ARJUNA Arjuna (Sangskreta Arjuna) iku sawijining paraga sajroning wiracarita Mahabharata.

Miturut crita padhalangan, Arjuna iku putra Prabu Pandhudéwanata, ratu Astina, klawan Dèwi Kunthi sing angka telu. Mula saka kuwi, Arjuna banjur sinebut satriya "Panengah Pandhawa". Sedhuluré nunggal rama lan ibu ana loro, yaiku Puntadéwa (Yudhistira) lan Werkudara (Bima). Déné, sedulur nunggal rama séjé ibu ana loro, yakuwi Nakula (Pinten) lan Sadewa (TangsenA). Kabèh putrané Pandhu iku disebut Pandhawa, saka linggané tembung Pandhu lan Hawa kang tegesé anak. Dadi cethané tembung Pandhawa iku tegesé anak Pandhu. Déné yèn miturut layang Mahabharata, Arjuna iku saluguné putrané Bathara Indra kang miyos saka Dèwi Kunthi srana Dèwi Kunthi mateg aji panggendhaming déwa aran Adityahredaya (miturut Mahabharata) utawa aji Punta wekasing Rasa Tunggal Sabda tanpa lawanan (miturut pedhalangan) paringané Resi Druwasa. Mula Arjuna uga sesilih Indratanaya kang tegesé putrané Bathara Indra. Kasatriyané Arjuna ana ing Madukara, patihé asma Surata (patih Rata). Dasanamané Arjuna,

Begawan Ciptaning gagrag Yogyakarta
• • • • • •

Janaka Kiritin/Walikithi Parta Pritaputra Permadi/Pamade Dananjaya

lairipun Arjuna menika kanthi mantra Adityahreda. Kasilipun merguru kaliyan Drona menika Arjuna dados kesatria ingkang pinter manah lan nggadhahi sipat ingkang tansah asih. Lelanang ing Jagad Garwané Arjuna pirang-pirang. awit saking sipat satriyanipun Arjuna dipunsebat Lelananging Jagad. peputra Sumitra lan Brantalaras. kadosta Arjuna. wonten tokoh wayang ingkang nggadhahi sipat ingkang ala lan becik. Ing cariyos Mahabharata. piyambakipun ugi nggadhahi sipat ingkang boten becik. anak déwa. lan sapituruté. Lajeng Arjuna lan sederekipun merguru kaliyan Drona. Arjuna ugi asring ngagungaken dhiri. Arjuna ugi nggadehi sipat satriya lan nepati janji. Arjuna menika putranipun Prabu Pandhu kaliyan Dewi Kunthi. remen tetulung. umpamané : • • Dèwi Sumbadra. Nakula lan Sahadéwa. Ingkang becik inggih menika golongan Pandhawa. mula Arjuna nate ngukum diri ngantos 10 taun wonten ing alas.• • • • • • • • • • • Kumbalyali (ing padhalangan asring disebut Kumbang Ali-Ali) Ciptaning Mintaraga (ing lakon Begawan Ciptaning) Pandusiwi/Pandhuputra Indratanaya Jahnawi Palguna Danasmara Margana Gudhakesa Wibatsuh Kandhi Wrahatnala (nalika nylamur laku dadi banci) Sifat Arjuna Wayang saged dados sarana nggambaraken watak lan karakter manungsa. . peputra Abimanyu Dèwi Larasati/Rarasati. lan ingkang ala inggih menika golongan Kurawa. Putrané uga pirang-pirang turta bagus-bagus. mancalaputra mancala putri sekti tanpa aji-aji. Upaminipun inggih menika nalika Arjuna iri kaliyan Ekalaya ingkang langkung pinter anggenipun manah. kabèh putri éndahing warna (ayu-ayu). anak pandhita. Bima. anak taksaka (ula). Nanging Pandhawa ugi nggadahi sipat ingkang kir ang becik. Tokoh Pandhawa menika Yudhistira. nglurug tanpa bala. Ana anak ratu. Arjuna. Ananging.

anaké Begawan Wilwuk. Nanging sawisé rampung Bharatayudha. Irawan Dèwi Jimambang. Dèwi Ulupi/Palupi. Arjuna wis naté bangunaké tapa lan madheg pendhita ing Gua Mintaraga kang dumunung ing puncaké gunung Indrakila. Pengasihan/sempaliputri = disenengi wong akèh. kanthi jejaluk Prabu Karitin/Kariti iya Wilikithi. peputra Bambang Wilugangga. Banowati bisa dadi siji karo Arjuna.\/Wilawuk ing pertapan Pringcendhani peputra Kumaladéwa lan Kumalasekti. putriné Bathara Indra.putrané Bathara Brama. peputra Bambang Wijanarka. asilé mesthi uga ala. Asmaragama/kamasutra = ngèlmu saresmi. Arjuna uga tau dadi ratu ing kahyangan Tinjomaya (ngratoni para widodara-widodari) suwéné 7 dina. Dèwi Ratri (atmajané Prabu Yudhistira ing negara Mertani). anaké Begawan Sidanggana ing Andhongsekhar peputra Pregiwa lan Pregiwati Dèwi Dresanala. . Dèwi Wilutama.• • • Dèwi Srikandhi. Sepiangin = bisa mlaku tanpa napak lemah banteré pindha angin. yaiku: • • • • • • Palimunan/panglimunan = bisa ngilang. peputra Bambang Prabakusuma. peputra Wisanggeni. kanthi peparab Begawan Ciptaning iya Mintaraga. Mula undhuh-undhuhané uga kabecikan sing akèh (dipralambangaké anaké pirang-pirang bagus-bagus lan ayu-ayu). ora kétung mung sewengi. Dèwi Manuhara. • • • • • Ana salah sijining wanita kang ditresnani Arjuna nanging malah dadi garwané wayang liya. Satemené bojo (garwa) lan anak akèh iku minangka gegambaran yèn Arjuna dhemen gawé lelabuhan becik (sing dipralambangaké kadidéné putri sulistya). yaiku Banowati. Aji-aji Arjuna iku ndarbèni enem aji-aji. Anggoné jumeneng nata ing Tenjomaya amarga Arjuna wis gawé lelabuhan becik marang para déwa kanthi nyirnakaké kraman kang ngrabasa ing kahyangan yaiku Prabu Niwatakawaca. ratu buta saka negara Manik Ima-Imantaka. Mlayabumi = bisa ngalahké mungsuh. Bathari Supraba. Yèn sing ditindakaké iku pakarti ala. Tunggengmaya = bisa gawé banyu.

Arjuna perang tandhing mungsuh Adipati Karna. Wusanané Adipati Karna gugur ana sajroning paprangan. dadi raja ing Astina. merga dhèwèké adu arep karo sedulur tuwa nunggal ibu séjé bapa.Gaman • • • • • • • • • • • • • Pecut Kyai Pamuk Panah Pasopati Panah Harya Sangkali Panah Ardhadehali/Hrudhadhedali Ali-ali Mustika Ampal Trompet Dewadata Keris Pulanggeni Brahmasira/Agniyastra Panah Merdaging Panah Mercujiwa Sarotama Keris Kyai Kalanadhah Busur Kyai Gendhewa Pungkasan Crita Ing Bharatayudha. Nanging rasa mangu-mangu iki bisa diilangaké déning Prabu Bathara Kresna. Ing bubaran perang uga. kang mauné dadi kratoné Jayadrata. Uripé Arjuna rampung bareng karo Pandhawa liyané munggah menyang kahyangan laku liwat Himalaya. Parikesit. Arjuna banjur maju ing palagan tandhing lawan seduluré sing diajeni. Sawisé perang. Abot rasané ati. Ing perang bharatayuda uga. kabèh bojoné dipatèni déning Aswatama. Arjuna kèlangan kabèh putra-putrané. Arjuna pindhah dadi raja ing Buwanakeling. Nanging putuné. .

Siji mbaka siji senopati Kurawa padha gugur. api-api nyuwun dipateni wae. Nalika dumadine perang baratayuda. Nakula lan sadewa lantip ing babagan obat-obatan amraga satriya sakloron kuwi titise dewa kembar. Prabu Pandhudewanata. dewane tabib. Satriya iki salah sijine Pandhawa lan nduwe kembaran kang jenenge Sadewa. lan Janaka. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. Dewi Madrim bela pati lan kembar iki lair seka wetenge kang suwek dening keris. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. Werkudara. Raden Nakula kuwi satriya kembar kemanikan. Nakula lan Sadewa iki lair seka Dewi Madrim. Sedulur kembare aran Raden Sadewa iya Sahadewa. Lan satriya lima kasebut kawentar kanthi aran Pandhawa. Malah banjur atine rumangsa kerantaranta merga kelingan amarng adhine (Dewi Madrimm) kang wis sedha bela pati marang Pandhu lan ninggali bayi kembar kang isih abang. Jalaran Prabu salya iku iya isih marasepuhe Prabu Duryudana. Pinten iku sejatine jeneng tandhuran kanmg godhonge bisa kanggo obat. nanging botohe Pandhawa sing sugih pratikel. nalika isih enom Nakula nganggo jeneng Pinten. Beda karo Yudhistira. dewane tabib. kadang enome Raden narasoma iya Prabu Salya nata ing Mandaraka. Pinten iku sejatine jeneng tanduran kang godhonge bisa kanggo obat. Ing pedhalangan. Mesthi wae Prabu Salya ora mentala mateni perunane kuwi.Ing Mahabharata. lan mijil saka garwa Dewi Madrim. para Pandhawa padha bingung. Nakula kuwi arane Pinten. Sekarone putrane nata ing Astina. Kaya jenenge. Ing pedhalangan. Mung . nata Astina. Prabu Puntadewa. Nganthi Prabu Salya piyambak sabanjure nyarirani pribadi dadi senopati agung. yakuwi Pinten lan tangsen iku. lan Arjuna mijil saka ibu Dewi Kunthi. Kekarone setya lan bekti banget marang para kadhang sepuhe. Bathara Aswan lan Aswin. Prabu salya melu Kurawa. nalika isih padha cilik-cilik. Werkudara lan Arjuna. senadyan seje ibu. Satriya sakembaran iku klebu sedulur nunggal rama seje ibu yen karo Prabu Puntadewa. Nalika Pandhu palastra. Prabu Kresna banjur dhawuh marang Nakula lan Sadewa supaya marak ing ngarsane Prabu salya. Nakula lantip ing obat-obatan amarga tinitisan Batara Aswi . lan kembarane Sadewa aran Tangsen. Nalika mireng yen kang madeg senopati agung Prabu salya. Werkudara. Kaya jenenge.Nakula Nakula iku sawijining paraga Mahabharata.

dene Sadewa ing Paweratalun. Kekarone banjur peputra Raden Saluwita. Garwane nakula kekasih Dewi Srengginiwati kang banjur peputra Dewi Sri Tanjung. Sang Begawan nalika sedane ninggal suwara yen babak nagih janji lumantar ratu kang kasinungan ludira seta. kekarone putrine Resi Tambrapetha saka pratapan Prangalas. Prabu Puntadewa. Yen pinuju pisowanan ing Amarta lungguhe Nakula Sadewa ngapit ingkang raka Prabu Puntadewa lan kekarone padha ngapurancang. bareng tempuking yuda. Aji-ajine aran Chandabirawa ora kuwan nyedhaki Prabu Puntadewa lan banjur ilang musna. Dene Sadewa nggarwa Dewi Srenggini kang sateruse peputra Bambang Widapeksa (Suwidapaksa). Mula Salya banjur paring dhawuh marang nakula-Sedewa supaya bali. Prabu Salya akhire sedha disawat pusaka Jamus Kalimasada. Lan saliyane trenyuh bareng ndeleng Nakula-Sadewa. Prabu Salya uga banjur kelingan marang marasepuhe. Nakula-Sadewa palakrama anthuk Endhang Suka lan Pradapa. Prabu Salya nglilakae patine nalika adu arep karo Prabu Puntadewa. lan meling supaya sing methuake yudane. Pramusinta lan Pramuwati. dewane bulus. Jroning bathine. ing Narmada Wailu. bayi kembar kuwi nadyan dudu putrane dhewe tetep digula wentah kanthi kebak rasa tresna asih tanprabedha karo anake dhewe. . Begawan Bagaspati sing sedane merga saka pakartine Sang Prabu Salya duk isih enome. satemene Prabu salya luwih tresna lan abot marang para Pandhawa kuwi ketimbang marang mantune. Dewi Srengganawati lan Srenggini iku putrane Sang Hyang Badawanganala. Ing lakon Sudamala utawa Durga Ruwat. sing ora liya Prabu Puntadewa. dicritakake yen akhire sawise klakon ngruwat Bathari Durga. Temenan. Kasatriyane Nakula kuwi ing Sawojajar.merga saka beciking pakartine Dewi Kunthi.

déwané tabib kang kembar karo Bathara Aswi. Kaya déné sedulur kembaré. Aji iki bisa gawé wong sing nduwé éling apa waé kang wis kalakon lan ngerti apa kang kedadèn . Ing lakon “Babad Alas Mretani” Sadéwa entuk aji Purnamajadi seka Ditya Sapulebu. Sadéwa kang bisa mbabar sayembara wadon. Bareng karo Nakula. Nalika cilik jenengé Tangsen. Nalika ngenani mboyong “sejatining Dèwi lanang. Wiwit isih bayi. Srengginiwati sejatining seka Gisiksamodra. Umpama Kresna ora ana.Sadéwa Sadéwa utawa Sahadéwa (Sangskreta Sahadeva) iku sawijining paraga wiracarita Mahabharata. Satriya kang manggon ing Bumiretawu iki kondhang amarga lantip ing prekara obat-obatan. Satriya iki tinitisan Bathara Aswin. Tangsen iki jenengé wit-witan kang godhongé bisa digawé obat. tanpa rama lan ibu. Ing lakon liyané. Nakula. Sahadéva iku pinter pedhang. Ing sawetara crita wayang. Sangkuni dipatèni déning Bima. Sudamala. Ing crita pedhalangan. Sahadéva kang bisa ngalahaké lan matèni Shakuni (ing Jawa dadi Sangkuni). Ing gagrag India. Sadéwa lantip ing sasmita.” Jejodhoan iki nurunké putra Widapaksa utawa Sidapaksa. Sadéwa kang bisa ngruwat Bathari Uma bali manèh dadi ayu. Nakula lan Sadewa wis dadi bocah lola. Ing Bharatayudha. Sadéwa kang sulih golèk upaya. Dhèwèké salah sawijining Pandhawa. Sadéwa tansah ngiring Yudhistira ing kraton Amarta.

Kacarita. Dhèwèké banjur urip ing kesatriyan Jodhipati/Unggulpawenang. Bima lan sedulur-seduluré dibuak lang pungkasané bisa babat Alas Mertani. Bima (Bhima) dilairaké wujud bayi lumrah. Lairé Bima Miturut Kitab Mahabharata. Sedhuluré kabèh cacahé ana lima kang banjur sinebut Pandhawa. yaiku : . déwaning angin. Bima gereng-gereng nangis nggolèki ibuné. Jaman isih cilik urip ing Ngastina. nanging sakwisé ditundhung déning Kurawa. Awit saking kageté. Bima mrucut saka gendhongan. macan sing mauné arep mbadhog (mangsa) bayi Bhima malah gila. sawijining ésuk Dèwi Kunthi ngenggar-enggar penggalih laro nggendhong Bhima sing isih bayi. Dasanama • • • • • • • • • • • • • • • Bayusuta : putrané Bathara Bayu Ballawa : gedhé dhuwur Bratasena : keturunan Barata kang prakosa Bhima : ngéndab-édabi (Mahabharata) Birawa : gedhé lan medèni Dandunwacana: teguh Nagata : nyata Kowara : kondhang Sena : prakosa Werkodara/Werkudara Wijasena Pandhusiwi. tiba ing sadhuwuré watu gilang sing gedhéné sasirah gajah. Kusumayuda Kusumadilaga Gandhawastratmaja Anak Bojo Bojone telu (gagrag Jogjakarta). Mula Bima iya banjur sinebut satriya Panenggak Pandhawa. Krungu tangisé Bhima iki. Ramané bebisik Bathara Bayu. Lair saka guwa garbané Dèwi Kunthi.Bima (paraga Mahabharata) Bima (basa Sangskerta: भीम. Anèhé dudu sirahé Bima sing pecah. Dumadakan ana macan saka suwaliking grumbul. Bhima) utawa kang luwih kaloka kanthi jeneng Werkudara iku putrané Prabu Pandhu Déwanata (ratu Ngastina) lan Dèwi Kunthi Talibrata kang nomer loro. nanging malah watuné sing ajur mumur. Bima (Werkudara) dilairaké kawujud bungkus. Miturut crita pedhalangan. satemah mlayu sipat kuping.

yakuwi Bathara bayu dhéwé. nduwé anak jenengé Antasena. kang njaga dharatan. Garudha Mahambira. kejaba nalika ing lakon Bima Suci/Nawaruci. Bima ora gelem basa karo sapa waé. lan Ditya Jajawreka. Ing lakon iki Bima ketemu karo Déwa Ruci. nduwé anak jenengé Antareja. Wujudé Déwa Ruci kaya déné Bima. Aji-ajiné aran aji bandhungbadawasa. Bima muksa bareng karo Pandhawa liyané nuju swargaloka. Anoman. Dèwi Urangayu. Anak-anaké Bima iki asring dadi pralambang prajurit. Bima utawa Werkudara uga klebu dadi putrané Bathara Bayu. Antasena bisa ambles bumi lan urip ing banyu. mula banjur sinebut Bayuputra iya bayu Tanaya kang tegesé anak Bayu (déwaning angin). . kang njaga awang-awang. Gatotkaca bisa mabur. Kasektèn Bima uga klebu dadi salah sijiné warga Bayu kang cacahé ana wolu. Déwa iki metu seka kupingé lan ngandhani Bima perkara filsafat urip. nduwé anak jenengé Gathotkaca. Ing pungkasan crita wayang. Gegamané kang kondhang yaiku Gada Rujakpolo lan kuku Pancanaka. Gunung Maenaka. Sarpa Nagakuwara. kang njaga laut. Antareja bisa ambles bumi. Dèwi Arimbi.• • • Dèwi Nagagini. Liman Situbandha. Blabag Pangantol-antol lan Wungkal bener.