SAJAK SUNDA

MAKALAH Disusun kanggé ngalengkepan salah sahiji tugas Mata Kuliah Bahasa Jeung Sastra Sunda

Panyusun: Dila Januar Bestlian NPM. 01020301100448 Windy Wulandari NPM. 01020301100487 PROGRAM STUDI MATEMATIKA KELAS 3-C

FAKULTAS KEGURUAN DAN ILMU PENGETAHUAN UNIVERSITAS SURYAKANCANA 2012

Kumargi kitu simkuring saparakanca anu nyusun kana karya ilmiah ieu nyuhunkeun kritikan sareng saran ti Bapa/Ibu Dosén mata kuliah pikeun nyampurnakeun paparan makalah ieu pikahareupeun. sareng tiasa manfaat kanggo anu maca pikeun diajar sastra khususna Sajak Sunda. anu tujuanna pikeun nyumponan pancén ti Dosén Basa jeung Sastra Sunda. teu hilap ka kulawargina sareng ka shahabatna sareng mudah-mudahan dugi ka urang sadayana. Tungtung basa. Oge simkuring saparakanca salaku anu nyusun ieu karya ilmiah ngaharepkeun supaya ieu makalah téh tiasa manfaat kanggo ngembangkeun katerampilan dina karya sastra Sunda. Amin … Paparan makalah ieu di judulan ku SAJAK SUNDA. Sholawat sinareng salam mugia salamina kacurah limpahkeun ka jungjunan alam nyatana Nabi Muhammad SAW. Cianjur.PANGJAJAP Puji sareng syukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Alloh SWT lantaran barkat rahmat-Na simkuring saparakanca tiasa ngaréngsékeun ieu karya ilmiah kanggo nuntaskeun pancén ti Bapa/Ibu Dosen. Saleres-leresna paparan ieu pasti wae aya kakiranganna anu teu di sadari ku simkuring saparakanca. Tujuan anu séjénna nyaéta pikeun ngembangkeun kanyaho urang kana kasusastraan Indonesia khususna karya sastra sajak sunda. simkuring saparakanca ngucapkeun hatur nuhun ka sadaya wargi anu parantos ngabimbing simkuring saparakanca kana nyusunna ieu makalah. 19 Séptémber 2012 Panyusun i . Panyajian anu aya dina paparan ieu nyaéta unsur-unsur sajak anu aya dina kasusastraan sunda.

.................................. 3 2.................................... 11 Pabukon .....................................1 Unsur Wujud Sajak ................................................................................ 2 BAB II ULIKAN TIORI 2......... 11 3.. 6 2.................................................................................... 2 1....................................................................................................................1 Kacindekan ......................2 Saran ...................................3 Cara Ngarang Sajak ..........................................................................Daftar Eusi Pangjajap .......................... 5 2...........................................................................2 Unsur Batin Sajak ........... 12 ii ...............................2.......... 4 2............. 1 1..................................................2 Watesan Masalah .......................................................... 8 2.............................................................. ii BAB I BUBUKA 1................ i Daftar Eusi ....................4 Conto Sajak ..2............................................................................................3 Maksud Jeung Tujuan ..................2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak ........... 8 BAB III PANUTUP 3......................1 Paparan .....................................1 Kasang Tukang .......

Nilai anu di kandung tina karya sastra nyaéta : Nilai hedonik (Hedonic Value). tokoh. Sajak téh nyaéta anu ngabogaan ciri mantra. anu sacara implicit sok aya dina galur. kuplét. Tapi urang oge salaku jalma awam bisa nyieun ogé lantaran satiap jalma ngabogaan imajinasi jeung pangalaman-pangalaman anu bisa di jadikeun atawa anu bisa di larapkeun kana sajak. Pamahaman jalma-jalma kana sajak bisa beda-beda. teu jeung rima. téma jeung amanat.BAB I BUBUKA 1. Ieu di sababkeun tergantung timana urang ngahartikeunna.1 Kasang Tukang Dina kahirupan sapopoé urang sarerea pasti waé pernah nguping istilah sastra atawa karya sastra. Jeung anu nyieuna kana sajak bisa saha waé heunteu kudu jalma-jalma anu palalinter. Atawa dina larik. Katangtuanna. dina basabasana anu topang-manopang jeung hubungan tina harti. rima. rima jeung irama. latar. 1 . Salah sahiji karya sastra Indonesia nyaéta sajak. urang saréréa bakal manggihan harkat hirup. atawa kombinasi duanana. Tina basa lain. Religious Value) jeung nilai praktis (Practical Value). nilai kultural (Cultural Value). prosa atawa sajak. biasana sok ngabogaan nilai (value). Nilai éta di wangen tina wujud wangénan karya sastra. Moral. Sajak mangrupakeun ekspresi jiwa atawa emosi panyair kana naon-naon masalah anu kapanggih dina ka hirupan. nilai étis. lamun di bandingkeun jeung sastra anu séjén nyaéta. Tina maca karya sastra. agama (Ethical. moral. tina karya sastra aya ka manfaatan pikeun kahirupan. nilai artistik (Artistic Value). Karya sastra anu alus.

1. Watesan masalahna nyaéta: sakabéh anu ngenaan kana sajak sunda. Naon ari nu dimaksad sajak? 2.3 Maksud Jeung Tujuan Maksud tina makalah ieu nyaéta: • • • Nyumponan tugas Mata Kuliah Basa Jeung Sastra Sunda Nganyahokeun salah sahiji karya sastra sunda anu tina jalur sajak Nganyahokeun unsur-unsur sajak 2 . Naon baé anu janten unsur-unsur sajak? 1.2 Watesan Masalah Watesan masalah ieu dilakukeun supaya panalungtikan bisa luyu jeung tujuan anu di harepkeun.1.

ngeunaan hak hirup sajak. Aya deui KTS (Kadir Tisna Sudjana) dina sastra Sunda nu nuturkeun nulis ditéma ku polémik. Sanggeus sawatara waktu kamerdikaan nagara urang (1946) nepi ka ayeuna. Sajak henteu kauger ku jumlah padalisan (baris. anu harita mah dianggapna injeuman ti deungeun. Ti saprak harita. atawa esai. jajaran) dina sapadana. Ws. Puisi bisa waé aya dina prosa kawas carpon. samar. tapi henteu sabalikna. puisi jadi hiji pengungkapan sacara implisit. Padahal. puisi asalna ti basa Walanda. Dina basa Walanda. jeung harti anu tersirat.BAB II ULIKAN TIORI 2. di mana kecap-kecap condong dina hartina anu konotatif. dipikawanoh kalayan istilah gedicht. Sajak nyaéta puisi. ti kecap poezie. Sajak Sunda geus lumayan kolot umurna téh. Pamakéan istilah ieu mindeng dicampuradukkan kalayan puisi. Sajak nyaéta karya sastra wangun ugeran (puisi) anu teu kauger ku patokan-patokan. Nurutkeun Putu Arya Tirtawirya. novel. 3 .1 Paparan Kecap sajak dipikawanoh dina kesusastraan Indonésia. jumlah engang dina unggal pada (bait) atawa sora tungtung dina unggal padalisan (jajaran) upama rék nulis sajak kudu nangtukeun jejer milih kecap nu luyu. Sajak téh kaasup dina katégori Sastra Modéren. Sajak Sunda anak-baranahan nepi ka kiwari. (Kiswa Wiriasasmita) nulis sajak". ku kituna jelema mindeng ngomong yén kalimat-kalimatna puitis (boga sipat puisi). Dina wangun kasusastraan Sunda. Mun mapay lalakon umur tina runtuyan sajarahna. kitu pisaur Pa Abdullah Mustappa. "kitu sotéh mun diukur ti mimiti Kis. jeung maké basa nu singget sarta jelas.

komo nepi ka dina éfék anu ditimbulkeun. 2.2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak Wangénan sajak di wangun ku sababaraha unsur anu ku panyusun di bagi kana 2 bagean. Manéhna aya sabot urang ngarasakeun bagja cacak teu weruh naha. manéhna sakapeung ogé dimaknaan minangka sada. sarta sabot kasasar teu meunangkeun jalan. Nyaéta orok anu dicampakkan ka lanté bumi'. Ngimeutan. 4 .Sajak ngabogaan harti leuwih lega. • Sajak pikeun Goenawan Mohamad nyaéta catetan urang pikeun tiis anu teu kacatet dina termometer. tapi geus ngait matéri eusi puisi. Sajak kawas anak haram tanpa ibu mawa dosa kahiji dina tarangna. nyaeta unsur wujud sajak jeung unsur batin sajak. kawas sada. tapi urang tetep waé di ditu. Lantaran éta. manéhna boga pamadegan yen sajak nyaéta naon anu lahir sanggeus 'peuting anu hamil ku binih kuring. nyatet. Mopohokeun ka bunuh diri. Kawas gerimis ngiles sarta urang saksian cahya ngojay ngoprek kelir. Di handap ieu aya sababaraha harti sajak numutkeun pamadegan para ahli sastra sewang-sewangan: • Pikeun Subagio Sastrowardoyo. • Sedengkeun Subagio Sastrowardoyo boga pamadegan yén sajak kapaké pikeun ngingetkeun urang dina carita sarta keabadian. Henteu saukur hal anu tersirat. • Sajak pikeun Chairil nyaéta alamat kamana manéhna nuju sanggeus lumpat ti gedong rubak halaman. angin ngusir urang di sapanjang walungan. Mopohokeun ka péso sarta tali. Sabot dayeuh baseuh.

Pemilihan kecap-kecap dina sajak pageuh pakait jeung harti. kehampaan hirup.2. nyaéta kecap atawa susunan kecap-kecap anu bisa ngungkabkeun pangalaman indrawi. • Diksi. Imaji bisa dibagi jadi tilu. imaji panenjoan (visual). sedengkeun kecap kongkret “rancaranca” bisa ngalambangkan tempat kotor. mangka kecap-kecapna kudu dipilih sacara tarapti. Alatan kitu sajak nyaéta wangun karya sastra anu saeutik kecapkecap bisa ngungkabkeun loba hal. sangkan bisa ngarasakeun kawas naon anu dialaman panyair. nyaéta pamakéan basa anu bisa ngahirupkeun/ningkatkeun éfék sarta ngabalukarkeun konotasi nu tangtu. hartina mancerkeun loba harti atawa beunghar ngeunaan harti. • Imaji.2. nepi ka jajar sajak anu henteu sok dimimitian ku hurup kapital sarta dipungkas jeung tanda titik. nada. kawas panempoan. nyaéta: • Perwajahan. bumi. nyaéta pemilihan kecap-kecap anu dipigawé ku penyair dina sajakna. sarta rarasaan.1 Unsur Wujud Sajak Aya sababaraha ciri wujud atawa wangun sajak. jeung sajabana. nyaéta kecap anu bisa ditéwak kalayan indera anu matak bisa mecenghulna imaji. jeung sajabana. Contona kecap kongkret “salju: ngalambangkan kabekuan asih. tempat hirup. nyaéta wangun sajak henteu kawas prosa anu dipinuhan ku kecap-kecap. Kecap-kecap ieu nyambung kalayan kiasan atawa lambang. • Gaya basa. • Kecap konkret. nyaéta imaji sora (auditif). Gaya basa disebut ogé majas. sarta runtuyan kecap. kahirupan. Hal-hal kasebut pohara nangtukeun pemaknaan ka puisi. reungeu. Basa figuratif ngabalukarkeun sajak jadi prismatis. pangaturan jajarna. Aya rupi-rupi 5 .

Makna Konotasi Makna konotasi nyaéta makna anu timbul tina akibat sikep sosial.2 Unsur Batin Sajak • Téma Tema nyaéta pokok pasualan anu bakal di jéntrékeun tina wangén sajak. Makna Dénotasi Makna dénotasi nyaéta makna dasar. ironi. atawa harti anu paling deukeut. kiasan. Téma ngeunaan sajak biasana tersurat guratna atawa ngan tersirat seratnya. sinekdoke. sarta ahir jajar puisi. nétral. teu di campur nilai rasa lain. umum. biasana di mimiti. klimaks. repetisi. simile. • Makna /Harti Makna nyaéta kata anu dipaké dina sajak. 2. Makna sajak aya anu disebut makna dénotasi jeung aya anu disebut makna konotasi. antiklimaks. léksikal.2. alusio. sikap pribadi. eufemisme. anu dikeunakeun kana salah sahiji makna konséptual atawa disebut makna kiasan makna 6 . Téma éta bisa di kembangkeun ku cara nagtukeun hal-hal anu rek di jenterkeun tina sajak. pleonasme. 2. jeung tina sikep tambahan. Atawa disebut ogé makna anu sabeuneurna. Meureun ieu minangka wujud kakariban atawa persembahan pikeun manéhna sorangan. kamus. • Rima/Irama nyaéta kasalarasan sada dina sajak. totem pro parte. satire. 1. atawa ngan bisa tafsirkan waé salah sahijina. litotes. personifikasi. antitesis. anafora. pars pro toto. Téma bisa ogé disebut pokok pasualan pikeun panyair. nepi ka paradoks.majas diantarana metafora. tengah.

umur. sarta wangun puisi waé. contona kasang tukang atikan. nyaéta dangong penyair ka poko masalah anu aya dina puisinya. ageman. sarta kepribadian anu kabentuk ku kasang tukang sosiologis sarta psikologisnya. rima. digawé babarengan jeung pamaca pikeun mecahkeun hiji masalah.ditukangeun makna anu sabenerna. gaya basa. 7 . nyaéta dangong penyair ka pamacana. ogé disebut talatah anu hayang ditepikeun panyair ka pamaca. Pengungkapan téma sarta rasa pageuh pakait jeung kasang tukang sosial sarta psikologi penyair. pangalaman sosiologis sarta psikologis. Jejero pengungkapan téma sarta ketepatan dina nganggepan hiji masalah henteu ngagantung dina pangabisa penyairmemilih kecap-kecap. ngadikte. Nada ogé nyambung jeung téma sarta rasa. sarta kanyaho. génder. tapi leuwih loba ngagantung dina wawasan. kalungguhan dina masarakat. Penyair bisa nepikeun téma kalayan nada mapatahan. kanyaho. • Lagu/Nada Lagu nyaéta sikep panyair kana macana sajak. kelas sosial. • Rasa Rasa nyaéta sikep panyair kana pokok pasualan. pangalaman. • Amanat Amanat nyaéta salah sahiji perkara anu anu jadi tujuan panyair atawa éfék anu tangtu anu di dambakeun ku panyair.

ulah siga prosa anu nulungan sadayana • Nepikeun maksud sajak.3 Cara Ngarang Sajak Cara atawa téknik ngarang sajak diantarana : • Ku kecapan dina sajak kudu dipilihan .4 Conto Sajak Sunda TUKEURAN IEU SAJAK Tukeuran ieu sajak Ku salambar simbut atawa samak sahelay Heug rungkupkeun ka barudak nu teu kaburu heuay Pating golepak dina trotoar Tukeuran ieu sajak ku beas wuluh atawa heucak Heug sidkahkeun kanu haropak Anu marangkuk di saung atawa di kolong sasak Tukeuran ieu sajak Ku sababaraha siki pelor Heug tembakkeun kana genggerong koruptor manipulator Sina enya kalojor Tukeuran ieu sajak Ku beubeutian tina kalbu anu rido Keur nyebor anu balangsak (Lamun teu kitu sasaak) (Yus Rusyana. Ciliwung. 19 Juli 1966) 8 .2. pangarang sajak sok tara nepikeun maksud sajak éta téh 2.

1992.WASIAT KONGLOMERAT Lamun Apih paeh pangbungkuskeun ku salambar boeh ladang ngeleketek tina rupa-rupa proyek Lamun Apih nemahan pati pangmesenkeun padung jati ladang ngumpulkeun komisi jeung rupa-rupa korupsi Kontrak-kontrak nucan diteken Jeung SPK-SPK nu can dilaksanakeun awurkeun luhureun paesan na tetengger heug tulisan : parantos mulang ka kalanggengan Apih. konglomerat tuladan (Taufik Faturahman.38) 9 . Galura No.

iuh gunung kuring angin ulin dina embun-embunan sawaktu-waktu kuring kudu nepungan dumeh hirup halabhab cinta di maranehna nya ayana Aya sababna kuring tibelat aya sababna kuring pegat tapi nu ahir lain kaabadian kakasih dina hate ngawih deui Iuh.28-7-56. Ciawang . nyata tanda-tanda ngabalungbung jalan hirup nepi ka nyawa rek asup ka maranehna kuring rek balik ka maranehna kuring rek pamit (Wahyu Wibisana.iuh gunung kuring nyata. tina Kanjutkundang) 10 .PANGBALIKAN Iuh.

2.1 Kacindekan Dina paparan data anu baris dipidangkeun ku panyusun kana sajak sunda. (b) Sajak Sunda teh nyaeta salah sahiji karya sastra Indonesia. Supaya lewih di tingkatkeun kana kagiatan ngenalkeun sajak. 4. Aya pangajaran kana bidang sastra khususna sajak sunda di tiap-tiap tingkatan sakola. bisa dicindekkeun sababaraha hal nyaeta: (a) Sajak nyaeta karya tulis anu. saena kedah ngalakukeun sababaraha kagiatan. irama/lagu. 3. rasa. miboga pirang-pirang ciri kaunggulan saperti kaorsinilan. kaartistikan. Ngayakeun hiji pasanggiri anu ngenaan kana sastra supaya leuwih resep kana sastra-sastra Indonesia. makna/harti. jeung amanat. 3. sarta kaendahan tina eusi jeung ungkapanna.BAB III PANUTUP 3. Supaya kudu di lobakeun kana latihan-latihan sastra. lamun di bandingkeun jeung karya tulis anu sejenna. diantarana: 1. (c) Unsur-unsur sajak sunda teu beda jauh jeung sajak-sajak anu sejena nyaeta miboga tema. 11 .2 Saran Pikeun ngembangkeun kanyaho kana karya sastra khususna sajak sunda anu leuwih ngembang.

com. [online]. (http://www. [online].html. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.htm. (http://id.sundanet.wikipedia. diakses kaping 17 September 2012) • SundaNet. 2012. diakses kaping 17 September 2012) • AnneAhira. [online]. (http://su. 2012.blogspot.com. Sajak. (http://tradisidongeng.wikipedia.htm.Pabukon • AnneAhira. diakses kaping 17 September 2012) • Taufikampera. 2008. 2002. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. [online]. Sajak Sunda Hilang Ditelan Zaman.org/wiki/Sajak_Sunda. Sajak Sunda.com/puisisajak. [online]. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.org/wiki/Sajak.anneahira. Kumpulan Sajak Sunda Pikeun Barudak.com/sajak-sunda. Puisi. Kumpulan Sajak Sunda.com/2008/09/kumpulan-sajak-sundapikeun-barudak.anneahira. (http://www. diakses kaping 17 September 2012) 12 . 2012. 2012. 2012. (http://www. [online].wikipedia. [online].org/wiki/Puisi. Sajak. (http://su.com/?p=102.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful