2.

1 Pengertian
Dongéng mangrupa salah sahiji golongan carita dina wangun prosa (lancaran). Nilik wandana jeung eusina dongéng téh kaasup rékaan baheula. Ilaharna dongéng téh pikeun barudak. Patempatan anu jadi latarna mindeng tétéla gambaran kaayan baheula, tokoh-tokohna henteu manusa wungkul, tapi ogé sasatoan, buta, atawa mahluk séjénna. Corak rékaan heubeul anu mindeng ngolah siloka atawa alegori pikeun mungkus téma

2.2 Wangenan
Dongéng nya éta carita anu teu asup akal jeung teu kajadian, biasana osok nyaritakeun kajadian-kajadian jaman baheula. Numutkeun kamus dongéng téh babad meunang ngaréka, babad karangan anu henteu kajadian saenyana anu mohal jadina. Budi Rahayu Tamsah nétélakeun yén dongéng mangrupa carita rékaan anu méré kesan pamohalan tur ukuranana parondok. Dongéng mimiti gelar dina wangun lisan, sumebar ti hiji jalma ka jalma liana, tur teu kapanggih saha nu ngarangna. Lantaran sumebar dina wangun lisan, téks dongéng babari robah atawa leungit. Robahna téks téh alatan aya anu dihaja jeung teu di haja.

2.3 Sajarah Kamekaran jeung Sumebarna Dongéng
Gelarna satra lisan di tatar Sunda kira-kira dina jaman buhun anu dicirian ku ayana pangaruh Hindu.v Dina ieu jaman, sastra anu aya teu kapanggih ngaran pangarangna (anonim) kayaning carita-carita pantun, carita-carita mithologia, pabél-pabél, jangjawokan, asihan,jampé-jampé, kawih, jsté. Tétéla pisan satra lisan leuwih ti heula ayana tibatan sastra tulis. Sastra tulis aya saba’da urang Sunda wawuh kana tradisi tulis. Ku sabab téknologi ayeuna beuki maju, nya éta ku ayana pecitakan, loba dongéng anu dimuat dinamajalah jeung surat kabar. Lian ti éta ogé, aya anu dikumpulkeun jadi buku, di antarana: Dongéng disalin kana tulisan, sanggeus téknologi ngambah kana kasustraan sunda, loba dongéng anu dibukukeun di antarana :
 

Carita Rayat Sunan Gunung Jati ku Yuliadi Soekardi jeung U.Syahbudin. Carita Rayat Asal Mula Kasultanan Cirebon ku A.Setiawan jeung
U.Syahbudin.

  

Babad Tanah Sunda Babad Cirebon ku P.S. Sulendraningrat.
Dongéng-dongéng Sunda, karangan D.K.Ardiwinata, terbit taun 1910. Salawé dongéng-dongéng Sunda jeung pariboga, karangan C.N. Pleyte, duanana terbit taun 1991. Warnasari Sunda I, karangan J.Kats, terbit taun 1991.

nu nyaritakeun kahirupan manusa di masarakat jeung dina sajarahna. Dongéng kahirupan Jalma Biasa (Parabél) Dongéng Parabél nya éta dongéng anu eusina nyaritakeun lalampahan hiji jalma anu dianggap mahiwal ti batur. Ganjaran Kanu Sabar. 2. Sagé mangrupa carita peperangan di jaman baheula. b. Nasarudin. terbit taun 1912. terbit taun 1920. Caritana loba pikaseurieun tapi ngandung hiji atikan. karangan R.H.jrrd. nya éta jadi wawacan. . karangan Mawarun (sadarun).       Dongéng-dongéng Sunda II. upamana dongéng Abu Nawas. karangan Taufik Faturrahman. jeung budi manusa.4 Papasing Dongeng Dumasar kana eusina dongéng dibagi jadi tujuh nya éta : a. c. karangan Sakadadibrata. karangan Sakadibrata.Kusman. Muhammad Musa (saduran). umumna nyaritakeun tokoh nu légendaris sarta panjang tur eusina kapahlawanan. Ilaharna dongéng sato (Fabél) nyaritakeun sasatoan anu paripolahna dicaritakeun kawas manusa. Si Congcorang. upama baé bisaeun nyarita ogé ngagunakeun akal jeung pikiran. terbit taun 1980.O. atawa lalampahan nu pikaseurieun. terbit taun 1982. Dongéng dirobah jadi wawacan. Dongéng sasatoan (Fabél) Dongéng Fabél nya éta dongéng atawa carita rékaan anu eusina ngajarkeun moral atawa atikan budi. karangan Mas Saleh jeung Ardiwinata. Lian ti éta. Sakadang Peucang. [Dongéng-dongéng Sunda II]].jjrd. Dongéng-dongéng Sasakala II. Beregejed (dongéng pikaseurieun). Dina kasusastraan Sunda. jalma sohor. Contona Prabu Siliwangi. terbit taun 1959. ku kituna carita téh ngagambarkeun pasipatan. aya ogé dongéng saduran tina sastra deungeun. salain ditulis dongéng anu mimitina ngagunakeun basa lancaran bisa dirobah jadi wangun pupuh. Conto anu pangsohorna dina sastra Sunda nya éta dongéng-dongéng Si Kabayan. terbit taun 1931. waték. terbit taun 1980. Abu Nawas. dongéng sato téh pohara lobana. Séh Abdul Muhyi. Dongéng sato biasana watek palakuna geus dipola. Dongéng babad (Sagé) Dongéng Sagé nya éta carita ngeunaan kapahlawanan. Dipati Ukur. karangan M.

atawa barang. Dongéng sasakala mngrupa golongan carita anu geus turun tumurun. manusa. Dongéng Maung Kajajadén. jeung ayana maot. mite asli Indonésia jeung mite nu asalna ti luar Indonésia. Contona Cikaracak Ninggang Batu Laun-laun jadi Legok. Prabu Siliwangi téh nya éta hiji raja nu pernah maréntah wewengkon Pasundan. Aya ogé mite anu nyaritakeun ciri khas sasatoan.d. Dongéng Pamuk Dongéng Pamuk nya éta dongéng anu nyaritakeun kagagahan atawa kasaktén hiji jalma tur bisa aya patalina jeung tokoh atawa kajadian sajarah. Dongéng Munjung. Legenda Agama nya éta legenda jalma-jalam suci saperti para wali agama islam.[15] f. jeung mimiti manusa manggihan kadaharan saperti sangu. tutuwuhan. Sakumaha nu dipikawanoh. Papasingan Legenda : 1. Dongéng legenda biasana nyaritakeun asal-muasalna kajadian. sumebar sarta ku balaréa dianggap mibanda dasar kasajarahan atawa sakumna carita wandal kitu anu geus jadi milik sagolongan masarakat. ku lantaran kitu mite éta ngalaman prosés adaptasi. jsté. Lumangsungna éta kajadian dina waktu nu can pati lila.sato. Legenda nu geus dikumpulkeun diantarana:Syéh Siti . Dongéng sasakala (Légénda) Dongéng légénda nya éta carita rayat anu dianggap (ku nu boga caritana) minangka hji kajadian nu bener-bener kungsi aya. Dongéng Nyi Roro Kidul. wangun topografi.jsté. Mite nu asalna ti Indonésia umumna nyaritakeun asal-muasal jagat raya. jagong. tanda-tanda alam. g. Kajadian hiji tempat. Umumna dongéng mite téh raket patalina jeung kepercayaan masarakat kana alam gaib. Palaku utama dina legenda jalma biasa. sarta tempatna di lingkungan nu geus dipikawanoh ku urang ayeuna.[9] e. Nu asalna ti luar Indonésia. ContonaDongéng Déwi Sri. Contona Weasan Aki Sayang Hawu. Conto carita pamuk di wewengkon Sunda bisa ditingali dina carita ''Prabu Siliwangi''. Arab jeung nagara-nagara sabudeureun Laut Tengah. Carita dina mite umumna ngalalakonkeun kajadian alam dunya. utamana ti nagara India. Dongéng mité Dongéng Mité nya éta dongéng anu nyaritakeun lalampahan hiji jalma anu dianggap aramat ku masarakat. umumna geus robah nepi ka siga asli carita ti Indonésia. Prabu Siliwangi nya éta tokoh anu kaitung sakral di daérah Jawa Barat. Mite di Indonésia dibagi jadi dua golongan dumasar kana tempat asalna nya éta. jeung Dongéng Ngipri. ayana tingkat déwa. Dongéng Pieunteungeun Dongéng Pieunteungeunnya éta dongéng anu eusina mangrupa tauladan pikeun kahirupan manusa.

Amanat. dongéng sagé . upamana ayana gunung. jurang. Umumna amanat dina dongéng mah tara nembrak. kajadian anu sambung-sinambung pikeun ngawangun jadi hiji lanjeureun carita. Galur (plot) osok disebut ogé jalan carita atawa runtuyan carita. galur mabok tengah. dongéng legénda . Galur dihartikeun runtuyan jeung patalina kajadian anu dicaritakeun ku pangarang ti mimti nepi ka pungkasan jalan carita. tapi karasa sanggeus réngsé maca atawa ngadéngékeun hiji carita nu sagemblengna. Sedengkeun dumasar kana palakuna dongéng téh kabagi jadi lima nya éta dongéng fabél . tema nya éta ide. jeung galur campuran.5 Unsur-unsur carita dongéng 1. maksud atawa tujuan anu hayang dihontal ku pangarang dina hiji carita dongéng. Legenda Alam gaib nya éta carita-carita pangalaman pribadi hiji jalma ngeunan mhluk-mahluk nu gaib. Caritana pondok. anu baris kapanggih ku pamaca atawa pangreungeu sabada maca atawa ngadéngékeun dongéng. nya éta waktu jeung tempat kajadian hiji carita dongéng. Syéh Abdul Muhyi. 3. Legenda tokah jalma nya éta carita ngeunaan tokoh-tokoh jalma nu dianggap kungsi aya kajadianana. 3. 2. Galur bisa dibagi jadi tilu rupa nya éta galur merélé. nya éta pesen pangarang nu hayang ditepikeun ka pamaca. Tokoh carita atawa palaku nya éta jalma atawa pihak anu ngalalakon dina hiji carita. nu tangtuna waé kamampuh nangkep basa jeung caritana kawatesanan. Dongéng mité 2. ngaran wewengkon sarta wangun topografi. Sasakala Maribaya. Legenda tempat atawa legenda wewengkon nya éta carita anu aya patalina jeung hiji tempat.6 Ciri-ciri Dongéng 1. 5. lanjeuran carita dina dongéng biasana basajan jeung pondok. Téma. jste. 4. . Latar (setting).Jenar di Muka Pengdilan Agama. 2. pasir-pasir. Aya bagian anu pamohalan. Contona saperti Sasakala Situ Bagendit. Ki Pandan Arang dari Tembayat. Ari nu jadi alesanana nya éta carita dongéng osok didongéngkeun ka barudak. 2. 2. dongéng parabél . jsb. Sasakala Situ Patenggang. 4. Sunan Geseng.

7 Dongeng Radio Carita dina dongeng Sunda oge aya nu ngamangpaatkeun mitos. naskah dongeng anu ditulisna teh. 8. Di Sumedang. Wa Kepoh nepi ka dikontrak ku PT. Minangka carita panglipur mah. diungkab deui dina racikan lalakon. Asup kana wangun lancaran jeung ugeran. aya pangarang dongeng. Ki Leuksa sandi asmana. Supra Perbindo Parma. nagara jin. Ambri dina "Munjung". Kabehdieunakeun mah dongeng Sunda teh geus mimiti melempem. Ukur sababaraha radio bae. Kawas Moh. .3. boa ngaratus. aya pangarang anu sok nyaritakeun alam gaib teh. beunang disebutkeun haneuteun. atawa tempat-tempat anu dianggap sanget. Geus aya puluhna. 2. 6. dongeng Ki Leuksa sok kadenge dibacakeun di radio Daya Swara Sumedang. nagara siluman. Dina sastra tulisan oge. sastrawan senior anu mindeng pisan nulis carita "jurig". Meh sakabeh dongengna nyaritakeun kahirupan manusa anu dipatalikeun jeung alam lelembutan. Spesialis carita jurig. Ka dituna. Anonim atawa teu kapaluruh saha nu ngarangna. protés sosial. 4. dongeng-dongeng beunang Ki Leuksa beunang disebutkeun onjoy. nya éta sumebarna turun-tumurun. nya éta mibanda logika anu béda jeung logika umum. Ti taun 2000 nepi ka kiwari. Sipatna tradisional. 5. hiburan. Mimiti taun 1980 nepi ka awal 1990-an mah. Anu ceuk sawareh mah sok disebut tahayul tea. anu masih keneh leukeun nyiarkeunana. atawa puriding-puringkakna Ki Umbara. sok aya bae acara dongeng Sunda. Lolobana nyaritakeun kahirupan masarakat pilemburan. Sanajan dongéng ditepkeuna sacara malibir tapi miboga atikan anu utama ngeunaan kaluhungan budi jeung pieunteungeun. Malah apan tina dongeng Sunda. Tradisi jeung adat tali-paranti masarakat Sunda jaman beh ditu. Meh saban radio di tatar Jawa Barat. 7. nu jadi sponsor tunggal dina acara dongeng. atawa kahayang nu di sidem. aya nu memper kana kapercayaan sabagean masarakat kana hal-hal supranatural. Pola ngadongéng sok angger. Mibanda fungsi jeung kagungan salaku alat pikeun atikan. Sipatna pralogis. upamana bae carita ngeunaan jurig.

bisa mangaruhan kana kreatifitas pangarang dongeng. asa pamohalan dimuat dina media massa citak mah. dongeng Sunda kungsi jadi kacapangan masarakat pilemburan. Lantaran euweuh sponsor. ari euweuh buruhna mah. Padahal dina urusan kreatifitas mah. hak cipta nu ngarang leungit. Dina kamekaranana. Harita mah apan tacan aya televisi swasta. . Pikeun para sponsor. jadi terus melempem. basa aya acara maca carita pondok dina radio. malah ampir-ampiran pareum. dongeng Sunda tanpa sponsor. Malah bangun anu hanjelu. Bisa jadi. nya meureun bisa sukses. Pangarangna. Teu beda jeung ngahanca sinetron atawa telenovela.(taun 1992). Upama aya sponsor. nepi ka rebuan lambar. Sanggeus ngajanggelek jadi naskah. Nasib dongeng Sunda kiwari geus matak salempang. masarakat geus mimiti pindah pangaresep kana televisi. Sacara materi aya buruhna keur nu ngadongeng jeung nyieun naskahna. Padahal radio teh minangka media pikeun nepikeun karya sastra lisan. sangkan nepi ka masarakat teh. lamun henteu ngabandungan teh. Komo nilik situasi ayeuna. Jumlahna paling saeutik 300 lambar. Ku naskah anu kacida panjangna tea. ukur ngabeberah bari euweuh buruh. Hartina. ku pihak radio ukur dihargaan Rp. hirup-huripna dongeng Sunda dina radio mah henteu beda jeung sinetron dina televisi. Eta oge bisa cenah dijual "gelempeng". Pasualanana balik deui kana sponsor tea. 30. Biheung kagantian jinis urut meuli keretas oge. dongeng Sunda teh beunang disebutkeun "jurus ampuh" pikeun promosi produkna.000. Kaayaan sarupa kieu teh. bisa diganti ku nu meuli naskah. sok nepi ka sabulan lilana. lamun dikeureuyeuh saban peuting. hargana nepi ka saratus rebu. Ceuk Maman Ma'ruf (almarhum) pangarang carpon anu sok rajeun ngarang dongeng ongkoh. nyieun naskah sajudul teh. Keur naon cape ngetik nepi ka ratusan atawa rebuan lambar.. Tapi apan henteu sakabeh pausahaan "ngareret" kana acara dongeng. pangarang dongeng teh beunang disebutkeun aya unggulna. Tapi ironisna. dina keretas polio.Dongeng Sunda apan ukur ngamangpaatkeun media radio. diketik 1 spasi. atuh masarakat anu ngadengekeun dongeng oge loba keneh. Kaasup anu kungsi dilalanyah ku RRI Bandung taun 1990-an.

tapi ngabogaan tujuan séjén lamun ditétélakeun di handap: 1. Dumasar kana hasil panalungtikan anu dilakukeun ku Bambang Sudarmoyo dina taun 1975 tétéla yén dongéng mampuh ngaronjatkeunItelegence Question (I. Ngarah anak incu urang manggih luang tina pangawéan karuhun pikeun bekel hirupna. Ngarah anak incu urang nyaho kana turunan. kaayaanana arang pisan diadu-renyomkeun. meujeuhna diajenan. naskah dongeng Sunda (najan henteu dibukukeun) milu ngabeungharan hasanah sastra Sunda. dongéng téh henteu bisa dipisahkeun tina asal-usul upacara-upacara ritual manusa nurutkeun kapercayaan. 5. Boa ukur jadi panineungan anu hamo kasampeur deui! 2. Sumangetna. Ngarah pagawéan beurat karasa leuwih hampang. boa ayeuna mah geus euweuh nu daekeun.meujeuhna dibageakeun. Ngarah anak incu urang nyaho kana asal muasalna tempat. Dina jaman masarakat buhun. Ngarah anak incu urang nyaho kana pancakaki. anu nétélakeun yén barudak turunan Asia di Amérika leuwih cerdas tibatan barudak turunan urang Amérika. Pungsi dongéng ti jaman ka jaman robah. Ngarah anak incu urang nyaho kaayaan lemburna boh kaayaan alamna boh kaayaan tali parantina. Tapi mun seug dipaluruh leuwih jero. Najan salila ieu mah. Budak kakeunaan ku Virus n Ach (need for Achievement) nya éta virus nu ngamotipasin budak sangkan miboga cara mikir jeung paripolah anu leuwih épisién pikeun ngahontal hasil nu leuwih alus ti saméméhna tur salawasna bisa ngahontal préstasi kalayan optimal. Dongéng sok dihartikeun alat pikeun ngabobodo budak céngéng. Éta hal dibuktikeun ku panalungtikan di Amérika. .Q) budak. utamana macakeun dongéng-dongéng ngeunaan karuhun ka budakna. 6. kreatifitasna. kasugemaan batin jeung ngaronjatkeun kacerdasan pikeun nu macana. 2. Dongéng henteu bisa di pisahkeun tina upacara ritual manusa nurutkeun kapercayaan. pangarang anu nulis naskah nepi ka 1000 lambar kawas naskah dongeng Sunda.8 Kagunaan Dongéng Kalungguhan dongéng kacida pentingna pikeun masarakat anu masih kénéh nyekel pageuh tradisi. kalungguhan dongéng téh lain wates keur ngabobodo budak céngng hungkul. Tapi ketang. 4. sabab warga Asia nu cicing di Amérika teu ninggalkeun tradisi karuhunna. Panalungtikan séjén nu ngébréhkeun yén dongéng bisa méré kani'matan. Sabab karah kumaha oge. 3.

com/baca/isi/dongeng-sunda-dina-radio-2 http://su.DAFTAR PUSTAKA http://daluang.org/wiki/Dong%C3%A9ng .wikipedia.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful