SAJAK SUNDA

MAKALAH Disusun kanggé ngalengkepan salah sahiji tugas Mata Kuliah Bahasa Jeung Sastra Sunda

Panyusun: Dila Januar Bestlian NPM. 01020301100448 Windy Wulandari NPM. 01020301100487 PROGRAM STUDI MATEMATIKA KELAS 3-C

FAKULTAS KEGURUAN DAN ILMU PENGETAHUAN UNIVERSITAS SURYAKANCANA 2012

Oge simkuring saparakanca salaku anu nyusun ieu karya ilmiah ngaharepkeun supaya ieu makalah téh tiasa manfaat kanggo ngembangkeun katerampilan dina karya sastra Sunda. Cianjur. sareng tiasa manfaat kanggo anu maca pikeun diajar sastra khususna Sajak Sunda. 19 Séptémber 2012 Panyusun i .PANGJAJAP Puji sareng syukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Alloh SWT lantaran barkat rahmat-Na simkuring saparakanca tiasa ngaréngsékeun ieu karya ilmiah kanggo nuntaskeun pancén ti Bapa/Ibu Dosen. teu hilap ka kulawargina sareng ka shahabatna sareng mudah-mudahan dugi ka urang sadayana. simkuring saparakanca ngucapkeun hatur nuhun ka sadaya wargi anu parantos ngabimbing simkuring saparakanca kana nyusunna ieu makalah. Amin … Paparan makalah ieu di judulan ku SAJAK SUNDA. Tujuan anu séjénna nyaéta pikeun ngembangkeun kanyaho urang kana kasusastraan Indonesia khususna karya sastra sajak sunda. anu tujuanna pikeun nyumponan pancén ti Dosén Basa jeung Sastra Sunda. Tungtung basa. Saleres-leresna paparan ieu pasti wae aya kakiranganna anu teu di sadari ku simkuring saparakanca. Sholawat sinareng salam mugia salamina kacurah limpahkeun ka jungjunan alam nyatana Nabi Muhammad SAW. Panyajian anu aya dina paparan ieu nyaéta unsur-unsur sajak anu aya dina kasusastraan sunda. Kumargi kitu simkuring saparakanca anu nyusun kana karya ilmiah ieu nyuhunkeun kritikan sareng saran ti Bapa/Ibu Dosén mata kuliah pikeun nyampurnakeun paparan makalah ieu pikahareupeun.

...................................................................................................1 Unsur Wujud Sajak ......................................2 Saran ..........1 Kacindekan .................... 6 2................................... 11 3......................................................................... 11 Pabukon ............................................................................................... 3 2.................1 Kasang Tukang ......................................................................................................... 12 ii .. 2 BAB II ULIKAN TIORI 2....... 2 1...........3 Maksud Jeung Tujuan ..................................................................................................2...... 8 2......................................................................... 8 BAB III PANUTUP 3...........................................................2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak ................Daftar Eusi Pangjajap ....................1 Paparan ........4 Conto Sajak ..................................................... i Daftar Eusi ............................................................................... 1 1..................................................... 5 2....... 4 2.2.................................... ii BAB I BUBUKA 1..............2 Watesan Masalah ........................2 Unsur Batin Sajak ............3 Cara Ngarang Sajak ...................

Katangtuanna. anu sacara implicit sok aya dina galur. Karya sastra anu alus. nilai artistik (Artistic Value). 1 . lamun di bandingkeun jeung sastra anu séjén nyaéta. téma jeung amanat. Sajak téh nyaéta anu ngabogaan ciri mantra. teu jeung rima. agama (Ethical. Religious Value) jeung nilai praktis (Practical Value). Nilai anu di kandung tina karya sastra nyaéta : Nilai hedonik (Hedonic Value). Tina maca karya sastra. tokoh. moral. nilai kultural (Cultural Value). Ieu di sababkeun tergantung timana urang ngahartikeunna. Pamahaman jalma-jalma kana sajak bisa beda-beda. rima. nilai étis.1 Kasang Tukang Dina kahirupan sapopoé urang sarerea pasti waé pernah nguping istilah sastra atawa karya sastra. Tapi urang oge salaku jalma awam bisa nyieun ogé lantaran satiap jalma ngabogaan imajinasi jeung pangalaman-pangalaman anu bisa di jadikeun atawa anu bisa di larapkeun kana sajak. Atawa dina larik. dina basabasana anu topang-manopang jeung hubungan tina harti. latar. Sajak mangrupakeun ekspresi jiwa atawa emosi panyair kana naon-naon masalah anu kapanggih dina ka hirupan. atawa kombinasi duanana. biasana sok ngabogaan nilai (value).BAB I BUBUKA 1. kuplét. Moral. Nilai éta di wangen tina wujud wangénan karya sastra. urang saréréa bakal manggihan harkat hirup. tina karya sastra aya ka manfaatan pikeun kahirupan. Jeung anu nyieuna kana sajak bisa saha waé heunteu kudu jalma-jalma anu palalinter. Salah sahiji karya sastra Indonesia nyaéta sajak. Tina basa lain. rima jeung irama. prosa atawa sajak.

1. Watesan masalahna nyaéta: sakabéh anu ngenaan kana sajak sunda. Naon ari nu dimaksad sajak? 2.1.2 Watesan Masalah Watesan masalah ieu dilakukeun supaya panalungtikan bisa luyu jeung tujuan anu di harepkeun. Naon baé anu janten unsur-unsur sajak? 1.3 Maksud Jeung Tujuan Maksud tina makalah ieu nyaéta: • • • Nyumponan tugas Mata Kuliah Basa Jeung Sastra Sunda Nganyahokeun salah sahiji karya sastra sunda anu tina jalur sajak Nganyahokeun unsur-unsur sajak 2 .

Ti saprak harita. puisi jadi hiji pengungkapan sacara implisit. novel. Mun mapay lalakon umur tina runtuyan sajarahna. Aya deui KTS (Kadir Tisna Sudjana) dina sastra Sunda nu nuturkeun nulis ditéma ku polémik. Puisi bisa waé aya dina prosa kawas carpon.BAB II ULIKAN TIORI 2. jajaran) dina sapadana. (Kiswa Wiriasasmita) nulis sajak". Sajak Sunda geus lumayan kolot umurna téh. kitu pisaur Pa Abdullah Mustappa. Pamakéan istilah ieu mindeng dicampuradukkan kalayan puisi. ku kituna jelema mindeng ngomong yén kalimat-kalimatna puitis (boga sipat puisi). jumlah engang dina unggal pada (bait) atawa sora tungtung dina unggal padalisan (jajaran) upama rék nulis sajak kudu nangtukeun jejer milih kecap nu luyu. anu harita mah dianggapna injeuman ti deungeun.1 Paparan Kecap sajak dipikawanoh dina kesusastraan Indonésia. "kitu sotéh mun diukur ti mimiti Kis. Sajak téh kaasup dina katégori Sastra Modéren. atawa esai. tapi henteu sabalikna. Dina wangun kasusastraan Sunda. puisi asalna ti basa Walanda. Nurutkeun Putu Arya Tirtawirya. jeung harti anu tersirat. ti kecap poezie. Sajak Sunda anak-baranahan nepi ka kiwari. ngeunaan hak hirup sajak. samar. dipikawanoh kalayan istilah gedicht. Sanggeus sawatara waktu kamerdikaan nagara urang (1946) nepi ka ayeuna. Sajak henteu kauger ku jumlah padalisan (baris. Dina basa Walanda. jeung maké basa nu singget sarta jelas. Sajak nyaéta karya sastra wangun ugeran (puisi) anu teu kauger ku patokan-patokan. 3 . Ws. Padahal. Sajak nyaéta puisi. di mana kecap-kecap condong dina hartina anu konotatif.

Sabot dayeuh baseuh. tapi geus ngait matéri eusi puisi. • Sedengkeun Subagio Sastrowardoyo boga pamadegan yén sajak kapaké pikeun ngingetkeun urang dina carita sarta keabadian. Sajak kawas anak haram tanpa ibu mawa dosa kahiji dina tarangna. nyaeta unsur wujud sajak jeung unsur batin sajak. nyatet. komo nepi ka dina éfék anu ditimbulkeun. tapi urang tetep waé di ditu. Manéhna aya sabot urang ngarasakeun bagja cacak teu weruh naha. Henteu saukur hal anu tersirat. Di handap ieu aya sababaraha harti sajak numutkeun pamadegan para ahli sastra sewang-sewangan: • Pikeun Subagio Sastrowardoyo. kawas sada. • Sajak pikeun Goenawan Mohamad nyaéta catetan urang pikeun tiis anu teu kacatet dina termometer. 2. Mopohokeun ka bunuh diri. sarta sabot kasasar teu meunangkeun jalan. Lantaran éta.Sajak ngabogaan harti leuwih lega. angin ngusir urang di sapanjang walungan. 4 .2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak Wangénan sajak di wangun ku sababaraha unsur anu ku panyusun di bagi kana 2 bagean. Nyaéta orok anu dicampakkan ka lanté bumi'. manéhna sakapeung ogé dimaknaan minangka sada. Mopohokeun ka péso sarta tali. • Sajak pikeun Chairil nyaéta alamat kamana manéhna nuju sanggeus lumpat ti gedong rubak halaman. manéhna boga pamadegan yen sajak nyaéta naon anu lahir sanggeus 'peuting anu hamil ku binih kuring. Ngimeutan. Kawas gerimis ngiles sarta urang saksian cahya ngojay ngoprek kelir.

nyaéta imaji sora (auditif). nyaéta pamakéan basa anu bisa ngahirupkeun/ningkatkeun éfék sarta ngabalukarkeun konotasi nu tangtu. Alatan kitu sajak nyaéta wangun karya sastra anu saeutik kecapkecap bisa ngungkabkeun loba hal. sarta runtuyan kecap. mangka kecap-kecapna kudu dipilih sacara tarapti. Kecap-kecap ieu nyambung kalayan kiasan atawa lambang. Basa figuratif ngabalukarkeun sajak jadi prismatis.2. nyaéta wangun sajak henteu kawas prosa anu dipinuhan ku kecap-kecap. Hal-hal kasebut pohara nangtukeun pemaknaan ka puisi. jeung sajabana. pangaturan jajarna. kehampaan hirup. reungeu. nyaéta pemilihan kecap-kecap anu dipigawé ku penyair dina sajakna. Aya rupi-rupi 5 . • Gaya basa. • Diksi. sarta rarasaan. • Imaji. bumi. nepi ka jajar sajak anu henteu sok dimimitian ku hurup kapital sarta dipungkas jeung tanda titik. sangkan bisa ngarasakeun kawas naon anu dialaman panyair. Contona kecap kongkret “salju: ngalambangkan kabekuan asih. Imaji bisa dibagi jadi tilu. kahirupan. nada. nyaéta: • Perwajahan. jeung sajabana. Pemilihan kecap-kecap dina sajak pageuh pakait jeung harti. nyaéta kecap atawa susunan kecap-kecap anu bisa ngungkabkeun pangalaman indrawi. kawas panempoan. sedengkeun kecap kongkret “rancaranca” bisa ngalambangkan tempat kotor. nyaéta kecap anu bisa ditéwak kalayan indera anu matak bisa mecenghulna imaji. imaji panenjoan (visual). tempat hirup. hartina mancerkeun loba harti atawa beunghar ngeunaan harti. • Kecap konkret.2. Gaya basa disebut ogé majas.1 Unsur Wujud Sajak Aya sababaraha ciri wujud atawa wangun sajak.

2. • Rima/Irama nyaéta kasalarasan sada dina sajak. Makna sajak aya anu disebut makna dénotasi jeung aya anu disebut makna konotasi.majas diantarana metafora. tengah. alusio. repetisi. antiklimaks. klimaks. léksikal.2 Unsur Batin Sajak • Téma Tema nyaéta pokok pasualan anu bakal di jéntrékeun tina wangén sajak. Téma ngeunaan sajak biasana tersurat guratna atawa ngan tersirat seratnya. pleonasme. Téma bisa ogé disebut pokok pasualan pikeun panyair.2. jeung tina sikep tambahan. teu di campur nilai rasa lain. Makna Dénotasi Makna dénotasi nyaéta makna dasar. 1. Téma éta bisa di kembangkeun ku cara nagtukeun hal-hal anu rek di jenterkeun tina sajak. sarta ahir jajar puisi. nepi ka paradoks. 2. Makna Konotasi Makna konotasi nyaéta makna anu timbul tina akibat sikep sosial. kamus. atawa harti anu paling deukeut. satire. antitesis. umum. pars pro toto. litotes. ironi. personifikasi. atawa ngan bisa tafsirkan waé salah sahijina. anafora. Atawa disebut ogé makna anu sabeuneurna. eufemisme. anu dikeunakeun kana salah sahiji makna konséptual atawa disebut makna kiasan makna 6 . • Makna /Harti Makna nyaéta kata anu dipaké dina sajak. totem pro parte. biasana di mimiti. nétral. sinekdoke. sikap pribadi. simile. Meureun ieu minangka wujud kakariban atawa persembahan pikeun manéhna sorangan. kiasan.

kelas sosial. ngadikte. nyaéta dangong penyair ka poko masalah anu aya dina puisinya. pangalaman. génder. • Rasa Rasa nyaéta sikep panyair kana pokok pasualan. Jejero pengungkapan téma sarta ketepatan dina nganggepan hiji masalah henteu ngagantung dina pangabisa penyairmemilih kecap-kecap.ditukangeun makna anu sabenerna. 7 . sarta wangun puisi waé. Nada ogé nyambung jeung téma sarta rasa. kanyaho. gaya basa. nyaéta dangong penyair ka pamacana. Pengungkapan téma sarta rasa pageuh pakait jeung kasang tukang sosial sarta psikologi penyair. umur. Penyair bisa nepikeun téma kalayan nada mapatahan. kalungguhan dina masarakat. contona kasang tukang atikan. sarta kanyaho. ogé disebut talatah anu hayang ditepikeun panyair ka pamaca. tapi leuwih loba ngagantung dina wawasan. rima. pangalaman sosiologis sarta psikologis. • Lagu/Nada Lagu nyaéta sikep panyair kana macana sajak. ageman. digawé babarengan jeung pamaca pikeun mecahkeun hiji masalah. • Amanat Amanat nyaéta salah sahiji perkara anu anu jadi tujuan panyair atawa éfék anu tangtu anu di dambakeun ku panyair. sarta kepribadian anu kabentuk ku kasang tukang sosiologis sarta psikologisnya.

ulah siga prosa anu nulungan sadayana • Nepikeun maksud sajak.2.3 Cara Ngarang Sajak Cara atawa téknik ngarang sajak diantarana : • Ku kecapan dina sajak kudu dipilihan . Ciliwung. 19 Juli 1966) 8 .4 Conto Sajak Sunda TUKEURAN IEU SAJAK Tukeuran ieu sajak Ku salambar simbut atawa samak sahelay Heug rungkupkeun ka barudak nu teu kaburu heuay Pating golepak dina trotoar Tukeuran ieu sajak ku beas wuluh atawa heucak Heug sidkahkeun kanu haropak Anu marangkuk di saung atawa di kolong sasak Tukeuran ieu sajak Ku sababaraha siki pelor Heug tembakkeun kana genggerong koruptor manipulator Sina enya kalojor Tukeuran ieu sajak Ku beubeutian tina kalbu anu rido Keur nyebor anu balangsak (Lamun teu kitu sasaak) (Yus Rusyana. pangarang sajak sok tara nepikeun maksud sajak éta téh 2.

1992. Galura No. konglomerat tuladan (Taufik Faturahman.WASIAT KONGLOMERAT Lamun Apih paeh pangbungkuskeun ku salambar boeh ladang ngeleketek tina rupa-rupa proyek Lamun Apih nemahan pati pangmesenkeun padung jati ladang ngumpulkeun komisi jeung rupa-rupa korupsi Kontrak-kontrak nucan diteken Jeung SPK-SPK nu can dilaksanakeun awurkeun luhureun paesan na tetengger heug tulisan : parantos mulang ka kalanggengan Apih.38) 9 .

iuh gunung kuring angin ulin dina embun-embunan sawaktu-waktu kuring kudu nepungan dumeh hirup halabhab cinta di maranehna nya ayana Aya sababna kuring tibelat aya sababna kuring pegat tapi nu ahir lain kaabadian kakasih dina hate ngawih deui Iuh.PANGBALIKAN Iuh. nyata tanda-tanda ngabalungbung jalan hirup nepi ka nyawa rek asup ka maranehna kuring rek balik ka maranehna kuring rek pamit (Wahyu Wibisana.iuh gunung kuring nyata. tina Kanjutkundang) 10 . Ciawang .28-7-56.

3. sarta kaendahan tina eusi jeung ungkapanna. 4. lamun di bandingkeun jeung karya tulis anu sejenna.2 Saran Pikeun ngembangkeun kanyaho kana karya sastra khususna sajak sunda anu leuwih ngembang. (c) Unsur-unsur sajak sunda teu beda jauh jeung sajak-sajak anu sejena nyaeta miboga tema. saena kedah ngalakukeun sababaraha kagiatan. rasa. 2. irama/lagu.BAB III PANUTUP 3. jeung amanat. bisa dicindekkeun sababaraha hal nyaeta: (a) Sajak nyaeta karya tulis anu.1 Kacindekan Dina paparan data anu baris dipidangkeun ku panyusun kana sajak sunda. Supaya kudu di lobakeun kana latihan-latihan sastra. kaartistikan. 3. miboga pirang-pirang ciri kaunggulan saperti kaorsinilan. Ngayakeun hiji pasanggiri anu ngenaan kana sastra supaya leuwih resep kana sastra-sastra Indonesia. diantarana: 1. 11 . Aya pangajaran kana bidang sastra khususna sajak sunda di tiap-tiap tingkatan sakola. Supaya lewih di tingkatkeun kana kagiatan ngenalkeun sajak. makna/harti. (b) Sajak Sunda teh nyaeta salah sahiji karya sastra Indonesia.

2012. Kumpulan Sajak Sunda. (http://www. 2012. Sajak.anneahira.wikipedia. [online]. Sajak. (http://su. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.htm. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.anneahira.sundanet. 2008. (http://www.com/puisisajak.com/sajak-sunda. 2012. Sajak Sunda Hilang Ditelan Zaman.org/wiki/Puisi.wikipedia. (http://tradisidongeng. [online]. Kumpulan Sajak Sunda Pikeun Barudak.com. diakses kaping 17 September 2012) 12 . (http://su. 2012. (http://id. [online].com. diakses kaping 17 September 2012) • AnneAhira.wikipedia. 2002.org/wiki/Sajak.com/2008/09/kumpulan-sajak-sundapikeun-barudak.org/wiki/Sajak_Sunda. [online].htm. [online]. (http://www.Pabukon • AnneAhira. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. diakses kaping 17 September 2012) • Taufikampera.blogspot. 2012.html.com/?p=102. [online]. [online]. Sajak Sunda. Puisi. diakses kaping 17 September 2012) • SundaNet.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful