ARJUNA Arjuna (Sangskreta Arjuna) iku sawijining paraga sajroning wiracarita Mahabharata.

Miturut crita padhalangan, Arjuna iku putra Prabu Pandhudéwanata, ratu Astina, klawan Dèwi Kunthi sing angka telu. Mula saka kuwi, Arjuna banjur sinebut satriya "Panengah Pandhawa". Sedhuluré nunggal rama lan ibu ana loro, yaiku Puntadéwa (Yudhistira) lan Werkudara (Bima). Déné, sedulur nunggal rama séjé ibu ana loro, yakuwi Nakula (Pinten) lan Sadewa (TangsenA). Kabèh putrané Pandhu iku disebut Pandhawa, saka linggané tembung Pandhu lan Hawa kang tegesé anak. Dadi cethané tembung Pandhawa iku tegesé anak Pandhu. Déné yèn miturut layang Mahabharata, Arjuna iku saluguné putrané Bathara Indra kang miyos saka Dèwi Kunthi srana Dèwi Kunthi mateg aji panggendhaming déwa aran Adityahredaya (miturut Mahabharata) utawa aji Punta wekasing Rasa Tunggal Sabda tanpa lawanan (miturut pedhalangan) paringané Resi Druwasa. Mula Arjuna uga sesilih Indratanaya kang tegesé putrané Bathara Indra. Kasatriyané Arjuna ana ing Madukara, patihé asma Surata (patih Rata). Dasanamané Arjuna,

Begawan Ciptaning gagrag Yogyakarta
• • • • • •

Janaka Kiritin/Walikithi Parta Pritaputra Permadi/Pamade Dananjaya

. mula Arjuna nate ngukum diri ngantos 10 taun wonten ing alas. peputra Sumitra lan Brantalaras. kadosta Arjuna. Arjuna menika putranipun Prabu Pandhu kaliyan Dewi Kunthi. Ingkang becik inggih menika golongan Pandhawa. lan sapituruté. Arjuna ugi nggadehi sipat satriya lan nepati janji. Ananging. lairipun Arjuna menika kanthi mantra Adityahreda. lan ingkang ala inggih menika golongan Kurawa. wonten tokoh wayang ingkang nggadhahi sipat ingkang ala lan becik. kabèh putri éndahing warna (ayu-ayu). Ing cariyos Mahabharata. anak pandhita. awit saking sipat satriyanipun Arjuna dipunsebat Lelananging Jagad. Putrané uga pirang-pirang turta bagus-bagus. anak déwa. Arjuna. Arjuna ugi asring ngagungaken dhiri. mancalaputra mancala putri sekti tanpa aji-aji. piyambakipun ugi nggadhahi sipat ingkang boten becik. anak taksaka (ula). umpamané : • • Dèwi Sumbadra. Kasilipun merguru kaliyan Drona menika Arjuna dados kesatria ingkang pinter manah lan nggadhahi sipat ingkang tansah asih. nglurug tanpa bala. Lelanang ing Jagad Garwané Arjuna pirang-pirang. Lajeng Arjuna lan sederekipun merguru kaliyan Drona. Ana anak ratu. Nakula lan Sahadéwa. Upaminipun inggih menika nalika Arjuna iri kaliyan Ekalaya ingkang langkung pinter anggenipun manah. peputra Abimanyu Dèwi Larasati/Rarasati. Nanging Pandhawa ugi nggadahi sipat ingkang kir ang becik.• • • • • • • • • • • Kumbalyali (ing padhalangan asring disebut Kumbang Ali-Ali) Ciptaning Mintaraga (ing lakon Begawan Ciptaning) Pandusiwi/Pandhuputra Indratanaya Jahnawi Palguna Danasmara Margana Gudhakesa Wibatsuh Kandhi Wrahatnala (nalika nylamur laku dadi banci) Sifat Arjuna Wayang saged dados sarana nggambaraken watak lan karakter manungsa. Tokoh Pandhawa menika Yudhistira. remen tetulung. Bima.

putriné Bathara Indra. Mlayabumi = bisa ngalahké mungsuh. Tunggengmaya = bisa gawé banyu. Arjuna wis naté bangunaké tapa lan madheg pendhita ing Gua Mintaraga kang dumunung ing puncaké gunung Indrakila. yaiku: • • • • • • Palimunan/panglimunan = bisa ngilang. peputra Wisanggeni. Mula undhuh-undhuhané uga kabecikan sing akèh (dipralambangaké anaké pirang-pirang bagus-bagus lan ayu-ayu). Yèn sing ditindakaké iku pakarti ala. asilé mesthi uga ala. peputra Bambang Wilugangga. Satemené bojo (garwa) lan anak akèh iku minangka gegambaran yèn Arjuna dhemen gawé lelabuhan becik (sing dipralambangaké kadidéné putri sulistya). ora kétung mung sewengi. anaké Begawan Wilwuk. Irawan Dèwi Jimambang. Pengasihan/sempaliputri = disenengi wong akèh. Arjuna uga tau dadi ratu ing kahyangan Tinjomaya (ngratoni para widodara-widodari) suwéné 7 dina. Asmaragama/kamasutra = ngèlmu saresmi. Dèwi Ratri (atmajané Prabu Yudhistira ing negara Mertani). Sepiangin = bisa mlaku tanpa napak lemah banteré pindha angin. Dèwi Ulupi/Palupi. peputra Bambang Prabakusuma. kanthi jejaluk Prabu Karitin/Kariti iya Wilikithi.• • • Dèwi Srikandhi.putrané Bathara Brama. anaké Begawan Sidanggana ing Andhongsekhar peputra Pregiwa lan Pregiwati Dèwi Dresanala. ratu buta saka negara Manik Ima-Imantaka. yaiku Banowati. Anggoné jumeneng nata ing Tenjomaya amarga Arjuna wis gawé lelabuhan becik marang para déwa kanthi nyirnakaké kraman kang ngrabasa ing kahyangan yaiku Prabu Niwatakawaca. Nanging sawisé rampung Bharatayudha. Banowati bisa dadi siji karo Arjuna. • • • • • Ana salah sijining wanita kang ditresnani Arjuna nanging malah dadi garwané wayang liya.\/Wilawuk ing pertapan Pringcendhani peputra Kumaladéwa lan Kumalasekti. Bathari Supraba. . kanthi peparab Begawan Ciptaning iya Mintaraga. Dèwi Manuhara. Dèwi Wilutama. peputra Bambang Wijanarka. Aji-aji Arjuna iku ndarbèni enem aji-aji.

Sawisé perang. Arjuna banjur maju ing palagan tandhing lawan seduluré sing diajeni. Abot rasané ati. Ing perang bharatayuda uga. dadi raja ing Astina. merga dhèwèké adu arep karo sedulur tuwa nunggal ibu séjé bapa.Gaman • • • • • • • • • • • • • Pecut Kyai Pamuk Panah Pasopati Panah Harya Sangkali Panah Ardhadehali/Hrudhadhedali Ali-ali Mustika Ampal Trompet Dewadata Keris Pulanggeni Brahmasira/Agniyastra Panah Merdaging Panah Mercujiwa Sarotama Keris Kyai Kalanadhah Busur Kyai Gendhewa Pungkasan Crita Ing Bharatayudha. Nanging rasa mangu-mangu iki bisa diilangaké déning Prabu Bathara Kresna. kang mauné dadi kratoné Jayadrata. Parikesit. Ing bubaran perang uga. . Wusanané Adipati Karna gugur ana sajroning paprangan. Arjuna pindhah dadi raja ing Buwanakeling. Arjuna perang tandhing mungsuh Adipati Karna. Nanging putuné. kabèh bojoné dipatèni déning Aswatama. Arjuna kèlangan kabèh putra-putrané. Uripé Arjuna rampung bareng karo Pandhawa liyané munggah menyang kahyangan laku liwat Himalaya.

Nakula kuwi arane Pinten. nalika isih enom Nakula nganggo jeneng Pinten. kadang enome Raden narasoma iya Prabu Salya nata ing Mandaraka. Werkudara. Werkudara lan Arjuna. Jalaran Prabu salya iku iya isih marasepuhe Prabu Duryudana. Prabu salya melu Kurawa. Beda karo Yudhistira. Malah banjur atine rumangsa kerantaranta merga kelingan amarng adhine (Dewi Madrimm) kang wis sedha bela pati marang Pandhu lan ninggali bayi kembar kang isih abang. Sekarone putrane nata ing Astina. Prabu Kresna banjur dhawuh marang Nakula lan Sadewa supaya marak ing ngarsane Prabu salya. Raden Nakula kuwi satriya kembar kemanikan. senadyan seje ibu. lan Janaka. Nalika dumadine perang baratayuda.Nakula Nakula iku sawijining paraga Mahabharata. Ing pedhalangan. dewane tabib. Werkudara. Nganthi Prabu Salya piyambak sabanjure nyarirani pribadi dadi senopati agung. Ing pedhalangan. nanging botohe Pandhawa sing sugih pratikel. Mung .Ing Mahabharata. nata Astina. Nalika mireng yen kang madeg senopati agung Prabu salya. Prabu Pandhudewanata. Siji mbaka siji senopati Kurawa padha gugur. Pinten iku sejatine jeneng tanduran kang godhonge bisa kanggo obat. Nalika Pandhu palastra. Dewi Madrim bela pati lan kembar iki lair seka wetenge kang suwek dening keris. lan mijil saka garwa Dewi Madrim. yakuwi Pinten lan tangsen iku. Lan satriya lima kasebut kawentar kanthi aran Pandhawa. Nakula lantip ing obat-obatan amarga tinitisan Batara Aswi . nalika isih padha cilik-cilik. dewane tabib. Nakula lan Sadewa iki lair seka Dewi Madrim. lan kembarane Sadewa aran Tangsen. para Pandhawa padha bingung. lan Arjuna mijil saka ibu Dewi Kunthi. Satriya sakembaran iku klebu sedulur nunggal rama seje ibu yen karo Prabu Puntadewa. Sedulur kembare aran Raden Sadewa iya Sahadewa. Prabu Puntadewa. Kaya jenenge. Pinten iku sejatine jeneng tandhuran kanmg godhonge bisa kanggo obat. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. Kaya jenenge. Kekarone setya lan bekti banget marang para kadhang sepuhe. Bathara Aswan lan Aswin. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. Satriya iki salah sijine Pandhawa lan nduwe kembaran kang jenenge Sadewa. api-api nyuwun dipateni wae. Nakula lan sadewa lantip ing babagan obat-obatan amraga satriya sakloron kuwi titise dewa kembar. Mesthi wae Prabu Salya ora mentala mateni perunane kuwi.

Lan saliyane trenyuh bareng ndeleng Nakula-Sadewa. Kekarone banjur peputra Raden Saluwita. kekarone putrine Resi Tambrapetha saka pratapan Prangalas. Prabu Puntadewa. lan meling supaya sing methuake yudane. sing ora liya Prabu Puntadewa. Sang Begawan nalika sedane ninggal suwara yen babak nagih janji lumantar ratu kang kasinungan ludira seta. Temenan. dewane bulus. . Prabu Salya akhire sedha disawat pusaka Jamus Kalimasada. Kasatriyane Nakula kuwi ing Sawojajar. bayi kembar kuwi nadyan dudu putrane dhewe tetep digula wentah kanthi kebak rasa tresna asih tanprabedha karo anake dhewe. Aji-ajine aran Chandabirawa ora kuwan nyedhaki Prabu Puntadewa lan banjur ilang musna. Yen pinuju pisowanan ing Amarta lungguhe Nakula Sadewa ngapit ingkang raka Prabu Puntadewa lan kekarone padha ngapurancang.merga saka beciking pakartine Dewi Kunthi. dicritakake yen akhire sawise klakon ngruwat Bathari Durga. satemene Prabu salya luwih tresna lan abot marang para Pandhawa kuwi ketimbang marang mantune. bareng tempuking yuda. Jroning bathine. Prabu Salya uga banjur kelingan marang marasepuhe. Dene Sadewa nggarwa Dewi Srenggini kang sateruse peputra Bambang Widapeksa (Suwidapaksa). Garwane nakula kekasih Dewi Srengginiwati kang banjur peputra Dewi Sri Tanjung. dene Sadewa ing Paweratalun. Ing lakon Sudamala utawa Durga Ruwat. Pramusinta lan Pramuwati. Dewi Srengganawati lan Srenggini iku putrane Sang Hyang Badawanganala. ing Narmada Wailu. Begawan Bagaspati sing sedane merga saka pakartine Sang Prabu Salya duk isih enome. Mula Salya banjur paring dhawuh marang nakula-Sedewa supaya bali. Nakula-Sadewa palakrama anthuk Endhang Suka lan Pradapa. Prabu Salya nglilakae patine nalika adu arep karo Prabu Puntadewa.

déwané tabib kang kembar karo Bathara Aswi. Nalika ngenani mboyong “sejatining Dèwi lanang. Sahadéva kang bisa ngalahaké lan matèni Shakuni (ing Jawa dadi Sangkuni). Sangkuni dipatèni déning Bima. Wiwit isih bayi. Nakula lan Sadewa wis dadi bocah lola. Sadéwa tansah ngiring Yudhistira ing kraton Amarta.” Jejodhoan iki nurunké putra Widapaksa utawa Sidapaksa. Umpama Kresna ora ana. Satriya iki tinitisan Bathara Aswin. tanpa rama lan ibu. Bareng karo Nakula. Dhèwèké salah sawijining Pandhawa. Sadéwa kang sulih golèk upaya. Aji iki bisa gawé wong sing nduwé éling apa waé kang wis kalakon lan ngerti apa kang kedadèn . Ing Bharatayudha. Kaya déné sedulur kembaré. Sadéwa lantip ing sasmita. Sudamala. Nalika cilik jenengé Tangsen. Sadéwa kang bisa ngruwat Bathari Uma bali manèh dadi ayu. Tangsen iki jenengé wit-witan kang godhongé bisa digawé obat. Ing crita pedhalangan.Sadéwa Sadéwa utawa Sahadéwa (Sangskreta Sahadeva) iku sawijining paraga wiracarita Mahabharata. Ing sawetara crita wayang. Ing lakon liyané. Ing lakon “Babad Alas Mretani” Sadéwa entuk aji Purnamajadi seka Ditya Sapulebu. Ing gagrag India. Sahadéva iku pinter pedhang. Nakula. Sadéwa kang bisa mbabar sayembara wadon. Srengginiwati sejatining seka Gisiksamodra. Satriya kang manggon ing Bumiretawu iki kondhang amarga lantip ing prekara obat-obatan.

sawijining ésuk Dèwi Kunthi ngenggar-enggar penggalih laro nggendhong Bhima sing isih bayi. Bima (Werkudara) dilairaké kawujud bungkus. Bima mrucut saka gendhongan. Anèhé dudu sirahé Bima sing pecah. déwaning angin. Ramané bebisik Bathara Bayu. tiba ing sadhuwuré watu gilang sing gedhéné sasirah gajah. yaiku : . Miturut crita pedhalangan. satemah mlayu sipat kuping. Awit saking kageté. Jaman isih cilik urip ing Ngastina. Bima lan sedulur-seduluré dibuak lang pungkasané bisa babat Alas Mertani. Kacarita. macan sing mauné arep mbadhog (mangsa) bayi Bhima malah gila. Bhima) utawa kang luwih kaloka kanthi jeneng Werkudara iku putrané Prabu Pandhu Déwanata (ratu Ngastina) lan Dèwi Kunthi Talibrata kang nomer loro. Kusumayuda Kusumadilaga Gandhawastratmaja Anak Bojo Bojone telu (gagrag Jogjakarta). Dhèwèké banjur urip ing kesatriyan Jodhipati/Unggulpawenang. Bima gereng-gereng nangis nggolèki ibuné.Bima (paraga Mahabharata) Bima (basa Sangskerta: भीम. Sedhuluré kabèh cacahé ana lima kang banjur sinebut Pandhawa. Lairé Bima Miturut Kitab Mahabharata. nanging malah watuné sing ajur mumur. Krungu tangisé Bhima iki. Dasanama • • • • • • • • • • • • • • • Bayusuta : putrané Bathara Bayu Ballawa : gedhé dhuwur Bratasena : keturunan Barata kang prakosa Bhima : ngéndab-édabi (Mahabharata) Birawa : gedhé lan medèni Dandunwacana: teguh Nagata : nyata Kowara : kondhang Sena : prakosa Werkodara/Werkudara Wijasena Pandhusiwi. nanging sakwisé ditundhung déning Kurawa. Lair saka guwa garbané Dèwi Kunthi. Mula Bima iya banjur sinebut satriya Panenggak Pandhawa. Dumadakan ana macan saka suwaliking grumbul. Bima (Bhima) dilairaké wujud bayi lumrah.

Blabag Pangantol-antol lan Wungkal bener. Gegamané kang kondhang yaiku Gada Rujakpolo lan kuku Pancanaka. nduwé anak jenengé Gathotkaca. mula banjur sinebut Bayuputra iya bayu Tanaya kang tegesé anak Bayu (déwaning angin). kang njaga dharatan. nduwé anak jenengé Antasena. kang njaga awang-awang. kejaba nalika ing lakon Bima Suci/Nawaruci. Garudha Mahambira. Bima ora gelem basa karo sapa waé. Ing pungkasan crita wayang. yakuwi Bathara bayu dhéwé. kang njaga laut. Dèwi Urangayu.• • • Dèwi Nagagini. Kasektèn Bima uga klebu dadi salah sijiné warga Bayu kang cacahé ana wolu. Antareja bisa ambles bumi. nduwé anak jenengé Antareja. Anak-anaké Bima iki asring dadi pralambang prajurit. Anoman. Gatotkaca bisa mabur. Bima muksa bareng karo Pandhawa liyané nuju swargaloka. Sarpa Nagakuwara. lan Ditya Jajawreka. Wujudé Déwa Ruci kaya déné Bima. Liman Situbandha. Antasena bisa ambles bumi lan urip ing banyu. . Dèwi Arimbi. Gunung Maenaka. Aji-ajiné aran aji bandhungbadawasa. Ing lakon iki Bima ketemu karo Déwa Ruci. Bima utawa Werkudara uga klebu dadi putrané Bathara Bayu. Déwa iki metu seka kupingé lan ngandhani Bima perkara filsafat urip.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful