SAJAK SUNDA

MAKALAH Disusun kanggé ngalengkepan salah sahiji tugas Mata Kuliah Bahasa Jeung Sastra Sunda

Panyusun: Dila Januar Bestlian NPM. 01020301100448 Windy Wulandari NPM. 01020301100487 PROGRAM STUDI MATEMATIKA KELAS 3-C

FAKULTAS KEGURUAN DAN ILMU PENGETAHUAN UNIVERSITAS SURYAKANCANA 2012

sareng tiasa manfaat kanggo anu maca pikeun diajar sastra khususna Sajak Sunda. Oge simkuring saparakanca salaku anu nyusun ieu karya ilmiah ngaharepkeun supaya ieu makalah téh tiasa manfaat kanggo ngembangkeun katerampilan dina karya sastra Sunda. Tungtung basa. Tujuan anu séjénna nyaéta pikeun ngembangkeun kanyaho urang kana kasusastraan Indonesia khususna karya sastra sajak sunda. anu tujuanna pikeun nyumponan pancén ti Dosén Basa jeung Sastra Sunda. simkuring saparakanca ngucapkeun hatur nuhun ka sadaya wargi anu parantos ngabimbing simkuring saparakanca kana nyusunna ieu makalah. Amin … Paparan makalah ieu di judulan ku SAJAK SUNDA. 19 Séptémber 2012 Panyusun i . Sholawat sinareng salam mugia salamina kacurah limpahkeun ka jungjunan alam nyatana Nabi Muhammad SAW. Panyajian anu aya dina paparan ieu nyaéta unsur-unsur sajak anu aya dina kasusastraan sunda. Kumargi kitu simkuring saparakanca anu nyusun kana karya ilmiah ieu nyuhunkeun kritikan sareng saran ti Bapa/Ibu Dosén mata kuliah pikeun nyampurnakeun paparan makalah ieu pikahareupeun. Saleres-leresna paparan ieu pasti wae aya kakiranganna anu teu di sadari ku simkuring saparakanca. Cianjur.PANGJAJAP Puji sareng syukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Alloh SWT lantaran barkat rahmat-Na simkuring saparakanca tiasa ngaréngsékeun ieu karya ilmiah kanggo nuntaskeun pancén ti Bapa/Ibu Dosen. teu hilap ka kulawargina sareng ka shahabatna sareng mudah-mudahan dugi ka urang sadayana.

.......................................................................2 Unsur Batin Sajak ..........................3 Maksud Jeung Tujuan ............................... 11 3..... 11 Pabukon ........................................................ 4 2.....................Daftar Eusi Pangjajap .......................................................................................................... i Daftar Eusi .................................................................................................... 2 1........ ii BAB I BUBUKA 1......................................2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak ...... 1 1..........................................................................................1 Unsur Wujud Sajak ....................1 Kacindekan ..................1 Paparan .......................................................................... 3 2...................................................3 Cara Ngarang Sajak .................................................2 Saran ..................................... 12 ii .........................................................................2 Watesan Masalah .........................................1 Kasang Tukang ... 5 2............................................... 2 BAB II ULIKAN TIORI 2... 8 BAB III PANUTUP 3...............4 Conto Sajak ....................................... 6 2................................. 8 2........2.................2....

Nilai anu di kandung tina karya sastra nyaéta : Nilai hedonik (Hedonic Value). Tina maca karya sastra. Karya sastra anu alus. agama (Ethical. Atawa dina larik. Katangtuanna. lamun di bandingkeun jeung sastra anu séjén nyaéta. 1 . urang saréréa bakal manggihan harkat hirup. Nilai éta di wangen tina wujud wangénan karya sastra. teu jeung rima. téma jeung amanat. Ieu di sababkeun tergantung timana urang ngahartikeunna. Salah sahiji karya sastra Indonesia nyaéta sajak.BAB I BUBUKA 1. atawa kombinasi duanana. Religious Value) jeung nilai praktis (Practical Value). Tina basa lain.1 Kasang Tukang Dina kahirupan sapopoé urang sarerea pasti waé pernah nguping istilah sastra atawa karya sastra. Sajak téh nyaéta anu ngabogaan ciri mantra. nilai kultural (Cultural Value). dina basabasana anu topang-manopang jeung hubungan tina harti. Sajak mangrupakeun ekspresi jiwa atawa emosi panyair kana naon-naon masalah anu kapanggih dina ka hirupan. rima. Pamahaman jalma-jalma kana sajak bisa beda-beda. moral. Moral. tokoh. Tapi urang oge salaku jalma awam bisa nyieun ogé lantaran satiap jalma ngabogaan imajinasi jeung pangalaman-pangalaman anu bisa di jadikeun atawa anu bisa di larapkeun kana sajak. nilai étis. anu sacara implicit sok aya dina galur. tina karya sastra aya ka manfaatan pikeun kahirupan. biasana sok ngabogaan nilai (value). nilai artistik (Artistic Value). latar. kuplét. prosa atawa sajak. rima jeung irama. Jeung anu nyieuna kana sajak bisa saha waé heunteu kudu jalma-jalma anu palalinter.

Naon ari nu dimaksad sajak? 2. Watesan masalahna nyaéta: sakabéh anu ngenaan kana sajak sunda. Naon baé anu janten unsur-unsur sajak? 1.3 Maksud Jeung Tujuan Maksud tina makalah ieu nyaéta: • • • Nyumponan tugas Mata Kuliah Basa Jeung Sastra Sunda Nganyahokeun salah sahiji karya sastra sunda anu tina jalur sajak Nganyahokeun unsur-unsur sajak 2 .2 Watesan Masalah Watesan masalah ieu dilakukeun supaya panalungtikan bisa luyu jeung tujuan anu di harepkeun. 1.1.

jajaran) dina sapadana. jeung maké basa nu singget sarta jelas. ti kecap poezie. Sanggeus sawatara waktu kamerdikaan nagara urang (1946) nepi ka ayeuna.BAB II ULIKAN TIORI 2. Sajak Sunda geus lumayan kolot umurna téh. anu harita mah dianggapna injeuman ti deungeun. di mana kecap-kecap condong dina hartina anu konotatif. Aya deui KTS (Kadir Tisna Sudjana) dina sastra Sunda nu nuturkeun nulis ditéma ku polémik. puisi jadi hiji pengungkapan sacara implisit. Dina basa Walanda.1 Paparan Kecap sajak dipikawanoh dina kesusastraan Indonésia. novel. puisi asalna ti basa Walanda. Ti saprak harita. kitu pisaur Pa Abdullah Mustappa. Sajak téh kaasup dina katégori Sastra Modéren. 3 . Pamakéan istilah ieu mindeng dicampuradukkan kalayan puisi. Sajak nyaéta puisi. Puisi bisa waé aya dina prosa kawas carpon. ku kituna jelema mindeng ngomong yén kalimat-kalimatna puitis (boga sipat puisi). Dina wangun kasusastraan Sunda. "kitu sotéh mun diukur ti mimiti Kis. Sajak henteu kauger ku jumlah padalisan (baris. jeung harti anu tersirat. Padahal. samar. tapi henteu sabalikna. dipikawanoh kalayan istilah gedicht. Nurutkeun Putu Arya Tirtawirya. (Kiswa Wiriasasmita) nulis sajak". ngeunaan hak hirup sajak. Sajak Sunda anak-baranahan nepi ka kiwari. Ws. Mun mapay lalakon umur tina runtuyan sajarahna. jumlah engang dina unggal pada (bait) atawa sora tungtung dina unggal padalisan (jajaran) upama rék nulis sajak kudu nangtukeun jejer milih kecap nu luyu. Sajak nyaéta karya sastra wangun ugeran (puisi) anu teu kauger ku patokan-patokan. atawa esai.

nyaeta unsur wujud sajak jeung unsur batin sajak. Ngimeutan. Di handap ieu aya sababaraha harti sajak numutkeun pamadegan para ahli sastra sewang-sewangan: • Pikeun Subagio Sastrowardoyo. sarta sabot kasasar teu meunangkeun jalan. • Sajak pikeun Goenawan Mohamad nyaéta catetan urang pikeun tiis anu teu kacatet dina termometer. kawas sada. Lantaran éta. Nyaéta orok anu dicampakkan ka lanté bumi'. Henteu saukur hal anu tersirat. manéhna boga pamadegan yen sajak nyaéta naon anu lahir sanggeus 'peuting anu hamil ku binih kuring. angin ngusir urang di sapanjang walungan. tapi geus ngait matéri eusi puisi. 4 . manéhna sakapeung ogé dimaknaan minangka sada.Sajak ngabogaan harti leuwih lega.2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak Wangénan sajak di wangun ku sababaraha unsur anu ku panyusun di bagi kana 2 bagean. Mopohokeun ka péso sarta tali. komo nepi ka dina éfék anu ditimbulkeun. • Sajak pikeun Chairil nyaéta alamat kamana manéhna nuju sanggeus lumpat ti gedong rubak halaman. 2. Mopohokeun ka bunuh diri. Kawas gerimis ngiles sarta urang saksian cahya ngojay ngoprek kelir. Sajak kawas anak haram tanpa ibu mawa dosa kahiji dina tarangna. tapi urang tetep waé di ditu. nyatet. Manéhna aya sabot urang ngarasakeun bagja cacak teu weruh naha. • Sedengkeun Subagio Sastrowardoyo boga pamadegan yén sajak kapaké pikeun ngingetkeun urang dina carita sarta keabadian. Sabot dayeuh baseuh.

nada. • Kecap konkret. Alatan kitu sajak nyaéta wangun karya sastra anu saeutik kecapkecap bisa ngungkabkeun loba hal. nyaéta wangun sajak henteu kawas prosa anu dipinuhan ku kecap-kecap. nyaéta pemilihan kecap-kecap anu dipigawé ku penyair dina sajakna. kawas panempoan. • Gaya basa. nyaéta: • Perwajahan. kehampaan hirup.1 Unsur Wujud Sajak Aya sababaraha ciri wujud atawa wangun sajak. jeung sajabana. • Imaji.2. Contona kecap kongkret “salju: ngalambangkan kabekuan asih. bumi. tempat hirup. Basa figuratif ngabalukarkeun sajak jadi prismatis. nyaéta kecap anu bisa ditéwak kalayan indera anu matak bisa mecenghulna imaji. • Diksi. pangaturan jajarna. sarta rarasaan. sangkan bisa ngarasakeun kawas naon anu dialaman panyair. nyaéta kecap atawa susunan kecap-kecap anu bisa ngungkabkeun pangalaman indrawi. Pemilihan kecap-kecap dina sajak pageuh pakait jeung harti. mangka kecap-kecapna kudu dipilih sacara tarapti. sarta runtuyan kecap.2. Kecap-kecap ieu nyambung kalayan kiasan atawa lambang. Imaji bisa dibagi jadi tilu. sedengkeun kecap kongkret “rancaranca” bisa ngalambangkan tempat kotor. kahirupan. imaji panenjoan (visual). hartina mancerkeun loba harti atawa beunghar ngeunaan harti. jeung sajabana. Hal-hal kasebut pohara nangtukeun pemaknaan ka puisi. Gaya basa disebut ogé majas. nyaéta pamakéan basa anu bisa ngahirupkeun/ningkatkeun éfék sarta ngabalukarkeun konotasi nu tangtu. reungeu. nyaéta imaji sora (auditif). nepi ka jajar sajak anu henteu sok dimimitian ku hurup kapital sarta dipungkas jeung tanda titik. Aya rupi-rupi 5 .

Atawa disebut ogé makna anu sabeuneurna. ironi. simile. Makna Dénotasi Makna dénotasi nyaéta makna dasar. sarta ahir jajar puisi.majas diantarana metafora. teu di campur nilai rasa lain. nepi ka paradoks. anu dikeunakeun kana salah sahiji makna konséptual atawa disebut makna kiasan makna 6 . Meureun ieu minangka wujud kakariban atawa persembahan pikeun manéhna sorangan. umum. kiasan. personifikasi. klimaks. • Rima/Irama nyaéta kasalarasan sada dina sajak. jeung tina sikep tambahan.2. pleonasme. • Makna /Harti Makna nyaéta kata anu dipaké dina sajak. antitesis. atawa harti anu paling deukeut. Téma ngeunaan sajak biasana tersurat guratna atawa ngan tersirat seratnya. pars pro toto. eufemisme. alusio. tengah. kamus. Téma éta bisa di kembangkeun ku cara nagtukeun hal-hal anu rek di jenterkeun tina sajak. 2. Téma bisa ogé disebut pokok pasualan pikeun panyair. nétral. satire. litotes. totem pro parte. léksikal. 1. sinekdoke. antiklimaks. 2. sikap pribadi. Makna sajak aya anu disebut makna dénotasi jeung aya anu disebut makna konotasi. Makna Konotasi Makna konotasi nyaéta makna anu timbul tina akibat sikep sosial. repetisi.2 Unsur Batin Sajak • Téma Tema nyaéta pokok pasualan anu bakal di jéntrékeun tina wangén sajak. biasana di mimiti. atawa ngan bisa tafsirkan waé salah sahijina. anafora.

ogé disebut talatah anu hayang ditepikeun panyair ka pamaca. • Rasa Rasa nyaéta sikep panyair kana pokok pasualan. digawé babarengan jeung pamaca pikeun mecahkeun hiji masalah. • Lagu/Nada Lagu nyaéta sikep panyair kana macana sajak. umur. génder. ageman. • Amanat Amanat nyaéta salah sahiji perkara anu anu jadi tujuan panyair atawa éfék anu tangtu anu di dambakeun ku panyair. kelas sosial. Penyair bisa nepikeun téma kalayan nada mapatahan. 7 . pangalaman.ditukangeun makna anu sabenerna. tapi leuwih loba ngagantung dina wawasan. nyaéta dangong penyair ka pamacana. Jejero pengungkapan téma sarta ketepatan dina nganggepan hiji masalah henteu ngagantung dina pangabisa penyairmemilih kecap-kecap. nyaéta dangong penyair ka poko masalah anu aya dina puisinya. sarta kanyaho. pangalaman sosiologis sarta psikologis. ngadikte. contona kasang tukang atikan. gaya basa. Nada ogé nyambung jeung téma sarta rasa. Pengungkapan téma sarta rasa pageuh pakait jeung kasang tukang sosial sarta psikologi penyair. sarta kepribadian anu kabentuk ku kasang tukang sosiologis sarta psikologisnya. rima. kalungguhan dina masarakat. kanyaho. sarta wangun puisi waé.

3 Cara Ngarang Sajak Cara atawa téknik ngarang sajak diantarana : • Ku kecapan dina sajak kudu dipilihan . Ciliwung.4 Conto Sajak Sunda TUKEURAN IEU SAJAK Tukeuran ieu sajak Ku salambar simbut atawa samak sahelay Heug rungkupkeun ka barudak nu teu kaburu heuay Pating golepak dina trotoar Tukeuran ieu sajak ku beas wuluh atawa heucak Heug sidkahkeun kanu haropak Anu marangkuk di saung atawa di kolong sasak Tukeuran ieu sajak Ku sababaraha siki pelor Heug tembakkeun kana genggerong koruptor manipulator Sina enya kalojor Tukeuran ieu sajak Ku beubeutian tina kalbu anu rido Keur nyebor anu balangsak (Lamun teu kitu sasaak) (Yus Rusyana. ulah siga prosa anu nulungan sadayana • Nepikeun maksud sajak. 19 Juli 1966) 8 . pangarang sajak sok tara nepikeun maksud sajak éta téh 2.2.

konglomerat tuladan (Taufik Faturahman. Galura No. 1992.WASIAT KONGLOMERAT Lamun Apih paeh pangbungkuskeun ku salambar boeh ladang ngeleketek tina rupa-rupa proyek Lamun Apih nemahan pati pangmesenkeun padung jati ladang ngumpulkeun komisi jeung rupa-rupa korupsi Kontrak-kontrak nucan diteken Jeung SPK-SPK nu can dilaksanakeun awurkeun luhureun paesan na tetengger heug tulisan : parantos mulang ka kalanggengan Apih.38) 9 .

Ciawang .iuh gunung kuring nyata. iuh gunung kuring angin ulin dina embun-embunan sawaktu-waktu kuring kudu nepungan dumeh hirup halabhab cinta di maranehna nya ayana Aya sababna kuring tibelat aya sababna kuring pegat tapi nu ahir lain kaabadian kakasih dina hate ngawih deui Iuh.28-7-56.PANGBALIKAN Iuh. nyata tanda-tanda ngabalungbung jalan hirup nepi ka nyawa rek asup ka maranehna kuring rek balik ka maranehna kuring rek pamit (Wahyu Wibisana. tina Kanjutkundang) 10 .

1 Kacindekan Dina paparan data anu baris dipidangkeun ku panyusun kana sajak sunda. makna/harti. 3. diantarana: 1. Supaya lewih di tingkatkeun kana kagiatan ngenalkeun sajak.2 Saran Pikeun ngembangkeun kanyaho kana karya sastra khususna sajak sunda anu leuwih ngembang. (b) Sajak Sunda teh nyaeta salah sahiji karya sastra Indonesia. (c) Unsur-unsur sajak sunda teu beda jauh jeung sajak-sajak anu sejena nyaeta miboga tema.BAB III PANUTUP 3. sarta kaendahan tina eusi jeung ungkapanna. 2. Ngayakeun hiji pasanggiri anu ngenaan kana sastra supaya leuwih resep kana sastra-sastra Indonesia. 11 . bisa dicindekkeun sababaraha hal nyaeta: (a) Sajak nyaeta karya tulis anu. Supaya kudu di lobakeun kana latihan-latihan sastra. rasa. miboga pirang-pirang ciri kaunggulan saperti kaorsinilan. lamun di bandingkeun jeung karya tulis anu sejenna. 3. saena kedah ngalakukeun sababaraha kagiatan. irama/lagu. kaartistikan. Aya pangajaran kana bidang sastra khususna sajak sunda di tiap-tiap tingkatan sakola. jeung amanat. 4.

diakses kaping 17 September 2012) 12 . (http://su.com/?p=102. (http://www. diakses kaping 17 September 2012) • SundaNet.com.com/puisisajak.wikipedia.html.htm. [online]. [online]. [online]. [online].com/2008/09/kumpulan-sajak-sundapikeun-barudak.blogspot. 2012. Sajak. Kumpulan Sajak Sunda.org/wiki/Puisi. 2012. 2008. (http://tradisidongeng.org/wiki/Sajak_Sunda. Puisi. diakses kaping 17 September 2012) • Taufikampera. Kumpulan Sajak Sunda Pikeun Barudak.wikipedia. (http://su.org/wiki/Sajak. diakses kaping 17 September 2012) • AnneAhira. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.com.com/sajak-sunda.anneahira.htm. [online]. 2002. 2012.anneahira.sundanet. Sajak Sunda. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.Pabukon • AnneAhira. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. Sajak.wikipedia. [online]. (http://www. 2012. (http://www. 2012. (http://id. [online]. Sajak Sunda Hilang Ditelan Zaman.