CONTOH ESAI SUNDA sumber:ajip-rosidi.

com DI AJAR MACA Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar), dina pangajaran maca, ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). Poho deui saha nu ngarangna. Ngan dina éta buku, murid anu kakara diajar maca cara kuring, diajar ngéjah. D-i d-i … Didi; Y-o y-o …. Yoyo ….. W-i w-i ….. Wiwi jeung saterusna. Murid diwanohkeun heula kana aksara, boh anu aya soraan (vokal), boh anu henteu aya soraan (konsonan). Ngan ku lantaran euweuh soraan, aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ―e‖ heulaeunana. Jadi ―Ed-i .. di, Ew-i …. wi, En-a …. na‖ jeung saterusna.

Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur, atuh méméh anggeus kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara, hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé, pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda, cara upamana basa Indonésia.

Tapi dina taun 1960-an, para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. Anu dianggap bener mah anu disebut ―sistim global‖. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara-saaksara tapi sagemblengna, cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong-sagerbong, tapi saruntuyanana. ―Sistim global‖ téh digunakeun di nagaranagara nu ngagunakeun basa Inggris, sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana, upamana aksara ―u‖ henteu salilana diunikeun ―u‖, lamun mandiri dibaca ―yu‖, tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ―a‖ cara dina ―but‖, tapi sakapeung ―u‖ cara dina ―put‖. Kitu deui aksara ―i‖, lamun mandiri dibaca ―ai‖, tapi lamun bareng jeung aksara séjén, béda-béda ngunikeunana, sakapeung dibaca ―ai‖ cara ―time‖ dibaca ―taim‖, tapi sakapeung dibaca ―i‖ cara dina ―bit‖. Aksara ―a‖ sakapeung dibaca ―éi‖ cara dina ―take‖, tapi sakapeung dibaca ―a‖ cara dina kecap ―answer‖. Aksara ―o‖ biasana dibaca ―o‖ cara dina kecap ―long‖, tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ―a‖ cara dina ―blood‖, tapi sakapeung ―o‖ baé ngan rada panjang cara dina ―door‖. Sakapeung deui ―o‖ téh dibaca ―wa‖ cara dina ―once‖. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger, béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Aksara ―a‖ diunikeun ―a‖ sanajan di mana baé

Em- .. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ―spelling‖. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih. wi. sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris. lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih.diperenahkeunana. ―é‖. Béda jeung di urang. Kitu deui konsonan rangkep ―gh‖ (sakapeung diunikeun ―g‖ cara dina ―ghost‖. ―i‖. Ew-i …. sakapeung ―k‖ cara dina ―lough‖). Di nagara-nagara maju tempat para pakar téa diajar. naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina. jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. sakapeung dibaca ―j‖ cara dina kecap ―logic‖. Luyu jeung pasipatan basa Sunda. sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal-ancalan. sakapeung ―c‖ cara dina ―tulip‖) jeung réa-réa deui. Hartina jutaan budak jadi korban ―ékspérimén‖ para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. buku masih jadi barang langka. ―eu‖ tara robah unina naha mandiri. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh. barudak téh kudu dibarengan ku réa maca.. diunikeunana jeung hartina baris béda. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun. nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana saban kecap. En-a …. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah. atawa di antara dua konsonan. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. Béda jeung dina basa Inggris. apan konsonan ―g‖ sakapeung dibaca ―g‖ cara dina kecap ―egg‖. apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda-béda. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana. aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i … di. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. buku geus henteu jadi masalah. tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia. ―e‖. Kitu deui aksara ―u‖. sakapeung ―h‖ cara dina ―though‖. na. ―o‖. angger baé. ―t‖ (sakapeung ―t‖ cara dina ―hit‖. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna. hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ―runtuyan gerbong‖ anyar.

jeung sabangsana. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana. ―daék éléh sungkan meunang‖. Hanjakal tacan aya kamus ékabasa Sunda anu praktis keur barudak. Sabab di alam démokrasi nu jadi dasar nagara Républik Indonésia. kateusugema ku nyalahkeun batur téh istuning kaliru. lamun tacan ngarti kana hartina. ka kolotna. timbul gerakan kasundaan dina taun 1950-an nu puncakna ngayakeun Kongrés Pemuda Sunda. nanyana bisa kana Kamus. henteu aya bapa téré atawa indung téré. Dianak-térékeun – henteu mustahil. Gerakan Kasundaan GEUS lila aya kateusugema di kalangan urang Sunda. Gerakan kasundaan harita babarengan jeung gerakan di daérah-daérah lianna .o …. masih kudu dipaluruh sacara obyéktif naha enya aya anak téré jeung anak teges di lingkungan nagara Républik Indonésia. Lamun geus nyampak. saenyana euweuh anak téré atawa anak teges. ―henteu karooh ku kalungguhan‖. diganti ku nu henteu kapabel tapi anyar datang ti Yogya nu dianggap ―non‖ – anu réréana urang Jawa. Tapi naon sababna merenahkeun diri jadi ―anak‖ lain jadi ―bapa‖ atawa ―indung‖? Sanajan tangtu baé. ku sabab dina balantika nasional langka urang Sunda anu meunang kapercayaan pikeun nyangking kalungguhan penting. Naha timbulna rasa dianaktérékeun téh lain ngan ku lantaran mémang urang Sunda éléh dina persaingan nasional anu saenyana mah lumangsung sacara fair? Lamun enya kitu. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca. mo jeung saterusna. ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. si budak bisa nanyakeun ka guruna. tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. Éta kateusugema téh sok diupahan ku ngabobodo manéh. da kabeh sélér kalungguhanana sarua satata. Mémang kungsi aya mangsana urang Sunda ngarasa henteu sugema ku ayana kawijakan ―ko‖ jeung ―non‖ pamaréntah anu nyababkeun réa urang Sunda anu kapabel nyekel kalungguhan di pamaréntahan Jawa Barat digésér ku sabab dianggap ―ko‖. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana. atawa nyalahkeun sipat urang Sunda anu cenah ―sok ngaheulakeun batur‖. ngarasa dianaktérékeun. nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Kana ayana kawijakan pamaréntah anu maliding sanak.

Ir. antarana mangaruhan Konstituante nu anyar diistrénan sangkan ngarobah struktur nagara tina kesatuan jadi federasi. lain ku tentara) ngawangun Déwan Komando Pemuda Sunda (DKPS) anu tugasna ngalaksanakeun kaputusan-kaputusan KPS sacara hukum. nepi ka Presidén Sukarno keukeuh hayangeun ngawangun ―kabinét kaki empat‖. PRRI henteu manggapulia nyanghareupan kakuatan militér Pamaréntah Pusat. Sabada Kabinét Ali Sastroamidjojo bubar. Kongrés Pemuda Sunda (KPS) diayakeun dina bulan Novémber 1956 ku para pamuda (béda jeung di daérah séjén. PRRI dianggap ―pemberontakan‖. PKI jadi partéy kaopat nu unggul pemilu. Tapi dina bulan Méi 1957. Tapi para formatur kabinét anu ditugaskeun ngawangun ―kabinét kaki empat‖ téa teu aya nu sanggupeun. bari ngusulkeun sangkan Bung Hatta jeung Sultan Hamengku Buwono IX asup kana kabinét. Presidén Sukarno ngangkat warganegara Dr. Djuanda Kartawidjaja. nya tuluy ngawangun ―kabinét tandingan‖ PRRI. nepi ka bubar. Nu diangkat jadi Perdana Mentri kabinét nu dingaranan Kabinét Karya téh Ir. Presidén Sukarno ngaluarkeun ―Konsépsi Presidén‖ (1957) nu intina dua hal: kahiji.anu pada-pada ngarasa henteu sugema ka pamaréntah Pusat anu didominasi ku urang Jawa anu beuki déngdék ka kénca ku sabab dina Pemilu munggaran (1955) di luar sangkaan sareréa. Sukarno jadi formatur sarta ngagunakeun wewenang Panglima Tertinggi dina kaayaan perang (SOB) ngangkat jalma-jalma jadi anggota kabinét nu teu meunang nolak. dipingpin ku Presidén ku anjeun. para anggota DKPS ditangkepan kalawan tuduhan rék ngarobah struktur nagara sacara illegal. Sukarno gé bisaeun nurutan Walanda ngalakukeun adu domba. Kabinét nu disusun ku PM Ali Sastroamidjojo gagal nyanghareupan gerakan-gerakan daérah. Tapi pangdongsokna anu ditungtungan ku ultimatum téh henteu diwaro. Akibatna Pamaréntah Pusat ngirimkeun pesawat AURI ngabom Painan. Ditangkepanana waktu keur ngayakeun silaturahmi Lebaran nu dituduh ngayakeun . urang Sunda. Para pamingpin gerakan daérah nu umumna para panglima di Sumatera jeung Sulawesi (jadi kabéh gé tentara) dina rapat di Sungai Daréh (Januari 1958) ngadongsok presidén sangkan ngabubarkeun Kabinét Karya anu diwangun sacara henteu sah da presidén diangkat jadi formatur mah ngalanggar UUDS 1950 (nu jadi UUD nu sah harita). ngawangun Kabinét Gotongroyong anu ngajak PKI asup jadi anggota kabinét jeung kadua ngawangun Déwan Nasional anu jadi panaséhat pamaréntah tur anggotaanggotana diwangun ku wakil-wakil golongan fungsional jeung wakil-wakil daérah. Tugasna antarana nyanghareupan gerakan-gerakan daérah. Presidén ku anjeun anu milihan anggotana.

dianggap bukti yén rék ngarombak struktur nagara da dina kaputusan DKPS aya pameredih sangkan nagara kesatuan RI dirobah jadi federasi. nu digunakeun pikeun nyokong pamaréntah Orde Baru dina numpes Orde Lama. federalis jeung sabangsa jadi ririwa anu ngareunteutkeun haté jalma anu hayang ngayakeun kagiatan kadaérahan. geuning réréana lain urang Sunda. Dalah dina widang kasenian. para angota DKPS dikaluarkeun.rapat gelap. Kakara sabada sadar yén sihoréng anu ngawakilan Tatar Sunda dina perjuangan Orde Baru téh réréana lain urang Sunda. Sabada Presidén Sukarno dirorod tina kalungguhanana ku gerakan nu disebut Angkatan 66. Angkatan Muda Siliwangi (AMS). AMS aktif nyokong Golkar sarta pamingpinna aya nu diarangkat jadi anggota parlemén boh di DPR boh di DPRD. organisasi-organisasi kasundaan milu ramé nyokong Orde Baru nu dibobotohan ku Jéndral Suharto. ngan sakasampeurna baé. Ku sabab tujuanana ogé ngunggulkeun ―perjuangan‖ Orde Baru. séparatis. soal kasundaan muncul jadi isu di kalangan élit Sunda kaasup nu aya di Golkar. Dina ahir taun 1966 Sudam I Divisi Siliwangi ngadegkeun organisasi pamuda. Dina Pemilu taun 1971. bari ngapeskeun Orde Lama. tur urang Sundana ngarasa kadéséh da éléh visi jeung taktik. Dokumén Kaputusan KPS nu geus diumumkeun dina pérs jeung dikirimkeun ka lembaga-lembaga pamaréntah jeung masarakat. Pasundan Istri jllna arasup sarta aktif di Golkar. beunang disebut tara kadéngé aya gerakan kasundaan atawa gerakan daérah lianna. Sabada méh opat taun ditahan tanpa prosés. Sabada para anggota DKPS ditarangkepan tur PRRI jeung Permésta dianggap pemberotakan. Sasatna méh unggal bulan aya organisasi kasundaan . Kakara engeuh yén nu dariuk jadi wakil rahayat di DPRD Jawa Barat. komo sabada aya Undang-undang Otonomi Daérah mah. organisasiorganisasi kasundaan cara Paguyuban Pasunda. kaasup ngayakeun kagiatan kasenian jeung kabudayaan. Basa pamaréntah Orde Baru ngadegkeun Golongan Karya (Golkar) pikeun nyanghareupan Pemilihan Umum 1971. Ti harita timbul deui sumanget kasundaan téh. kabudayaan jeung basa ogé henteu kadéngé kecétna. nyaéta pamaréntahan anu dipingpin ku Presidén Sukarno. atuh soal kasundaan mah tara jadi acara utama. Tuduhan provinsialistis. da tuduhanana teu aya buktina.

Lamun urang niténan balantika nasional. Tujuan gerakan kasundaan kuduna lain kalungguhan. meunang kasempetan sajembar-jembarna pikeun ngarépréséntasikeun diri jeung pribadina dina widangna masing-masing. Para kaom élit Sunda boga kawajiban pikeun ngusahakeun sangkan sakabéh urang Sunda bisa meunang atikan anu cukup nepi ka . Naha ku lantaran urang Sunda henteu miboga kamampuh? Tacan tangtu. anu ngarep-ngarep dijenengkeun ku nu dibendo. ngan hanjakal réréana mah sabada ngayakeun salametan rongkah (―déklarasi‖) dina waktu ngadegkeunana di hotél sigrong téh. Éléh ku urang Minang. tara aya kadéngé naon kagiatanana. masih gedé kénéh pangaruhna di kalangan para élit pamingpin Sunda nepi ka kiwari cara anu didémonstrasikeun ku ayana Tim Indepénden nu diwangun ku organisasi-organisasi ―bercorak kasundaan‖ anu ngahaturkeun panuhun ka presidén sangkan maparin 20% tina jabatan penting nasional ka urang Sunda bari ngasongkeun 160 ngaran urang Sunda anu cenah piliheun presidén. Umumna oriéntasina ngan usaha sangkan milu kabagian proyék pamaréntah atawa sangkan urang Sunda jeneng nyekel kalungguhan di tingkat nasional atawa daérah. Alam pikiran kaum priyayi nu jiwana biasa teuing ulun-kumawula téh. jeung Bugis nu jumlahna jauh sahandapeun urang Sunda. Sabalikna urang Sunda nu mareunang atikan luhur. Sikep kitu téh pandangan kaom priyayi anu nganggap kalungguhan jadi ménak hiji préstasi. para anggota Tim Indepénden téh aya dina daftar 160 urang Sunda anu merenah jadi gegedén tingkat nasional jeung dina daftar 10 urang pimenterieun. Anu sidik. lamun élmuna luhung dina sagala widang. karasa pisan kurangna urang Sunda méh dina sagala widang. da dianggap lamun aya urang Sunda dijungjung lungguh jadi pejabat téh tanda kaunggulan ki Sunda. pangpangna rahayat pépéték. tapi usaha sangkan urang Sunda. Da ceuk pikiranana hirup nu utama mah kudu nyekel kalungguhan di pamaréntahan. urang Sunda apan asor pisan kabisana da rata-rata urang Sunda sakolana ngan 7 taun. sanajan gawéna ngan ukur sembah kuriling atawa jadi pakacar. wani tandang ngadu kamampuh parebut préstasi tina gawé nyata anu karasa mangpaatna ku balaréa. umumna pala putra ménak heubeul atawa ménak anyar anu mibanda méntalitas priyayi. Béh dieu ngasongkeun sapuluh ngaran anu dianggap merenah jadi menteri. Nu maak hélok. Padahal urang Sunda kakara maju. Tapi urang Sunda luhung élmuna lamun sakola téh lain ngan ngudag ijazah jeung gelar.diadegkeun. tapi enyaan ngudag élmuna. Batak. hartina henteu tamat SMP-SMP acan. Bubuhan geus aya ti dituna paribasa ngeupeul ngahuapan manéh.

Tapi anu khutbah ku basa Indonésia. Alesanana ―henteu kabéh jamaah bisaeun basa Sunda. Naha ku lantaran ngagéhan ka nu kabeneran aya jalma anu henteu bisaeun basa Sunda jadi jama’ah di dinya? Sikep ngagéhan malah ngahormat ka sémah téh cenah salah sahiji sipat urang Sunda anu cenah némbongkeun kaluhungan budina. da réa nu lain urang Sunda‖. sanajan jama’ahna kabéhanana urang Sunda anu tanwandé ngalartieun basa Sunda. khutbah dina basa Indonésia beuki populér. geus langka anu khutbahna ku basa Sunda. Béh dieu khutbah ku basa Arab geus beuki langka. Dalah di masjid kacamatan cara Cilimus (Kuningan). tapi ngan lamun urang Sunda réa némbongkeun préstasi nu pikasérabeun dina sagala lapangan kahirupan di tingkat nasional. Di Tatar Sunda (kaasup Banten) mimiti khotib khutbah dina basa Sunda atawa Indonésia. tina méntalitas tukang baramaén jadi méntalitas jiwa anu mandiri. bisa unggul ku sabab parabotna samakta. Di masjid-masjid di Bandung. Nu gedé kapercayaan dirina. padahal jama’ahna henteu ngalartieun basa Arab. kudu aya parobahan méntalitas urang Sunda. sabab mémang henteu aya larangan khutbah ku basa nu lain basa Arab. urang Sunda henteu kudu eureun jadi Sunda. tapi rasa kabangsaan mah henteu kudu ditepikeun ku basa Indonésia. Ngan pikeun nepi ka dinya. Hal éta némbongkeun yén rasa kabangsaan gé bisa ditepikeun ku basa Sunda . lain ngan di kota gedé cara Bandung baé. Harkat jeung martabat urang Sunda moal unggah ngan ku baramaén méntaménta kalungguhan. Naha sikep kitu téh ku lantaran hayang ngabuktikeun rasa kabangsaan? Wallahu’alam. Suratkabar Sipatahoenan anu dina basa Sunda dina mangsa samémeh perang digolongkeunana kana surat kabar nasional. khutbahna (jeung katerangan anu ditepikeun ku ahli masjid saméméh khutbah) ditepikeunana ku basa Indonésia. sabab eusina némbongkeun sikep kabangsaan. Tapi ka dieunakeun.atawa basa dérah lianna. sabalikna nu khutbah dina basa Sunda beuki ngurangan.*** Khutbah ku Basa Sunda Baheula mah khutbah téh kudu dina basa Arab baé. tur dirojong ku élmu jeung kamampuh dina metakeunana bari karasa mangpaatna ku balaréa. Tapi naha enya nyarita (dina hal ieu khutbah) ku lain basa Sunda duméh aya jamaah nu lain urang Sunda téh némbongkeun kaluhungan budi? Naha ciri kaluhungan budi téh .dina waktuna tarung dina médan kahirupan nasional. Pikeun jadi Indonésia.

henteu yakin kana diri sorangan.leuwih mentingkeun sémah. kabuktian ku dihormatna ku UNESCO nu ngayakeun ―Poé Basa Indung‖ dina bulan Fébruari. Agama mah lain ngan urusan uteuk (akal) baé. Saméméh salat Juma’ah. Dina misa gé basa Sunda geus réa dipaké. Lalaguan Sunda digunakeun dina acara-acara kaagamaan. Yén basa indung penting. Kungsi milu Juma’ahan di masjid Turki deukeut Amsterdam. Dina waktu salat. Jama’ahna réréana urang Turki. Nu kasaksian di masjid Indonésia di Den Haag sarua jeung nu ayeuna biasa kasaksian di masjid-masjid di Tatar Sunda jeung Banten. ku sabab geus biasa ngawula kana kapentingan batur. tapi jeung rasa deuih. khutbah ditepikeun dina basa Turki. Béda nyantélna ka nu ngadéngékeun lamun ditepikeun ku basa indung mah. Padahal di masjid éta téh jamaahna réréana urang Indonésia sanajan mémang aya bangsa séjén ogé. Khotib anu khutbah dina basa Indonésia di Tatar Sunda gé réa anu basa Indonésiana titatarajong. . tapi maranéhanana mentingkeun ngawedelan kaimanan bangsana nu tanwandé leuwih merenah ditepikeun ku basa Turki. sanajan réa muslim bangsa séjén. nagara Walanda. Numatak leuwih merenah ditepikeun ku basa indung. kahalartieun ku para pandéta Kristen jeung Katolik. aya pangajian anu ditepikeun dina basa Turki. khutbah ditepikeun dina basa Walanda anu titatarajong ku khotib urang Indonésia. sanajan maranéhanana hirup di pangumbaraan. Yén basa indung baris leuwih nyerep kana sanubari nu ngabandunganana. manan pribumi anu jumlahna leuwih réa? Wallahu’alam. Réa garéja anu ngayakeun kagiatan basa jeung kasenian daérah. di antarana aya duaan atawa tiluan urang Walanda nu bisa jadi moal ngartieun kana basa Walanda anu digunakeun ku khotib. Lain henteu tarerangeun yén aya bangsa séjén anu milu salat di dinya anu henteu bisaeun basa Turki. kaasup Walanda gé nu sok saralat di dinya. anu di garéja-garéjana béh dieu beuki réa diulik jeung diajarkeun basa indung. Sabalikna waktu Juma’ahan di masjid Indonésia di Den Haag. Naha atuh maksakeun teuing khutbah dina basa Indonésia? Naha lain dina basa Sunda baé? Boaboa geus hésé néangan khotib anu lancar lamun kudu khutbah dina basa Sunda téh. Tapi sikep kitu ogé bisa jadi gambaran tina jiwa katut sikep anu henteu istikomah. Éta masjid disebut kitu sabab diadegkeun ku komunitas urang Turki anu hirup di Walanda.

didengda. Cara kitu téh mémang ngajurung para murid (HIS) atawa para santri (pasantrén) leuwih soson-soson diajarna basa asing. Di sawatara pasantrén ogé cara kitu téh ditarurutan.Nu matak sikep para ulama jeung khotib-khotib di masjid di urang nu nganggap leuwih hadé henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah Juma’ah. Saliwatan mah éta kawijakan téh jiga anu némbongkeun kanyaah kana basa daérah. Dianggapna. hartina di imah gé dina urusan agama ngagunakeun basa Sunda. sacara henteu langsung milu maéhan basa Sunda. da tara mikir jangka panjang. Nyaéta ku sabab henteu méré kasempetan kana basa Sunda sangkan hirup tur tumuwuh dina widang anu paling subtil. Para murid sapopoéna kudu (jadi 6 poé dina saminggu) nyarita ku basa Walanda. engké mah garéja-garéja anu malah ngagunakeun basa Sunda dina kagiatanana téh. lamun aya anu nyarita ku lain basa Walanda didengda. Wajib Nyarita Basa Sunda Di sawatara kabupatén di Jawa Tengah aya kawijakan anu ngudukeun para karyawan di kantor-kantor lingkungan pemda nyarita basa daérah (Jawa) sapoé dina saminggu. basa indungna. nyaéta widang agama. Padahal apan urang Sunda mah réréana ngagem agama Islam. lamun nyarita ku basa Indonésia atawa daérah. widang kayakinan. Cara kitu cenah baheula dilaksanakeun di saban HIS. Bisa jadi karagéteunana engké lamun hal éta geus kajadian. Lamun aya anu (poho) ngagunakeun basa Indonésia. didengda. ku kituna henteu kudu disanghareupan sacara daria. Ku henteu digunakeunana basa indung. Lamun aya nu ngarempak. . dina khutbah di masjidmasjid atawa tablég di majlis-majlis pangajian. Nu matak ironis. Kawijakan kitu téh ayeuna geus ditarurutan di Jawa Barat. Jadi kana baris leuwih nyerepna lamun ngabandungan khutbah di masjid dina basa indungna. Para santri sapopoéna kudu nyarita ku basa Arab jeung Inggris. mutuh matak hélok. Aya kantor-kantor anu kiwari ngudukeun para karyawanna nyarita ku basa Sunda sapoé dina saminggu. Bisa jadi konsékwénsi tina henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah jeung tablég ayeuna baris maéhan basa Sunda téh henteu nepi ka kapikireun ku para pangurus masjid jeung para khotib. didengda. nyaéta basa Sunda. baris bisa ku sorangan ieuh. Tapi sacara henteu langsung hal éta gé ngahudangkeun anggapan para murid jeung para santri yén basa nasional jeung basa daérah mah lain basa anu luhur ajénna.

paling henteu di tukangeun. Nepi ka ayeuna saban sakitan atawa saksi urang lembur nu henteu (pati) bisaeun basa nasional kudu nyarita dina basa nasional. da réa urang peuntas anu sameméh aya kawijakan kitu gé sok nyararita ku basa Sunda. Lamun basa daérah sacara resmi geus disaruakeun kalungguhanana jeung basa nasional. henteu aya deui jalanna salian ti pamaréntah daérah ngaluarkeun Perda (Peraturan Daérah) — anu luyu jeung wewenangna . basa Sunda paranakan Cina téh kasar jeung ―sia-aing‖ baé. Hartina aya dina wewenang para bupati jeung walikota katut para anggota DPRD-na. sanajan henteu mustahil dina haténa mah gegelendeng. apan urang Batak. dina hal urang di Jawa Barat jeung Banten. sabab ayeuna mah di kantor mana di Jawa Barat jeung di Banten anu karyawanna kabéhanana urang Sunda? Karyawan anu lain urang Sunda lamun kalungguhanana jadi bawahan tangtu baris nurut kana kawijakan kapala kantorna. Henteu mustahil malah pada ngageuhgeuykeun . Kiwari réa paranakan Cina anu basa Sundana leuwih bérés manan réréana urang Sunda. tapi basa Sundana jeung rengkuhna geus Nyunda pisan. ngan baris jadi bahan obrolan. Ayana Perda nu ngangkat basa daérah jadi satingkat jeung basa nasional. ayeuna mah apan barudak urang Sunda anu ana pirajeunan nyarita basa Sunda ―sia-aing‖ jeung kecap ―anjing‖ baé anu murubut diucapkeunana téh. nepi ka henteu mustahil aya ha-hal anu nimbulkeun salah tafsir ti pihak hakim atawa jaksa nu matak ngarugikeun nu didakwa. Almarhum Livain Lubis upamana. Naha kawijakan kudu ngagunakeun basa Sunda atawa basa daérah lianna di luareun Jawa Barat baris gedé pangaruhna kana kamekaran basa Sunda? Cara ilaharna ―mode‖ atawa ―fashion‖. Dina taun 1950-an.Kawijakan ngagunakeun basa daérah di kantor-kantor. Lain hartina henteu aya anu hideng sorangan nyarita ku basa Sunda. basa Sunda lain baé bisa digunakeun jadi panganteur di sakola-sakola. sakapeung basa Sundana leuwih alus manan réréana urang Sunda. tapi bisa digunakeun di Pangadilan deuih. Masalah numuwuhkeun pangajén . nepi ka urang lembur anu henteu (pati) bisaeun basa nasional bisa nepikeun pamanggih atawa kasaksianana kalawan laluasa.anu ngangkat basa Sunda jadi basa resmi di sagigireun basa Indonésia. tacan ngandung harti yén balaréa baris ngajénan kana basa daérahna. Ku ayana éta Perda. Lamun enya hayang ngaronjatkeun harkat basa daérah. sanajan ngan sapoé baris nimbulkeun masalah praktis. basa Sunda. henteu pasalia jeung Undang-undang Otonomi Daérah.

boh di imah boh di sakola. diucapkeun ―yuniversitas‖. Sabab hal éta patali jeung sikep katut méntalitas bangsa urang anu nganggap sagala anu datang ti bangsa adijaya kudu diturutan sabab dianggap leuwih luhur ajénna.kana basa daérah moal bisa kaungkulan ku ayana Perda. wi. boh anu henteu aya soraan (konsonan). Ew-i …. ―internasional‖ diucapkeun ―international‖ (cara dina basa Inggris) jllna. Sacara umum ayeuna aya anggapan yén basa daérah (lain ngan basa Sunda ku urang Sunda baé) téh kalungguhanana handapeun basa naisoal. basa Indonésia. Malah di sawatara daérah basa Inggris téh diasupkeunana kana ……. aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ―e‖ heulaeunana. Yoyo …. Padahal ayeuna mah di TK jeung di SD ogé geus réa anu ngajarkeun basa Inggris. ―produk‖ diucapkeun ―prodak‖. na‖ jeung saterusna. pangpangna basa Inggris. meureun ambéh katangar yén inteléktual. Numatak di mana baé. Dalah kecap kosta anu geus maneuh jadi kecap Indonésia ogé diucapkeunana ayeuna mah nurutan basa Inggris. Hal ieu ngan bisa diungkulan ku atikan. ―universitas‖. ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). En-a …. para pakar urang lamun nyarita kudu baé diselang ku sawatara ungkara basa Inggris.. Geus puguh ari direumbeuy ku kecap-kecap basa Inggris mah. atuh méméh anggeus . ―potongan‖ (harga) jadi ―diskon‖ padahal saméméhna dipaké kecap ―korting‖ tina basa Walanda. Masalahna henteu cukup diungkulan ku Perda atawa paraturan lianna. Poho deui saha nu ngarangna. jll. boh anu aya soraan (vokal). istilah atawa kecap anu aya basa Indonésiana ogé ngahaja diganti ku kecap Inggris kayaning ―pilihan‖ diganti ku ―opsi‖ (tina ―option‖) padahal saméméhna digunakeun kecap Walanda ―inisiatif‖. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur. D-i d-i … Didi. Jadi ―Ed-i . Wiwi jeung saterusna. diajar ngéjah. Ngan ku lantaran euweuh soraan. ―pemilih‖ diganti ku ―konstituén‖. Ngan dina éta buku.. Y-o y-o …. murid anu kakara diajar maca cara kuring. Tapi basa nasional gé dianggap leuwih handap kalungguhanana manan basa deungeun. Komo para présénter télévisi mah. muatan lokal! Diajar Maca Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar).. Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. dina pangajaran maca. W-i w-i …. ateul cungcurungan jigana lamun henteu némbongkeun yén bisa basa Inggris téh. Murid diwanohkeun heula kana aksara. di.

―Sistim global‖ téh digunakeun di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris. Kitu deui konsonan rangkep ―gh‖ (sakapeung diunikeun ―g‖ cara dina ―ghost‖. Aksara ―o‖ biasana dibaca ―o‖ cara dina kecap ―long‖. ―i‖. Tapi dina taun 1960-an. cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong-sagerbong. tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ―a‖ cara dina ―but‖. cara upamana basa Indonésia. sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana. nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana . ―eu‖ tara robah unina naha mandiri. apan konsonan ―g‖ sakapeung dibaca ―g‖ cara dina kecap ―egg‖. ―e‖. tapi lamun bareng jeung aksara séjén. ―o‖. lamun mandiri dibaca ―yu‖. hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé. tapi sakapeung dibaca ―a‖ cara dina kecap ―answer‖. Anu dianggap bener mah anu disebut ―sistim global‖. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara-saaksara tapi sagemblengna. ―é‖. naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan. upamana aksara ―u‖ henteu salilana diunikeun ―u‖. angger baé. sakapeung ―c‖ cara dina ―tulip‖) jeung réa-réa deui. atawa di antara dua konsonan. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara. tapi sakapeung dibaca ―i‖ cara dina ―bit‖. béda-béda ngunikeunana. tapi saruntuyanana. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna. lamun mandiri dibaca ―ai‖. para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda. Aksara ―a‖ diunikeun ―a‖ sanajan di mana baé diperenahkeunana. Béda jeung dina basa Inggris. Aksara ―a‖ sakapeung dibaca ―éi‖ cara dina ―take‖. tapi sakapeung ―o‖ baé ngan rada panjang cara dina ―door‖. béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Kitu deui aksara ―i‖. Sakapeung deui ―o‖ téh dibaca ―wa‖ cara dina ―once‖. tapi sakapeung ―u‖ cara dina ―put‖. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ―spelling‖. sakapeung ―h‖ cara dina ―though‖.kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. ―t‖ (sakapeung ―t‖ cara dina ―hit‖. tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ―a‖ cara dina ―blood‖. Kitu deui aksara ―u‖. jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. sakapeung dibaca ―ai‖ cara ―time‖ dibaca ―taim‖. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger. sakapeung dibaca ―j‖ cara dina kecap ―logic‖. sakapeung ―k‖ cara dina ―lough‖).

. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah. na. Hanjakal tacan aya kamus éka-basa Sunda anu praktis keur barudak. Di nagara-nagara maju tempat para pakar téa diajar. Heurin ku Létah . diunikeunana jeung hartina baris béda.. saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda-béda. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih.saban kecap. En-a …. hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ―runtuyan gerbong‖ anyar. ka kolotna. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal-ancalan. nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Ew-i …. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana. wi. nanyana bisa kana Kamus. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana. Em-o …. si budak bisa nanyakeun ka guruna. aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i … di. barudak téh kudu dibarengan ku réa maca. apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. Luyu jeung pasipatan basa Sunda. mo jeung saterusna. Béda jeung di urang. buku geus henteu jadi masalah. sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. lamun tacan ngarti kana hartina. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun. ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca. tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. Lamun geus nyampak. buku masih jadi barang langka. Hartina jutaan budak jadi korban ―ékspérimén‖ para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia.

Urang Sunda mah geus ratus-ratus taun hirup biasa ngawula. Lain baé nyanghareupan gegedén éksekutif tapi nyanghareupan gegedén législatif ogé sarua. akibat tina kungsi dijajah ti jaman Mataram dina abad ka-17. Bisa jadi henteu wani ku sabab bisi disalahkeun. Biasana ku sabab henteu wani ngedalkeun kereteging atina da kahalangan ku rupa-rupa karémpan. hartina lamun para wakil rahayat téa terangeun kana tugasna jeung hayangeun ngalaksanakeunana.Paribasa heurin ku létah dina basa Sunda ngagambarkeun jalma anu henteu laluasa nepikeun kereteging atina ku rupa-rupa sabab. sabab ceuk aturan undak-usuk basa mah salah nerapkeun kecap téh jadi dosa anu pohara gedéna. Dina éta paribasa digambarkeunana jalma anu rék nyarita henteu laluasa téh ku sabab sungutna kaheurinan ku létah. kahayang jeung pikiran rahayat. kumaha wakil rahayat rék memperjuangkeunana? Kitu sotéh lamun urang percaya yén wakil rahayat téh maksudna rék memperjuangkeun nasib jeung kapentingan rahayat. Kitu deui ari nyanghareupan gegedén yudikatif. Pangpangna lamun kudu nyarita di hareupeun gegedén. Lain baé basa Sunda gé disina nurutan basa Jawa ngagunakeun unggah-ungguhing bhasa atawa undak-usuk basa anu ngahaja dijieun pikeun ngabéda-bédakeun harkat jelema. atawa dianggap teu merenah. ngabéla kapentingan rahayat anu milihna. méntalitas sieun ku gegedén jeung pangagung. bisi salah. Lamun teu aya nu méré bahan-bahanna. . nepi ka ngarasa heurin ku létah. henteu weléh ati-ati ari nyarita. Bisa jadi ku sabab ngarasa éra. Akibatna ana nyanghareupan gegedén atawa pangagung. Tugasna satungtung jadi wakil rahayat téh apan mangnepikeun gerentesing ati rahayat anu diwakilanana. Bisa jadi ku sabab rék barangpénta sieun dipersabenan. henteu kaduga da ngarasa manéhna mah lain jalma anu satata jeung anu diajak nyarita. Sanggeus jadi bagian nagara Républik Indonésia anu démokratis ogé. masih kénéh kandel. nepi ka dianggap dusun meledug nu jauh ka bedug. Padahal apan gegedén législatif téh formalna mah wakil rahayat. Lamun rahayat sorangan henteu wani nepikeun pikiran jeung kahayang anu aya dina haténa. Sangkan terangeun kumaha saenyana kaayaan. Hartina jadi gegedénna téh ku lantaran dipilih ku rahayat. para wakil rahayat téh kudu meunang asupan ti rahayat anu diwakilanana. kumaha para wakil rahayat téa terangeunana kana kaayaan jeung kahayang nu diwakilanana. hartina pinuh ku létah nepi ka hésé rék nyarita.

wakil rahayat bisa berjuang pikeun ngahontalna. Ngan lamun warganagara wani jeung ngarasa bébas nepikeun kereteging atina jeung kahayangna. anu dianggap leuwih terang kana sagala hal anu patali jeung kahirupan pamaréntahan. pamaréntahan baris jalan sakumaha mistina. hég waé engké kahalangan réputasina dina kapangkatanana. sanajan sapoéna paling henteu maca ayat anu mangrupa jangji yén moal gumantung salian ti ka Allah paling henteu 17 kali. Palebah dieu sidik yén ngajak sangkan wani nyarita bruk-brak. asa tara puguh alangujurna. Nu matak lamun ngabandungan nu nyararita. kawani nepikeun pikiran jeung kahayang téh jadi hak. Sangkan tatag nepikeun pikiranana. malah kawajiban unggal warganagara. nu ngawakilan jeung anu diwakilanana pada-pada niat babarengan ngabéla kepentingan bangsa jeung nagara (kaasup rahayatna). da tacan dibiasakeun nyarita brukbrak di hareupeun pangagung. Hartina lamun kasaksian yén para wakil rahayat henteu ngalaksanakeun kawajibanana ngabéla kepentingan rahayat. da nganggap hirupna gumantung kana bisluit. henteu heurin ku létah téh lain pagawéan gampang. . Numatak (atawa mangkaning) urang Sunda mah pangsieuneunana leungiteun bisluit. Anu kudu nurut baé kana paréntah kaum ménak anu jareneng. apan kudu dilatih ti leuleutik barudak téh dilatih nyusun pikiran. Malah lamun perelu ditungtungan ku ngadu peureup jeung siku. Lamun nepikeun kereteging atina satarabasna sieun dibenduan. Ngan lamun ti dua pihakanana. ngedalkeunana dina susunan kalimah anu rapih sarta ngagunakeun arguméntasi anu babari kahartieun ku nu diajak nyarita. Pangajaran nyarita di sakola jigana geus lila henteu mentingkeun hal éta. bubuhan geus lila teuing rahayat urang mah hirup di alam féodal. nu penting ramé kadéngéna. Rahayat anu geus ti luluhur béh ditu kénéh sikepna kumaha kersa nu dibendo baé.Dina jaman kiwari anu rék ngipuk démokrasi. rahayat ulah rék ngarasa heurin ku létah negor wakilna. Dina prakna mah sieun kénéh ku dunungan anu sawenang-wenang manan ku Allah anu cenah Maha Kawasa tur Maha Welas Asih tur aya firmanNa anu nyaurkeun yén nya Anjeunna anu baris ngajamin rezeki mahlukNa. henteu babari dirobah méntalna sangkan bisa nyarita tatag nepikeun pikiran jeung pamanggihna. rahayat henteu réa ilubiungna ku sabab sering ngarasa heurin ku létah. Nu jadi masalah di urang di Indonésia dina ngipuk démokrasi. Adegan anu adu jotos di gedong perwakilan rahayat geus sering kajadian. Di antara bangsa urang ayeuna timbul anggapan yén ngadu arguméntasi téh pacowong-cowong ngomong. patarik-tarik nyarita.

Wallahu’alam naha enya anu dikubur di dinya téh si Kabayan anu sok jadi tokoh dongéng téa. tapi kudu diajar nyusun pikiran jeung nyusun arguméntasi pikeun rebut bener jeung ngabéla kapentingan balaréa. Maksud téh dina saban carita sipat si Kabayan téh henteu salilana sarua. Bari jeung lamun dititénan pasipatan tokoh si Kabayan téh henteu salilana konsisten. Hartina ceuk Utuy mah si Kabayan téh manusa nu geus ngungkulan kamanusaanana. Ku sabab kitu henteu kudu heran lamun Utuy T. Di Banten béjana aya makam anu disebut makam si Kabayan. Sakapeung digambarkeun pangedulan.Kudu ditéangan carana kumaha sangkan barudak urang ti leuleutik kénéh ulah diajar jeung dibiasakeun ngarasa heurin ku létah. Tapi dina dramana anu ditulis ku . Buktina nu nyieun carita nu tokohna si Kabayan henteu béak-béak. jadi mustahil aya bungkeuleukanana nepi ka kudu dikubur sagala. teu nyaho di cedo. Tapi henteu mustahil kétang sabada dikubur.*** Si Kabayan Saha urang Sunda anu henteu terang ka si Kabayan? Salian ti jadi tokoh dongéng anu baheula mah sok ditepikeun ku nini jeung aki ka incu. kakara caritana sumebar bari jeung ditambahan atawa diréka-réka ku ahli carita. ngan aya dina hayalan anu nyaritakeun atawa nuliskeunana. Si Kabayan téh dipikaresep pisan ku urang Sunda. Démokrasi baris tumuwuh dina alam ngadu bebeneran ku pikiran jeung arguméntasi lain ku pacowong-cowong jeung paheuras-heuras genggerong. ayeuna mah ditulis jadi buku sarta dijieun filem sagala. Alias manusa pinunjul. atawa si Kabayan nu séjén deui. wani kurang ajar ngaheureuykeun mitoha. komo deui ku tonjok jeung jotos mah. Sakapeung digambarkeun jadi tukang tipu anu resep ngabobodo batur kaasup mitohana sorangan. Enya henteuna kitu tanwandé kudu dipaluruh heula sacara ilmiah. Cindekna unggal pangarang anu nyiptakeun carita si Kabayan bisa ngagambarkeun pasipatan tokohna luyu jeung kahayangna. Maksudna manusa nu geus henteu kapurba deui ku rupa-rupa rasa anu biasa mangaruhan jelema. Si Kabayan tokoh dongéng mah fiksi. Komo deui ku paréa-réa balad anu daraékeun ngarurug sarta nyaremkeun pihak anu henteu sapamadegan jeung dirina bari ngagunakeun ancaman jeung kakerasan mah. Sontani (1920—1979) dina taun1957 nyebutkeun yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon-naon ku naon-naon. Dina majalah basa Sunda sok aya lulucon anu tokoh utamana si Kabayan.

Moal aya urang Sunda anu nganggap si Kabayan téh idolana. henteu ngagambarkeun hal éta. boh lisan boh tinulis. Nepi ka kiwari interprétasi Utuy ka dua tokoh dongéng titinggal karuhun Sunda téh tacan aya nu ngabantah. Nu nyampak ngan carita pikaseurieun tur cara umumna carita pikaseurieun (lain ngan dina basa Sunda baé). Manéhna embung ngaku Dayang Sumbi téh indungna. da waktu dijurukeun mah apan kabéh manusa gé tacan hideng. réa anu jorang anu ku sawaréh mah baris dianggap henteu merenah dibaca di lingkungan jalma sopan. Lamun aya jalma nyebut ka baturna. Tangtu saréréa ogé kitu. tapi saenyana mah ngaheureuykeun jalmajalma anu daratang marénta tulung ka inyana. kumaha rék terangna saha anu ngajurukeunana? Ceuk Utuy. Dirina sorangan mah apan geus teu naon-naon ku naon-naon. dijadikeun kaulinan. nu dipilihan téh ngan carita anu ‖aman‖ baé. Nu matak waktu Balé Pustaka nyusun buku Si Kabayan (1932) dumasar kana dongéngdongéng anu aya dina disertasina Maria Coster-Wijman. 1963) jadi manusa individualis anu gnan percaya ka dirina pribadi baé. ―Silaing mah . nyaéta anu henteu nyigeung-nyigeung parabot reproduksi jelema. Naha anggapan Utuy yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon-naon ku naonnaon téh bener? Lamun urang niténan dongéng-dongéng si Kabayan anu kungsi aya dina khazanah sastra Sunda. Keur umumna urang Sunda si Kabayan téh lain tokoh idéal. éta dua tokoh anu béda-béda sipatna téh mangrupa kakayaan batin ki Sunda. basa Sunda. Utuy ngabandingkeun tokoh si Kabayan anu geus teu naon-naon ku naon-naon téh jeung tokoh Sang Kuriang anu digambarkeun dina librétona Sang Kuriang (basa Indonesia 1959.Utuy dina basa Indonesia nu judulna Si Kabayan (1959). Si Kabayan anu aya dina dongéng cara anu dimuatkeun dina disertasina Maria CosterWijsman Uilen spiegel-verhalen in Indonesie in het biezonder in de Soendalanden (1929). Hartina tacan aya nu lian anu méré interprétasi orisinal boh ngeunaan si Kabayan boh ngeunaan Sang Kuriang. sabab terangna ngeunaan hal éta téh ti nu lian. digambarkeun si Kabayan téh jadi dukun anu dianggap wacis jeung sakti. Sang Kuriang anu ngan percaya ka dirina sorangan jeung si Kabayan anu nganggap yén nu lian téh ngan aya pikeun diheureuykeun. anggapan Utuy téh luyu jeung kanyataan.

tangtu éta téh lain ku sabab baturna téa némbongkeun parangi anu pujieun. duanana moal kagolongkeun ka si Kabayan anu geus henteu naon-naon ku naon-naon. tapi citra Sang Kuriang ogé henteu matak agul (ku sabab turunan anjing jeung babi nu ku budaya jeung kayakinan urang Sunda kiwari sorangan lain sato anu mulya. Tapi Si Kabayan angger jadi tokoh anu dianggap has Sunda. Dina sajarah Républik Indonésia. . Kitu deui munculna H. henteu bener. Leuwih réa anu ngaidéntifiaksikeunana téh ka si Kabayan. Ku sabagian urang Sunda jeung ku umumna nu lain urang Sunda si Kabayan dianggap representasi urang Sunda. kudu nyieun légenda anyar upamana ku némbongkeun préstasi anu luar biasa dina ngawangun Indonesia jadi bangsa nu dipihormat ku bangsa lian. lain jadi bangsa paria nu ngan bisa ngékspor babu jeung kuli sarta gawéna kekeleyengan néangan hutang. henteu bisa nyanghareupan konflik téh salah. tapi ka Sang Kuriang anu ngawangun talaga buatan dina jero sapeuting. Djuanda dina waktu nagara nyanghareupan krisis kadaérahan dina ahir taun 1950-an. urang apan nyaksian munculna Ir. Dina tipologi Utuy. anu dina nyanghareupan konflik jeung masalah jalan kaluarna ku bobodoran. Lamun urang Sunda hayang miboga citra anu positif. Tangtu baé anggapan yén urang Sunda téh sarua jeung si Kabayan. atawa ku sabab geu némbongkeun préstasi anu nyongcolang. Ngan lamun aya urang Sunda anu préstasina diaku ku lain ku urang Sunda baé. lain ku sélér lian sabangsa pada-pada urang Indonésia baé. Pikeun ngarobah citra ngeunaan diri hiji bangsa atawa sélér. Jalma tukang heureuy anu tara pisan daria. Ali Sadikin nu suksés ngawangun Jakarta jadi kota métropolitan di tengah parobahan Orde Lama ka Orde Baru. Citra urang Sunda téh si Kabayan lain citra anu positif. citra yén urang Sunda téh si Kabayan anu kabisana ngan bobodoran ku sabab henteu bisa ngungkulan masalah anu disanghareupan bisa leungit. Tapi aya henteu aya nu sok ngaidentifikasi Sang Kuriang ka urang Sunda. Anggapan yén urang Sunda téh henteu bisa daria. Citra ngeunaan urang Sunda henteu bisa leupas tina citra si Kabayan. henteu babari. malah najis).kawas si Kabayan!‖.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful