SAJAK SUNDA

MAKALAH Disusun kanggé ngalengkepan salah sahiji tugas Mata Kuliah Bahasa Jeung Sastra Sunda

Panyusun: Dila Januar Bestlian NPM. 01020301100448 Windy Wulandari NPM. 01020301100487 PROGRAM STUDI MATEMATIKA KELAS 3-C

FAKULTAS KEGURUAN DAN ILMU PENGETAHUAN UNIVERSITAS SURYAKANCANA 2012

PANGJAJAP Puji sareng syukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Alloh SWT lantaran barkat rahmat-Na simkuring saparakanca tiasa ngaréngsékeun ieu karya ilmiah kanggo nuntaskeun pancén ti Bapa/Ibu Dosen. Kumargi kitu simkuring saparakanca anu nyusun kana karya ilmiah ieu nyuhunkeun kritikan sareng saran ti Bapa/Ibu Dosén mata kuliah pikeun nyampurnakeun paparan makalah ieu pikahareupeun. Tungtung basa. Saleres-leresna paparan ieu pasti wae aya kakiranganna anu teu di sadari ku simkuring saparakanca. Amin … Paparan makalah ieu di judulan ku SAJAK SUNDA. simkuring saparakanca ngucapkeun hatur nuhun ka sadaya wargi anu parantos ngabimbing simkuring saparakanca kana nyusunna ieu makalah. Panyajian anu aya dina paparan ieu nyaéta unsur-unsur sajak anu aya dina kasusastraan sunda. Cianjur. anu tujuanna pikeun nyumponan pancén ti Dosén Basa jeung Sastra Sunda. Sholawat sinareng salam mugia salamina kacurah limpahkeun ka jungjunan alam nyatana Nabi Muhammad SAW. 19 Séptémber 2012 Panyusun i . Oge simkuring saparakanca salaku anu nyusun ieu karya ilmiah ngaharepkeun supaya ieu makalah téh tiasa manfaat kanggo ngembangkeun katerampilan dina karya sastra Sunda. Tujuan anu séjénna nyaéta pikeun ngembangkeun kanyaho urang kana kasusastraan Indonesia khususna karya sastra sajak sunda. sareng tiasa manfaat kanggo anu maca pikeun diajar sastra khususna Sajak Sunda. teu hilap ka kulawargina sareng ka shahabatna sareng mudah-mudahan dugi ka urang sadayana.

........................................................................................2 Unsur Batin Sajak .......................2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak ...................................................4 Conto Sajak ...... 11 3...................... 8 BAB III PANUTUP 3..............................................................................1 Unsur Wujud Sajak ..........1 Kasang Tukang ...............2 Saran ................................................................. 1 1................................................................... 8 2..............3 Maksud Jeung Tujuan .....1 Kacindekan ........... 3 2............. 2 1....... 2 BAB II ULIKAN TIORI 2......3 Cara Ngarang Sajak ......... ii BAB I BUBUKA 1...... 12 ii ......... 11 Pabukon .............................. 5 2........................................2.......................................................................................................................................... 6 2......................................................1 Paparan .............2 Watesan Masalah ...........................................2............................................ 4 2.............................................. i Daftar Eusi .........................................................................................Daftar Eusi Pangjajap ........................................................................................

tina karya sastra aya ka manfaatan pikeun kahirupan. urang saréréa bakal manggihan harkat hirup. Karya sastra anu alus. Pamahaman jalma-jalma kana sajak bisa beda-beda. anu sacara implicit sok aya dina galur. atawa kombinasi duanana. Tina basa lain. Moral. Tina maca karya sastra. Jeung anu nyieuna kana sajak bisa saha waé heunteu kudu jalma-jalma anu palalinter. Nilai anu di kandung tina karya sastra nyaéta : Nilai hedonik (Hedonic Value). tokoh. agama (Ethical. rima. nilai kultural (Cultural Value). biasana sok ngabogaan nilai (value). latar. rima jeung irama.BAB I BUBUKA 1. moral. téma jeung amanat. nilai étis. Nilai éta di wangen tina wujud wangénan karya sastra. Tapi urang oge salaku jalma awam bisa nyieun ogé lantaran satiap jalma ngabogaan imajinasi jeung pangalaman-pangalaman anu bisa di jadikeun atawa anu bisa di larapkeun kana sajak. kuplét. Sajak téh nyaéta anu ngabogaan ciri mantra. Katangtuanna. Ieu di sababkeun tergantung timana urang ngahartikeunna. dina basabasana anu topang-manopang jeung hubungan tina harti. Atawa dina larik. prosa atawa sajak. 1 . lamun di bandingkeun jeung sastra anu séjén nyaéta. Salah sahiji karya sastra Indonesia nyaéta sajak. nilai artistik (Artistic Value). Sajak mangrupakeun ekspresi jiwa atawa emosi panyair kana naon-naon masalah anu kapanggih dina ka hirupan. teu jeung rima. Religious Value) jeung nilai praktis (Practical Value).1 Kasang Tukang Dina kahirupan sapopoé urang sarerea pasti waé pernah nguping istilah sastra atawa karya sastra.

Watesan masalahna nyaéta: sakabéh anu ngenaan kana sajak sunda.2 Watesan Masalah Watesan masalah ieu dilakukeun supaya panalungtikan bisa luyu jeung tujuan anu di harepkeun.1.3 Maksud Jeung Tujuan Maksud tina makalah ieu nyaéta: • • • Nyumponan tugas Mata Kuliah Basa Jeung Sastra Sunda Nganyahokeun salah sahiji karya sastra sunda anu tina jalur sajak Nganyahokeun unsur-unsur sajak 2 . 1. Naon ari nu dimaksad sajak? 2. Naon baé anu janten unsur-unsur sajak? 1.

Sajak Sunda geus lumayan kolot umurna téh. Aya deui KTS (Kadir Tisna Sudjana) dina sastra Sunda nu nuturkeun nulis ditéma ku polémik. Puisi bisa waé aya dina prosa kawas carpon. Sanggeus sawatara waktu kamerdikaan nagara urang (1946) nepi ka ayeuna. Sajak téh kaasup dina katégori Sastra Modéren. jajaran) dina sapadana. Sajak henteu kauger ku jumlah padalisan (baris. dipikawanoh kalayan istilah gedicht. novel. Dina basa Walanda. jeung harti anu tersirat. atawa esai. Sajak nyaéta karya sastra wangun ugeran (puisi) anu teu kauger ku patokan-patokan. puisi asalna ti basa Walanda. ku kituna jelema mindeng ngomong yén kalimat-kalimatna puitis (boga sipat puisi). di mana kecap-kecap condong dina hartina anu konotatif.1 Paparan Kecap sajak dipikawanoh dina kesusastraan Indonésia. jeung maké basa nu singget sarta jelas. Nurutkeun Putu Arya Tirtawirya. jumlah engang dina unggal pada (bait) atawa sora tungtung dina unggal padalisan (jajaran) upama rék nulis sajak kudu nangtukeun jejer milih kecap nu luyu. puisi jadi hiji pengungkapan sacara implisit. Dina wangun kasusastraan Sunda. Padahal. Ws. Pamakéan istilah ieu mindeng dicampuradukkan kalayan puisi. samar. anu harita mah dianggapna injeuman ti deungeun. Sajak nyaéta puisi. (Kiswa Wiriasasmita) nulis sajak". "kitu sotéh mun diukur ti mimiti Kis. ngeunaan hak hirup sajak. ti kecap poezie. kitu pisaur Pa Abdullah Mustappa. Mun mapay lalakon umur tina runtuyan sajarahna.BAB II ULIKAN TIORI 2. tapi henteu sabalikna. 3 . Ti saprak harita. Sajak Sunda anak-baranahan nepi ka kiwari.

2. • Sedengkeun Subagio Sastrowardoyo boga pamadegan yén sajak kapaké pikeun ngingetkeun urang dina carita sarta keabadian. tapi geus ngait matéri eusi puisi. manéhna sakapeung ogé dimaknaan minangka sada. Di handap ieu aya sababaraha harti sajak numutkeun pamadegan para ahli sastra sewang-sewangan: • Pikeun Subagio Sastrowardoyo. Henteu saukur hal anu tersirat. nyatet. Nyaéta orok anu dicampakkan ka lanté bumi'. manéhna boga pamadegan yen sajak nyaéta naon anu lahir sanggeus 'peuting anu hamil ku binih kuring.Sajak ngabogaan harti leuwih lega. angin ngusir urang di sapanjang walungan. Mopohokeun ka péso sarta tali. 4 . • Sajak pikeun Chairil nyaéta alamat kamana manéhna nuju sanggeus lumpat ti gedong rubak halaman. sarta sabot kasasar teu meunangkeun jalan. nyaeta unsur wujud sajak jeung unsur batin sajak. Mopohokeun ka bunuh diri. Manéhna aya sabot urang ngarasakeun bagja cacak teu weruh naha. Kawas gerimis ngiles sarta urang saksian cahya ngojay ngoprek kelir.2 Wangénan / Unsur-unsur Sajak Wangénan sajak di wangun ku sababaraha unsur anu ku panyusun di bagi kana 2 bagean. Lantaran éta. tapi urang tetep waé di ditu. Sabot dayeuh baseuh. Ngimeutan. • Sajak pikeun Goenawan Mohamad nyaéta catetan urang pikeun tiis anu teu kacatet dina termometer. komo nepi ka dina éfék anu ditimbulkeun. kawas sada. Sajak kawas anak haram tanpa ibu mawa dosa kahiji dina tarangna.

Imaji bisa dibagi jadi tilu. kahirupan. reungeu. Contona kecap kongkret “salju: ngalambangkan kabekuan asih. sangkan bisa ngarasakeun kawas naon anu dialaman panyair. Alatan kitu sajak nyaéta wangun karya sastra anu saeutik kecapkecap bisa ngungkabkeun loba hal. • Gaya basa. sedengkeun kecap kongkret “rancaranca” bisa ngalambangkan tempat kotor. sarta runtuyan kecap. Hal-hal kasebut pohara nangtukeun pemaknaan ka puisi. Kecap-kecap ieu nyambung kalayan kiasan atawa lambang. nyaéta kecap anu bisa ditéwak kalayan indera anu matak bisa mecenghulna imaji. • Kecap konkret. kawas panempoan. sarta rarasaan. pangaturan jajarna. nepi ka jajar sajak anu henteu sok dimimitian ku hurup kapital sarta dipungkas jeung tanda titik. nyaéta pemilihan kecap-kecap anu dipigawé ku penyair dina sajakna. nyaéta imaji sora (auditif). mangka kecap-kecapna kudu dipilih sacara tarapti. kehampaan hirup. Gaya basa disebut ogé majas.1 Unsur Wujud Sajak Aya sababaraha ciri wujud atawa wangun sajak. • Diksi. hartina mancerkeun loba harti atawa beunghar ngeunaan harti. jeung sajabana. nyaéta wangun sajak henteu kawas prosa anu dipinuhan ku kecap-kecap. Pemilihan kecap-kecap dina sajak pageuh pakait jeung harti. Aya rupi-rupi 5 . nyaéta pamakéan basa anu bisa ngahirupkeun/ningkatkeun éfék sarta ngabalukarkeun konotasi nu tangtu.2. tempat hirup. nyaéta kecap atawa susunan kecap-kecap anu bisa ngungkabkeun pangalaman indrawi. Basa figuratif ngabalukarkeun sajak jadi prismatis. • Imaji. imaji panenjoan (visual). nada.2. nyaéta: • Perwajahan. bumi. jeung sajabana.

2. teu di campur nilai rasa lain. satire. 2. personifikasi. Téma bisa ogé disebut pokok pasualan pikeun panyair.2 Unsur Batin Sajak • Téma Tema nyaéta pokok pasualan anu bakal di jéntrékeun tina wangén sajak. litotes. alusio. totem pro parte. anu dikeunakeun kana salah sahiji makna konséptual atawa disebut makna kiasan makna 6 . eufemisme. Makna sajak aya anu disebut makna dénotasi jeung aya anu disebut makna konotasi. nepi ka paradoks. léksikal. anafora. atawa ngan bisa tafsirkan waé salah sahijina. nétral. simile. umum. sikap pribadi. ironi.2. antitesis. kiasan. • Makna /Harti Makna nyaéta kata anu dipaké dina sajak. antiklimaks.majas diantarana metafora. sinekdoke. 1. • Rima/Irama nyaéta kasalarasan sada dina sajak. pleonasme. kamus. sarta ahir jajar puisi. repetisi. pars pro toto. biasana di mimiti. jeung tina sikep tambahan. klimaks. Téma ngeunaan sajak biasana tersurat guratna atawa ngan tersirat seratnya. Meureun ieu minangka wujud kakariban atawa persembahan pikeun manéhna sorangan. Makna Konotasi Makna konotasi nyaéta makna anu timbul tina akibat sikep sosial. Makna Dénotasi Makna dénotasi nyaéta makna dasar. atawa harti anu paling deukeut. tengah. Téma éta bisa di kembangkeun ku cara nagtukeun hal-hal anu rek di jenterkeun tina sajak. Atawa disebut ogé makna anu sabeuneurna.

tapi leuwih loba ngagantung dina wawasan. génder. kalungguhan dina masarakat. nyaéta dangong penyair ka pamacana. • Lagu/Nada Lagu nyaéta sikep panyair kana macana sajak. umur. Jejero pengungkapan téma sarta ketepatan dina nganggepan hiji masalah henteu ngagantung dina pangabisa penyairmemilih kecap-kecap. kanyaho. contona kasang tukang atikan. ageman. Nada ogé nyambung jeung téma sarta rasa. • Rasa Rasa nyaéta sikep panyair kana pokok pasualan. 7 . sarta kepribadian anu kabentuk ku kasang tukang sosiologis sarta psikologisnya. digawé babarengan jeung pamaca pikeun mecahkeun hiji masalah. sarta wangun puisi waé. • Amanat Amanat nyaéta salah sahiji perkara anu anu jadi tujuan panyair atawa éfék anu tangtu anu di dambakeun ku panyair. nyaéta dangong penyair ka poko masalah anu aya dina puisinya. pangalaman. gaya basa. sarta kanyaho. ogé disebut talatah anu hayang ditepikeun panyair ka pamaca. Penyair bisa nepikeun téma kalayan nada mapatahan. Pengungkapan téma sarta rasa pageuh pakait jeung kasang tukang sosial sarta psikologi penyair. rima.ditukangeun makna anu sabenerna. kelas sosial. pangalaman sosiologis sarta psikologis. ngadikte.

19 Juli 1966) 8 .2.3 Cara Ngarang Sajak Cara atawa téknik ngarang sajak diantarana : • Ku kecapan dina sajak kudu dipilihan . pangarang sajak sok tara nepikeun maksud sajak éta téh 2. Ciliwung.4 Conto Sajak Sunda TUKEURAN IEU SAJAK Tukeuran ieu sajak Ku salambar simbut atawa samak sahelay Heug rungkupkeun ka barudak nu teu kaburu heuay Pating golepak dina trotoar Tukeuran ieu sajak ku beas wuluh atawa heucak Heug sidkahkeun kanu haropak Anu marangkuk di saung atawa di kolong sasak Tukeuran ieu sajak Ku sababaraha siki pelor Heug tembakkeun kana genggerong koruptor manipulator Sina enya kalojor Tukeuran ieu sajak Ku beubeutian tina kalbu anu rido Keur nyebor anu balangsak (Lamun teu kitu sasaak) (Yus Rusyana. ulah siga prosa anu nulungan sadayana • Nepikeun maksud sajak.

konglomerat tuladan (Taufik Faturahman.WASIAT KONGLOMERAT Lamun Apih paeh pangbungkuskeun ku salambar boeh ladang ngeleketek tina rupa-rupa proyek Lamun Apih nemahan pati pangmesenkeun padung jati ladang ngumpulkeun komisi jeung rupa-rupa korupsi Kontrak-kontrak nucan diteken Jeung SPK-SPK nu can dilaksanakeun awurkeun luhureun paesan na tetengger heug tulisan : parantos mulang ka kalanggengan Apih. Galura No. 1992.38) 9 .

Ciawang . nyata tanda-tanda ngabalungbung jalan hirup nepi ka nyawa rek asup ka maranehna kuring rek balik ka maranehna kuring rek pamit (Wahyu Wibisana.PANGBALIKAN Iuh.28-7-56.iuh gunung kuring nyata. tina Kanjutkundang) 10 . iuh gunung kuring angin ulin dina embun-embunan sawaktu-waktu kuring kudu nepungan dumeh hirup halabhab cinta di maranehna nya ayana Aya sababna kuring tibelat aya sababna kuring pegat tapi nu ahir lain kaabadian kakasih dina hate ngawih deui Iuh.

1 Kacindekan Dina paparan data anu baris dipidangkeun ku panyusun kana sajak sunda. lamun di bandingkeun jeung karya tulis anu sejenna. makna/harti. Supaya lewih di tingkatkeun kana kagiatan ngenalkeun sajak. miboga pirang-pirang ciri kaunggulan saperti kaorsinilan. Supaya kudu di lobakeun kana latihan-latihan sastra. 2.BAB III PANUTUP 3. 3. jeung amanat. diantarana: 1.2 Saran Pikeun ngembangkeun kanyaho kana karya sastra khususna sajak sunda anu leuwih ngembang. irama/lagu. Ngayakeun hiji pasanggiri anu ngenaan kana sastra supaya leuwih resep kana sastra-sastra Indonesia. saena kedah ngalakukeun sababaraha kagiatan. (b) Sajak Sunda teh nyaeta salah sahiji karya sastra Indonesia. (c) Unsur-unsur sajak sunda teu beda jauh jeung sajak-sajak anu sejena nyaeta miboga tema. rasa. 4. 3. kaartistikan. bisa dicindekkeun sababaraha hal nyaeta: (a) Sajak nyaeta karya tulis anu. 11 . Aya pangajaran kana bidang sastra khususna sajak sunda di tiap-tiap tingkatan sakola. sarta kaendahan tina eusi jeung ungkapanna.

com/?p=102. Kumpulan Sajak Sunda Pikeun Barudak. [online]. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia.blogspot. [online].com. diakses kaping 17 September 2012) • AnneAhira.com/sajak-sunda. (http://www.org/wiki/Sajak_Sunda. 2012. (http://tradisidongeng. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. diakses kaping 17 September 2012) 12 . (http://su. (http://su. 2012.wikipedia. Sajak Sunda Hilang Ditelan Zaman. Sajak. 2008. [online]. Kumpulan Sajak Sunda. diakses kaping 17 September 2012) • Wikipedia. Sajak Sunda.com.wikipedia. 2012. Sajak.com/2008/09/kumpulan-sajak-sundapikeun-barudak. diakses kaping 17 September 2012) • Taufikampera. diakses kaping 17 September 2012) • SundaNet.anneahira.com/puisisajak. 2012.htm.org/wiki/Sajak.html. (http://id.org/wiki/Puisi. Puisi.Pabukon • AnneAhira. 2002. [online]. [online]. [online].anneahira.wikipedia. (http://www. [online]. (http://www.sundanet.htm. 2012.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful