ARJUNA Arjuna (Sangskreta Arjuna) iku sawijining paraga sajroning wiracarita Mahabharata.

Miturut crita padhalangan, Arjuna iku putra Prabu Pandhudéwanata, ratu Astina, klawan Dèwi Kunthi sing angka telu. Mula saka kuwi, Arjuna banjur sinebut satriya "Panengah Pandhawa". Sedhuluré nunggal rama lan ibu ana loro, yaiku Puntadéwa (Yudhistira) lan Werkudara (Bima). Déné, sedulur nunggal rama séjé ibu ana loro, yakuwi Nakula (Pinten) lan Sadewa (TangsenA). Kabèh putrané Pandhu iku disebut Pandhawa, saka linggané tembung Pandhu lan Hawa kang tegesé anak. Dadi cethané tembung Pandhawa iku tegesé anak Pandhu. Déné yèn miturut layang Mahabharata, Arjuna iku saluguné putrané Bathara Indra kang miyos saka Dèwi Kunthi srana Dèwi Kunthi mateg aji panggendhaming déwa aran Adityahredaya (miturut Mahabharata) utawa aji Punta wekasing Rasa Tunggal Sabda tanpa lawanan (miturut pedhalangan) paringané Resi Druwasa. Mula Arjuna uga sesilih Indratanaya kang tegesé putrané Bathara Indra. Kasatriyané Arjuna ana ing Madukara, patihé asma Surata (patih Rata). Dasanamané Arjuna,

Begawan Ciptaning gagrag Yogyakarta
• • • • • •

Janaka Kiritin/Walikithi Parta Pritaputra Permadi/Pamade Dananjaya

Upaminipun inggih menika nalika Arjuna iri kaliyan Ekalaya ingkang langkung pinter anggenipun manah. anak pandhita. Arjuna. anak déwa. nglurug tanpa bala. anak taksaka (ula). Arjuna menika putranipun Prabu Pandhu kaliyan Dewi Kunthi. peputra Abimanyu Dèwi Larasati/Rarasati. Lelanang ing Jagad Garwané Arjuna pirang-pirang. . Tokoh Pandhawa menika Yudhistira. Bima. Putrané uga pirang-pirang turta bagus-bagus. remen tetulung. lan sapituruté. Arjuna ugi nggadehi sipat satriya lan nepati janji. Ing cariyos Mahabharata. lairipun Arjuna menika kanthi mantra Adityahreda. piyambakipun ugi nggadhahi sipat ingkang boten becik. umpamané : • • Dèwi Sumbadra. Nanging Pandhawa ugi nggadahi sipat ingkang kir ang becik. lan ingkang ala inggih menika golongan Kurawa. mula Arjuna nate ngukum diri ngantos 10 taun wonten ing alas. mancalaputra mancala putri sekti tanpa aji-aji. Ingkang becik inggih menika golongan Pandhawa. kabèh putri éndahing warna (ayu-ayu). Ananging. peputra Sumitra lan Brantalaras.• • • • • • • • • • • Kumbalyali (ing padhalangan asring disebut Kumbang Ali-Ali) Ciptaning Mintaraga (ing lakon Begawan Ciptaning) Pandusiwi/Pandhuputra Indratanaya Jahnawi Palguna Danasmara Margana Gudhakesa Wibatsuh Kandhi Wrahatnala (nalika nylamur laku dadi banci) Sifat Arjuna Wayang saged dados sarana nggambaraken watak lan karakter manungsa. Lajeng Arjuna lan sederekipun merguru kaliyan Drona. awit saking sipat satriyanipun Arjuna dipunsebat Lelananging Jagad. Arjuna ugi asring ngagungaken dhiri. wonten tokoh wayang ingkang nggadhahi sipat ingkang ala lan becik. Kasilipun merguru kaliyan Drona menika Arjuna dados kesatria ingkang pinter manah lan nggadhahi sipat ingkang tansah asih. Ana anak ratu. kadosta Arjuna. Nakula lan Sahadéwa.

\/Wilawuk ing pertapan Pringcendhani peputra Kumaladéwa lan Kumalasekti. peputra Bambang Wijanarka. Nanging sawisé rampung Bharatayudha. asilé mesthi uga ala. Pengasihan/sempaliputri = disenengi wong akèh. Dèwi Ulupi/Palupi. Satemené bojo (garwa) lan anak akèh iku minangka gegambaran yèn Arjuna dhemen gawé lelabuhan becik (sing dipralambangaké kadidéné putri sulistya). Dèwi Manuhara. Aji-aji Arjuna iku ndarbèni enem aji-aji. putriné Bathara Indra. Yèn sing ditindakaké iku pakarti ala.• • • Dèwi Srikandhi. anaké Begawan Sidanggana ing Andhongsekhar peputra Pregiwa lan Pregiwati Dèwi Dresanala. peputra Bambang Wilugangga. ratu buta saka negara Manik Ima-Imantaka. yaiku Banowati. ora kétung mung sewengi. Mlayabumi = bisa ngalahké mungsuh. Sepiangin = bisa mlaku tanpa napak lemah banteré pindha angin. Banowati bisa dadi siji karo Arjuna. peputra Wisanggeni. Mula undhuh-undhuhané uga kabecikan sing akèh (dipralambangaké anaké pirang-pirang bagus-bagus lan ayu-ayu). kanthi peparab Begawan Ciptaning iya Mintaraga. Anggoné jumeneng nata ing Tenjomaya amarga Arjuna wis gawé lelabuhan becik marang para déwa kanthi nyirnakaké kraman kang ngrabasa ing kahyangan yaiku Prabu Niwatakawaca. Tunggengmaya = bisa gawé banyu. Irawan Dèwi Jimambang. Dèwi Wilutama. peputra Bambang Prabakusuma. Asmaragama/kamasutra = ngèlmu saresmi. . Arjuna uga tau dadi ratu ing kahyangan Tinjomaya (ngratoni para widodara-widodari) suwéné 7 dina. Dèwi Ratri (atmajané Prabu Yudhistira ing negara Mertani). Arjuna wis naté bangunaké tapa lan madheg pendhita ing Gua Mintaraga kang dumunung ing puncaké gunung Indrakila. • • • • • Ana salah sijining wanita kang ditresnani Arjuna nanging malah dadi garwané wayang liya. Bathari Supraba. anaké Begawan Wilwuk.putrané Bathara Brama. kanthi jejaluk Prabu Karitin/Kariti iya Wilikithi. yaiku: • • • • • • Palimunan/panglimunan = bisa ngilang.

dadi raja ing Astina. Arjuna banjur maju ing palagan tandhing lawan seduluré sing diajeni. . kang mauné dadi kratoné Jayadrata. Arjuna kèlangan kabèh putra-putrané. Nanging rasa mangu-mangu iki bisa diilangaké déning Prabu Bathara Kresna.Gaman • • • • • • • • • • • • • Pecut Kyai Pamuk Panah Pasopati Panah Harya Sangkali Panah Ardhadehali/Hrudhadhedali Ali-ali Mustika Ampal Trompet Dewadata Keris Pulanggeni Brahmasira/Agniyastra Panah Merdaging Panah Mercujiwa Sarotama Keris Kyai Kalanadhah Busur Kyai Gendhewa Pungkasan Crita Ing Bharatayudha. merga dhèwèké adu arep karo sedulur tuwa nunggal ibu séjé bapa. kabèh bojoné dipatèni déning Aswatama. Abot rasané ati. Wusanané Adipati Karna gugur ana sajroning paprangan. Arjuna perang tandhing mungsuh Adipati Karna. Ing perang bharatayuda uga. Arjuna pindhah dadi raja ing Buwanakeling. Uripé Arjuna rampung bareng karo Pandhawa liyané munggah menyang kahyangan laku liwat Himalaya. Sawisé perang. Parikesit. Ing bubaran perang uga. Nanging putuné.

Prabu salya melu Kurawa. Sedulur kembare aran Raden Sadewa iya Sahadewa. Lan satriya lima kasebut kawentar kanthi aran Pandhawa. nalika isih padha cilik-cilik. lan mijil saka garwa Dewi Madrim.Nakula Nakula iku sawijining paraga Mahabharata. Ing pedhalangan. Kaya jenenge. lan Arjuna mijil saka ibu Dewi Kunthi. lan Janaka. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. nata Astina. Kaya jenenge. lan kembarane Sadewa aran Tangsen. Mung . dewane tabib. Ing pedhalangan. Nakula lantip ing obat-obatan amarga tinitisan Batara Aswi . Werkudara. Pinten iku sejatine jeneng tanduran kang godhonge bisa kanggo obat. Dewi Madrim bela pati lan kembar iki lair seka wetenge kang suwek dening keris.Ing Mahabharata. Nakula kuwi arane Pinten. Kekarone setya lan bekti banget marang para kadhang sepuhe. yakuwi Pinten lan tangsen iku. Beda karo Yudhistira. para Pandhawa padha bingung. Nalika dumadine perang baratayuda. Nganthi Prabu Salya piyambak sabanjure nyarirani pribadi dadi senopati agung. Prabu Pandhudewanata. kadang enome Raden narasoma iya Prabu Salya nata ing Mandaraka. Siji mbaka siji senopati Kurawa padha gugur. Werkudara. Nakula artine ‘’bisa nguwasabi awake dhewe’’. Malah banjur atine rumangsa kerantaranta merga kelingan amarng adhine (Dewi Madrimm) kang wis sedha bela pati marang Pandhu lan ninggali bayi kembar kang isih abang. nalika isih enom Nakula nganggo jeneng Pinten. Prabu Kresna banjur dhawuh marang Nakula lan Sadewa supaya marak ing ngarsane Prabu salya. Raden Nakula kuwi satriya kembar kemanikan. Jalaran Prabu salya iku iya isih marasepuhe Prabu Duryudana. Nalika Pandhu palastra. Mesthi wae Prabu Salya ora mentala mateni perunane kuwi. Nakula lan sadewa lantip ing babagan obat-obatan amraga satriya sakloron kuwi titise dewa kembar. Satriya sakembaran iku klebu sedulur nunggal rama seje ibu yen karo Prabu Puntadewa. Satriya iki salah sijine Pandhawa lan nduwe kembaran kang jenenge Sadewa. dewane tabib. Nalika mireng yen kang madeg senopati agung Prabu salya. Nakula lan Sadewa iki lair seka Dewi Madrim. senadyan seje ibu. Bathara Aswan lan Aswin. Sekarone putrane nata ing Astina. api-api nyuwun dipateni wae. Pinten iku sejatine jeneng tandhuran kanmg godhonge bisa kanggo obat. Prabu Puntadewa. Werkudara lan Arjuna. nanging botohe Pandhawa sing sugih pratikel.

Mula Salya banjur paring dhawuh marang nakula-Sedewa supaya bali. Dewi Srengganawati lan Srenggini iku putrane Sang Hyang Badawanganala. kekarone putrine Resi Tambrapetha saka pratapan Prangalas. Ing lakon Sudamala utawa Durga Ruwat. Temenan. Prabu Puntadewa. dicritakake yen akhire sawise klakon ngruwat Bathari Durga. Nakula-Sadewa palakrama anthuk Endhang Suka lan Pradapa. Sang Begawan nalika sedane ninggal suwara yen babak nagih janji lumantar ratu kang kasinungan ludira seta. bayi kembar kuwi nadyan dudu putrane dhewe tetep digula wentah kanthi kebak rasa tresna asih tanprabedha karo anake dhewe. Prabu Salya nglilakae patine nalika adu arep karo Prabu Puntadewa. Pramusinta lan Pramuwati. sing ora liya Prabu Puntadewa. Aji-ajine aran Chandabirawa ora kuwan nyedhaki Prabu Puntadewa lan banjur ilang musna. Begawan Bagaspati sing sedane merga saka pakartine Sang Prabu Salya duk isih enome. satemene Prabu salya luwih tresna lan abot marang para Pandhawa kuwi ketimbang marang mantune. bareng tempuking yuda. dewane bulus. dene Sadewa ing Paweratalun. Garwane nakula kekasih Dewi Srengginiwati kang banjur peputra Dewi Sri Tanjung. Dene Sadewa nggarwa Dewi Srenggini kang sateruse peputra Bambang Widapeksa (Suwidapaksa). Kekarone banjur peputra Raden Saluwita. ing Narmada Wailu.merga saka beciking pakartine Dewi Kunthi. Jroning bathine. lan meling supaya sing methuake yudane. Yen pinuju pisowanan ing Amarta lungguhe Nakula Sadewa ngapit ingkang raka Prabu Puntadewa lan kekarone padha ngapurancang. . Kasatriyane Nakula kuwi ing Sawojajar. Lan saliyane trenyuh bareng ndeleng Nakula-Sadewa. Prabu Salya akhire sedha disawat pusaka Jamus Kalimasada. Prabu Salya uga banjur kelingan marang marasepuhe.

Aji iki bisa gawé wong sing nduwé éling apa waé kang wis kalakon lan ngerti apa kang kedadèn . Umpama Kresna ora ana. tanpa rama lan ibu. Ing crita pedhalangan. Kaya déné sedulur kembaré. Sadéwa kang bisa mbabar sayembara wadon. Tangsen iki jenengé wit-witan kang godhongé bisa digawé obat. Bareng karo Nakula. Ing lakon liyané. Satriya iki tinitisan Bathara Aswin. Nalika cilik jenengé Tangsen. Srengginiwati sejatining seka Gisiksamodra. Sudamala. déwané tabib kang kembar karo Bathara Aswi. Sadéwa lantip ing sasmita. Wiwit isih bayi. Sadéwa kang sulih golèk upaya. Sahadéva kang bisa ngalahaké lan matèni Shakuni (ing Jawa dadi Sangkuni). Sadéwa kang bisa ngruwat Bathari Uma bali manèh dadi ayu. Nalika ngenani mboyong “sejatining Dèwi lanang. Satriya kang manggon ing Bumiretawu iki kondhang amarga lantip ing prekara obat-obatan. Ing sawetara crita wayang. Ing gagrag India. Sangkuni dipatèni déning Bima. Ing lakon “Babad Alas Mretani” Sadéwa entuk aji Purnamajadi seka Ditya Sapulebu.” Jejodhoan iki nurunké putra Widapaksa utawa Sidapaksa. Sadéwa tansah ngiring Yudhistira ing kraton Amarta. Nakula lan Sadewa wis dadi bocah lola. Sahadéva iku pinter pedhang. Nakula.Sadéwa Sadéwa utawa Sahadéwa (Sangskreta Sahadeva) iku sawijining paraga wiracarita Mahabharata. Dhèwèké salah sawijining Pandhawa. Ing Bharatayudha.

déwaning angin. Dumadakan ana macan saka suwaliking grumbul. Dhèwèké banjur urip ing kesatriyan Jodhipati/Unggulpawenang. Lairé Bima Miturut Kitab Mahabharata. Kusumayuda Kusumadilaga Gandhawastratmaja Anak Bojo Bojone telu (gagrag Jogjakarta). Awit saking kageté. satemah mlayu sipat kuping. Bima (Werkudara) dilairaké kawujud bungkus. nanging malah watuné sing ajur mumur. yaiku : . Kacarita. Miturut crita pedhalangan. Sedhuluré kabèh cacahé ana lima kang banjur sinebut Pandhawa. Anèhé dudu sirahé Bima sing pecah. sawijining ésuk Dèwi Kunthi ngenggar-enggar penggalih laro nggendhong Bhima sing isih bayi. Lair saka guwa garbané Dèwi Kunthi. Mula Bima iya banjur sinebut satriya Panenggak Pandhawa. macan sing mauné arep mbadhog (mangsa) bayi Bhima malah gila. Ramané bebisik Bathara Bayu. Dasanama • • • • • • • • • • • • • • • Bayusuta : putrané Bathara Bayu Ballawa : gedhé dhuwur Bratasena : keturunan Barata kang prakosa Bhima : ngéndab-édabi (Mahabharata) Birawa : gedhé lan medèni Dandunwacana: teguh Nagata : nyata Kowara : kondhang Sena : prakosa Werkodara/Werkudara Wijasena Pandhusiwi.Bima (paraga Mahabharata) Bima (basa Sangskerta: भीम. Bima lan sedulur-seduluré dibuak lang pungkasané bisa babat Alas Mertani. Jaman isih cilik urip ing Ngastina. Krungu tangisé Bhima iki. tiba ing sadhuwuré watu gilang sing gedhéné sasirah gajah. Bima gereng-gereng nangis nggolèki ibuné. Bhima) utawa kang luwih kaloka kanthi jeneng Werkudara iku putrané Prabu Pandhu Déwanata (ratu Ngastina) lan Dèwi Kunthi Talibrata kang nomer loro. nanging sakwisé ditundhung déning Kurawa. Bima mrucut saka gendhongan. Bima (Bhima) dilairaké wujud bayi lumrah.

Gunung Maenaka. Liman Situbandha. Dèwi Urangayu. Gegamané kang kondhang yaiku Gada Rujakpolo lan kuku Pancanaka. kang njaga dharatan. Garudha Mahambira. Bima ora gelem basa karo sapa waé. kejaba nalika ing lakon Bima Suci/Nawaruci. lan Ditya Jajawreka. Bima utawa Werkudara uga klebu dadi putrané Bathara Bayu. Aji-ajiné aran aji bandhungbadawasa. kang njaga awang-awang. nduwé anak jenengé Antasena. Anak-anaké Bima iki asring dadi pralambang prajurit. Dèwi Arimbi. Antasena bisa ambles bumi lan urip ing banyu. Kasektèn Bima uga klebu dadi salah sijiné warga Bayu kang cacahé ana wolu. nduwé anak jenengé Antareja. Anoman. Ing lakon iki Bima ketemu karo Déwa Ruci. . kang njaga laut. Ing pungkasan crita wayang. yakuwi Bathara bayu dhéwé. nduwé anak jenengé Gathotkaca. Déwa iki metu seka kupingé lan ngandhani Bima perkara filsafat urip.• • • Dèwi Nagagini. Bima muksa bareng karo Pandhawa liyané nuju swargaloka. Wujudé Déwa Ruci kaya déné Bima. Gatotkaca bisa mabur. Antareja bisa ambles bumi. Sarpa Nagakuwara. Blabag Pangantol-antol lan Wungkal bener. mula banjur sinebut Bayuputra iya bayu Tanaya kang tegesé anak Bayu (déwaning angin).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful