Anda di halaman 1dari 3

KULTUR GJUHE DHE SHKRIM AKADEMIK Prdorimi i nj metode leximi q quhet SQ3R - N fillim przgjidhet (survey) nj kapitull dhe

m pas bhen nj sr pyetjesh (questions) pr prmbajtjen ose strukturn e autorit. - M pas lexohet (read) materiali, veanrisht duke krkuar prgjigjet e pyetjeve tuaja, rilexohen pikat kryesore (recite) dhe s fundi rishikohen t gjitha pjest e przgjedhura. - Qllimi i metods sht t mbahen n gatishmri studentt q t ndihmohen t jen lexues aktiv dhe jo pasiv. (Klooster & Bloem, 108) Llojet e leximit - strategjit Leximi pr informacion Nj pjes t leximeve q bjm do dit na ndihmojn t kryejm veprimtari t caktuara. Kjo sht pun utilitare, zakonisht jo shum krijuese, por as edhe shum e vshtir. Leximi i programit msimor pr t par lndt dhe oraret e degs dhe vitit tuaj, apo leximi i manualit t instalimit t nj programi n kompjuter jan shembuj t leximit pr informacion. (Klooster & Bloem, 109) Leximi pr metodn ose kontekstin Ndodh q ne t lexojm npr nj revist apo nj grup esesh pr nj tem t caktuar kndvshtrimet e ndryshme t autorve. P. Sh., nse jemi duke par nj libr t ri me ese kritike mbi veprn e Kadares, ne mund tu hedhim nj sy titujve t eseve dhe paragrafve hyrs dhe kuptojm nse kemi t bjm me nj vshtrim historik, nj analiz letrare tradicionale, apo nj psikanaliz. Ne gjithashtu mund t krkojm npr tekst pr fjal els dhe autor e vepra t tjera q citon apo u referohen shkrimtart n tekst, si edhe provat e shembujt e prdorur nga ata. Leximi pr argument Ndonjher ne lexojm duke u fokusuar n nj argument t artikullit. N kt rast ne lexojm me vmendje disa pjes t artikullit dhe kaprcejm t tjera. N varsi t disiplins, ne mund t lexojm me kujdes tabeln prmbledhse, hyrjen dhe prfundimet, dhe ti kalojm m shkarazi kapitujt e mesm. N shkrimet pr shkencat sociale lexohet me vmendje t veant abstrakti dhe pjesa e diskutimit. Qllimi yn n kt rast sht t kuptojm formn e argumentit t autorit, pa u thelluar n shtjellimin dhe mbshtetjen e argumentit. (Shih: Klooster & Bloem, 110) Leximi pr vlerat letrare Kur lexojm nj poezi apo nj roman, e lexojm ndryshe nga gjith llojet e tjera t veprave t shkruara. Vmendja kthehet nga gjuha, forma e metafors, simbolet, fig personazhet. Ndjekim linjn e tregimit me interes dhe ne lexojm duke prdorur imagjinatn ton.

Leximi nga ekranet e kompjuterit Njri nga llojet e leximit q do ta prdorim gjithnj e m shum dhe q krkon aftsi t veanta sht leximi nga ekranet e kompjuterit. Kur jemi duke punuar n e-mail, duke eksploruar nj bank t dhnash, duke krkuar nj katalog biblioteke on-line, ose duke marr pjes n nj diskutim virtual, kemi nevoj t dim se ku t shohim pr fjalt els, n mnyr q t organizojm sasin e madhe t informacionit q kemi prpara dhe t dim ku t shohim n ekran pr kategorit e veanta informacioni e t tjera. Nganjher teknologjia na ndihmon duke i theksuar fjal t veanta me ngjyra t ndryshme, apo duke krijuar nj arkiv me letrkmbimet, apo duke ofruar opsionin e krkimit pr nj togfjalsh t caktuar. (Shih: Klooster & Bloem, 111) Shembull: model i procesit t leximit Kur lexojm pr t kuptuar, jo thjesht pr informacion, ne prfshihemi n nj varg veprimtarish mendore. Kto veprimtari nuk ndodhin detyrimisht njra pas tjetrs, por mbivendosen dhe prsriten pa ndonj rend t prcaktuar. Lexuesit e mir kalojn nga njra veprimtari te tjetra, her duke pranuar e her duke refuzuar at q thot shkrimtari. Ai model q ofrojm ktu sht ai q tekstet q do t lexojm si pjes t nj bisede q zhvillohet n kontekstin shoqror. Natyrisht, jo do gj q lexojm krkon nj prkushtim kaq t madh mendor, por lloji i leximit q ne kemi parasysh sht tipik pr nj akademik q nga fillesat e tij/saj si student e deri n nivelet m t larta t profesoratit. (Shih: Klooster & Bloem, 111) Leximi i vmendshm Leximi shpesh fillon me prpjekjen pr t kuptuar iden qendrore, ndarjet kryesore t argumentit, funksionin dhe fokusin e pjess q po lexojm. Shpesh e shoqrojm leximin ton me nj laps duke nnvizuar fjalit q sipas nesh bartin thelbin e shkrimit, nganjher fill pas prfundimit t leximit hedhim n letr pikat e planit t veprs dhe kur diskutojm me dik rreth asaj q kemi lexuar fillojm me prmbajtjen pr t vrtetuar q e kemi kuptuar drejt at q thot shkrimtari. Artikujt e revistave akademike, sidomos n shkencat natyrore dhe shoqrore, shpesh paraprihen nga nj paragraf i shkurtr, por t prmbledhur q quhet abstrakt. Abstrakti na ndihmon t kuptojm nse kemi nevoj ta lexojm gjith artikullin dhe, nse e lexojm, na kursen n koh duke mos br nj prmbledhje tonn mbi artikullin. Sigurohuni q i lexoni me shum kujdes abstraktet, duke kuptuar do fjal, dhe kujtohuni ta rilexoni abstraktin pasi t keni lexuar artikullin pr t par nse ishte i sakt dhe i prshtatshm. Nganjher ajo q duket si abstrakt, n fakt mund t jet nj hyrje n tem. Leximi pr her t dyt e t tret mund t prfundojn t kuptuarin ton, si edhe ti vendosim t gjitha pjest e argumentit n nj t tr kohezive. (Shih: Klooster & Bloem, 112) Leximi kontekstual Derisa vazhdojm t punojm me nj tekst, na shtohet interesi pr ta par at n kontekstin e disiplins s vet. Kemi nevoj t shohim se si kjo pjes u prgjigjet studimeve t mparshme ose atyre bashkkohore pr t njjtn tem. Duam t kuptojm shkolln teorike n t ciln ka punuar autori, si dhe metodn e prdorur prej tyre. Shenjat identifikuese mund ti gjejm te lloji i shkrimit: ese reaguese, ese kritike, studime, raport etj. Po ashtu mund t krkojm shenja te titulli, te hyrja dhe te prmbledhja teorike q shkrimtari ka br dhe kontekstin n t cilin ai ka menduar se futet puna e vet. Nganjher shkrimtart mund tju ndihmojn duke thn qart se vepra e tyre sht pjes e X diskutimi n botn akademike, duke iu lehtsuar mjaft punn pr gjetjen e kontekstit akademik t shkrimit. Nga ana e tyre studentt duhet t krkojn nj kontekst q ka lidhje direkte me lndn prkatse duke par se si ky shkrim lidhet me shkrime t tjera q jan studiuar m par, si u
2

prgjigjet, shton apo kundrshton at q sht lexuar dhe thn gjat semestrit. (Shih: Klooster & Bloem, 112) Leximi kritik Derisa lexojm nj tekst t vshtir, vmendja jon drejtohet nga procesi i pyetjeve, vlersimit e bashkbisedimit me shkrimtarin. Sa m shum e njohim disiplinn, sa m shum jemi zhytur n kontekstin e fushs, aq m t aft jemi pr t lexuar n mnyr kritike. Ne vlersojm at q sht shkruar mir, por n t njjtn koh krkojm gabimet logjike dhe mosprputhjet n linjn e mendimit dhe t argumentimit. Ne vlersojm kontributin e shkrimit n njohurit dhe t kuptuarit ton, si edhe n mnyr imagjinare i vendosim shkrimtart prball njri-tjetrit pr t par se si do tu prgjigjeshin ideve t njri-tjetrit. Gjat ktij procesi ne vendosim nse do ta pranojm apo jo argumentin e shkrimtarit ose se si do t mund ta modifikonim ose shtonim argumentin n mnyr q ta bnim at m binds. Ndrsa bjm pyetje, mund t rilexojm tekstin pr t par n mos kemi anashkaluar apo keqkuptuar ndonj gj. Nj lexues i mir prpiqet gjat gjith kohs t kuptoj si dhe pse shkrimtart japin argumentet q japin. (Shih: Klooster & Bloem, 113) Reagimi pas leximit Pas t lexuarit kritik, lexuesi shkruan pr tu prgjigjur duke pyetur, duke ndryshuar dhe duke sjell shembuj e kundrshembuj. Tani sht e qart q lexuesi e kupton materialin. Ai e ka prvetsuar at tashm. Lexuesi e prkthen tekstin n terma q jan m t qart pr t, dhe e zbaton n situata ku ai mund t testohet. Lexues t ndryshm reagojn n forma t ndryshme. Dallimet reflektojn aftsit, interesat dhe qllimet individuale. Disa lexues mund t prqendrohen n nj pjes t vogl; t tjer mund t reagojn ndaj t trs. Pr m tepr, do reagim individual formsohet nga situata. E lexojm ndryshe nj libr kur do ti flasim nj mikut ton n nj letr pr t, dhe ndryshe kur do t bjm nj analiz pr nj revist akademike. Gjithashtu reagimi mund t jet ndryshe kur at ta ka krkuar nj profesor n formn e nj detyre, dhe ndryshe kur lexojm pr arsye t tjera akademike. Ky model leximi na sugjeron disa gjra. sht e qart se kur kemi prpara nj tekst t vshtir, do t keni nevoj ta lexoni m shum se nj her. Dhe nse mendoni se nj shkrim vlen t lexohet disa her sht mir q t prdoren forma t ndryshme leximi, dhe jo t punohet fjal pr djal me tekstin. Duke qen se keni br nnvizime gjat leximit t par, mund ti riktheni n mnyr selektive, duke u prqendruar n ato pjes q duken m t vshtira apo t ngatrruara, duke i vendosur pjest e ndryshme t argumentit n raport me njra-tjetrn duke punuar me ato pjes q kan nevoj pr m shum pun. Nj tipar tjetr i ktij modeli sht se kto lexime t shumfishta do t mbivendosen. Ndrsa lexoni pr t gjetur kontekstin, do t lexoni me m shum vmendje e saktsi. Kur t reagoni ndaj asaj q keni lexuar me shkrim do ta gjeni veten duke iu rikthyer pjesve t ndryshme pr t sqaruar se si e keni kuptuar hern e par. Ndrsa bni nj vlersim kritik, do ta kuptoni se t kuptuarit tuaj sht zgjeruar dhe pasuruar. Ashtu si edhe procesi i t shkruarit, edhe leximi i sofistikuar sht riprtrits: nj lexues i mir vazhdon ti rikthehet tekstit n krkim t nj kontrolli m t plot t ideve. S fundi, ky model sugjeron se lloje t ndryshme shkrimi mund t prmirsojn t lexuarit dhe t msuarit. (Shih: Klooster & Bloem, 113-114)