Anda di halaman 1dari 18

UNIVERSITETI I PRISHTINS UNIVERSITY OF PRISHTINA

FAKULTETI I EDUKIMIT PROGRAMI A.R.M FILLOR

PUNIM DIPLOME
TEMA: ANALIZA E ROMANIT PRILLI I THYER

MENTORI: PROF.DR. BASHKIM MUSLI HOTI

KANDIDATI: ELMI

QENDRA PRIZREN MAJ. 2012

Prmbajtja:

Hyrje:..............................................................................................3

Biografia: Ismail Kadare..................................................................5 Tituj t Veprave..............................................................................6 Analiza e Romanit Prilli i Thyer....................................................9 Prfundimi.....................................................................................16 Literatura......................................................................................17

Hyrje:
Ismail Kadare sht laureat i shum mimeve letrare kombtare dhe ndrkombtare. Q nga viti 1994 Ismail Kadare sht antar korrespondent i Akademis s Shkencave Morale dhe Politike t Francs dhe antar i jashtm i ASHAK. Ka qen delegat n Kongresin e Drejtshkrimit (1972). N vitin 2005 fitoi mimin The Booker Prize Man. Ismail Kadare sht dekoruar nga Presidenti i Republiks s Shqipris me Urdhrin Nderi i Kombit dhe nga shteti francez me urdhrat Kryqi i Legjionit t Nderit e Oficer i Legjionit t Nderit. Ismail Kadare m 23.06.2009 u nderua me mimin e madh spanjoll, "Princi i Asturias per Letersi", nj nga mimet m prestigjoze letrare n bot. Ai doli fitues mes 31 kandidateve nga 25 vende t ndryshme t bots ku dallohet emri i Milan Kunderas apo italiani Antonio Cabucchi. Ky mim u akordohet personave, institucioneve, puna krijuese ose krkimore e t cilve prfaqson nj kontribut t madh n kulturn universale n fushat e letrsise apo gjuhsis. Fituesja e mimit "Princi i Asturias per Letrsi" n vitin 2008 ishte kanadezja, Margaret Atwod, t ciln juria e nderoi per veprn e saj t shklqyer, n mbrojtjen e dinjitetit t grave. Kadare, fitues i mimit Rexhai Surroi pr roman Ismail Kadare sht fituesi i mimit Rexhai Surroi pr roman pr vitin 2009. Juria e prbr nga akademikt Sabri Hamiti e Eqrem Basha dhe Dr. Bardh Rugova, nga prodhimi i pasur i sivjetshm i romanit shqiptar veoi Darkn e gabuar t ktij shkrimtari t madh, tashm prmasash ndrkombtare. Eqrem Basha n emr t antarve t juris arsyetoi vendimin pr t shprblyer romanin e Kadares. Darka e gabuar, e botuar nga shtpia botuese Onufri, n kt vit vjen si nj yll i ri n universin Kadare duke iu rikthyer vendlindjes Gjirokastrs dhe duke rimarr temn e Lufts s Dyt Botrore, kthesat historike q solln vendosjen e diktaturs dhe pikat m t ndjeshme t ngjarjeve q prmbysn fatin shqiptar. Darka e gabuar t kujton Darkn e fundit biblike, misteret dhe magjin e saj, t ardhura tek ne me mjeshtrin e lojs filigranike n kufijt e reales dhe t fiktives, historikes dhe artistikes, ka cituar Basha vendimin e juris. Teksa priste t pushonin duartrokitjet disa minutshe pr laureatin e vitit 2009 t mimit Rexhai Surroi pr letrsi, vet Ismail Kadare, ndonse u shpreh se nuk kishte fjal specifike pr t prshkruar nderin e fitimit t ktij mimi, citoi disa fjal t poetit Naim Frashri, por t modifikuara n mnyrn Kadariane. E kam shum t 4

vshtir pr t thn dika t veant, por ajo q m vjen ndrmend sht vargu i poems Bagti e bujqsi e poetit Naim Frashri, q i dedikohet Shqipris e q thot: Nata atje sht tjetr nat e dita tjetr dit, teksa un duke perifrazuar kto vargje m duhet t them se do udhtim n Kosov sht tjetr udhtim dhe do mim ktu sht tjetr mim, ka thn Kadare. Pr shkrimtarin e madh shqiptar Ismail Kadare ardhja n Prishtin pr t pranuar mimin Rexhai Surroi pr vitin 2009 pr letrsi ishte dika e pakontestueshme. Ndonse n rrethana t jashtzakonshme, ai kishte vendosur t vinte dhe ta pranonte vet me dorn e tij kt mim. Pr kt q erdha sot n Prishtin, kam nj histori pr t treguar. Rruga ishte tepr e vshtir, kam ndrruar dy aeroplan nga Parisi deri n Prishtin, n nj koh t vshtir e t mundimshme q mbretroi dje n gjith Evropn, i tha Kadare Kohs Ditore pas ceremonis s ndarjes s mimit Rexhai Surroi. E moj personalisht shum kt mim dhe ky fakt m bri t vija gjithsesi dhe t asistoja n ndarjen e mimit Rexhai Surroi. mimi sht i rndsishm, do shkrimtar shqiptar do ta donte shum, tha Kadare duke krkuar ndjes. I duhej t nisej menjher pr n Paris, por nuk la pa e thn edhe nj fjal. do mim q jepet n Kosov sht shum i mirseardhur.

Biografia: Ismail Kadare


5

Ismail Kadare lindi m 28 janar 1936 n Gjirokastr, ku prfundoi edhe arsimin e mesm; m 1958 mbaroi degn e Gjuhs e t Letrsis n Universitetin e Tirans. M pas shkoi n Mosk me studime pr dy vjet n Institutin e Letrsis Botrore "Maksim Gorki" (1958-1960). Ismail Kadare sht nj nga shkrimtart m t mdhenj t letrsis shqipe dhe gjithashtu nj nga shkrimtart m t mdhenj t letrsis botrore bashkkohore. Me veprn e tij, q ka shnuar nj numr rekord t prkthimeve (n mbi 45 gjuh t huaja) ai e ka br t njohur Shqiprin n bot, me historin dhe me kulturn e saj shekullore. Rrugn e krijimtaris letrare e nisi si poet q n vitet e gjimnazit Frymzimet djaloshare, 1954, "ndrrimet", 1957), por u b i njohur sidomos me vllimin Shekulli im (1961), q u pasua nga vllimet e tjera poetike, si: Prse mendohen kto male (1964), Motive me diell (1968) dhe Koha (1976). Vepra poetike e Ismail Kadares shquhet pr idet e thella dhe pr figuracionin e pasur e origjinal; rol me rndsi pr pasurimin e poezis shqiptare. N fushn e prozs, Ismail Kadare ka lvruar tregimin, noveln dhe romanin. Vepra e par e rndsishme e Ismail Kadares n proz sht romani Qyteti pa reklama, q nuk u lejua t botohej i plot deri n vitin 2003. Prozn e tij e karakterizojn prgjithsimet e gjra historikofilozofike, subjekti i ngjeshur dhe mendimi i thell i shprehur shpesh me an t parabols, mbi bazn e asociacionit apo t analogjive historike. Ideja e romanit Gjenerali i ushtris s vdekur (1964) sht shpirti liridashs i popullit shqiptar. Temn e shpirtit t pamposhtur t shqiptarve npr shekuj autori e trajtoi edhe n romanin Kshtjella (1975). N romanin Kronik n gur (1970) Kadare kritikoi psikologjin provinciale dhe traditat prapanike. Probleme t rndsishme t historis jan trajtuar edhe n prmbledhjet me tregime e novela Emblema e dikurshme (1977), Ura me tri harqe (1978) dhe Gjakftohtsia (1980). E veanta e talentit t Ismail Kadares shfaqet sidomos n trajtimin, nga nj kndvshtrim i ri, i tems historike dhe n tingllimin e mpreht aktual q sht i aft t'i jap asaj. Nj nga krijimet m t shquara t Ismail Kadares dhe t t gjith letrsis s re shqiptare sht romani Pallati i ndrrave (1981). Shumica e veprave t Ismail Kadares jan prkthyer e botuar n mbi 45 gjuh t bots dhe jan pritur shum mir nga publiku lexues. Ai sht shkrimtari shqiptar m i njohur n bot. N vjeshtn e viti 1990 Ismail Kadare vendosi t largohet nga Shqipria dhe t qndroj n Paris. Shkrimtari n at koh e prligji kt largim me mungesn e ndryshimeve demokratike. Autoritetet e kohs e dnuan largimin e Ismail Kadares, por krijimtaria e tij nuk u ndalua. N vitin 6

1990 e m pas vepra e tij bhet shprehja m e fuqishme e vlerave gjuhsore dhe artistike t shqipes letrare. Letrsia e Ismail Kadares pas vitit 1990 bart t njjtat tipare thelbsore t asaj t mparshme: frymn etnografike dhe shprfaqjen e identitetit shqiptar. Libri q botoi Kadare n vitin 2006 "Identiteti evropian i shqiptarve - sprov"[1] pjes e t cilit u botuan edhe nga gazeta Shekulli ka shkaktuar nj polemik n mes t tij dhe Rexhep Qosjes. Kshtu prderisa Kadare e karakterizon identitetin shqiptar si t krishter - perndimor, Qosja n librin e tij t quajtur "Realiteti i shprfillur"[2], thot se identiteti shqiptar sht nj miks i atij perndimor dhe lindor, krishter dhe mysliman. N 2009 ai u nderua me Diplom Nderi i Shkencave Sociale dhe Komunikimit institucional ndr Universitetit t Palermos n Sicili, krkuar me forc dhe dshir nga arbreshvet t Piana degli Albanesi. Ismail Kadare sht antar i Akademis s Shkencave t Shqipris.

Tituj t Veprave:
Frymzime djaloshare poezi - 1954 Endrrime poezi - 1957 Shekulli im poezi- (1961) Gjenerali i ushtris s vdekur - roman- 1963 Prse mendohen kto male poezi - 1964 Dasma - 1968 Motive me diell poezi - (1968) Kshtjella - roman - 1970 Kronik n gur - roman - 1971 Koha (1976) Dimri i madh - roman - 1977 Ura me tri harqe - 1978 Kush e solli Doruntinn - roman - 1979 Prilli i thyer - 1980 7

Gjakftohtsia - prmbledhje novelash - 1980 Nata me hn - 1985 Koha e shkrimeve - 1986 Koncert n fund t dimrit - 1988 Vepra Letrare - 1981-1989 Dosja H - 1990 Piramida - 1992 Shqipri - 1995 Perbindeshi Pallati i ndrrave - 1996 Dialog me Alain Bosquet - 1996 Spiritus - roman- 1996 Kushriri i engjjve - ese- 1997 Poezi - 1997 Kombi shqiptar n prag t mijvjearit t tret. Tiran: Onufri. ISBN 9992730161, ISBN 9789992730164. (scribd.com) - ese - 1998 Tri kng zie pr Kosovn - triptik - 1998 Ikja e shtrgut - tregim - 1999 Qorrfermani - roman - 1999 Vjedhja e gjumit mbretror - tregime - 1999 Ra ky mort e u pam - ditar pr Kosovn, artikuj, letra - 2000 Koh barbare (Nga Shqipria n Kosov) - biseda - 2000 Breznit e Hankonatve - 2000 Vajza e Agamemnonit - 2000 Bised prmes hekurash - 2000 Elegji pr Kosovn - 2000 Lulet e ftohta t marsit - roman - 2000 Unaza n kthetra - 2001 Eskili, ky humbs i madh - 2001 (ribotim) 8

Qyteti pa reklama - roman - 2001 Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut - roman - 2002 Princesha Argjiro -lektyr - 2003 Pasardhsi - roman - 2004 Shkaba - 2004 Ftese ne studio - 2004 Dantja i pashmangshm - 2005 Identiteti evropian i shqiptarve - 2006 Hamleti, princi i vshtir - Sprov - 2006 Hija (roman) - 2007 Spiritus - 2007 shtje t marrzis Poshtrimi n Ballkan Muzgu i perndive t steps Darka e gabuar - roman - 2008 E penguara - roman - 2009 Aksidenti - roman - 2010 Ca pika shiu ran mbi qelq - poezi Dit kafenesh - novel Mosmarrveshja, mbi raportet e Shqipris me vetveten - 2010 Stin e mrzitshme n Olymp Vepra 1 Vepra 2 Vepra 3 Viti i mbrapsht Princesha Argjiro -lektyr - 2003 Mbi krimin n Ballkan. Letrkmbim i zymt - 2011

Analiza e Romanit Prilli i Thyer


Kur mora lapsin pr t shkruar pr Ismail Kadaren mu duk vetja shum i vogl duke i par mendimet e shum shkrimtarve t mdhenj siq jan: Merkezi, Kafka, Heminguej. N letrsin botrore njifet si K tjetr pr arsye t inicialeve t mbiemrit dhe vlers artistike me shkrimtarin e madh Franc Kafka. Disa her i nominuar pr Nobel. Nj autor francez pat thn se Ismail Kadare nuk ka nevoj pr mimin Nobel, po Nobel-i ka nevoj pr Kadaren, Duke thn se ai nuk ka nevoj pr ato t ardhura q i ofron mimi por Nobeli ka nevoj q n mesin e tij t ket shkrimtar siq sht Ismail Kadare. Siq e kuptoj Prilli i thyer ndahet n tri pjes : Gjaksori Gjork vret Zefin e kryeqyqeve pr hir t babait pr ta marr gjakun e vllaut t tij. Besiani dhe Biana Vorfaj nj qift t cilt vendosin q muajin e mjaltit ta kalojn n veri t Shqipris, dhe gjat udhtimit t tyre mardhniet e qiftit ndryshojn shum. Binak Alija pajtuesi i gjaqeve q paraqitet shum i mir, dhe i cili ka nj rol shum t rndsishm n Roman. Mesazhi i dhn n kt roman sht Ma mir nj dit liri se 30 vite ngujim n kull. Duke e lexuar romanin Prilli i thyer e kuptoj mjeshtrin e shkrimtarit m t madh shqiptar dhe siq thot gazeta amerikane New York Times Romancieri m i madh ndrkombtar. Tek Prilli i thyer Ismail Kadare paraqet jetn e nj djaloshi i cili pr hatr t babs duhet t mer gjakun e vllaut t tij duke e humbur automatikisht edhe jetn e tij. Pr fat t keq kjo qshtje q sht shtjelluar tek romani Prilli i thyer ndodh edhe sot e ksaj dite. Ku njerzit merren me punt e shtetit i cili sht i autorizuar t merret me krimet e bra e jo gjaksori q n baz t kanunit t Lek Dukagjinit n t cilin thoshte se gjaku lahet me gjak duke marr jetn e dikujt i cili sht i pafajshm ku pr fatin e ndonj familjari t tij q ka br ndonj vrasje ta psoj dhe ai i cili ka t drejtn e jets po aq sa t gjith, e jo t vuaj pr gabimet e ndonjrit antar t familjes s tij.

10

N vazhdimsi tek romani Prilli i thyer kuptohet vlera artistike e Ismail Kadares i cili paraqet aq bukur gjakmarrjen e cila e ka prcjell popullin shqiptar dhe q ka qen e met shum e madhe e ktij populli. Gjorku trashgimtari i vetm nga familja fisi i Berishajve mori amn n krah q t marr hakun e vllaut dhe t vras Zef Kryeqyqet vrassin e vllaut t tij, pasi q zgjodhi pritn nga do t gjuaj pr t vrar Zef Kryeqyqen, pas nj kohe Zefi u paraqit duke ecur i vetm drejt shnjestrs por nuk e dinte q ishte n shnjestr t Gjorkut, i cili lutej q vetm t mos e plagoste siq kishte ndodhur 6 muaj m par, shtijsi e thiri n emr viktimn siq ishte zakoni por ai nuk dgjoi u kthye krejt befasisht kur papritur u qllua nga pushka e Gjorkut i cili kishte mbetur i shtangur pasi q shtiu dhe nuk mund t mendonte n ato momente se qfar t bnte, pasi q erdhi n vete iu afrua viktims t cilin e ktheu mbar, dhe u nis drejt fshatit me hapa t shpejt, pas ca kohsh duke ecur iu kujtua q nuk e kishte ln armn tek koka e t vdekurit si ishte dhe zakoni, dhe ishte larg pr tu kthyer prsri kur dgjoi ca zra atje tej, pasi q u afruan ishin ca burra t fshatit mes t cilve kishte gra dhe fmij, ata e prshndetn, Gjorku prpara se tu fliste me z t jerr tha atje tej kam vrar nj njeri, duke i lutur q ata ta vendosin armn tek koka e t vrarit, dhe ta kthenin mbar sepse nuk i kujtohej se e kishte br apo jo . Filloi t ecte prsri drejt fshatit por ndrkoh filloi t errsohej, pasi mbriti tek kulla e Berishajve porta ishte gjysm e hapur dhe u fut, ku mbrenda e priste babai i tij i cili e pyeti e kishte br apo jo, ai pohoi n shenj pohimi me kok, dhe babai tregoi q i kishte duart me gjak n ato momente iu kujtua q e kishte kthyer viktimn mbar . Kur papritur pyeti po tani, dhe babai iu prgjigj q duhet t shpallet morti n katund, kur ende pa e kryer fjaln, nj z prjashta lajmroi q Gjorku I Berishajve shtiu mbi Zef Kryeqyqen, lajm i cili u prsrit disa her nga po ai z. Pas nj gjysm ore solln dhe t vrarin n katund duke e mbajtur pesh disa fqinj, t ciln kur mbrin n kulln e Kryeqyqeve babai i vrarit veq e kishte marr lajmin dhe e priste djalin e vrar t cilin kur e pa ngrys paska. Atje tej degjoheshin zhurmat e dyerve dhe dritareve t fisit Berishaj t cilt mbylleshin npr kullat e tyre sepse pas u marr besa 24 orshe mund t bhej gjithqka, mund t bheshin dy vrasje mbrenda ca orsh.

11

Katundi ishte n qetsi t plot, aty ktu q lvizte dikush, ku n mes tyre ishin edhe ndrmjetsit t cilt ishin nisur pr n kulln e kryeqyqeve, pr t marr besn 24 orshe, pa t fisi Kryeqyqeve mund t shtienin n cilindo nga fisi i Berishajve . Pas nj kohe t shkurtr ndrmjetsit doln, nga ecja e tyre nuk kuptohej asgj qoft negative apo positive por nj z shprndau lajmin q Familja e Kryeqyqeve qeli besn. Varrimi i t vrarit u b t nesrmn n mesdit pasi q duhet t mblidheshin antart e familjes s Kryeqyqeve ,ku atje duhet t shkonte edhe Gjorku pasi q ishte ashtu zakoni i cili kishte kundrshtuar pr t shkuar n varrim t t vrarit por fjala e babait t tij ishte m e rndsishme dhe vendimtare. Gjorku e pa veten n mes t xhehmatit t t vrarit, t cilin t shumtt prej tyre ishin familjar t t vrarit, por nuk friksohej pasi q ishte i mbrojtur nga besa 24-orshe. Pas varrimit xhehmati duhej t kthehej n familjen e t vrarit pr drek e cila quhej dreka e mortit, ku Gjorkun e priste nj prov m e vshtir, ta sheh babain e t vrarit n sy. Dreka e mortit shkoi siq sht m s miri, pas dreks andej nga mesdita Gjorkut i kalonte afati 24 orsh dhe ndrmjetsit kishin filluar t bheshin gati t paraqiteshin tek kulla e Kryeqyqeve, pasi q qdo gj kishte shkuar sipas dokeve dhe zakoneve ndrmjetsit shpresonin q edhe kjo gj e fundit t kaloj po n t njejtn mnyr. Tek kuvendohej biseda e fundit ndrmjet ndrmjetsve dhe familjes Kryeqyqe, n pritje t lajmit t fundit t gjith fshatart ishin n ankth. Edhe pse pritn ca koh por m n fund ndermjetsit doln prsri faqe bardh, u dha besa e madhe pak para se t mbaronte e vogla, por Gjorku nuk guxonte ta keqprdorte at, i fitoi edhe 30 dit jet, kishte gjysm ore nga dhnja e bess s madhe kur Gjorku filloi t mendonte dhe t msohej me mendimin se i kishin mbetur edhe 30 dit koh. Qfar do bnte n kto 30 dit? I strukur n dhom isht Gjorku kur behu para tij i ati me nj qese plhure n dor, dhe ia zgjati Gjorkut duke i treguar se ishin parat pr t paguar tagrin e gjakut menjher pas derdhjes s gjakut pages e cila duhej t bhej tek kulla e Oroshit. Biseda me t atin prfundoi kur Gjorku pa jasht dritares diqka t bardh q vizllonte n oborr, doli me vrull dhe pa q ishte kmisha e vllaut t tij t vrar e cila pas ca kohsh sht lar, pasi q Gjorku ka marr hakun e vllaut kmisha sht lar, e cila ishte e varur n katin e dyt t

12

kulls s Berishajve, t ciln e vizitonte shpesh Gjorku fshehurazi duke e par qdo dit e m shum t thahej gjaku n t.

Ndrsa n ann tjetr n kulln e Kryeqyqve, n katin e siprm ishte e varur kmisha e t vrarit qndronte e varur si flamur. T nesrmen Gjorku u nis drejt kulls s Oroshit pr t paguar tagrin e gjakut, duhet t mbrinte sa m shpejt sepse sipas fjalve t t atit gjaku dhe qdo gj q lidhej me t kishte qdo her nguti. Kjo nuk ishte vetm fillimi ku shum shpejt disi i habitur arriti t rekte me mend regullat e vrasjes t cilat nuk ishin veqse nj pjes e kodit. Pasi kishte ecur pr nj koh t gjat papritur u gjend afr nj strehine t zakonshme n t ciln shum nga udhtart ndaleshin pr t br nj sy gjum ose pr t ngrn diqka, qoft nga ato q kan marr me vete ose t hanin grosh t nxeht. Por hunda ja dalloi ern e groshs s nxeht por nuk e dinte a duhet ti thyej ata para t cilat ja kishte dhn i ati pr qdo rast, vendosi ti thyej pr t ngrn grosh dhe ta pij nj kafe gjat asaj kohe dgjoi disa her emrin e ndrmjetsit t famshm Binak Alija i cili ishte i prcjellur si zakonisht nga mjeku dhe gjeodezi i tij, pasi q koha ishte e vlefshme pr t ai u nis prsri pr rrug, pr n Kulln e Oroshit. Pasi mbriti atje para kulls s Oroshit nj z i panjohur i tha pr tagrin e gjakut dhe i tregoi me gisht nj der n t ciln duhet t hynt, pasi mbriti para asaj dere u kthye ta pyes njeriun e panjohur por pr qudi nuk ishte aty, Gjorku i lodhur nga rruga e gjat bri diqka q kur se kishte br n jetn e tij hyri n nj der pa brtitur O i Zoti i shtpis pasi hyri pa q ishte gjysm terr ku n njrin skut dallohej nj skrap zjarri e cila e bnte vendin paksa drit, aty pa q ishin katr persona t tjer aty q kishin ardhur pr t njjtin qllim, njri nga ta e pyeti se nga vinte Gjorku i tregoi vendin e katundit, duke biseduar, u dgjua hapja e ders me nj z vajtues personi q hyri kishte dru pr ti djeg n krah, t cilat ia hodhi zjarrit. Dalngadal filluan t bisedonin ndrmjet vete t gjith q ishin prezent aty, dikush e pyeti se sa kishte n gjak dhe u prgjegj q kishte vetm 3 dit, dhe njri tha q me kanunin sbhej mahi. Pasi q Gjorku qndroi n Kulln e Oroshit deri para mbarimit t afatit, n mngjes t shtatmbdhjet Prillit u nis pr n katundin e vet n Brezftoht, rrugs dgjoi zhurmn e nj

13

ujvare t ciln e vizitoi dhe mbeti pa fjal nga bukuria e saj, por koha po i mbaronte dhe duhet t kthehej n fshat. Duke ecur rrugs pr n katund ktheu kokn kah dielli dhe pa se ora e bess kishte mbaruar, kshtu u skajua pak dhe u ul t priste terrin, sepse nse ecte n rrugn e madhe mund ta vritnin fisi Kryeqyqas, por nga vendi q ishte ulur pa ca ngrehina t njohura dhe tha me vete q kta ishin konakt e rrzs, prej aty e deri te kroi i shtojzovalles, ai t paktn kshtu e dinte, por udha e madhe nuk kishte asnjri u afrua edhe pak tek konakt e rrzs dhe pa q ishin dy malsor dhe nj grua e cila ishte e hipur mbi nj mushk. I pyeti ata se a sht rruga n bes njri nga malsort duke shikuar Gjorkun dhe duke e par shiritin e kuq q krah, bri me kok n shenj pohimi. U prshndet me ta dhe u largua n qoshe t rrugs pr t pritur muzgun, por pasi q u drejtua pr n qoshk t rrugs pa q po afrohej ni malsor i prcjellur me nj kal t zi, mirdita tha malsori pasi iu gjend prbri, Gjorku i kthehu prshndetjen, biseduan nj koh kur papritur malsori i tregoji Gjorkut q kisht kaluar karroca, ai veq se pyeti nga kalon ajo karroc dhe u nis n drejtim t saj pasi donte ta shihte edhe nj her nj vajz q e kishte par ca koh m par. Pikrisht n kohn kur Gjorku po ecte me hapa t shpejt pak nga frika se mos do e humbiste prsri karrocn dhe pak nga frika e fisit Kryeqyqas se mos e prisnin n ndonj prit, kur degjoi nj z nga mbrapa Gjork t fala nga Zef kryeqyqasi, tentoi ta merte pushkn q t shtiej n t por ishte e kot, sepse ai shtiu para se Gjorku ta kapte mir pushkn por shtijsi e qlloi dhe Gjorku mbeti i shtrir n vend deri sa shkoi vrassi ta kthej mbar dhe t ja afroj armn tek koka si e do zakoni dhe kanuni. Ismail Kadare paraqet me mjeshtri edhe pse bababi i Gjorkut i vetdijshm se Gjorku ishte djali i vetm i tij ai e detyroi at t merrte gjakun e t vllas, ai e dinte mir s pari Gjorku t merrte gjakun e vllas hert apo von Kryeqyqet do ja vrisnin edhe djalin e vetm i cili i kishte mbetur dhe i cili ishte dhe i fejuar dhe pas vrasjes s tij Berishajt do t shuheshin, pr shkak se nuk kishte mashkull tjetr n shtpi prveq babait i cili ishte shum n mosh, ktu shihet qart se njerzit ishin n gjendje ta shuanin familjen vetm e vetm t mernin gjak. Meqense ne kemi t bjm me nj kanun t ngjeshur t pasuruar tragjedia i ka t gjitha mjetet e mundshme pr tu shprehur. Romani ilustron nenet m t shquara zakonore t ktij kanuni t tmershm. Peisazhi n vend q t jet n Mirdit fare mir mund t jet n Kosov, n jug t Malit t Zi, n Alpet shqiptare apo n rafshnaltn e Dukagjinit. N kalim t kohrave, gjesti i

14

Orestit merr gjakun e Agamemnonit nuk ka ndryshuar. Por Oresti ka ln pallatet. Gjaku q ai merr nuk sht m blu por ai i popullit t thjesht. Gjakmarrja sht demokratizuar, pas marrjes s gjakut nga Gjorku ather ai detyrohet t mbyllet ne kull deri sa pleqt t krkonin besn e vogl e cila ishte pr 24 or t ciln e japin Kryeqyqet, paraqitet shum bukur Gjorku i cili sht i detyruar t marr pjes n varrimin e gjahut t cilin e mori vet, qdo njeri nga ne ta merrte veten n pozicionin e personazhit t cilin e paraqet Kadare duket marr pjes ne varrimin e atij t cilin e kemi vrar vet, pr qdo njeri sht ankth i vrtet duke i par prreth njerzit dhe duke menduar a thua vall cili do t jet ai i cili do t vij me vdekjen time . Berishajt me an t pleqve t fshatit krkojn nga kryeqyqet besn e madhe e cila 30 dit sht q do t zgjas nga 17 marsi -17 prilli pas ksaj dite e cila sht 17 prilli. Djali i tyre i vetm Gjorku sht n rrezik jete kjo sht arsyeja pse Ismail Kadare e quan Prilli i Thyer. Nis udhtimi 30 ditor i 30 ditve t fundit pr Gjorkut i cili do t vritet pas prfundimit t bess, ai vendos q kto 30 dit t dal ta paguaj gjakun n Kulln e Oroshit dhe ta shijoj jetn duke dal se pastaj e priste ngujimi. Kadare paraqet Gjorkun n ato duke thn se Ma mir nj dit liri se 30 vite ngujim n kull. Romani ndahet edhe n pjesn tjeter ku nj qift nga Tirana kan vendosur q muajin e mjaltit ta kalojn n veri t Shqipris. Besiani dhe bashkshortja e tij Diana marrin rugn pr n veri me nj karroc, Besiani nj shkrimtar i cili njifte shum bukur Kanunin i cili zbatohej n veri t Shqipris n qdo ngatrres qoft vrasje apo ndonj ngatres tjeter punt zgjidheshin me Kanun. Tek Prilli I thyer Kadare paraqet edhe nje person i cili pajton gjaqet, ktu paraqitet Binak Alija nj person i menqur edhe i shtyr n mosh i cili bnte zgjidhjen e ngatrresave. Personat t cilt bnin pajtimin e gjaqeve gjithmon kan qen t matur n marrjen e vendimeve sepse fjala e tyre i vendoste t gjitha. Ai gjithashtu merrte me vete edhe nj mjek i cili i shikonte plagt e viktims dhe nj gjeodez i cili merrej me tokat ns sht br ndonj ngatres. Ali Binaku sht emri i personit q sht marr me zgjidhjen e ngatrresave dhe i cili ka jetuar n shekullin XIX.

15

Gjith rrugs Gjorku i sheh varrezat e gjaksorve t cilt jan vrar nga dikush, ai takon rrugs njerz me shirit t kuq n dor q don t thot se ai i cili vret e vendos shiritin e kuq n dor dhe duhet t paguaj taksn e gjakut. Besiani dhe Dijana shohin nj pajtim t cilin ishte duke e br Binak Alija ku ishin t mbledhur t gjith burrat e dy fiseve q kishin ngatrresn aty kishte edhe fmij t cilt duhet t merrnin pjes patjetr ta shohin rrjedhojn e ngjarjeve sepse pleqt vdisnin kurse ata ishin t ri dhe e mbanin n mend kufit t cilt i kishin n mes t tokave t tyre. Gjorku paguan gjakun dhe niset pr tu kthyer n shtpi aty takon Dijann dhe Besianin, Dijans i ln shum prshtypje Gjorku. Ai duke shkuar pr n shtpi i vetdijshm q e kishte ditn e fundit t jets s tij Besa kishte prfunduar, ai isht n rrugn e bess, posa t kaloj aty njri nga Kryeqyqet e thrret pasi t kthehet ai vdes, Berishajt ishin afr shuarjes pr shkak se vdes i vetmi djal i tyre. Kjo gjakmarrje shnon nj epok ku shteti nuk i detyronte ligjet e veta ku drejtsia ishte ende shtje secilit e rjedhte nga nj kod shum i prpikt q nuk linte asgj n hije. N vshtrimin e sotm gjakmarrja prpiqet t rivendoset n nj form t degraduar, duke i shrbyer si pretekst njri tjetrit Prilli i thyer sht nj leksion nderi dhe dinjiteti edhe pse kanuni sht absurd dhe i gjakshm. Sepse romani tregon vshtirsi absurditetin e kanunit. N zonn e kanunit e drejta e vetgjykimit nuk egziston.kanuni ishte m i fuqishm se q dukej thuhet. Gjorku sht ilustrimi i ksaj t vrtete t hidhur. Kinse revoltat e tij ai mbyt q n vez ende pa dal mir. A jam un i lir? pyet veten, por ai nuk krkon prgjegjen pr kt dhe si rrjedhim ai nuk sht veq se nj marionet nga nj forc q e on drejt vdekjes.

16

Prfundimi:
Prilli i thyer sht nj libr nga Ismail Kadare q sht publikuar n vitin 1980. Ky libr ka pr tem besn, gjakmarrjen dhe kanunin n pjesn veriore t Shqipris. Personazhi kryesor, Gjorgu, detyrohet t hakmerret pr shkak se kt e krkon kanuni i pashkruar q sht prdorur me shekuj n vendin ku ai jeton. N Brazil ky libr sht filmatizuar, dhe mori titullin "Prapa Diellit" (anglisht: Behind the Sun). Libri sht prkthyer n dhjetra gjuh t bots. N anglisht ky quhet "Broken April". Tek libri "Prilli i thyer" gjejm kto toponime: Udha e Madhe, Brezftoht, Tiran, Evrop,Varret e Krushqve, Bjeshkt e Nemuna, Alpet, Rrafshi, Veriu, Shkodra, Shtegu i Ujkut, Turqia, Kosova, Serbia e Vjetr, Ura e Gurt, Rruga e Hijs, Rruga ndan Drinit t Zi, Rruga ndan Drinit t Bardhe, Rruga e Keqe, Rruga e Madhe e Flamurve, Rruga e Kryqit, Gshtnjat e Mdha, Arat e Reks, Mulliri i Shurdhit, Rruga e Currajt, Kroi i Ftoft, Hani i Vjetr, Bujtina e Vejushs, Kroi i Zanave, Kulla e Rrzs, Livadhi i Krillave, Gjakova, Hani i Vjetr, Hani i Ri, Udha e Madhe e Flamurve, Ujbardh e Eprme, Austri, Lugjet e Zeza, Rrapet e Qyqes, Konakt e Rrzs, Kroi i Shtojzovalles. Autori tek libri ka prdorur fjal t veanta, t themi t reja, ose m mir fjal t tijat si: Ndajnat, Strkala, Gjak i ardhm, Vrundull, Fshiknin, Coha, Venomi, Ngrehaluc, Krillave, Askurr, Tagri i gjakut, Bokrimat, Mirazh, Palndt, Carani, Vithisja, Ngulitte, Prika, Krushkaparin, Nap, Kokore, Xhoka, Kilota, Tremes, Ulokut, Llandon, Vllavogli, Motrvetmja, Groteske, Ndezullin, Kryengulthi, Shkrmoqur, Kapidan, Qehajai i gjakut,Sipari.

17

Literatura:
1. Kadare Ismail, Prilli i Thyer, Tiran, Shtpia Botuese Onufri, 1980

18