CONTOH ESAI SUNDA sumber:ajip-rosidi.

com DI AJAR MACA Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar), dina pangajaran maca, ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). Poho deui saha nu ngarangna. Ngan dina éta buku, murid anu kakara diajar maca cara kuring, diajar ngéjah. D-i d-i … Didi; Y-o y-o …. Yoyo ….. W-i w-i ….. Wiwi jeung saterusna. Murid diwanohkeun heula kana aksara, boh anu aya soraan (vokal), boh anu henteu aya soraan (konsonan). Ngan ku lantaran euweuh soraan, aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ―e‖ heulaeunana. Jadi ―Ed-i .. di, Ew-i …. wi, En-a …. na‖ jeung saterusna.

Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur, atuh méméh anggeus kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara, hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé, pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda, cara upamana basa Indonésia.

Tapi dina taun 1960-an, para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. Anu dianggap bener mah anu disebut ―sistim global‖. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara-saaksara tapi sagemblengna, cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong-sagerbong, tapi saruntuyanana. ―Sistim global‖ téh digunakeun di nagaranagara nu ngagunakeun basa Inggris, sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana, upamana aksara ―u‖ henteu salilana diunikeun ―u‖, lamun mandiri dibaca ―yu‖, tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ―a‖ cara dina ―but‖, tapi sakapeung ―u‖ cara dina ―put‖. Kitu deui aksara ―i‖, lamun mandiri dibaca ―ai‖, tapi lamun bareng jeung aksara séjén, béda-béda ngunikeunana, sakapeung dibaca ―ai‖ cara ―time‖ dibaca ―taim‖, tapi sakapeung dibaca ―i‖ cara dina ―bit‖. Aksara ―a‖ sakapeung dibaca ―éi‖ cara dina ―take‖, tapi sakapeung dibaca ―a‖ cara dina kecap ―answer‖. Aksara ―o‖ biasana dibaca ―o‖ cara dina kecap ―long‖, tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ―a‖ cara dina ―blood‖, tapi sakapeung ―o‖ baé ngan rada panjang cara dina ―door‖. Sakapeung deui ―o‖ téh dibaca ―wa‖ cara dina ―once‖. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger, béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Aksara ―a‖ diunikeun ―a‖ sanajan di mana baé

diperenahkeunana. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana. jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. buku masih jadi barang langka. sakapeung ―k‖ cara dina ―lough‖). naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ―spelling‖. sakapeung ―c‖ cara dina ―tulip‖) jeung réa-réa deui. aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i … di. Kitu deui konsonan rangkep ―gh‖ (sakapeung diunikeun ―g‖ cara dina ―ghost‖. tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh. barudak téh kudu dibarengan ku réa maca. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. Luyu jeung pasipatan basa Sunda. Kitu deui aksara ―u‖. ―é‖. Di nagara-nagara maju tempat para pakar téa diajar. nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana saban kecap. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun.. ―e‖. Em- . diunikeunana jeung hartina baris béda. saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda-béda. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna. ―o‖. wi. sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. atawa di antara dua konsonan. Béda jeung di urang. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih. apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. na. sakapeung dibaca ―j‖ cara dina kecap ―logic‖. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah. sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal-ancalan. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina. ―t‖ (sakapeung ―t‖ cara dina ―hit‖. angger baé.. apan konsonan ―g‖ sakapeung dibaca ―g‖ cara dina kecap ―egg‖. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris. ―eu‖ tara robah unina naha mandiri. Ew-i …. Béda jeung dina basa Inggris. lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih. hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ―runtuyan gerbong‖ anyar. Hartina jutaan budak jadi korban ―ékspérimén‖ para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. En-a …. buku geus henteu jadi masalah. sakapeung ―h‖ cara dina ―though‖. ―i‖.

henteu aya bapa téré atawa indung téré. da kabeh sélér kalungguhanana sarua satata. ku sabab dina balantika nasional langka urang Sunda anu meunang kapercayaan pikeun nyangking kalungguhan penting. Hanjakal tacan aya kamus ékabasa Sunda anu praktis keur barudak. nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. ―henteu karooh ku kalungguhan‖. Gerakan Kasundaan GEUS lila aya kateusugema di kalangan urang Sunda. Éta kateusugema téh sok diupahan ku ngabobodo manéh. ―daék éléh sungkan meunang‖. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana. Sabab di alam démokrasi nu jadi dasar nagara Républik Indonésia. Mémang kungsi aya mangsana urang Sunda ngarasa henteu sugema ku ayana kawijakan ―ko‖ jeung ―non‖ pamaréntah anu nyababkeun réa urang Sunda anu kapabel nyekel kalungguhan di pamaréntahan Jawa Barat digésér ku sabab dianggap ―ko‖. saenyana euweuh anak téré atawa anak teges. lamun tacan ngarti kana hartina. Naha timbulna rasa dianaktérékeun téh lain ngan ku lantaran mémang urang Sunda éléh dina persaingan nasional anu saenyana mah lumangsung sacara fair? Lamun enya kitu. jeung sabangsana. kateusugema ku nyalahkeun batur téh istuning kaliru. Kana ayana kawijakan pamaréntah anu maliding sanak.o …. mo jeung saterusna. diganti ku nu henteu kapabel tapi anyar datang ti Yogya nu dianggap ―non‖ – anu réréana urang Jawa. Gerakan kasundaan harita babarengan jeung gerakan di daérah-daérah lianna . masih kudu dipaluruh sacara obyéktif naha enya aya anak téré jeung anak teges di lingkungan nagara Républik Indonésia. Dianak-térékeun – henteu mustahil. ngarasa dianaktérékeun. Tapi naon sababna merenahkeun diri jadi ―anak‖ lain jadi ―bapa‖ atawa ―indung‖? Sanajan tangtu baé. nanyana bisa kana Kamus. atawa nyalahkeun sipat urang Sunda anu cenah ―sok ngaheulakeun batur‖. si budak bisa nanyakeun ka guruna. Lamun geus nyampak. tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. timbul gerakan kasundaan dina taun 1950-an nu puncakna ngayakeun Kongrés Pemuda Sunda. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca. ka kolotna. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana.

Sabada Kabinét Ali Sastroamidjojo bubar. PRRI henteu manggapulia nyanghareupan kakuatan militér Pamaréntah Pusat. Tapi pangdongsokna anu ditungtungan ku ultimatum téh henteu diwaro. Kongrés Pemuda Sunda (KPS) diayakeun dina bulan Novémber 1956 ku para pamuda (béda jeung di daérah séjén. Tugasna antarana nyanghareupan gerakan-gerakan daérah. Nu diangkat jadi Perdana Mentri kabinét nu dingaranan Kabinét Karya téh Ir. PKI jadi partéy kaopat nu unggul pemilu. nepi ka bubar. Presidén ku anjeun anu milihan anggotana. Djuanda Kartawidjaja.anu pada-pada ngarasa henteu sugema ka pamaréntah Pusat anu didominasi ku urang Jawa anu beuki déngdék ka kénca ku sabab dina Pemilu munggaran (1955) di luar sangkaan sareréa. Tapi para formatur kabinét anu ditugaskeun ngawangun ―kabinét kaki empat‖ téa teu aya nu sanggupeun. antarana mangaruhan Konstituante nu anyar diistrénan sangkan ngarobah struktur nagara tina kesatuan jadi federasi. nya tuluy ngawangun ―kabinét tandingan‖ PRRI. Ditangkepanana waktu keur ngayakeun silaturahmi Lebaran nu dituduh ngayakeun . ngawangun Kabinét Gotongroyong anu ngajak PKI asup jadi anggota kabinét jeung kadua ngawangun Déwan Nasional anu jadi panaséhat pamaréntah tur anggotaanggotana diwangun ku wakil-wakil golongan fungsional jeung wakil-wakil daérah. lain ku tentara) ngawangun Déwan Komando Pemuda Sunda (DKPS) anu tugasna ngalaksanakeun kaputusan-kaputusan KPS sacara hukum. Tapi dina bulan Méi 1957. Presidén Sukarno ngaluarkeun ―Konsépsi Presidén‖ (1957) nu intina dua hal: kahiji. Para pamingpin gerakan daérah nu umumna para panglima di Sumatera jeung Sulawesi (jadi kabéh gé tentara) dina rapat di Sungai Daréh (Januari 1958) ngadongsok presidén sangkan ngabubarkeun Kabinét Karya anu diwangun sacara henteu sah da presidén diangkat jadi formatur mah ngalanggar UUDS 1950 (nu jadi UUD nu sah harita). Sukarno gé bisaeun nurutan Walanda ngalakukeun adu domba. dipingpin ku Presidén ku anjeun. para anggota DKPS ditangkepan kalawan tuduhan rék ngarobah struktur nagara sacara illegal. Presidén Sukarno ngangkat warganegara Dr. bari ngusulkeun sangkan Bung Hatta jeung Sultan Hamengku Buwono IX asup kana kabinét. Ir. urang Sunda. nepi ka Presidén Sukarno keukeuh hayangeun ngawangun ―kabinét kaki empat‖. Kabinét nu disusun ku PM Ali Sastroamidjojo gagal nyanghareupan gerakan-gerakan daérah. PRRI dianggap ―pemberontakan‖. Akibatna Pamaréntah Pusat ngirimkeun pesawat AURI ngabom Painan. Sukarno jadi formatur sarta ngagunakeun wewenang Panglima Tertinggi dina kaayaan perang (SOB) ngangkat jalma-jalma jadi anggota kabinét nu teu meunang nolak.

Angkatan Muda Siliwangi (AMS). Tuduhan provinsialistis. para angota DKPS dikaluarkeun. séparatis. dianggap bukti yén rék ngarombak struktur nagara da dina kaputusan DKPS aya pameredih sangkan nagara kesatuan RI dirobah jadi federasi. da tuduhanana teu aya buktina. nu digunakeun pikeun nyokong pamaréntah Orde Baru dina numpes Orde Lama. Ku sabab tujuanana ogé ngunggulkeun ―perjuangan‖ Orde Baru. nyaéta pamaréntahan anu dipingpin ku Presidén Sukarno. komo sabada aya Undang-undang Otonomi Daérah mah. Ti harita timbul deui sumanget kasundaan téh. Kakara engeuh yén nu dariuk jadi wakil rahayat di DPRD Jawa Barat. organisasi-organisasi kasundaan milu ramé nyokong Orde Baru nu dibobotohan ku Jéndral Suharto. federalis jeung sabangsa jadi ririwa anu ngareunteutkeun haté jalma anu hayang ngayakeun kagiatan kadaérahan. organisasiorganisasi kasundaan cara Paguyuban Pasunda. Sasatna méh unggal bulan aya organisasi kasundaan . Pasundan Istri jllna arasup sarta aktif di Golkar. tur urang Sundana ngarasa kadéséh da éléh visi jeung taktik. geuning réréana lain urang Sunda. kabudayaan jeung basa ogé henteu kadéngé kecétna.rapat gelap. soal kasundaan muncul jadi isu di kalangan élit Sunda kaasup nu aya di Golkar. kaasup ngayakeun kagiatan kasenian jeung kabudayaan. atuh soal kasundaan mah tara jadi acara utama. beunang disebut tara kadéngé aya gerakan kasundaan atawa gerakan daérah lianna. Dokumén Kaputusan KPS nu geus diumumkeun dina pérs jeung dikirimkeun ka lembaga-lembaga pamaréntah jeung masarakat. Kakara sabada sadar yén sihoréng anu ngawakilan Tatar Sunda dina perjuangan Orde Baru téh réréana lain urang Sunda. AMS aktif nyokong Golkar sarta pamingpinna aya nu diarangkat jadi anggota parlemén boh di DPR boh di DPRD. ngan sakasampeurna baé. Dina Pemilu taun 1971. Sabada para anggota DKPS ditarangkepan tur PRRI jeung Permésta dianggap pemberotakan. Dalah dina widang kasenian. bari ngapeskeun Orde Lama. Sabada Presidén Sukarno dirorod tina kalungguhanana ku gerakan nu disebut Angkatan 66. Basa pamaréntah Orde Baru ngadegkeun Golongan Karya (Golkar) pikeun nyanghareupan Pemilihan Umum 1971. Dina ahir taun 1966 Sudam I Divisi Siliwangi ngadegkeun organisasi pamuda. Sabada méh opat taun ditahan tanpa prosés.

Para kaom élit Sunda boga kawajiban pikeun ngusahakeun sangkan sakabéh urang Sunda bisa meunang atikan anu cukup nepi ka . hartina henteu tamat SMP-SMP acan. meunang kasempetan sajembar-jembarna pikeun ngarépréséntasikeun diri jeung pribadina dina widangna masing-masing. lamun élmuna luhung dina sagala widang. Naha ku lantaran urang Sunda henteu miboga kamampuh? Tacan tangtu. Sikep kitu téh pandangan kaom priyayi anu nganggap kalungguhan jadi ménak hiji préstasi. sanajan gawéna ngan ukur sembah kuriling atawa jadi pakacar. umumna pala putra ménak heubeul atawa ménak anyar anu mibanda méntalitas priyayi. Umumna oriéntasina ngan usaha sangkan milu kabagian proyék pamaréntah atawa sangkan urang Sunda jeneng nyekel kalungguhan di tingkat nasional atawa daérah. para anggota Tim Indepénden téh aya dina daftar 160 urang Sunda anu merenah jadi gegedén tingkat nasional jeung dina daftar 10 urang pimenterieun. Da ceuk pikiranana hirup nu utama mah kudu nyekel kalungguhan di pamaréntahan. wani tandang ngadu kamampuh parebut préstasi tina gawé nyata anu karasa mangpaatna ku balaréa. Sabalikna urang Sunda nu mareunang atikan luhur. tapi usaha sangkan urang Sunda. urang Sunda apan asor pisan kabisana da rata-rata urang Sunda sakolana ngan 7 taun. tapi enyaan ngudag élmuna. Tapi urang Sunda luhung élmuna lamun sakola téh lain ngan ngudag ijazah jeung gelar. Batak. Tujuan gerakan kasundaan kuduna lain kalungguhan. ngan hanjakal réréana mah sabada ngayakeun salametan rongkah (―déklarasi‖) dina waktu ngadegkeunana di hotél sigrong téh. Anu sidik. masih gedé kénéh pangaruhna di kalangan para élit pamingpin Sunda nepi ka kiwari cara anu didémonstrasikeun ku ayana Tim Indepénden nu diwangun ku organisasi-organisasi ―bercorak kasundaan‖ anu ngahaturkeun panuhun ka presidén sangkan maparin 20% tina jabatan penting nasional ka urang Sunda bari ngasongkeun 160 ngaran urang Sunda anu cenah piliheun presidén. tara aya kadéngé naon kagiatanana. Padahal urang Sunda kakara maju. Béh dieu ngasongkeun sapuluh ngaran anu dianggap merenah jadi menteri. Alam pikiran kaum priyayi nu jiwana biasa teuing ulun-kumawula téh. da dianggap lamun aya urang Sunda dijungjung lungguh jadi pejabat téh tanda kaunggulan ki Sunda. karasa pisan kurangna urang Sunda méh dina sagala widang. Nu maak hélok. pangpangna rahayat pépéték.diadegkeun. Bubuhan geus aya ti dituna paribasa ngeupeul ngahuapan manéh. Lamun urang niténan balantika nasional. jeung Bugis nu jumlahna jauh sahandapeun urang Sunda. Éléh ku urang Minang. anu ngarep-ngarep dijenengkeun ku nu dibendo.

padahal jama’ahna henteu ngalartieun basa Arab. Tapi anu khutbah ku basa Indonésia. Ngan pikeun nepi ka dinya. Naha ku lantaran ngagéhan ka nu kabeneran aya jalma anu henteu bisaeun basa Sunda jadi jama’ah di dinya? Sikep ngagéhan malah ngahormat ka sémah téh cenah salah sahiji sipat urang Sunda anu cenah némbongkeun kaluhungan budina. khutbah dina basa Indonésia beuki populér. khutbahna (jeung katerangan anu ditepikeun ku ahli masjid saméméh khutbah) ditepikeunana ku basa Indonésia.*** Khutbah ku Basa Sunda Baheula mah khutbah téh kudu dina basa Arab baé. Pikeun jadi Indonésia. tapi ngan lamun urang Sunda réa némbongkeun préstasi nu pikasérabeun dina sagala lapangan kahirupan di tingkat nasional. Di masjid-masjid di Bandung. da réa nu lain urang Sunda‖. Alesanana ―henteu kabéh jamaah bisaeun basa Sunda. urang Sunda henteu kudu eureun jadi Sunda. Nu gedé kapercayaan dirina. sanajan jama’ahna kabéhanana urang Sunda anu tanwandé ngalartieun basa Sunda. Béh dieu khutbah ku basa Arab geus beuki langka. sabab mémang henteu aya larangan khutbah ku basa nu lain basa Arab.dina waktuna tarung dina médan kahirupan nasional. geus langka anu khutbahna ku basa Sunda. tina méntalitas tukang baramaén jadi méntalitas jiwa anu mandiri. Tapi naha enya nyarita (dina hal ieu khutbah) ku lain basa Sunda duméh aya jamaah nu lain urang Sunda téh némbongkeun kaluhungan budi? Naha ciri kaluhungan budi téh . sabab eusina némbongkeun sikep kabangsaan. Di Tatar Sunda (kaasup Banten) mimiti khotib khutbah dina basa Sunda atawa Indonésia. Dalah di masjid kacamatan cara Cilimus (Kuningan). Naha sikep kitu téh ku lantaran hayang ngabuktikeun rasa kabangsaan? Wallahu’alam. lain ngan di kota gedé cara Bandung baé. sabalikna nu khutbah dina basa Sunda beuki ngurangan. bisa unggul ku sabab parabotna samakta. tur dirojong ku élmu jeung kamampuh dina metakeunana bari karasa mangpaatna ku balaréa. Suratkabar Sipatahoenan anu dina basa Sunda dina mangsa samémeh perang digolongkeunana kana surat kabar nasional. Hal éta némbongkeun yén rasa kabangsaan gé bisa ditepikeun ku basa Sunda . Harkat jeung martabat urang Sunda moal unggah ngan ku baramaén méntaménta kalungguhan. kudu aya parobahan méntalitas urang Sunda. Tapi ka dieunakeun.atawa basa dérah lianna. tapi rasa kabangsaan mah henteu kudu ditepikeun ku basa Indonésia.

Béda nyantélna ka nu ngadéngékeun lamun ditepikeun ku basa indung mah. Jama’ahna réréana urang Turki. manan pribumi anu jumlahna leuwih réa? Wallahu’alam. di antarana aya duaan atawa tiluan urang Walanda nu bisa jadi moal ngartieun kana basa Walanda anu digunakeun ku khotib. khutbah ditepikeun dina basa Walanda anu titatarajong ku khotib urang Indonésia. Lain henteu tarerangeun yén aya bangsa séjén anu milu salat di dinya anu henteu bisaeun basa Turki. Agama mah lain ngan urusan uteuk (akal) baé. Dina waktu salat. kabuktian ku dihormatna ku UNESCO nu ngayakeun ―Poé Basa Indung‖ dina bulan Fébruari. khutbah ditepikeun dina basa Turki. Nu kasaksian di masjid Indonésia di Den Haag sarua jeung nu ayeuna biasa kasaksian di masjid-masjid di Tatar Sunda jeung Banten. kaasup Walanda gé nu sok saralat di dinya. nagara Walanda. Dina misa gé basa Sunda geus réa dipaké. tapi jeung rasa deuih. Éta masjid disebut kitu sabab diadegkeun ku komunitas urang Turki anu hirup di Walanda. Padahal di masjid éta téh jamaahna réréana urang Indonésia sanajan mémang aya bangsa séjén ogé. Tapi sikep kitu ogé bisa jadi gambaran tina jiwa katut sikep anu henteu istikomah. kahalartieun ku para pandéta Kristen jeung Katolik. ku sabab geus biasa ngawula kana kapentingan batur. Kungsi milu Juma’ahan di masjid Turki deukeut Amsterdam. tapi maranéhanana mentingkeun ngawedelan kaimanan bangsana nu tanwandé leuwih merenah ditepikeun ku basa Turki. Lalaguan Sunda digunakeun dina acara-acara kaagamaan. Saméméh salat Juma’ah. anu di garéja-garéjana béh dieu beuki réa diulik jeung diajarkeun basa indung. Numatak leuwih merenah ditepikeun ku basa indung. henteu yakin kana diri sorangan. Naha atuh maksakeun teuing khutbah dina basa Indonésia? Naha lain dina basa Sunda baé? Boaboa geus hésé néangan khotib anu lancar lamun kudu khutbah dina basa Sunda téh. sanajan réa muslim bangsa séjén. Sabalikna waktu Juma’ahan di masjid Indonésia di Den Haag. Khotib anu khutbah dina basa Indonésia di Tatar Sunda gé réa anu basa Indonésiana titatarajong. Yén basa indung penting. Réa garéja anu ngayakeun kagiatan basa jeung kasenian daérah. sanajan maranéhanana hirup di pangumbaraan. .leuwih mentingkeun sémah. aya pangajian anu ditepikeun dina basa Turki. Yén basa indung baris leuwih nyerep kana sanubari nu ngabandunganana.

dina khutbah di masjidmasjid atawa tablég di majlis-majlis pangajian. mutuh matak hélok. Para murid sapopoéna kudu (jadi 6 poé dina saminggu) nyarita ku basa Walanda. Aya kantor-kantor anu kiwari ngudukeun para karyawanna nyarita ku basa Sunda sapoé dina saminggu. didengda. widang kayakinan. . Ku henteu digunakeunana basa indung. Dianggapna. didengda. Lamun aya nu ngarempak. hartina di imah gé dina urusan agama ngagunakeun basa Sunda. basa indungna. nyaéta basa Sunda. da tara mikir jangka panjang. lamun aya anu nyarita ku lain basa Walanda didengda. nyaéta widang agama. Cara kitu cenah baheula dilaksanakeun di saban HIS. Tapi sacara henteu langsung hal éta gé ngahudangkeun anggapan para murid jeung para santri yén basa nasional jeung basa daérah mah lain basa anu luhur ajénna.Nu matak sikep para ulama jeung khotib-khotib di masjid di urang nu nganggap leuwih hadé henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah Juma’ah. ku kituna henteu kudu disanghareupan sacara daria. Padahal apan urang Sunda mah réréana ngagem agama Islam. Nyaéta ku sabab henteu méré kasempetan kana basa Sunda sangkan hirup tur tumuwuh dina widang anu paling subtil. Wajib Nyarita Basa Sunda Di sawatara kabupatén di Jawa Tengah aya kawijakan anu ngudukeun para karyawan di kantor-kantor lingkungan pemda nyarita basa daérah (Jawa) sapoé dina saminggu. didengda. lamun nyarita ku basa Indonésia atawa daérah. baris bisa ku sorangan ieuh. Bisa jadi karagéteunana engké lamun hal éta geus kajadian. sacara henteu langsung milu maéhan basa Sunda. Cara kitu téh mémang ngajurung para murid (HIS) atawa para santri (pasantrén) leuwih soson-soson diajarna basa asing. Lamun aya anu (poho) ngagunakeun basa Indonésia. Nu matak ironis. Bisa jadi konsékwénsi tina henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah jeung tablég ayeuna baris maéhan basa Sunda téh henteu nepi ka kapikireun ku para pangurus masjid jeung para khotib. Saliwatan mah éta kawijakan téh jiga anu némbongkeun kanyaah kana basa daérah. Kawijakan kitu téh ayeuna geus ditarurutan di Jawa Barat. Para santri sapopoéna kudu nyarita ku basa Arab jeung Inggris. engké mah garéja-garéja anu malah ngagunakeun basa Sunda dina kagiatanana téh. Di sawatara pasantrén ogé cara kitu téh ditarurutan. Jadi kana baris leuwih nyerepna lamun ngabandungan khutbah di masjid dina basa indungna.

dina hal urang di Jawa Barat jeung Banten. Ku ayana éta Perda.anu ngangkat basa Sunda jadi basa resmi di sagigireun basa Indonésia. ayeuna mah apan barudak urang Sunda anu ana pirajeunan nyarita basa Sunda ―sia-aing‖ jeung kecap ―anjing‖ baé anu murubut diucapkeunana téh. ngan baris jadi bahan obrolan. henteu aya deui jalanna salian ti pamaréntah daérah ngaluarkeun Perda (Peraturan Daérah) — anu luyu jeung wewenangna . Almarhum Livain Lubis upamana. Masalah numuwuhkeun pangajén . da réa urang peuntas anu sameméh aya kawijakan kitu gé sok nyararita ku basa Sunda. Lamun enya hayang ngaronjatkeun harkat basa daérah. apan urang Batak.Kawijakan ngagunakeun basa daérah di kantor-kantor. nepi ka henteu mustahil aya ha-hal anu nimbulkeun salah tafsir ti pihak hakim atawa jaksa nu matak ngarugikeun nu didakwa. Lain hartina henteu aya anu hideng sorangan nyarita ku basa Sunda. Naha kawijakan kudu ngagunakeun basa Sunda atawa basa daérah lianna di luareun Jawa Barat baris gedé pangaruhna kana kamekaran basa Sunda? Cara ilaharna ―mode‖ atawa ―fashion‖. sabab ayeuna mah di kantor mana di Jawa Barat jeung di Banten anu karyawanna kabéhanana urang Sunda? Karyawan anu lain urang Sunda lamun kalungguhanana jadi bawahan tangtu baris nurut kana kawijakan kapala kantorna. sakapeung basa Sundana leuwih alus manan réréana urang Sunda. nepi ka urang lembur anu henteu (pati) bisaeun basa nasional bisa nepikeun pamanggih atawa kasaksianana kalawan laluasa. Henteu mustahil malah pada ngageuhgeuykeun . basa Sunda paranakan Cina téh kasar jeung ―sia-aing‖ baé. tapi bisa digunakeun di Pangadilan deuih. Lamun basa daérah sacara resmi geus disaruakeun kalungguhanana jeung basa nasional. Nepi ka ayeuna saban sakitan atawa saksi urang lembur nu henteu (pati) bisaeun basa nasional kudu nyarita dina basa nasional. tapi basa Sundana jeung rengkuhna geus Nyunda pisan. henteu pasalia jeung Undang-undang Otonomi Daérah. Hartina aya dina wewenang para bupati jeung walikota katut para anggota DPRD-na. Dina taun 1950-an. basa Sunda. Kiwari réa paranakan Cina anu basa Sundana leuwih bérés manan réréana urang Sunda. sanajan henteu mustahil dina haténa mah gegelendeng.paling henteu di tukangeun. tacan ngandung harti yén balaréa baris ngajénan kana basa daérahna. basa Sunda lain baé bisa digunakeun jadi panganteur di sakola-sakola. sanajan ngan sapoé baris nimbulkeun masalah praktis. Ayana Perda nu ngangkat basa daérah jadi satingkat jeung basa nasional.

dina pangajaran maca. Y-o y-o …. muatan lokal! Diajar Maca Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar). Geus puguh ari direumbeuy ku kecap-kecap basa Inggris mah. Wiwi jeung saterusna. jll. Sacara umum ayeuna aya anggapan yén basa daérah (lain ngan basa Sunda ku urang Sunda baé) téh kalungguhanana handapeun basa naisoal. ―internasional‖ diucapkeun ―international‖ (cara dina basa Inggris) jllna. para pakar urang lamun nyarita kudu baé diselang ku sawatara ungkara basa Inggris. wi. boh anu henteu aya soraan (konsonan). ateul cungcurungan jigana lamun henteu némbongkeun yén bisa basa Inggris téh. boh anu aya soraan (vokal). Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur. Ngan ku lantaran euweuh soraan. na‖ jeung saterusna. En-a …. D-i d-i … Didi. Komo para présénter télévisi mah. Tapi basa nasional gé dianggap leuwih handap kalungguhanana manan basa deungeun. boh di imah boh di sakola. Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. di.. ―pemilih‖ diganti ku ―konstituén‖. Numatak di mana baé..kana basa daérah moal bisa kaungkulan ku ayana Perda. ―potongan‖ (harga) jadi ―diskon‖ padahal saméméhna dipaké kecap ―korting‖ tina basa Walanda. murid anu kakara diajar maca cara kuring. pangpangna basa Inggris. ―universitas‖. Jadi ―Ed-i . Masalahna henteu cukup diungkulan ku Perda atawa paraturan lianna. diucapkeun ―yuniversitas‖. diajar ngéjah. Poho deui saha nu ngarangna. Ngan dina éta buku. Malah di sawatara daérah basa Inggris téh diasupkeunana kana ……. Hal ieu ngan bisa diungkulan ku atikan. istilah atawa kecap anu aya basa Indonésiana ogé ngahaja diganti ku kecap Inggris kayaning ―pilihan‖ diganti ku ―opsi‖ (tina ―option‖) padahal saméméhna digunakeun kecap Walanda ―inisiatif‖. Padahal ayeuna mah di TK jeung di SD ogé geus réa anu ngajarkeun basa Inggris. basa Indonésia. Murid diwanohkeun heula kana aksara. aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ―e‖ heulaeunana.. W-i w-i …. meureun ambéh katangar yén inteléktual. Dalah kecap kosta anu geus maneuh jadi kecap Indonésia ogé diucapkeunana ayeuna mah nurutan basa Inggris. ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). Ew-i …. Sabab hal éta patali jeung sikep katut méntalitas bangsa urang anu nganggap sagala anu datang ti bangsa adijaya kudu diturutan sabab dianggap leuwih luhur ajénna. Yoyo …. ―produk‖ diucapkeun ―prodak‖. atuh méméh anggeus .

sakapeung ―h‖ cara dina ―though‖. ―o‖. tapi lamun bareng jeung aksara séjén. Aksara ―o‖ biasana dibaca ―o‖ cara dina kecap ―long‖. ―é‖. Aksara ―a‖ diunikeun ―a‖ sanajan di mana baé diperenahkeunana. Aksara ―a‖ sakapeung dibaca ―éi‖ cara dina ―take‖.kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. Kitu deui konsonan rangkep ―gh‖ (sakapeung diunikeun ―g‖ cara dina ―ghost‖. angger baé. tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ―a‖ cara dina ―blood‖. ―Sistim global‖ téh digunakeun di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ―spelling‖. ―eu‖ tara robah unina naha mandiri. hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé. tapi sakapeung ―u‖ cara dina ―put‖. Kitu deui aksara ―i‖. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara-saaksara tapi sagemblengna. Tapi dina taun 1960-an. naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan. nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana . sakapeung dibaca ―ai‖ cara ―time‖ dibaca ―taim‖. pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda. sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana. upamana aksara ―u‖ henteu salilana diunikeun ―u‖. sakapeung dibaca ―j‖ cara dina kecap ―logic‖. béda-béda ngunikeunana. tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ―a‖ cara dina ―but‖. tapi saruntuyanana. cara upamana basa Indonésia. béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Anu dianggap bener mah anu disebut ―sistim global‖. Béda jeung dina basa Inggris. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna. Kitu deui aksara ―u‖. lamun mandiri dibaca ―yu‖. tapi sakapeung dibaca ―a‖ cara dina kecap ―answer‖. atawa di antara dua konsonan. para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. ―t‖ (sakapeung ―t‖ cara dina ―hit‖. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger. lamun mandiri dibaca ―ai‖. apan konsonan ―g‖ sakapeung dibaca ―g‖ cara dina kecap ―egg‖. Sakapeung deui ―o‖ téh dibaca ―wa‖ cara dina ―once‖. jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. ―i‖. sakapeung ―c‖ cara dina ―tulip‖) jeung réa-réa deui. cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong-sagerbong. ―e‖. sakapeung ―k‖ cara dina ―lough‖). Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara. tapi sakapeung dibaca ―i‖ cara dina ―bit‖. tapi sakapeung ―o‖ baé ngan rada panjang cara dina ―door‖.

. Hanjakal tacan aya kamus éka-basa Sunda anu praktis keur barudak. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah. ka kolotna. tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia. buku geus henteu jadi masalah. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh. lamun tacan ngarti kana hartina. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih. diunikeunana jeung hartina baris béda. lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih. saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda-béda. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i … di. En-a …. tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. na.saban kecap. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana. sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal-ancalan. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris. Di nagara-nagara maju tempat para pakar téa diajar. Ew-i …. barudak téh kudu dibarengan ku réa maca.. apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. si budak bisa nanyakeun ka guruna. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. wi. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana. Em-o …. mo jeung saterusna. Lamun geus nyampak. Luyu jeung pasipatan basa Sunda. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun. Hartina jutaan budak jadi korban ―ékspérimén‖ para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. Heurin ku Létah . hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ―runtuyan gerbong‖ anyar. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana. nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca. Béda jeung di urang. nanyana bisa kana Kamus. buku masih jadi barang langka.

kumaha wakil rahayat rék memperjuangkeunana? Kitu sotéh lamun urang percaya yén wakil rahayat téh maksudna rék memperjuangkeun nasib jeung kapentingan rahayat. nepi ka dianggap dusun meledug nu jauh ka bedug. Bisa jadi ku sabab rék barangpénta sieun dipersabenan. Lain baé nyanghareupan gegedén éksekutif tapi nyanghareupan gegedén législatif ogé sarua. . Hartina jadi gegedénna téh ku lantaran dipilih ku rahayat. Tugasna satungtung jadi wakil rahayat téh apan mangnepikeun gerentesing ati rahayat anu diwakilanana. ngabéla kapentingan rahayat anu milihna. Lamun rahayat sorangan henteu wani nepikeun pikiran jeung kahayang anu aya dina haténa. Urang Sunda mah geus ratus-ratus taun hirup biasa ngawula. Kitu deui ari nyanghareupan gegedén yudikatif. akibat tina kungsi dijajah ti jaman Mataram dina abad ka-17. para wakil rahayat téh kudu meunang asupan ti rahayat anu diwakilanana. nepi ka ngarasa heurin ku létah.Paribasa heurin ku létah dina basa Sunda ngagambarkeun jalma anu henteu laluasa nepikeun kereteging atina ku rupa-rupa sabab. Lamun teu aya nu méré bahan-bahanna. sabab ceuk aturan undak-usuk basa mah salah nerapkeun kecap téh jadi dosa anu pohara gedéna. kumaha para wakil rahayat téa terangeunana kana kaayaan jeung kahayang nu diwakilanana. Akibatna ana nyanghareupan gegedén atawa pangagung. Pangpangna lamun kudu nyarita di hareupeun gegedén. hartina lamun para wakil rahayat téa terangeun kana tugasna jeung hayangeun ngalaksanakeunana. Sanggeus jadi bagian nagara Républik Indonésia anu démokratis ogé. Bisa jadi henteu wani ku sabab bisi disalahkeun. henteu kaduga da ngarasa manéhna mah lain jalma anu satata jeung anu diajak nyarita. henteu weléh ati-ati ari nyarita. hartina pinuh ku létah nepi ka hésé rék nyarita. bisi salah. Lain baé basa Sunda gé disina nurutan basa Jawa ngagunakeun unggah-ungguhing bhasa atawa undak-usuk basa anu ngahaja dijieun pikeun ngabéda-bédakeun harkat jelema. Sangkan terangeun kumaha saenyana kaayaan. Padahal apan gegedén législatif téh formalna mah wakil rahayat. Bisa jadi ku sabab ngarasa éra. kahayang jeung pikiran rahayat. masih kénéh kandel. Dina éta paribasa digambarkeunana jalma anu rék nyarita henteu laluasa téh ku sabab sungutna kaheurinan ku létah. atawa dianggap teu merenah. Biasana ku sabab henteu wani ngedalkeun kereteging atina da kahalangan ku rupa-rupa karémpan. méntalitas sieun ku gegedén jeung pangagung.

rahayat ulah rék ngarasa heurin ku létah negor wakilna. Dina prakna mah sieun kénéh ku dunungan anu sawenang-wenang manan ku Allah anu cenah Maha Kawasa tur Maha Welas Asih tur aya firmanNa anu nyaurkeun yén nya Anjeunna anu baris ngajamin rezeki mahlukNa. nu penting ramé kadéngéna. Ngan lamun ti dua pihakanana. pamaréntahan baris jalan sakumaha mistina. Lamun nepikeun kereteging atina satarabasna sieun dibenduan. Sangkan tatag nepikeun pikiranana. Di antara bangsa urang ayeuna timbul anggapan yén ngadu arguméntasi téh pacowong-cowong ngomong. Numatak (atawa mangkaning) urang Sunda mah pangsieuneunana leungiteun bisluit. Palebah dieu sidik yén ngajak sangkan wani nyarita bruk-brak. nu ngawakilan jeung anu diwakilanana pada-pada niat babarengan ngabéla kepentingan bangsa jeung nagara (kaasup rahayatna). Pangajaran nyarita di sakola jigana geus lila henteu mentingkeun hal éta. apan kudu dilatih ti leuleutik barudak téh dilatih nyusun pikiran. sanajan sapoéna paling henteu maca ayat anu mangrupa jangji yén moal gumantung salian ti ka Allah paling henteu 17 kali. . henteu babari dirobah méntalna sangkan bisa nyarita tatag nepikeun pikiran jeung pamanggihna. rahayat henteu réa ilubiungna ku sabab sering ngarasa heurin ku létah. Nu matak lamun ngabandungan nu nyararita. Rahayat anu geus ti luluhur béh ditu kénéh sikepna kumaha kersa nu dibendo baé. kawani nepikeun pikiran jeung kahayang téh jadi hak. Nu jadi masalah di urang di Indonésia dina ngipuk démokrasi. Ngan lamun warganagara wani jeung ngarasa bébas nepikeun kereteging atina jeung kahayangna.Dina jaman kiwari anu rék ngipuk démokrasi. henteu heurin ku létah téh lain pagawéan gampang. bubuhan geus lila teuing rahayat urang mah hirup di alam féodal. ngedalkeunana dina susunan kalimah anu rapih sarta ngagunakeun arguméntasi anu babari kahartieun ku nu diajak nyarita. patarik-tarik nyarita. Anu kudu nurut baé kana paréntah kaum ménak anu jareneng. wakil rahayat bisa berjuang pikeun ngahontalna. asa tara puguh alangujurna. anu dianggap leuwih terang kana sagala hal anu patali jeung kahirupan pamaréntahan. hég waé engké kahalangan réputasina dina kapangkatanana. da nganggap hirupna gumantung kana bisluit. da tacan dibiasakeun nyarita brukbrak di hareupeun pangagung. Hartina lamun kasaksian yén para wakil rahayat henteu ngalaksanakeun kawajibanana ngabéla kepentingan rahayat. Malah lamun perelu ditungtungan ku ngadu peureup jeung siku. Adegan anu adu jotos di gedong perwakilan rahayat geus sering kajadian. malah kawajiban unggal warganagara.

tapi kudu diajar nyusun pikiran jeung nyusun arguméntasi pikeun rebut bener jeung ngabéla kapentingan balaréa. ngan aya dina hayalan anu nyaritakeun atawa nuliskeunana. Sontani (1920—1979) dina taun1957 nyebutkeun yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon-naon ku naon-naon.Kudu ditéangan carana kumaha sangkan barudak urang ti leuleutik kénéh ulah diajar jeung dibiasakeun ngarasa heurin ku létah. Maksud téh dina saban carita sipat si Kabayan téh henteu salilana sarua. Sakapeung digambarkeun jadi tukang tipu anu resep ngabobodo batur kaasup mitohana sorangan. ayeuna mah ditulis jadi buku sarta dijieun filem sagala. Cindekna unggal pangarang anu nyiptakeun carita si Kabayan bisa ngagambarkeun pasipatan tokohna luyu jeung kahayangna.*** Si Kabayan Saha urang Sunda anu henteu terang ka si Kabayan? Salian ti jadi tokoh dongéng anu baheula mah sok ditepikeun ku nini jeung aki ka incu. jadi mustahil aya bungkeuleukanana nepi ka kudu dikubur sagala. Maksudna manusa nu geus henteu kapurba deui ku rupa-rupa rasa anu biasa mangaruhan jelema. Komo deui ku paréa-réa balad anu daraékeun ngarurug sarta nyaremkeun pihak anu henteu sapamadegan jeung dirina bari ngagunakeun ancaman jeung kakerasan mah. Bari jeung lamun dititénan pasipatan tokoh si Kabayan téh henteu salilana konsisten. Démokrasi baris tumuwuh dina alam ngadu bebeneran ku pikiran jeung arguméntasi lain ku pacowong-cowong jeung paheuras-heuras genggerong. Di Banten béjana aya makam anu disebut makam si Kabayan. wani kurang ajar ngaheureuykeun mitoha. teu nyaho di cedo. kakara caritana sumebar bari jeung ditambahan atawa diréka-réka ku ahli carita. Buktina nu nyieun carita nu tokohna si Kabayan henteu béak-béak. Wallahu’alam naha enya anu dikubur di dinya téh si Kabayan anu sok jadi tokoh dongéng téa. Si Kabayan tokoh dongéng mah fiksi. Sakapeung digambarkeun pangedulan. Tapi henteu mustahil kétang sabada dikubur. Dina majalah basa Sunda sok aya lulucon anu tokoh utamana si Kabayan. atawa si Kabayan nu séjén deui. Si Kabayan téh dipikaresep pisan ku urang Sunda. Hartina ceuk Utuy mah si Kabayan téh manusa nu geus ngungkulan kamanusaanana. Tapi dina dramana anu ditulis ku . Enya henteuna kitu tanwandé kudu dipaluruh heula sacara ilmiah. Ku sabab kitu henteu kudu heran lamun Utuy T. komo deui ku tonjok jeung jotos mah. Alias manusa pinunjul.

Hartina tacan aya nu lian anu méré interprétasi orisinal boh ngeunaan si Kabayan boh ngeunaan Sang Kuriang. dijadikeun kaulinan. Si Kabayan anu aya dina dongéng cara anu dimuatkeun dina disertasina Maria CosterWijsman Uilen spiegel-verhalen in Indonesie in het biezonder in de Soendalanden (1929). Nu matak waktu Balé Pustaka nyusun buku Si Kabayan (1932) dumasar kana dongéngdongéng anu aya dina disertasina Maria Coster-Wijman. nyaéta anu henteu nyigeung-nyigeung parabot reproduksi jelema. henteu ngagambarkeun hal éta. Utuy ngabandingkeun tokoh si Kabayan anu geus teu naon-naon ku naon-naon téh jeung tokoh Sang Kuriang anu digambarkeun dina librétona Sang Kuriang (basa Indonesia 1959. Keur umumna urang Sunda si Kabayan téh lain tokoh idéal. Nepi ka kiwari interprétasi Utuy ka dua tokoh dongéng titinggal karuhun Sunda téh tacan aya nu ngabantah. da waktu dijurukeun mah apan kabéh manusa gé tacan hideng. Tangtu saréréa ogé kitu. 1963) jadi manusa individualis anu gnan percaya ka dirina pribadi baé. réa anu jorang anu ku sawaréh mah baris dianggap henteu merenah dibaca di lingkungan jalma sopan. anggapan Utuy téh luyu jeung kanyataan. Moal aya urang Sunda anu nganggap si Kabayan téh idolana. basa Sunda. Lamun aya jalma nyebut ka baturna. tapi saenyana mah ngaheureuykeun jalmajalma anu daratang marénta tulung ka inyana. Dirina sorangan mah apan geus teu naon-naon ku naon-naon. digambarkeun si Kabayan téh jadi dukun anu dianggap wacis jeung sakti. Sang Kuriang anu ngan percaya ka dirina sorangan jeung si Kabayan anu nganggap yén nu lian téh ngan aya pikeun diheureuykeun.Utuy dina basa Indonesia nu judulna Si Kabayan (1959). kumaha rék terangna saha anu ngajurukeunana? Ceuk Utuy. sabab terangna ngeunaan hal éta téh ti nu lian. ―Silaing mah . éta dua tokoh anu béda-béda sipatna téh mangrupa kakayaan batin ki Sunda. Naha anggapan Utuy yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon-naon ku naonnaon téh bener? Lamun urang niténan dongéng-dongéng si Kabayan anu kungsi aya dina khazanah sastra Sunda. boh lisan boh tinulis. Nu nyampak ngan carita pikaseurieun tur cara umumna carita pikaseurieun (lain ngan dina basa Sunda baé). Manéhna embung ngaku Dayang Sumbi téh indungna. nu dipilihan téh ngan carita anu ‖aman‖ baé.

Dina sajarah Républik Indonésia. henteu bisa nyanghareupan konflik téh salah. henteu bener. Jalma tukang heureuy anu tara pisan daria. Kitu deui munculna H. Ngan lamun aya urang Sunda anu préstasina diaku ku lain ku urang Sunda baé. Citra urang Sunda téh si Kabayan lain citra anu positif. Tapi Si Kabayan angger jadi tokoh anu dianggap has Sunda. . Leuwih réa anu ngaidéntifiaksikeunana téh ka si Kabayan. tangtu éta téh lain ku sabab baturna téa némbongkeun parangi anu pujieun. tapi ka Sang Kuriang anu ngawangun talaga buatan dina jero sapeuting. Pikeun ngarobah citra ngeunaan diri hiji bangsa atawa sélér. Ku sabagian urang Sunda jeung ku umumna nu lain urang Sunda si Kabayan dianggap representasi urang Sunda. Citra ngeunaan urang Sunda henteu bisa leupas tina citra si Kabayan. lain jadi bangsa paria nu ngan bisa ngékspor babu jeung kuli sarta gawéna kekeleyengan néangan hutang.kawas si Kabayan!‖. urang apan nyaksian munculna Ir. Tangtu baé anggapan yén urang Sunda téh sarua jeung si Kabayan. kudu nyieun légenda anyar upamana ku némbongkeun préstasi anu luar biasa dina ngawangun Indonesia jadi bangsa nu dipihormat ku bangsa lian. citra yén urang Sunda téh si Kabayan anu kabisana ngan bobodoran ku sabab henteu bisa ngungkulan masalah anu disanghareupan bisa leungit. Lamun urang Sunda hayang miboga citra anu positif. Djuanda dina waktu nagara nyanghareupan krisis kadaérahan dina ahir taun 1950-an. atawa ku sabab geu némbongkeun préstasi anu nyongcolang. Anggapan yén urang Sunda téh henteu bisa daria. malah najis). Dina tipologi Utuy. lain ku sélér lian sabangsa pada-pada urang Indonésia baé. Ali Sadikin nu suksés ngawangun Jakarta jadi kota métropolitan di tengah parobahan Orde Lama ka Orde Baru. henteu babari. tapi citra Sang Kuriang ogé henteu matak agul (ku sabab turunan anjing jeung babi nu ku budaya jeung kayakinan urang Sunda kiwari sorangan lain sato anu mulya. Tapi aya henteu aya nu sok ngaidentifikasi Sang Kuriang ka urang Sunda. duanana moal kagolongkeun ka si Kabayan anu geus henteu naon-naon ku naon-naon. anu dina nyanghareupan konflik jeung masalah jalan kaluarna ku bobodoran.