléh gandéng getol goréng gura-giru haben hayu sesah laip hirup kapameng kolot mangga kiat pajeng lami-lami léngoh leungit utami mahal jalmi teu gaduh marhum / jenatna mirah ngora sapantar teu sami teu patos percanten perlu pinten-pinten ririkipan bujeng kiat kawon baribin kersaan awon énggal-énggalan teras-terasan mangga sesah laip jumeneng kalintang kapameng sepuh mangga kiat pajeng lami-lami teu nyandak nanaon ical utami awis teu kagungan nanaon marhum / suargi mirah anom tiasa jadi sayuswa teu sami teu patos percanten peryogi pinten-pinten rerencepan kacida / nataku / pantég kalintang palangsiang / bisa jadi tiasa jadi .

robah rupa / warna rusuh / rurusuhan salah salamet saniskara saréréa sarua sésa / kari urut robah / robih rupi éngal-énggalan lepat salamet saniskanten sadayana sarupi / sami kantun tilas robih rupi énggal-énggalan lepat wilujeng saniskanten sadayana sarupi / sami kantun tilas Kecap barang lainna loma asal astana bukti gogoda / cocoba hal / perkara idin kutu minyak récéh sawah hormat keur sorangan kawit pasaréan buktos cocoba perkawis widi kutu lisah récéh sawah hormat keur batur kawit pajaratan / makam buktos cocobi perkawis widi puntang lisah artos alit sérang Kecap panyambung loma ambéh / supaya / sangkan atawa bisi can / tacan duméh / lantaran hormat keur sorangan supados atanapi bilih teu acan jalaran hormat keur batur supados atanapi bilih teu acan ku margi .

eukeur / keur geus / enggeus heug / seug iwal jaba / kajaba kajeun / keun baé kawantu kawas / saperti / jiga lamun / upama lantaran / sabab / alatan méméh / saméméh mending / leuwih hade minangka najan / parandéné / sanajan pangna / nu matak pédah sabot / basa sanggeus / sabada semet / serek / nepi ka sugan / manawa tapi terus / tuluy yén nuju réngsé / parantos mangga anging jaba / kajaba sawios kawantos jiga / sapertos upami jalaran / sabab sateuacan langkung saé étang-étang sanaos nu mawi ku margi / jalaran saparantos wangkid / dugi ka manawi nanging teras / lajeng wiréh / réh nuju parantos mangga anging jabi / kajabi sawios kawantos sapertos / sakarupi upami margi sateuacan langkung saé étang-étang sanaos nu mawi ku margi / réhing saparantos sareng wangkid / dugi ka manawi nanging teras / lajeng wiréh / réh waktu / nalika / waktos nalika / waktos sarta / jeung / bareng / reujeung bareng / sareng Kecap pancén loma ajang / keur / pikeun ari baé / keun baé bawarasa boga émboh / tambah hormat keur sorangan kanggo dupi / upami sawios ku émutan / bawiraos gaduh tambih hormat keur batur haturan / kahatur dupi / upami sawios ku émutan / bawiraos kagungan tambih .

endeng / saendeng-endeng geura / pék / hég komo / sumawonna laju larung / liwat / kalarung maksud mangkuk / teu mangkuk mungguh salah saurang séjén tayohna tulus salamina geura / mangga komo / sumawonna laju kalangkung maksad teu kantos menggah salah sawios séjén / sanés rupina cios sapapaosna mangga sumawonten lajeng kalangkung maksad teu kantos menggah(ing) salah sawios sanés rupina cios .

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->