P. 1
Wayang Jawa

Wayang Jawa

|Views: 117|Likes:
Dipublikasikan oleh Unixc0m

More info:

Published by: Unixc0m on Oct 21, 2012
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/22/2015

pdf

text

original

ARJUNA Arjuna (Sangskreta Arjuna) iku sawijining paraga sajroning wiracarita Mahabharata.

Miturut crita padhalangan, Arjuna iku putra Prabu Pandhudéwanata, ratu Astina, klawan Dèwi Kunthi sing angka telu. Mula saka kuwi, Arjuna banjur sinebut satriya "Panengah Pandhawa". Sedhuluré nunggal rama lan ibu ana loro, yaiku Puntadéwa (Yudhistira) lan Werkudara (Bima). Déné, sedulur nunggal rama séjé ibu ana loro, yakuwi Nakula (Pinten) lan Sadewa (TangsenA). Kabèh putrané Pandhu iku disebut Pandhawa, saka linggané tembung Pandhu lan Hawa kang tegesé anak. Dadi cethané tembung Pandhawa iku tegesé anak Pandhu. Déné yèn miturut layang Mahabharata, Arjuna iku saluguné putrané Bathara Indra kang miyos saka Dèwi Kunthi srana Dèwi Kunthi mateg aji panggendhaming déwa aran Adityahredaya (miturut Mahabharata) utawa aji Punta wekasing Rasa Tunggal Sabda tanpa lawanan (miturut pedhalangan) paringané Resi Druwasa. Mula Arjuna uga sesilih Indratanaya kang tegesé putrané Bathara Indra. Kasatriyané Arjuna ana ing Madukara, patihé asma Surata (patih Rata). Dasanamané Arjuna,

Begawan Ciptaning gagrag Yogyakarta
• • • • • •

Janaka Kiritin/Walikithi Parta Pritaputra Permadi/Pamade Dananjaya

awit saking sipat satriyanipun Arjuna dipunsebat Lelananging Jagad. umpamané : • • Dèwi Sumbadra. Lajeng Arjuna lan sederekipun merguru kaliyan Drona. nglurug tanpa bala. piyambakipun ugi nggadhahi sipat ingkang boten becik. Tokoh Pandhawa menika Yudhistira. anak taksaka (ula). anak déwa. mancalaputra mancala putri sekti tanpa aji-aji. Kasilipun merguru kaliyan Drona menika Arjuna dados kesatria ingkang pinter manah lan nggadhahi sipat ingkang tansah asih. mula Arjuna nate ngukum diri ngantos 10 taun wonten ing alas. Ing cariyos Mahabharata. lairipun Arjuna menika kanthi mantra Adityahreda. remen tetulung.• • • • • • • • • • • Kumbalyali (ing padhalangan asring disebut Kumbang Ali-Ali) Ciptaning Mintaraga (ing lakon Begawan Ciptaning) Pandusiwi/Pandhuputra Indratanaya Jahnawi Palguna Danasmara Margana Gudhakesa Wibatsuh Kandhi Wrahatnala (nalika nylamur laku dadi banci) Sifat Arjuna Wayang saged dados sarana nggambaraken watak lan karakter manungsa. Arjuna. Upaminipun inggih menika nalika Arjuna iri kaliyan Ekalaya ingkang langkung pinter anggenipun manah. Ananging. . peputra Abimanyu Dèwi Larasati/Rarasati. lan ingkang ala inggih menika golongan Kurawa. Bima. Putrané uga pirang-pirang turta bagus-bagus. peputra Sumitra lan Brantalaras. Arjuna ugi nggadehi sipat satriya lan nepati janji. Nanging Pandhawa ugi nggadahi sipat ingkang kir ang becik. Ana anak ratu. Arjuna ugi asring ngagungaken dhiri. Lelanang ing Jagad Garwané Arjuna pirang-pirang. lan sapituruté. kadosta Arjuna. Ingkang becik inggih menika golongan Pandhawa. Nakula lan Sahadéwa. wonten tokoh wayang ingkang nggadhahi sipat ingkang ala lan becik. anak pandhita. kabèh putri éndahing warna (ayu-ayu). Arjuna menika putranipun Prabu Pandhu kaliyan Dewi Kunthi.

ratu buta saka negara Manik Ima-Imantaka. ora kétung mung sewengi. Arjuna wis naté bangunaké tapa lan madheg pendhita ing Gua Mintaraga kang dumunung ing puncaké gunung Indrakila. yaiku Banowati. peputra Bambang Wijanarka. Anggoné jumeneng nata ing Tenjomaya amarga Arjuna wis gawé lelabuhan becik marang para déwa kanthi nyirnakaké kraman kang ngrabasa ing kahyangan yaiku Prabu Niwatakawaca. yaiku: • • • • • • Palimunan/panglimunan = bisa ngilang. Mula undhuh-undhuhané uga kabecikan sing akèh (dipralambangaké anaké pirang-pirang bagus-bagus lan ayu-ayu). Aji-aji Arjuna iku ndarbèni enem aji-aji.\/Wilawuk ing pertapan Pringcendhani peputra Kumaladéwa lan Kumalasekti. Arjuna uga tau dadi ratu ing kahyangan Tinjomaya (ngratoni para widodara-widodari) suwéné 7 dina. anaké Begawan Sidanggana ing Andhongsekhar peputra Pregiwa lan Pregiwati Dèwi Dresanala. Banowati bisa dadi siji karo Arjuna. Satemené bojo (garwa) lan anak akèh iku minangka gegambaran yèn Arjuna dhemen gawé lelabuhan becik (sing dipralambangaké kadidéné putri sulistya). asilé mesthi uga ala. Pengasihan/sempaliputri = disenengi wong akèh.• • • Dèwi Srikandhi. anaké Begawan Wilwuk. putriné Bathara Indra. Sepiangin = bisa mlaku tanpa napak lemah banteré pindha angin. Irawan Dèwi Jimambang. peputra Bambang Wilugangga. kanthi peparab Begawan Ciptaning iya Mintaraga. Dèwi Wilutama. Mlayabumi = bisa ngalahké mungsuh. kanthi jejaluk Prabu Karitin/Kariti iya Wilikithi.putrané Bathara Brama. peputra Bambang Prabakusuma. peputra Wisanggeni. Nanging sawisé rampung Bharatayudha. Dèwi Ratri (atmajané Prabu Yudhistira ing negara Mertani). Asmaragama/kamasutra = ngèlmu saresmi. Bathari Supraba. Tunggengmaya = bisa gawé banyu. Dèwi Ulupi/Palupi. Yèn sing ditindakaké iku pakarti ala. . Dèwi Manuhara. • • • • • Ana salah sijining wanita kang ditresnani Arjuna nanging malah dadi garwané wayang liya.

Parikesit. kang mauné dadi kratoné Jayadrata. Nanging putuné. Nanging rasa mangu-mangu iki bisa diilangaké déning Prabu Bathara Kresna. Arjuna perang tandhing mungsuh Adipati Karna.Gaman • • • • • • • • • • • • • Pecut Kyai Pamuk Panah Pasopati Panah Harya Sangkali Panah Ardhadehali/Hrudhadhedali Ali-ali Mustika Ampal Trompet Dewadata Keris Pulanggeni Brahmasira/Agniyastra Panah Merdaging Panah Mercujiwa Sarotama Keris Kyai Kalanadhah Busur Kyai Gendhewa Pungkasan Crita Ing Bharatayudha. Uripé Arjuna rampung bareng karo Pandhawa liyané munggah menyang kahyangan laku liwat Himalaya. kabèh bojoné dipatèni déning Aswatama. Sawisé perang. Arjuna banjur maju ing palagan tandhing lawan seduluré sing diajeni. Arjuna kèlangan kabèh putra-putrané. merga dhèwèké adu arep karo sedulur tuwa nunggal ibu séjé bapa. . Arjuna pindhah dadi raja ing Buwanakeling. Abot rasané ati. Ing perang bharatayuda uga. dadi raja ing Astina. Wusanané Adipati Karna gugur ana sajroning paprangan. Ing bubaran perang uga.

Mesthi wae Prabu Salya ora mentala mateni perunane kuwi. Satriya iki salah sijine Pandhawa lan nduwe kembaran kang jenenge Sadewa. dewane tabib. Beda karo Yudhistira. kadang enome Raden narasoma iya Prabu Salya nata ing Mandaraka.Nakula Nakula iku sawijining paraga Mahabharata. lan Janaka. Nganthi Prabu Salya piyambak sabanjure nyarirani pribadi dadi senopati agung. nanging botohe Pandhawa sing sugih pratikel. Nakula kuwi arane Pinten. Werkudara lan Arjuna. nalika isih padha cilik-cilik. lan mijil saka garwa Dewi Madrim.Ing Mahabharata. para Pandhawa padha bingung. nalika isih enom Nakula nganggo jeneng Pinten. Prabu Puntadewa. Mung . Prabu Kresna banjur dhawuh marang Nakula lan Sadewa supaya marak ing ngarsane Prabu salya. Nakula lantip ing obat-obatan amarga tinitisan Batara Aswi . Sedulur kembare aran Raden Sadewa iya Sahadewa. nata Astina. Pinten iku sejatine jeneng tandhuran kanmg godhonge bisa kanggo obat. Sekarone putrane nata ing Astina. Nalika mireng yen kang madeg senopati agung Prabu salya. Nalika Pandhu palastra. lan Arjuna mijil saka ibu Dewi Kunthi. Jalaran Prabu salya iku iya isih marasepuhe Prabu Duryudana. Pinten iku sejatine jeneng tanduran kang godhonge bisa kanggo obat. Malah banjur atine rumangsa kerantaranta merga kelingan amarng adhine (Dewi Madrimm) kang wis sedha bela pati marang Pandhu lan ninggali bayi kembar kang isih abang. Kaya jenenge. api-api nyuwun dipateni wae. Dewi Madrim bela pati lan kembar iki lair seka wetenge kang suwek dening keris. Siji mbaka siji senopati Kurawa padha gugur. Lan satriya lima kasebut kawentar kanthi aran Pandhawa. Werkudara. Prabu salya melu Kurawa. Nalika dumadine perang baratayuda. Nakula lan Sadewa iki lair seka Dewi Madrim. Werkudara. dewane tabib. yakuwi Pinten lan tangsen iku. lan kembarane Sadewa aran Tangsen. Prabu Pandhudewanata. Nakula lan sadewa lantip ing babagan obat-obatan amraga satriya sakloron kuwi titise dewa kembar. Ing pedhalangan. Bathara Aswan lan Aswin. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. senadyan seje ibu. Kekarone setya lan bekti banget marang para kadhang sepuhe. Kaya jenenge. Raden Nakula kuwi satriya kembar kemanikan. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. Satriya sakembaran iku klebu sedulur nunggal rama seje ibu yen karo Prabu Puntadewa. Ing pedhalangan.

satemene Prabu salya luwih tresna lan abot marang para Pandhawa kuwi ketimbang marang mantune. bareng tempuking yuda. Sang Begawan nalika sedane ninggal suwara yen babak nagih janji lumantar ratu kang kasinungan ludira seta. Dene Sadewa nggarwa Dewi Srenggini kang sateruse peputra Bambang Widapeksa (Suwidapaksa). lan meling supaya sing methuake yudane. Yen pinuju pisowanan ing Amarta lungguhe Nakula Sadewa ngapit ingkang raka Prabu Puntadewa lan kekarone padha ngapurancang. Aji-ajine aran Chandabirawa ora kuwan nyedhaki Prabu Puntadewa lan banjur ilang musna. Lan saliyane trenyuh bareng ndeleng Nakula-Sadewa. ing Narmada Wailu. . dewane bulus. dene Sadewa ing Paweratalun. Prabu Salya akhire sedha disawat pusaka Jamus Kalimasada. Pramusinta lan Pramuwati. bayi kembar kuwi nadyan dudu putrane dhewe tetep digula wentah kanthi kebak rasa tresna asih tanprabedha karo anake dhewe. Ing lakon Sudamala utawa Durga Ruwat. Jroning bathine. kekarone putrine Resi Tambrapetha saka pratapan Prangalas.merga saka beciking pakartine Dewi Kunthi. Dewi Srengganawati lan Srenggini iku putrane Sang Hyang Badawanganala. Nakula-Sadewa palakrama anthuk Endhang Suka lan Pradapa. dicritakake yen akhire sawise klakon ngruwat Bathari Durga. Prabu Salya uga banjur kelingan marang marasepuhe. Mula Salya banjur paring dhawuh marang nakula-Sedewa supaya bali. sing ora liya Prabu Puntadewa. Garwane nakula kekasih Dewi Srengginiwati kang banjur peputra Dewi Sri Tanjung. Kasatriyane Nakula kuwi ing Sawojajar. Prabu Salya nglilakae patine nalika adu arep karo Prabu Puntadewa. Kekarone banjur peputra Raden Saluwita. Begawan Bagaspati sing sedane merga saka pakartine Sang Prabu Salya duk isih enome. Temenan. Prabu Puntadewa.

Sahadéva kang bisa ngalahaké lan matèni Shakuni (ing Jawa dadi Sangkuni). Satriya iki tinitisan Bathara Aswin. Aji iki bisa gawé wong sing nduwé éling apa waé kang wis kalakon lan ngerti apa kang kedadèn . Sahadéva iku pinter pedhang. Kaya déné sedulur kembaré.Sadéwa Sadéwa utawa Sahadéwa (Sangskreta Sahadeva) iku sawijining paraga wiracarita Mahabharata. Sudamala. Sadéwa kang sulih golèk upaya. déwané tabib kang kembar karo Bathara Aswi.” Jejodhoan iki nurunké putra Widapaksa utawa Sidapaksa. Bareng karo Nakula. Wiwit isih bayi. Ing Bharatayudha. Ing lakon liyané. Nalika cilik jenengé Tangsen. Sadéwa tansah ngiring Yudhistira ing kraton Amarta. Nakula lan Sadewa wis dadi bocah lola. tanpa rama lan ibu. Ing sawetara crita wayang. Ing crita pedhalangan. Sadéwa kang bisa ngruwat Bathari Uma bali manèh dadi ayu. Nalika ngenani mboyong “sejatining Dèwi lanang. Dhèwèké salah sawijining Pandhawa. Sadéwa kang bisa mbabar sayembara wadon. Satriya kang manggon ing Bumiretawu iki kondhang amarga lantip ing prekara obat-obatan. Umpama Kresna ora ana. Tangsen iki jenengé wit-witan kang godhongé bisa digawé obat. Sadéwa lantip ing sasmita. Nakula. Ing lakon “Babad Alas Mretani” Sadéwa entuk aji Purnamajadi seka Ditya Sapulebu. Sangkuni dipatèni déning Bima. Ing gagrag India. Srengginiwati sejatining seka Gisiksamodra.

Awit saking kageté. déwaning angin. Lairé Bima Miturut Kitab Mahabharata. satemah mlayu sipat kuping. Dhèwèké banjur urip ing kesatriyan Jodhipati/Unggulpawenang. Sedhuluré kabèh cacahé ana lima kang banjur sinebut Pandhawa. yaiku : . Miturut crita pedhalangan. sawijining ésuk Dèwi Kunthi ngenggar-enggar penggalih laro nggendhong Bhima sing isih bayi. Bima gereng-gereng nangis nggolèki ibuné. Dumadakan ana macan saka suwaliking grumbul. Dasanama • • • • • • • • • • • • • • • Bayusuta : putrané Bathara Bayu Ballawa : gedhé dhuwur Bratasena : keturunan Barata kang prakosa Bhima : ngéndab-édabi (Mahabharata) Birawa : gedhé lan medèni Dandunwacana: teguh Nagata : nyata Kowara : kondhang Sena : prakosa Werkodara/Werkudara Wijasena Pandhusiwi. Kusumayuda Kusumadilaga Gandhawastratmaja Anak Bojo Bojone telu (gagrag Jogjakarta). Mula Bima iya banjur sinebut satriya Panenggak Pandhawa. Jaman isih cilik urip ing Ngastina. Bhima) utawa kang luwih kaloka kanthi jeneng Werkudara iku putrané Prabu Pandhu Déwanata (ratu Ngastina) lan Dèwi Kunthi Talibrata kang nomer loro. Bima mrucut saka gendhongan. nanging malah watuné sing ajur mumur. Lair saka guwa garbané Dèwi Kunthi. Bima (Bhima) dilairaké wujud bayi lumrah. Anèhé dudu sirahé Bima sing pecah. nanging sakwisé ditundhung déning Kurawa. Ramané bebisik Bathara Bayu. Bima lan sedulur-seduluré dibuak lang pungkasané bisa babat Alas Mertani. Krungu tangisé Bhima iki.Bima (paraga Mahabharata) Bima (basa Sangskerta: भीम. Kacarita. macan sing mauné arep mbadhog (mangsa) bayi Bhima malah gila. Bima (Werkudara) dilairaké kawujud bungkus. tiba ing sadhuwuré watu gilang sing gedhéné sasirah gajah.

nduwé anak jenengé Gathotkaca. Blabag Pangantol-antol lan Wungkal bener. nduwé anak jenengé Antasena. Gunung Maenaka. lan Ditya Jajawreka. Dèwi Urangayu. Déwa iki metu seka kupingé lan ngandhani Bima perkara filsafat urip. kang njaga awang-awang. Bima utawa Werkudara uga klebu dadi putrané Bathara Bayu. Dèwi Arimbi. kang njaga dharatan. Bima muksa bareng karo Pandhawa liyané nuju swargaloka. yakuwi Bathara bayu dhéwé. mula banjur sinebut Bayuputra iya bayu Tanaya kang tegesé anak Bayu (déwaning angin). Ing pungkasan crita wayang. Anoman.• • • Dèwi Nagagini. Aji-ajiné aran aji bandhungbadawasa. kang njaga laut. Anak-anaké Bima iki asring dadi pralambang prajurit. Antasena bisa ambles bumi lan urip ing banyu. Gatotkaca bisa mabur. Wujudé Déwa Ruci kaya déné Bima. nduwé anak jenengé Antareja. Antareja bisa ambles bumi. Liman Situbandha. . Bima ora gelem basa karo sapa waé. Garudha Mahambira. kejaba nalika ing lakon Bima Suci/Nawaruci. Gegamané kang kondhang yaiku Gada Rujakpolo lan kuku Pancanaka. Ing lakon iki Bima ketemu karo Déwa Ruci. Kasektèn Bima uga klebu dadi salah sijiné warga Bayu kang cacahé ana wolu. Sarpa Nagakuwara.

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->