SAJAK SUNDA

MAKALAH Disusun kanggé ngalengkepan salah sahiji tugas Mata Kuliah Bahasa Jeung Sastra Sunda

Panyusun: Dila Januar Bestlian NPM. 01020301100448 Windy Wulandari NPM. 01020301100487 PROGRAM STUDI MATEMATIKA KELAS 3-C

FAKULTAS KEGURUAN DAN ILMU PENGETAHUAN UNIVERSITAS SURYAKANCANA 2012

Cianjur. simkuring saparakanca ngucapkeun hatur nuhun ka sadaya wargi anu parantos ngabimbing simkuring saparakanca kana nyusunna ieu makalah. Tungtung basa. Amin … Paparan makalah ieu di judulan ku SAJAK SUNDA. teu hilap ka kulawargina sareng ka shahabatna sareng mudah-mudahan dugi ka urang sadayana. Saleres-leresna paparan ieu pasti wae aya kakiranganna anu teu di sadari ku simkuring saparakanca. 19 Séptémber 2012 Panyusun i .PANGJAJAP Puji sareng syukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Alloh SWT lantaran barkat rahmat-Na simkuring saparakanca tiasa ngaréngsékeun ieu karya ilmiah kanggo nuntaskeun pancén ti Bapa/Ibu Dosen. Panyajian anu aya dina paparan ieu nyaéta unsur-unsur sajak anu aya dina kasusastraan sunda. sareng tiasa manfaat kanggo anu maca pikeun diajar sastra khususna Sajak Sunda. Oge simkuring saparakanca salaku anu nyusun ieu karya ilmiah ngaharepkeun supaya ieu makalah téh tiasa manfaat kanggo ngembangkeun katerampilan dina karya sastra Sunda. Sholawat sinareng salam mugia salamina kacurah limpahkeun ka jungjunan alam nyatana Nabi Muhammad SAW. Kumargi kitu simkuring saparakanca anu nyusun kana karya ilmiah ieu nyuhunkeun kritikan sareng saran ti Bapa/Ibu Dosén mata kuliah pikeun nyampurnakeun paparan makalah ieu pikahareupeun. anu tujuanna pikeun nyumponan pancén ti Dosén Basa jeung Sastra Sunda. Tujuan anu séjénna nyaéta pikeun ngembangkeun kanyaho urang kana kasusastraan Indonesia khususna karya sastra sajak sunda.

.............................. 8 BAB III PANUTUP 3..................................Daftar Eusi Pangjajap .....1 Paparan .........................................................................1 Unsur Wujud Sajak ..................................................... 8 2.... 12 ii ..... 1 1............. 5 2........2 Unsur Batin Sajak .............................................................................2..... ii BAB I BUBUKA 1................................. 4 2....... 2 BAB II ULIKAN TIORI 2.......................................................................................................................................................................................... 3 2....................2 Saran ..............................1 Kasang Tukang ................................................................4 Conto Sajak ......2........................................ 2 1.......2 Watesan Masalah ...................................................................1 Kacindekan ...................................................... 11 Pabukon ......................................2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak ..............................................................3 Cara Ngarang Sajak .............................3 Maksud Jeung Tujuan ...................... 11 3........................................................................... i Daftar Eusi . 6 2..........................................

Religious Value) jeung nilai praktis (Practical Value). agama (Ethical. anu sacara implicit sok aya dina galur. lamun di bandingkeun jeung sastra anu séjén nyaéta. dina basabasana anu topang-manopang jeung hubungan tina harti. Katangtuanna. moral. kuplét. tokoh. Nilai éta di wangen tina wujud wangénan karya sastra. Tapi urang oge salaku jalma awam bisa nyieun ogé lantaran satiap jalma ngabogaan imajinasi jeung pangalaman-pangalaman anu bisa di jadikeun atawa anu bisa di larapkeun kana sajak.1 Kasang Tukang Dina kahirupan sapopoé urang sarerea pasti waé pernah nguping istilah sastra atawa karya sastra. teu jeung rima. nilai artistik (Artistic Value). rima. 1 . tina karya sastra aya ka manfaatan pikeun kahirupan. Atawa dina larik. rima jeung irama. biasana sok ngabogaan nilai (value).BAB I BUBUKA 1. Sajak mangrupakeun ekspresi jiwa atawa emosi panyair kana naon-naon masalah anu kapanggih dina ka hirupan. Sajak téh nyaéta anu ngabogaan ciri mantra. urang saréréa bakal manggihan harkat hirup. Nilai anu di kandung tina karya sastra nyaéta : Nilai hedonik (Hedonic Value). nilai étis. prosa atawa sajak. latar. Tina maca karya sastra. Pamahaman jalma-jalma kana sajak bisa beda-beda. Salah sahiji karya sastra Indonesia nyaéta sajak. Tina basa lain. Ieu di sababkeun tergantung timana urang ngahartikeunna. Jeung anu nyieuna kana sajak bisa saha waé heunteu kudu jalma-jalma anu palalinter. atawa kombinasi duanana. nilai kultural (Cultural Value). Karya sastra anu alus. téma jeung amanat. Moral.

1. Naon baé anu janten unsur-unsur sajak? 1. Watesan masalahna nyaéta: sakabéh anu ngenaan kana sajak sunda.2 Watesan Masalah Watesan masalah ieu dilakukeun supaya panalungtikan bisa luyu jeung tujuan anu di harepkeun. Naon ari nu dimaksad sajak? 2.3 Maksud Jeung Tujuan Maksud tina makalah ieu nyaéta: • • • Nyumponan tugas Mata Kuliah Basa Jeung Sastra Sunda Nganyahokeun salah sahiji karya sastra sunda anu tina jalur sajak Nganyahokeun unsur-unsur sajak 2 . 1.

di mana kecap-kecap condong dina hartina anu konotatif. Padahal. (Kiswa Wiriasasmita) nulis sajak". Sajak Sunda geus lumayan kolot umurna téh. 3 . Ws. Dina basa Walanda. Aya deui KTS (Kadir Tisna Sudjana) dina sastra Sunda nu nuturkeun nulis ditéma ku polémik. anu harita mah dianggapna injeuman ti deungeun. puisi jadi hiji pengungkapan sacara implisit. kitu pisaur Pa Abdullah Mustappa. jumlah engang dina unggal pada (bait) atawa sora tungtung dina unggal padalisan (jajaran) upama rék nulis sajak kudu nangtukeun jejer milih kecap nu luyu. novel. Sajak nyaéta puisi. Nurutkeun Putu Arya Tirtawirya. Ti saprak harita. jeung maké basa nu singget sarta jelas. Mun mapay lalakon umur tina runtuyan sajarahna. Sajak Sunda anak-baranahan nepi ka kiwari.BAB II ULIKAN TIORI 2. Pamakéan istilah ieu mindeng dicampuradukkan kalayan puisi. Sanggeus sawatara waktu kamerdikaan nagara urang (1946) nepi ka ayeuna. atawa esai. Dina wangun kasusastraan Sunda.1 Paparan Kecap sajak dipikawanoh dina kesusastraan Indonésia. tapi henteu sabalikna. ku kituna jelema mindeng ngomong yén kalimat-kalimatna puitis (boga sipat puisi). Puisi bisa waé aya dina prosa kawas carpon. jajaran) dina sapadana. samar. ti kecap poezie. Sajak henteu kauger ku jumlah padalisan (baris. Sajak nyaéta karya sastra wangun ugeran (puisi) anu teu kauger ku patokan-patokan. jeung harti anu tersirat. puisi asalna ti basa Walanda. ngeunaan hak hirup sajak. dipikawanoh kalayan istilah gedicht. Sajak téh kaasup dina katégori Sastra Modéren. "kitu sotéh mun diukur ti mimiti Kis.

angin ngusir urang di sapanjang walungan. nyatet. Lantaran éta. Sajak kawas anak haram tanpa ibu mawa dosa kahiji dina tarangna. Nyaéta orok anu dicampakkan ka lanté bumi'. 4 . kawas sada. • Sajak pikeun Chairil nyaéta alamat kamana manéhna nuju sanggeus lumpat ti gedong rubak halaman.2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak Wangénan sajak di wangun ku sababaraha unsur anu ku panyusun di bagi kana 2 bagean. Ngimeutan. Mopohokeun ka bunuh diri. Di handap ieu aya sababaraha harti sajak numutkeun pamadegan para ahli sastra sewang-sewangan: • Pikeun Subagio Sastrowardoyo. Mopohokeun ka péso sarta tali. komo nepi ka dina éfék anu ditimbulkeun. tapi geus ngait matéri eusi puisi.Sajak ngabogaan harti leuwih lega. Manéhna aya sabot urang ngarasakeun bagja cacak teu weruh naha. Sabot dayeuh baseuh. 2. nyaeta unsur wujud sajak jeung unsur batin sajak. Henteu saukur hal anu tersirat. tapi urang tetep waé di ditu. Kawas gerimis ngiles sarta urang saksian cahya ngojay ngoprek kelir. • Sajak pikeun Goenawan Mohamad nyaéta catetan urang pikeun tiis anu teu kacatet dina termometer. manéhna boga pamadegan yen sajak nyaéta naon anu lahir sanggeus 'peuting anu hamil ku binih kuring. sarta sabot kasasar teu meunangkeun jalan. • Sedengkeun Subagio Sastrowardoyo boga pamadegan yén sajak kapaké pikeun ngingetkeun urang dina carita sarta keabadian. manéhna sakapeung ogé dimaknaan minangka sada.

tempat hirup. sarta runtuyan kecap. • Gaya basa. nyaéta pamakéan basa anu bisa ngahirupkeun/ningkatkeun éfék sarta ngabalukarkeun konotasi nu tangtu. jeung sajabana. jeung sajabana. sedengkeun kecap kongkret “rancaranca” bisa ngalambangkan tempat kotor. nyaéta kecap atawa susunan kecap-kecap anu bisa ngungkabkeun pangalaman indrawi. Alatan kitu sajak nyaéta wangun karya sastra anu saeutik kecapkecap bisa ngungkabkeun loba hal. kehampaan hirup. Pemilihan kecap-kecap dina sajak pageuh pakait jeung harti. nada. mangka kecap-kecapna kudu dipilih sacara tarapti. Gaya basa disebut ogé majas. hartina mancerkeun loba harti atawa beunghar ngeunaan harti. Contona kecap kongkret “salju: ngalambangkan kabekuan asih. nyaéta imaji sora (auditif). nyaéta: • Perwajahan. bumi. nyaéta wangun sajak henteu kawas prosa anu dipinuhan ku kecap-kecap. reungeu.2.2. nyaéta pemilihan kecap-kecap anu dipigawé ku penyair dina sajakna. Imaji bisa dibagi jadi tilu. pangaturan jajarna. kahirupan. Aya rupi-rupi 5 . • Diksi.1 Unsur Wujud Sajak Aya sababaraha ciri wujud atawa wangun sajak. Basa figuratif ngabalukarkeun sajak jadi prismatis. nyaéta kecap anu bisa ditéwak kalayan indera anu matak bisa mecenghulna imaji. imaji panenjoan (visual). • Kecap konkret. sangkan bisa ngarasakeun kawas naon anu dialaman panyair. sarta rarasaan. Kecap-kecap ieu nyambung kalayan kiasan atawa lambang. nepi ka jajar sajak anu henteu sok dimimitian ku hurup kapital sarta dipungkas jeung tanda titik. kawas panempoan. • Imaji. Hal-hal kasebut pohara nangtukeun pemaknaan ka puisi.

Téma bisa ogé disebut pokok pasualan pikeun panyair. Atawa disebut ogé makna anu sabeuneurna. atawa ngan bisa tafsirkan waé salah sahijina. antitesis. jeung tina sikep tambahan. teu di campur nilai rasa lain. personifikasi. Téma ngeunaan sajak biasana tersurat guratna atawa ngan tersirat seratnya. 2. 1. anu dikeunakeun kana salah sahiji makna konséptual atawa disebut makna kiasan makna 6 . Makna Dénotasi Makna dénotasi nyaéta makna dasar. alusio. repetisi. Meureun ieu minangka wujud kakariban atawa persembahan pikeun manéhna sorangan. totem pro parte. klimaks. eufemisme. sikap pribadi. léksikal. ironi. sarta ahir jajar puisi. nepi ka paradoks. tengah. anafora. 2. nétral. kiasan. Téma éta bisa di kembangkeun ku cara nagtukeun hal-hal anu rek di jenterkeun tina sajak. simile. biasana di mimiti. pars pro toto. pleonasme. sinekdoke.majas diantarana metafora.2. litotes. • Rima/Irama nyaéta kasalarasan sada dina sajak. atawa harti anu paling deukeut.2 Unsur Batin Sajak • Téma Tema nyaéta pokok pasualan anu bakal di jéntrékeun tina wangén sajak. satire. Makna Konotasi Makna konotasi nyaéta makna anu timbul tina akibat sikep sosial. kamus. antiklimaks. Makna sajak aya anu disebut makna dénotasi jeung aya anu disebut makna konotasi. umum. • Makna /Harti Makna nyaéta kata anu dipaké dina sajak.

génder. sarta wangun puisi waé. • Rasa Rasa nyaéta sikep panyair kana pokok pasualan. gaya basa. 7 .ditukangeun makna anu sabenerna. umur. digawé babarengan jeung pamaca pikeun mecahkeun hiji masalah. contona kasang tukang atikan. Penyair bisa nepikeun téma kalayan nada mapatahan. Jejero pengungkapan téma sarta ketepatan dina nganggepan hiji masalah henteu ngagantung dina pangabisa penyairmemilih kecap-kecap. sarta kepribadian anu kabentuk ku kasang tukang sosiologis sarta psikologisnya. • Amanat Amanat nyaéta salah sahiji perkara anu anu jadi tujuan panyair atawa éfék anu tangtu anu di dambakeun ku panyair. ngadikte. sarta kanyaho. kelas sosial. • Lagu/Nada Lagu nyaéta sikep panyair kana macana sajak. kalungguhan dina masarakat. rima. Nada ogé nyambung jeung téma sarta rasa. pangalaman. Pengungkapan téma sarta rasa pageuh pakait jeung kasang tukang sosial sarta psikologi penyair. pangalaman sosiologis sarta psikologis. nyaéta dangong penyair ka pamacana. kanyaho. ogé disebut talatah anu hayang ditepikeun panyair ka pamaca. tapi leuwih loba ngagantung dina wawasan. ageman. nyaéta dangong penyair ka poko masalah anu aya dina puisinya.

2. Ciliwung.4 Conto Sajak Sunda TUKEURAN IEU SAJAK Tukeuran ieu sajak Ku salambar simbut atawa samak sahelay Heug rungkupkeun ka barudak nu teu kaburu heuay Pating golepak dina trotoar Tukeuran ieu sajak ku beas wuluh atawa heucak Heug sidkahkeun kanu haropak Anu marangkuk di saung atawa di kolong sasak Tukeuran ieu sajak Ku sababaraha siki pelor Heug tembakkeun kana genggerong koruptor manipulator Sina enya kalojor Tukeuran ieu sajak Ku beubeutian tina kalbu anu rido Keur nyebor anu balangsak (Lamun teu kitu sasaak) (Yus Rusyana. 19 Juli 1966) 8 . ulah siga prosa anu nulungan sadayana • Nepikeun maksud sajak.3 Cara Ngarang Sajak Cara atawa téknik ngarang sajak diantarana : • Ku kecapan dina sajak kudu dipilihan . pangarang sajak sok tara nepikeun maksud sajak éta téh 2.

WASIAT KONGLOMERAT Lamun Apih paeh pangbungkuskeun ku salambar boeh ladang ngeleketek tina rupa-rupa proyek Lamun Apih nemahan pati pangmesenkeun padung jati ladang ngumpulkeun komisi jeung rupa-rupa korupsi Kontrak-kontrak nucan diteken Jeung SPK-SPK nu can dilaksanakeun awurkeun luhureun paesan na tetengger heug tulisan : parantos mulang ka kalanggengan Apih.38) 9 . Galura No. 1992. konglomerat tuladan (Taufik Faturahman.

iuh gunung kuring angin ulin dina embun-embunan sawaktu-waktu kuring kudu nepungan dumeh hirup halabhab cinta di maranehna nya ayana Aya sababna kuring tibelat aya sababna kuring pegat tapi nu ahir lain kaabadian kakasih dina hate ngawih deui Iuh.28-7-56. tina Kanjutkundang) 10 . nyata tanda-tanda ngabalungbung jalan hirup nepi ka nyawa rek asup ka maranehna kuring rek balik ka maranehna kuring rek pamit (Wahyu Wibisana.PANGBALIKAN Iuh.iuh gunung kuring nyata. Ciawang .

Ngayakeun hiji pasanggiri anu ngenaan kana sastra supaya leuwih resep kana sastra-sastra Indonesia. 2. makna/harti. irama/lagu. 3. lamun di bandingkeun jeung karya tulis anu sejenna. (b) Sajak Sunda teh nyaeta salah sahiji karya sastra Indonesia. 11 . 4. Supaya lewih di tingkatkeun kana kagiatan ngenalkeun sajak.1 Kacindekan Dina paparan data anu baris dipidangkeun ku panyusun kana sajak sunda.2 Saran Pikeun ngembangkeun kanyaho kana karya sastra khususna sajak sunda anu leuwih ngembang. Supaya kudu di lobakeun kana latihan-latihan sastra.BAB III PANUTUP 3. bisa dicindekkeun sababaraha hal nyaeta: (a) Sajak nyaeta karya tulis anu. Aya pangajaran kana bidang sastra khususna sajak sunda di tiap-tiap tingkatan sakola. sarta kaendahan tina eusi jeung ungkapanna. miboga pirang-pirang ciri kaunggulan saperti kaorsinilan. diantarana: 1. (c) Unsur-unsur sajak sunda teu beda jauh jeung sajak-sajak anu sejena nyaeta miboga tema. rasa. jeung amanat. 3. kaartistikan. saena kedah ngalakukeun sababaraha kagiatan.

com/sajak-sunda. Sajak. [online].com/2008/09/kumpulan-sajak-sundapikeun-barudak.anneahira. (http://id.org/wiki/Puisi.blogspot. [online].Pabukon • AnneAhira. 2008.wikipedia. 2012. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. Sajak. diakses kaping 17 September 2012) • SundaNet. (http://tradisidongeng. 2012.wikipedia. [online]. (http://su.wikipedia. diakses kaping 17 September 2012) • AnneAhira. 2012.htm. [online]. (http://www. [online]. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.org/wiki/Sajak_Sunda.com/?p=102.com.anneahira. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. [online]. diakses kaping 17 September 2012) 12 . diakses kaping 17 September 2012) • Taufikampera.com/puisisajak.sundanet.com. Kumpulan Sajak Sunda.htm. [online]. 2002. (http://www. (http://su. Sajak Sunda. Puisi. Sajak Sunda Hilang Ditelan Zaman.org/wiki/Sajak. (http://www. 2012. 2012.html. Kumpulan Sajak Sunda Pikeun Barudak.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful