SAJAK SUNDA

MAKALAH Disusun kanggé ngalengkepan salah sahiji tugas Mata Kuliah Bahasa Jeung Sastra Sunda

Panyusun: Dila Januar Bestlian NPM. 01020301100448 Windy Wulandari NPM. 01020301100487 PROGRAM STUDI MATEMATIKA KELAS 3-C

FAKULTAS KEGURUAN DAN ILMU PENGETAHUAN UNIVERSITAS SURYAKANCANA 2012

Oge simkuring saparakanca salaku anu nyusun ieu karya ilmiah ngaharepkeun supaya ieu makalah téh tiasa manfaat kanggo ngembangkeun katerampilan dina karya sastra Sunda. Cianjur. Kumargi kitu simkuring saparakanca anu nyusun kana karya ilmiah ieu nyuhunkeun kritikan sareng saran ti Bapa/Ibu Dosén mata kuliah pikeun nyampurnakeun paparan makalah ieu pikahareupeun. Amin … Paparan makalah ieu di judulan ku SAJAK SUNDA.PANGJAJAP Puji sareng syukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Alloh SWT lantaran barkat rahmat-Na simkuring saparakanca tiasa ngaréngsékeun ieu karya ilmiah kanggo nuntaskeun pancén ti Bapa/Ibu Dosen. simkuring saparakanca ngucapkeun hatur nuhun ka sadaya wargi anu parantos ngabimbing simkuring saparakanca kana nyusunna ieu makalah. Sholawat sinareng salam mugia salamina kacurah limpahkeun ka jungjunan alam nyatana Nabi Muhammad SAW. Saleres-leresna paparan ieu pasti wae aya kakiranganna anu teu di sadari ku simkuring saparakanca. Tungtung basa. sareng tiasa manfaat kanggo anu maca pikeun diajar sastra khususna Sajak Sunda. Tujuan anu séjénna nyaéta pikeun ngembangkeun kanyaho urang kana kasusastraan Indonesia khususna karya sastra sajak sunda. Panyajian anu aya dina paparan ieu nyaéta unsur-unsur sajak anu aya dina kasusastraan sunda. teu hilap ka kulawargina sareng ka shahabatna sareng mudah-mudahan dugi ka urang sadayana. anu tujuanna pikeun nyumponan pancén ti Dosén Basa jeung Sastra Sunda. 19 Séptémber 2012 Panyusun i .

............................. ii BAB I BUBUKA 1.................................................................................................................................... 2 BAB II ULIKAN TIORI 2.........................1 Paparan ....................................................................... 2 1....................................................3 Cara Ngarang Sajak ..................................... 6 2..................................................................................1 Kacindekan ....4 Conto Sajak .......2............ 3 2.......................... 8 BAB III PANUTUP 3...... 5 2.......................................... 1 1...........................................1 Kasang Tukang ...... 11 3........................................................2 Saran ..........3 Maksud Jeung Tujuan .................................................................................................................................2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak ... i Daftar Eusi ............1 Unsur Wujud Sajak ..... 11 Pabukon .............................................. 12 ii ........................................................................................Daftar Eusi Pangjajap ...................................................2 Watesan Masalah ..... 4 2..........................................................2 Unsur Batin Sajak ........2...................... 8 2.......................

rima jeung irama. tina karya sastra aya ka manfaatan pikeun kahirupan. tokoh. rima. nilai kultural (Cultural Value). Nilai anu di kandung tina karya sastra nyaéta : Nilai hedonik (Hedonic Value). kuplét. Sajak téh nyaéta anu ngabogaan ciri mantra. latar. Salah sahiji karya sastra Indonesia nyaéta sajak. Ieu di sababkeun tergantung timana urang ngahartikeunna. prosa atawa sajak. atawa kombinasi duanana. anu sacara implicit sok aya dina galur. 1 . Tapi urang oge salaku jalma awam bisa nyieun ogé lantaran satiap jalma ngabogaan imajinasi jeung pangalaman-pangalaman anu bisa di jadikeun atawa anu bisa di larapkeun kana sajak. lamun di bandingkeun jeung sastra anu séjén nyaéta. Atawa dina larik. Katangtuanna. Religious Value) jeung nilai praktis (Practical Value). biasana sok ngabogaan nilai (value). teu jeung rima.1 Kasang Tukang Dina kahirupan sapopoé urang sarerea pasti waé pernah nguping istilah sastra atawa karya sastra. agama (Ethical. Pamahaman jalma-jalma kana sajak bisa beda-beda. Tina basa lain. dina basabasana anu topang-manopang jeung hubungan tina harti. Sajak mangrupakeun ekspresi jiwa atawa emosi panyair kana naon-naon masalah anu kapanggih dina ka hirupan. téma jeung amanat. Moral. nilai étis. urang saréréa bakal manggihan harkat hirup.BAB I BUBUKA 1. Tina maca karya sastra. Jeung anu nyieuna kana sajak bisa saha waé heunteu kudu jalma-jalma anu palalinter. nilai artistik (Artistic Value). Karya sastra anu alus. moral. Nilai éta di wangen tina wujud wangénan karya sastra.

2 Watesan Masalah Watesan masalah ieu dilakukeun supaya panalungtikan bisa luyu jeung tujuan anu di harepkeun. Naon baé anu janten unsur-unsur sajak? 1.1. 1. Watesan masalahna nyaéta: sakabéh anu ngenaan kana sajak sunda.3 Maksud Jeung Tujuan Maksud tina makalah ieu nyaéta: • • • Nyumponan tugas Mata Kuliah Basa Jeung Sastra Sunda Nganyahokeun salah sahiji karya sastra sunda anu tina jalur sajak Nganyahokeun unsur-unsur sajak 2 . Naon ari nu dimaksad sajak? 2.

jeung maké basa nu singget sarta jelas. Sajak nyaéta karya sastra wangun ugeran (puisi) anu teu kauger ku patokan-patokan. puisi asalna ti basa Walanda. Nurutkeun Putu Arya Tirtawirya. Sajak téh kaasup dina katégori Sastra Modéren. 3 . Mun mapay lalakon umur tina runtuyan sajarahna. Dina wangun kasusastraan Sunda.BAB II ULIKAN TIORI 2. samar. Sanggeus sawatara waktu kamerdikaan nagara urang (1946) nepi ka ayeuna. Aya deui KTS (Kadir Tisna Sudjana) dina sastra Sunda nu nuturkeun nulis ditéma ku polémik. Sajak henteu kauger ku jumlah padalisan (baris. anu harita mah dianggapna injeuman ti deungeun. jajaran) dina sapadana. Dina basa Walanda. puisi jadi hiji pengungkapan sacara implisit. Ti saprak harita. tapi henteu sabalikna. Sajak nyaéta puisi. ku kituna jelema mindeng ngomong yén kalimat-kalimatna puitis (boga sipat puisi). atawa esai. Ws. ti kecap poezie. ngeunaan hak hirup sajak. kitu pisaur Pa Abdullah Mustappa. novel. di mana kecap-kecap condong dina hartina anu konotatif. Sajak Sunda geus lumayan kolot umurna téh. Puisi bisa waé aya dina prosa kawas carpon.1 Paparan Kecap sajak dipikawanoh dina kesusastraan Indonésia. "kitu sotéh mun diukur ti mimiti Kis. Sajak Sunda anak-baranahan nepi ka kiwari. jumlah engang dina unggal pada (bait) atawa sora tungtung dina unggal padalisan (jajaran) upama rék nulis sajak kudu nangtukeun jejer milih kecap nu luyu. Padahal. jeung harti anu tersirat. Pamakéan istilah ieu mindeng dicampuradukkan kalayan puisi. dipikawanoh kalayan istilah gedicht. (Kiswa Wiriasasmita) nulis sajak".

tapi urang tetep waé di ditu. manéhna sakapeung ogé dimaknaan minangka sada. nyatet. tapi geus ngait matéri eusi puisi. Mopohokeun ka bunuh diri. nyaeta unsur wujud sajak jeung unsur batin sajak. Lantaran éta. Henteu saukur hal anu tersirat.2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak Wangénan sajak di wangun ku sababaraha unsur anu ku panyusun di bagi kana 2 bagean. angin ngusir urang di sapanjang walungan.Sajak ngabogaan harti leuwih lega. kawas sada. • Sajak pikeun Chairil nyaéta alamat kamana manéhna nuju sanggeus lumpat ti gedong rubak halaman. Sabot dayeuh baseuh. Sajak kawas anak haram tanpa ibu mawa dosa kahiji dina tarangna. 2. Mopohokeun ka péso sarta tali. • Sajak pikeun Goenawan Mohamad nyaéta catetan urang pikeun tiis anu teu kacatet dina termometer. • Sedengkeun Subagio Sastrowardoyo boga pamadegan yén sajak kapaké pikeun ngingetkeun urang dina carita sarta keabadian. manéhna boga pamadegan yen sajak nyaéta naon anu lahir sanggeus 'peuting anu hamil ku binih kuring. Ngimeutan. Nyaéta orok anu dicampakkan ka lanté bumi'. Kawas gerimis ngiles sarta urang saksian cahya ngojay ngoprek kelir. sarta sabot kasasar teu meunangkeun jalan. Di handap ieu aya sababaraha harti sajak numutkeun pamadegan para ahli sastra sewang-sewangan: • Pikeun Subagio Sastrowardoyo. komo nepi ka dina éfék anu ditimbulkeun. 4 . Manéhna aya sabot urang ngarasakeun bagja cacak teu weruh naha.

tempat hirup. nyaéta imaji sora (auditif). nyaéta pemilihan kecap-kecap anu dipigawé ku penyair dina sajakna. • Gaya basa. sarta rarasaan. nyaéta: • Perwajahan. sangkan bisa ngarasakeun kawas naon anu dialaman panyair. • Kecap konkret. Hal-hal kasebut pohara nangtukeun pemaknaan ka puisi. pangaturan jajarna. nyaéta kecap atawa susunan kecap-kecap anu bisa ngungkabkeun pangalaman indrawi. nada.2. • Diksi. jeung sajabana. nepi ka jajar sajak anu henteu sok dimimitian ku hurup kapital sarta dipungkas jeung tanda titik. Imaji bisa dibagi jadi tilu. Pemilihan kecap-kecap dina sajak pageuh pakait jeung harti. kawas panempoan.1 Unsur Wujud Sajak Aya sababaraha ciri wujud atawa wangun sajak. kahirupan. nyaéta kecap anu bisa ditéwak kalayan indera anu matak bisa mecenghulna imaji. Alatan kitu sajak nyaéta wangun karya sastra anu saeutik kecapkecap bisa ngungkabkeun loba hal. sedengkeun kecap kongkret “rancaranca” bisa ngalambangkan tempat kotor. mangka kecap-kecapna kudu dipilih sacara tarapti. Gaya basa disebut ogé majas. reungeu. jeung sajabana. hartina mancerkeun loba harti atawa beunghar ngeunaan harti. nyaéta wangun sajak henteu kawas prosa anu dipinuhan ku kecap-kecap. kehampaan hirup. bumi. sarta runtuyan kecap. Contona kecap kongkret “salju: ngalambangkan kabekuan asih. • Imaji. Basa figuratif ngabalukarkeun sajak jadi prismatis. Aya rupi-rupi 5 . Kecap-kecap ieu nyambung kalayan kiasan atawa lambang. imaji panenjoan (visual). nyaéta pamakéan basa anu bisa ngahirupkeun/ningkatkeun éfék sarta ngabalukarkeun konotasi nu tangtu.2.

atawa ngan bisa tafsirkan waé salah sahijina.2. Téma éta bisa di kembangkeun ku cara nagtukeun hal-hal anu rek di jenterkeun tina sajak. pars pro toto. kamus. sikap pribadi. klimaks. léksikal. Atawa disebut ogé makna anu sabeuneurna. Makna sajak aya anu disebut makna dénotasi jeung aya anu disebut makna konotasi. eufemisme. nétral. nepi ka paradoks. • Rima/Irama nyaéta kasalarasan sada dina sajak. biasana di mimiti. ironi. umum.2 Unsur Batin Sajak • Téma Tema nyaéta pokok pasualan anu bakal di jéntrékeun tina wangén sajak. sinekdoke. pleonasme. 2. personifikasi. 2. anafora. litotes. totem pro parte. repetisi. anu dikeunakeun kana salah sahiji makna konséptual atawa disebut makna kiasan makna 6 . Téma ngeunaan sajak biasana tersurat guratna atawa ngan tersirat seratnya. alusio. teu di campur nilai rasa lain. 1. Makna Dénotasi Makna dénotasi nyaéta makna dasar. kiasan. Téma bisa ogé disebut pokok pasualan pikeun panyair. tengah. antiklimaks.majas diantarana metafora. Meureun ieu minangka wujud kakariban atawa persembahan pikeun manéhna sorangan. • Makna /Harti Makna nyaéta kata anu dipaké dina sajak. sarta ahir jajar puisi. satire. antitesis. Makna Konotasi Makna konotasi nyaéta makna anu timbul tina akibat sikep sosial. atawa harti anu paling deukeut. jeung tina sikep tambahan. simile.

Pengungkapan téma sarta rasa pageuh pakait jeung kasang tukang sosial sarta psikologi penyair. pangalaman sosiologis sarta psikologis. • Amanat Amanat nyaéta salah sahiji perkara anu anu jadi tujuan panyair atawa éfék anu tangtu anu di dambakeun ku panyair. • Lagu/Nada Lagu nyaéta sikep panyair kana macana sajak. Nada ogé nyambung jeung téma sarta rasa. tapi leuwih loba ngagantung dina wawasan. nyaéta dangong penyair ka pamacana. nyaéta dangong penyair ka poko masalah anu aya dina puisinya. umur. kanyaho. Jejero pengungkapan téma sarta ketepatan dina nganggepan hiji masalah henteu ngagantung dina pangabisa penyairmemilih kecap-kecap. 7 . rima.ditukangeun makna anu sabenerna. ngadikte. kalungguhan dina masarakat. pangalaman. ogé disebut talatah anu hayang ditepikeun panyair ka pamaca. Penyair bisa nepikeun téma kalayan nada mapatahan. génder. kelas sosial. sarta kepribadian anu kabentuk ku kasang tukang sosiologis sarta psikologisnya. ageman. digawé babarengan jeung pamaca pikeun mecahkeun hiji masalah. sarta kanyaho. gaya basa. sarta wangun puisi waé. • Rasa Rasa nyaéta sikep panyair kana pokok pasualan. contona kasang tukang atikan.

3 Cara Ngarang Sajak Cara atawa téknik ngarang sajak diantarana : • Ku kecapan dina sajak kudu dipilihan .2. 19 Juli 1966) 8 . pangarang sajak sok tara nepikeun maksud sajak éta téh 2. Ciliwung.4 Conto Sajak Sunda TUKEURAN IEU SAJAK Tukeuran ieu sajak Ku salambar simbut atawa samak sahelay Heug rungkupkeun ka barudak nu teu kaburu heuay Pating golepak dina trotoar Tukeuran ieu sajak ku beas wuluh atawa heucak Heug sidkahkeun kanu haropak Anu marangkuk di saung atawa di kolong sasak Tukeuran ieu sajak Ku sababaraha siki pelor Heug tembakkeun kana genggerong koruptor manipulator Sina enya kalojor Tukeuran ieu sajak Ku beubeutian tina kalbu anu rido Keur nyebor anu balangsak (Lamun teu kitu sasaak) (Yus Rusyana. ulah siga prosa anu nulungan sadayana • Nepikeun maksud sajak.

konglomerat tuladan (Taufik Faturahman. 1992.38) 9 .WASIAT KONGLOMERAT Lamun Apih paeh pangbungkuskeun ku salambar boeh ladang ngeleketek tina rupa-rupa proyek Lamun Apih nemahan pati pangmesenkeun padung jati ladang ngumpulkeun komisi jeung rupa-rupa korupsi Kontrak-kontrak nucan diteken Jeung SPK-SPK nu can dilaksanakeun awurkeun luhureun paesan na tetengger heug tulisan : parantos mulang ka kalanggengan Apih. Galura No.

Ciawang .28-7-56. iuh gunung kuring angin ulin dina embun-embunan sawaktu-waktu kuring kudu nepungan dumeh hirup halabhab cinta di maranehna nya ayana Aya sababna kuring tibelat aya sababna kuring pegat tapi nu ahir lain kaabadian kakasih dina hate ngawih deui Iuh.iuh gunung kuring nyata. tina Kanjutkundang) 10 .PANGBALIKAN Iuh. nyata tanda-tanda ngabalungbung jalan hirup nepi ka nyawa rek asup ka maranehna kuring rek balik ka maranehna kuring rek pamit (Wahyu Wibisana.

bisa dicindekkeun sababaraha hal nyaeta: (a) Sajak nyaeta karya tulis anu. Ngayakeun hiji pasanggiri anu ngenaan kana sastra supaya leuwih resep kana sastra-sastra Indonesia. 4. Supaya lewih di tingkatkeun kana kagiatan ngenalkeun sajak. rasa. irama/lagu. 2. 3. makna/harti.BAB III PANUTUP 3. kaartistikan. (c) Unsur-unsur sajak sunda teu beda jauh jeung sajak-sajak anu sejena nyaeta miboga tema. lamun di bandingkeun jeung karya tulis anu sejenna. saena kedah ngalakukeun sababaraha kagiatan. 11 . 3. miboga pirang-pirang ciri kaunggulan saperti kaorsinilan. Supaya kudu di lobakeun kana latihan-latihan sastra. sarta kaendahan tina eusi jeung ungkapanna.1 Kacindekan Dina paparan data anu baris dipidangkeun ku panyusun kana sajak sunda. jeung amanat. (b) Sajak Sunda teh nyaeta salah sahiji karya sastra Indonesia. Aya pangajaran kana bidang sastra khususna sajak sunda di tiap-tiap tingkatan sakola. diantarana: 1.2 Saran Pikeun ngembangkeun kanyaho kana karya sastra khususna sajak sunda anu leuwih ngembang.

2012. [online]. Puisi.wikipedia. [online]. [online]. 2012. (http://www. Sajak Sunda.wikipedia.Pabukon • AnneAhira.anneahira.com. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. (http://www. 2002.com/?p=102.sundanet.htm. Kumpulan Sajak Sunda Pikeun Barudak. Kumpulan Sajak Sunda. 2012.com/sajak-sunda. Sajak Sunda Hilang Ditelan Zaman. 2012.com. (http://www.html. (http://su. 2012. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.anneahira.wikipedia. diakses kaping 17 September 2012) • AnneAhira. Sajak. (http://tradisidongeng. diakses kaping 17 September 2012) 12 . (http://id.org/wiki/Sajak. 2008. diakses kaping 17 September 2012) • SundaNet.com/puisisajak. Sajak. [online]. (http://su.blogspot. [online]. [online].org/wiki/Puisi. [online]. diakses kaping 17 September 2012) • Taufikampera.com/2008/09/kumpulan-sajak-sundapikeun-barudak.org/wiki/Sajak_Sunda.htm.