Anda di halaman 1dari 233

Ekrem Ajruli

Tetov, 2012
Botues
Arbria Design - Tetov
Drejtor
Hasim Hamzai
Redaktor
Rami Kamberi
Recensent
Fadil Curri
Lektor
Sulejman Mehazi
Kopertina
Arbr Kolonja - ArbriaDesign
Radhitja Kompjuterike
Afrim Bulica - ArbriaDesign
Kshilli organizativ - ArbriaDesign
Kushlrim Arili Ardilo IIjozi Doshmir Ademi Alel IIjozi
Irmir Homzoi Melin Imini ]elmir Homzoi
Alel Imini Somije Limoni
CP -
". ",
821.18-1(082.2)
AJRUL, Ekrem
100 Vjet Vargje Atdheut / Ekrem Ajruli. - Tetov : Arbria design,
2012. - 240 .: .; 21
SBN 978-608-236-008-9
COBSS.MK-D 92130314
Ky libr botohet me rastin e 100 vjetorit t pavarsis s Shqipris
dhe
20 vjetorit t themelimit t Shtpis Botuese dhe Shtypshkronjs
"ArbriaDesign" - Tetov.
Sponzoroi
100 Vjet Vargje
Atdheut
5
POEZIA SI AKT I QNDRESS
DHE I PRKUSHTIMIT ATDHETAR
Poezia e Atdheut erdhi n nj koh kur n artin e mbijetess t Atdheut kishin
shprthyer edhe nj numr figurash kombtare, t cilt t betuar nn peshn e
flamurit dhe gjeografin e Atdheut, fjaln t tyre t fundit na e lan si amanet:
Nse nuk ka liri ka vdekje.
Po, sht kjo fjali e shkruar mbi gjeografin e varreve t Shqipris, q prcillej
brez pas brezi si amanet e n veanti nga koha e Motit t Madh.
Sa madhore pr nj popull sht edhe nj fjali, si ajo e Pal Engjllit, q
dshmon se ky popull ka pasur qytetrimin e tij dhe se lindjet i ka pagzuar
shqip edhe motit kur shpata dhe zjarri binte mbi kokat tona.
Un'te paghesont' pr'emenit t'Atit e t'Birit e t'Spirit Senit (Un t pagzoj n
emr t Atit, t Birit, e t Shpirtit t Shenjt), sht kjo fjali pagzuese, q bnte
thirrje dhe, nuk lejonte q i huaji me gjuhn e tij, t asimilonte nj popull.
Sa e sa shkrimtar t tjer, sipas dshmive q na kan mbetur, do t ecin
drejt dijes pr ti thn armikut, se: kjo tok ka emr e gjuh dhe, nuk lejon t
ndshkohet e t sfidohet nga t huajt.
Madhore do t jen t gjitha shkrimet, q e mbajtn gjall gjuhn, madhor
do t jen njerzit e pens, t cilt edhe me jet do ta paguajn nj fjal shqipe.
Po, pas Pal Engjllit do t rreshtohen emra si: Marin Beikemi, Marin Barleti,
Gjon Buzuku, Pjetr Budi, Frang Bardhi, Pjetr Bogdani e t tjer, t cilt nuk
do t lejojn, q mbi kt tok, n vend t gjuhs shqipes t gjallrojn gjuh,
t cilat kishin nj qllim shuarjen e gjuhs, q trashgohej nga pellazgjishtja.
E prgjakur do t jet jeta e Atdheut, shekuj do ta rndojn me motet e
robris, por, poett nuk ndalojn, do ti rikujtojn mes popullit bmat e Motit
t Madh, do ta rikujtojn madhshtin e Aleksandrit, Sknderbeut, do ta
rikndojn njeriun shqiptar, q me gjoksin hapur duke i shndrruar brinjt n
shpata prball armikut, do ta rikthejn lavdin bashk me lirin n tokn q e
pagzoi shqiptar e, e pagzonte Shqipri.
Drit lirie do t duket mbi ret e robris, do t shfaqen penat si: Sami Frashri,
Noum VeqiIhorxhi, Noim Froshri, ]eronim De Rodo, CovriI Doro, Foshko Voso,
100 Vjet Vargje
Atdheut
6
Aleksandr S. Drenova, Zef Serembe, Ndre Mjeda, Risto Siliqi, Mihal Grameno,
Andon Zoko ojupi, FiIip Shiroko, Luigj Curokuqi, ]osil Bogeri elj, peno q do
ta rilindin madhshtin e Atdheut dhe, do ta kthejn krenarin duke i krkuar
mbi gjak kufijt e Shqipris s lodhur nga robria e, t rrudhur gjithandej nga
barbart.
Rilindja e nj populli bashk me Atdheun, do ti bj dhe kufijt e saj, do ti
bashkoj katr vilajetet duke i orientuar kah Prizreni si qendr, ku qndronin
kokat e kombit.
Edhe pse jeta e ksaj epoke ishte e shkurtr, jehona e saj lindi dashuri, q
nuk shteron edhe sot e ksaj dite Atdheu n nj shtet.
Po, jehon q gjallroj penat n krkim t liris, pena q n Manastir do
t bjn prpjekjen pr rikthimin e jehons s Prizrenit, lindjen e alfabetit dhe
unifikimin e gjuhs s shkruar, pr t ecur m leht drejt bashkimit kombtar.
Pranga robrie, prsri nuk ndalojn mbi njeriun shqiptar, ecja drejt liris
do t mbetet e vetmja fjal mes shqiptarve t lodhur nga robria.
As edhe vdekja q jepej nga armiqt e bots otomane, greke e sllave nuk do
ti ndaloj dasmort e liris.
Kjo natyr robrie nuk do ti ndaloj as edhe penat, si: Gjergj Fishta, Faik
Konico, Fon NoIi, MiIIosh Cj. NikoIo, Losgush Forodeci, Hoki SlrmiIIi, Nondo
Bulka, Mitrush Kuteli etj, pena t cilat do t arrin q m 28 Nntor 1912 n Vlor
n krye me IsmoiI QemoIin lo lhuon ljoIn e shenjl - Shqiprio ngo sol shl e
pa mvarme e lir.
Valvitja e flamurit n Vlor, brenda shtetit shqiptar, do t mbetet e vetmja
gjuh thirrje pr bashkim gjithandej Atdheut, q mbet jasht kufijve t shtetit
shqiptar. Rezistenca shqiptare, do t rilind prsri pena, q gjuh kndimi do
ta ken Atdheun, popullin dhe lirin.
Do l shloqen penol si: Felro Morko, ]okov Xoxo, Kosem Trebeshino, Folos
Aropi, Anlon Foshku, Nozmi Rrohmoni, Morlin Comoj, Drilro AgoIIi, IsmoiI
Kodore, Azem ShkreIi, AIi Fodrimjo, Arshi Fipo, Kole Xukoro, Isol MekuIi, Voreo
Ujko etj, t cilat do ti shkruajn Atdheut dhe plagve t tij.
Gjenocidet dhe pastrimet etnike nga bota greke e sllave, penat shqiptare nuk
do ti ln vdekjes ti merr me vete. Plagt bashk me qndresn, vdekjet e varret
do t ringjallen nga penat dhe, do ta hapin kaptinn e re, n librin e madh t
Historis Kombtare, duke e pagzuar sipas krahinave si bie fjala Plag ame
etj.
Penat shqiptare nuk do t pushojn edhe larg vendlindjes, larg atdheut,
asnjher spushojn s krijuari dhe s vepruari si poet dhe si atdhetar edhe n
Amerikn e largt apo gjithandej bots.
N poezit e tyre, jo rrall, ndihet pesha e mungess s atdheut, malli, dhimbja,
por edhe vetmia dhe kujtesa, q prshkohet nga nj shqetsim permanent, i cili
m pas shkrihet n artin poetik t poetve.
100 Vjet Vargje
Atdheut
7
Shpirti dhe mendja e poetve t mrguar, mbetet e lidhur fort n idealin e
lirimit t Atdheut dhe t bashkimit t trojeve shqiptare, t ndara padrejtsisht
ngo luqil e mdho n liIIim l shekuIIil l koIuor - XX.
T preokupuar vazhdimisht me lirin dhe Atdheun, nuk sht udi se n
pjesn drrmuese t krijimeve t poetve dominon tema e madhe e Atdheut,
tema e mungess s liris dhe, tema e lirimit.
Poezia e poetve gjithandej Atdheut dhe, atyre n mrgim, na del edhe si
nj poezi kushtrim, nj poezi n t ciln dominon ideja e atdhetarizms, ku
sublimon ideali i lart pr nj Atdhe pa ndarje, n t cilin shqiptart do t jetojn
me dinjitet t panprkmbur n tokn e tyre t mohuar.
Sot, bota shqiptare si dje, vazhdimisht sht n krkim t liris dhe bashkimit
t Atdheut n nj shtet, bashk me popullin edhe poett, t cilt i prin ksaj
rruge.
Klithjet e poetve, qoft n mesnat apo edhe n pik t dits, jan klithje
q kan kuptim. Mesazhi i tyre sht nj mesazh i bukur, nj mesazh pr brezat
q t mos mbeten pik e pes t pagzuar si: shqiptar, kosovar, am etj, por, t
mbetn ata q ishin si gjithmon - shqiptar.
Poett, shpesh t dshpruar nga gjuha politike e kohs dhe kufijt politik,
pin kupn e hidhur t vetmis.
Ata nuk e durojn q Atdheu i tyre t emrohet: Albania, Kosovo etj, kjo
pamje e Atdheut poett i bren si nj erozion trondits. Dhe, n mes ksaj pamje
tronditse, i kthehen poezis, ashtu si ushtari i liris shpats s drejtsis duke
br thirrje pr ringjallje dhe, zgjim nga agonia e jermis s liris.
Poezia e poetve nga Atdheu historik e m pas, mban vuln Kombtare me
koncept t formuar dhe t veant, q e dallon gjithsesi nga trsia kombtare
si n ecjen vertikale po ashtu edhe n qndresn e shikimeve - Atdhetart pr
Atdheun.
Ndaj, poett si gjithmon jan drit, si e vetmja pik orientuese e kombit, q
t ec rrugs, ku ideali q bartet ndr shekuj t shkrihet n liri e, Atdhe ta thot
ljoIn e lundil - Lirio ime ko kuplim, u boshkovo si n kohn e molil, kur emrin
e kisho - IIiri.
Rami KAMBERI
Shqipri
100 Vjet Vargje
Atdheut
11
Pashko VASA
U lind m 1825 n Shkodr.
Shkollimi: autodidakt, msoi shum gjuh t huaja.
Si 17 vjear punon si sekretar n konsullatn angleze
n Shkodr (5 vjet). M 1848 viziton Romn dhe
Venedikun, ku ishte epror ushtarak n luftn e
popullit italian kundr zgjedhs austriake. (n fund
italiant e larguan nga Venediku me dhun). M
1850 viziton Stambollin ku u punsua n Ministrin e
]oshlme l Turqis {posi dinle nj sr gjuhsh l huojo).
Vdiq: 182 n Libon
Veprat letrare:
Romani autobiografik Burgimi im, italisht, (1850)
Vllimi i poezive Trndafila e gjemba, italisht (1873)
Artikullin e gjer t botuar n Alfabetare
Shqypnija dhe shqyptart (1879)
Poezia Mori Shqypni, e mjera Shqypni
Romani Bardha e Temalit(1890), frngjisht.
Foshko Voso, Vepro I, II, III, IV {18)
O MOJ SHQYPNI, L MJLRA SHQYPNI
O moj Shqypni, e mjera Shqypni,
Kush te ka qite me krye nhi?
Ti ke pas qene nj zoj e rand,
Burrat e dheut t thirrshin nan.
Ke pas shum tmira e begati,
Me vashza tbukura e me djelm tri,
Gja e vend shum, ara e bashtina,
Me arm t bardha, me pushk ltina,
Me burra trima, me gra t dlira;
Ti ndr gjith shoqet ke qen ma e mira.
Kur kriste pushka si me shkrep moti,
Zogu i shqyptarit gjithmon i zoti
Ke qen pr luft e nluft ka dekun
E dhun mbrapa kurr si mbetun.
Kur ka lidh besn burri i Shqypnis,
I ka shti dridhn gjith Rumelis;
Ndr lufta trrebta gjithkund ka ra,
Me faqe tbardh gjithmon asht da.
Por sot, Shqypni, pa mthuej si je?
Po sikur lisi i rrxuem prdhe,
Shkon bota sipri, me kamb, tshklet
E nji fjal tambl askush sta flet.
Si mal me bor, si fush me lule
Ke pas qen veshun, sot je me crule,
E st ka mbetun as emn as bes;
Vet e ke prishun pr faqe tzez.
100 Vjet Vargje
Atdheut
12
Shqyptar, me vllazn jeni tuj u vra,
Nder nji qind eta jeni shprnda;
Sa thon kam fe sa thon kam din;
Njeni: jam turk, tjetri:latin
Do thon: Jam grek, shkje-disa tjer,
Por jemi vllazn tgjith more tmjer!
Priftnit e hoxht ju kan hutue,
Pr me ju damun me ju vorfnue!
Vjen njeri i huej e ju rri nvotr,
Me ju turpnue me grue e motr,
E pr sa pare qi do tfitoni,
Besn e tparve tgjith e harroni,
Baheni robt e njerit thuej,
Qi nuk ka gjuhn dhe gjakun tuej.
Qani ju shpata e ju dyfeqe,
Shqiptari u zu si zog nder leqe!
Qani ju trima bashk me ne,
Se ra Shqypnia me faqe ndhe!
E si ka mbetun as buk as mish,
As zjarm n votr, as drit, as pish;
As gjak n faqe, as nder ndr shok,
Por asht rrexue e bamun trok!
Mblidhniu ju vashza,
mblidhniu ju gra,
Mata sy tbukur qdini me qa,
Eni tvajtojm Shqypnin e mjere,
Qi mbet e shkrete pa emn, pa nder;
Ka mbet e veje si grue pa burr,
Ka mbet si nan, qi spat djal kurr!
Kujt i ban zemra me e lan me dek
Kt far trimneshe, qi sot asht mek?
Kt nan t dashtun a do ta lam,
Qi njeri i huej ta shklas me kamb?
Nuk, nuk! Kt marre askush se do
Ket faqe tzez gjithkush e dro!
Para se thupet kshtu Shqypnia,
Me pushk ndor le tdes trimnia!
oniu, shqyptar, prej gjumit oniu,
T gjith si vllazn nnji bes shtrngoniu,
E mos shikoni kisha e xhamia:
Feja e shqyptarit asht shqyptaria!
Qysh prej Tivarit deri nPreveze,
Gjithkund lshon dielli vapedhe rreze,
Asht tok e jona, prind na e kane lan
Kush mos na e preki, se desim ttan
T desim si burrat q vdiqn motit
Edhe mos marrohna prpara Zotit.
100 Vjet Vargje
Atdheut
13
Naim FRASHRI
U lind m 25 maj 1846 n Frashr-Danglli. Naimi
ishte vllai i mesm i Abdylit dhe Samiut, bir i Halit
dhe Emine Frashrit. Msimet e para i mori n gjuhn
turke-arabe-persiane te hoxha i fshatit, gjithashtu
msoi individualisht edhe nga vepra Hadikaja e
Dalip Frashrit. Fshati zhvilloi te Naimi shpirtin
meditues e skofiar dhe ndjenjn e humanizmit.
Abdyli pas vdekjes s t atit, Naimin s bashku me
vIIon e vogI Somiun i shprnguI n ]onin pr l vozhduor msimel n
gjimnazin "Zosimea".
Smundja dhe lodhja e madhe ia keqsuan shndetin poetit, zemra e t cilit
pushoi s rrahuri m 20 tetor 1900, n moshn 54-vjeare, i zhuritur nga malli
pr atdheun dhe me brengn q s'e pa dot t lir.
Krijimtaria e gjer letrare e Naimit, me veprat poetike e didaktike, kap nj
periudh t shkurtr prej 13 vjetsh (1886-1899). Vetm n vitin 1886 ai
botoi veprat "Bagti e Bujqsia", "Vjersha pr msonjtoret e para", "Histori
e prgjithshme" dhe poemn greqisht "Dshira e vrtet e shqiptarve", "E
kndimit unavet kndonjtoreja". M 1885 botoi prmbledhjen me vjersha
persishl "TehojyIol" {Indrrimel) m 1888 boloi "Diluril", m 180 "LuIel e
vers", m 1894 "Parajsa dhe fjala fluturake", m 1898 "Historia e Sknderbeut"
dhe "QerbeIon" dhe m 188 "Hislorio e Shqipris".
O Atdhe! M je i dashur sa m ska
M je nn, m je motr, m je vlla.
Nga ka rrotull m i shtrenjti
ti m je,
Je m i miri nga do gj q ka ky dhe.
Ty prdit t pat par ime nn,
Dheu yt n fund at e pati ngrn.
Nmruar ti pat lulet syri i saj.
Te ti lindi, te ti vdiq ajo pastaj.
Ti i ke par gjysh strgjyshrit e mi,
Edhe eshtrat tretur ua ke po ti.
Nga ti, o shpirt-o kurr sqen ndar.
Pran teje patn qeshur, patn qar.
Nna ime vdiq,
ndaj ty t kam sot nn,
Nn q ske vdekje kurr, faqehn,
Numri prap n vend mbetet kurdoher.
Begatoje, o Zot, ti kt vend!
Epu njerzve t tij ti mbroth e shend!
Hi u bfshin gjithmon armiqt e tij!
Gas prjet pain zotrit e tij!
I begat, i lulzuar qoft ai,
Nj t ardhme past plot me lumturi
ATDHLU
100 Vjet Vargje
Atdheut
14
GJUHA JONL
Vllezr shqiptar!
T prekim urtsin,
T zm udhn e mbar,
T ngjallim Shqiprin.
Shqipria ka qn
Edhe po do t jet,
Po sot n ditt tn
T met t mos ket.
E ka nderuar zoti
Gjithnj Shqiprin,
Ish fort mir qmoti,
Do bhet dhe tanin.
Sa ishte trimria
Nat koh t vjetr,
Kish emr Shqipria,
Sa skish nonj vnt tjetr.
Sa burra kordhtar
Ka nxjerr Shqipria
M pastaj e m par,
Qi shkruan istoria!
Ajo ish koh e zjarrt
Dhe kish mundime tepr,
Po sot pend dhe kart
Na duhet, nuk tjetr.
O burra, shqiptar,
T marrim diturit,
Se ssht kohe par,
Tani lipset drit.
T shkruajm gjuhn tn,
Kombin ta ndritojm,
Gjith sht e ka qn
Ngadalz ta msojm.
pa shihni gjuh e mir!
Sa shije ka e hije,
e bukuredhe lir,
Si gjuh perndie.
Shume bardh kjo dit
Pr gjith shqiptart,
Do na sjell nj drit,
Q se kishin t part.
Kjo drit do na bjer
T gjitha mirsit
Dhe gjith do ti ngrer
Dmet e marrzit.
Si lum kush z t mbjell,
Lum kush v kt pem!
Se kjo ka pr t pjell,
Smbulohet me rem.
100 Vjet Vargje
Atdheut
15
Filip SHIROKA
U lind n Shkodr m 1859. Aty kreu edhe shkolln
iloIione l qylelil. N kohn e Lidhjes Shqiplore l
Prizrenit ishte nj ndr pjesmarrsit e saj.
Filipi prfundoi shkolln franeskane t Shkodrs.
M von punoi si libralidhs. Njri nga msuesit e
lij ishle poeli orbresh Leonordo De Morlino {1830-
1923), ndikimi i t cilit ndjehet n vargjet e Shiroks.
Vdiq n Bejrul l Libonil m 135 me moII e doshuri
pr atdheun, me dshirn q t varroset n Varrezat e Rrmajit ku kishte varrin e
babs e nns s dashtun.
Poema e par e botuar ishte AllAlbania allarmi, allarmi! (N Shqipri, n
arm, n arm!).
Botoi vllimin me titullin Zani i zemrs, Tiran 1933.
Poezit m t njohura jan Shko dallndyshe dhe Dallndyshe eja.
SHKO DALLLNDYSHL
Udha e mbar se erdh pranvera,
shko, dallndyshe tue fluturue,
prej Misirit ndhena tjera,
fusha e male tue krkue;
nShqipni shko, pra, fluturim,
shko n Shkodr, nqytetin tim.
Shndet prej meje t mi falsh
saj shpis vjetr ku kam le,
me ato vende rreth tprfalesh,
ku kam shkue kohn e re;
atje shko, pra, fluturim,
fal me shndet qytetit tim.
Me ato male, me ato kodra,
me ato prroje rreth tprfalesh
nato fusha q mka Shkodra
t lulzueme, aty tndalesh;
tue kndue me amblcim,
fal me shndet qytetit tim.
Tmujsha dhe un me fluturue
dojsha dhe un me u nis me ty,
dojsha nShkodr me kalue,
me pa prap atvend me sy!
Por... ti shko atje... fluturim
e ti qajma fatin tim.
100 Vjet Vargje
Atdheut
16
SI PO PRISHLT GJUHA SHQIPL
Gjyshat ton, eh pain drit!
Njerz koktrash, kurgja skan dijt:
Jan ken thutuemun!...
Ata tmjert skan dijt athera,
as buon giorno, as kalispera,
as sabah sherif teheir-ollsun!
Na sot jem pr tu lavdue,
dijm me fol, me bisedue
nga mendja jem holluemun!
ojm ndhe thuej djalin mu msue,
kombin ton me prparue,
dhen ton me nderuemun;
Rri nshkoll djali pes - gjasht vjet,
kur vjen nShkodr, shqyp nuk flet,
Shqypen ka harruemun!!!!
Kur flet shqyp, asht ud me ndi
Gjys-pr-gjys tue e przi
me fjalt tgjuhve thueja!...
Thot: me than la verita
ktu n Shkodr sot dika
jan civilizuemun...
La gioventu ka studiue
di me fol, me ragionue
po mvjen mir: bravissimo!
Veramente, nshkolla thueja
me ken me studiue dhe grueja,
kish me u ndrit il popolo,
Se ndhe thuej asht rispettata,
grueja asht emancipata,
nuk asht schiava e burrave!...
Dhe kah ana e Toskenis
ku jan shkollat e Greqis,
ud asht me i ndigjuemun;
Atje Toskat tthot gjithehera:
mirmbrma, kalimera
si ta kam, kalla mu ise?!
Thuej: po bahet nga Greqija?
Tthot: atje sht elefterija,
bota sht e gzuar!!!
Nga Jakova e nga Pesrendi,
nStara Serbia(?!) ku i kishteni
msohet nshkolla tserbve,
Tue fol shqyp tthot me pahir:
si je brate, nadja e mir,
dobro utro, kakoti?...
E kshtu gjuha po shmtohet,
dhe kshtu kombi po mjerohet
nga shkollat e hueja!...
100 Vjet Vargje
Atdheut
17
Ndre MJEDA
U lind m 1886, n Shkodr n nj familje t varfr.
Kreu shkolln fetare n Shkodr, pastaj m 1899
ndoqi kurs pedagogjik n Valenci dhe Kraljevic. M
1884-studion n Fakultetin Filozofik n Rom dhe
teologjin n degn e Krakovit.
M 1902-themelon shoqrin Agimi. Merr pjes
n Kongresin e Orientalistve n Rom. M 1908
sht pjesmarrs n Kongresin e Manastirit. M
1916, antar i Komisionit letrar n Shkodr. Gjat viteve 1920-24 ishte deputet i
Parlamentit t Shqipris,1930profesor i shqipes n Shkodr.
Vdes: 1937 n Shkodr.
Veprat letrare:
]uveniIio {prmbIedhje poelike,Vjen) 117.
Lissus {poem, Shkodr) 128.
Lirio {poem, Shkodr) 137.
Scodra (poem, Shkodr) 1939.
Veprol shkencore 104-FoIoloIel n gjuhn shqipe, Leiden.
Kndime pr shkollat e para t Shqypnis.
Foell e mdhenj l IloIis 132.
Shkoll e jet (antologji, Shkodr) 1934.
Dromca toponomastike 1936.
Fjalorth i ri 1942.
GJUHA SHQYPL
Prmbi za q lshon bylbyli,
gjuha shqipe mshungullon;
prmbi er q jep zymbyli,
pa da zemrn ma ngushllon.
Ndr komb tjera, ndr dhena tjera,
ku e shkoj jetn tash sa mot,
ve pr ty mrreh zemra e mjera
e prej mallit derdhi lot.
Nji kto gjuh q jam tue ndie,
jan t bukra me themel
por prap kjo, si diell pa hije,
pr mue ttanave iu del.
Ku nbreg tCemit rritet trimi
me zbardh, Shqipe, zanin tand,
e ku Drinit a burimi
q shprndahet kand e kand.
100 Vjet Vargje
Atdheut
18
Geg e tosk, malsi, jallia
jan nji komb, mu da, sduron;
fund e maj nji a Shqipnia
e nji gjuh tgjith na bashkon.
Qoft mallkue kush qet ngatrrime
ndr kto vllazn shoq me shoq,
kush e dan me flak e shkrime
ka natyra vet prpoq.
Por me gjuh kaq tmome e mjera
si njbij kjo q pa prind mbet:
pr thuej tmbajshin dhenat tjera,
stkishte kush pr motr tvet.
E njat tok q je tue gzue,
e ke zan tash sa mij vjet,
shqiptaria, q mbet mblue
sot nn dhe, edhe shqip flet.
100 Vjet Vargje
Atdheut
19
Andon Z. AJUPI
U lindi m 1866, n Sheper t Zagoris-Gjirokastr,
n nj familje fshatare.
Shkollimin fillor e kreu n shkoll greke, t mesmen
n kolegj fetar- Aleksandri, pastaj studimet n
Fakultetin e Drejtsis-n Gjenev. 1893-kthehet n
Kavall, pastaj shkon n Egjipt. M 1898-u paraqit
n gazetn Shqipria-Bukuresht ku trajton shtjen
e alfabetit t prbashkt pr shqiptart. M 1919
shkruan memorandum te shoqria shqiptare Misiri drejtuar Konferencs
Paqsore t Versajs.
Vdes m1930, n Helipolis- Kajro.
Veprat letrare:
1898- Duke krkuar nj alfabet(artikull); 1902-Baba Tomorri (prmbledhje
poetike, Kajro); bn kthes n letrsin shqiptare prej romantizmit n realizm;
1908-Konstitucioni n Turqi (artikull, Kajro);1914-Klub i Selanikut (artikull-
pomlIel, Igjipl),121-FrroIIo{prklhim, HeIipoIis, Igjipl), 122-LuIel e
Hindit(prkthim, Kajro).
Vepra t botuara nga tjert:
1937-Pas vdekjes (komedi, Kajro); 1937-Burri dheut(tragjedi, Kajro).
Dorshkrime l humburo: Delyro-drom. Kng e vome {vjersho pr L.II.Bol).
TRIM I SHQIPLRISL
Kush ka qen trim nj her?
Aleksandr i Math i vjer,
Pirrua me shok t tjer
n Shqipri kan ler,
Po nga t gjith mi zoti,
Sknderbeu Kastrioti.
O mbret i dashur, ku je?
Ku je, more Sknderbe?
Si duron ti nn dhe?
Nuk tvjen keq pr ne?
Q ditdn, q na le,
vendi yn u be raje)...
T lutemi dit e nate,
nate jete ku ke vate,
drgona shpres e urat
t mos rrojm si grat...
T ngrihemi t lftojm,
(armiqt)Turqit ti dbojm,
Shqiprin ta shptojm
Dhe lir e me nder t rrojm.
100 Vjet Vargje
Atdheut
20
MLMLDHLU
Mmdhe quhet toka
ku me ka rnduar koka,
ku me ka dashur mm e at,
ku me njeh dhe gur i thate,
ku kam pasure shtpin,
ku kam njohur perndin,
strgjyshet ku kan qn
dhe varret qe kane vene,
ku jam rritur me thrrime,
ku kam folur gjuhen time,
ku kam fis e ku kam fare,
ku kam qeshur ku kam qare,
ku rroj me gaz e me shprese,
ku kam dshir te vdes.
KU KLMI LLRL
N vend kemi ler?
Ku na bjn nder?
- N Shqipri.
Po njeriu vete,
cilt do n jet?
- Do vend e tij.
Ku i duket balta
m e mbl se mjalta?
- N vend te tij.
Ku munt t gzoj
dhe me nder t rroj?
- N Shqipri.
Prse t punoj
dhe t lakmoj?
- Pr vend e tij.
100 Vjet Vargje
Atdheut
21
Gjergj FISHTA
U lind n fshatin e vogl Fisht t Zadrims, m 23
lelor 1871. ]eln e liIIoi si borl. For shum shpejl, kur
ishte 6-vjear zgjuarsia e tij i bie n sy famullitarit
t fshatit, i cili e drgon n Seminarin Franeskan t
Shkodrs. M 1880, kur hapet seminari n Troshan, ai
vijon n kt shkoll. Ktu ai shfaqi trillin poetik. M
1886 drgohet pr studime n Bosnj. Vitin e par e
kaloi n Gujagor afr Travnikut. Msimet filozofike
i mori n kuvendin e Sulidks ndrso olo leoIogjike n kuvendin e Livnos. T ksoj
kohe jan edhe "Ushtrimet e para poetike". M 1908 u zgjodh Kryetar i komisionit
l AIlobelil-Monoslir, m 11-lhemeIon Komisin Lelrore {me L.Curokuqin),
m 113-144 bolohel revislo "HyIIi I Drils", m 121-Cjim."IIIyricum"-Shkodr.
Njihle Homerin, VirgjiIin, Donlen. Ishle pjesmorrs n Konlerencn Foqsore l
Foris-11, AsombIen e Kombeve l Boshkuoro n Nju ]ork-122, Alhin-130,
Bukuresht-1931, Stamboll-1913. Vdiq m 30 dhjetor 1940.
Veprat letrare:
Lohulo e MoIcis {vepr epike me 30 kng) 105-137, Anzol e Fornosil {solir)
1907; Pika Voeset (ose Vallja e Parrizit) 1909; Mrizi i zanave (vepr epike) 1913;
Gomari i Babatasit (satir) 1922; Shqiptari i gjytetnuem (melodram) 1911;
VIIoznio {drom) 10, Shn L.Conzogo {meIodrom) 12, ]udo Mokobe
{lrogjedi), Iligjenio n AuIIi {lrogjedi) 114, Mojsi CoIemi e DeIi Ceno {vepr
epike); Poem pr Skenderbeun (sipas Barletit).
GJUHA SHQYPL
Porsi kanga e zogut tvers,
qi vallzon nblerim t prillit;
porsi i ambli flladi i ers,
qi lmon gjit e drandofillit;
porsi vala e bregut tdetit,
porsi gjama e rrfes zhgjetare,
porsi ushtima e nji termetit,
ngjashtu a gjuha e jone shqyptare.
Ah! po; a e ambel fjala e saje,
porsi gjumi mnji kerthi,
porsi drita plot uzdaje,
porsi gazi i pamashtri;
edhe ndihet tue kumbue;
porsi fleta e Kerubimit,
kai bien qiellvet tue fluture
ntzjarrtat valle tameshimit.
Pra, mallkue njai bir Shqyptari,
qi kete gjuh t Perendis,
trashigim, q na la i Pari,
trashigim sia len ai fmis;
edhe atij iu thaft, po, goja,
q prbuz kt gjuh hyjnore;
100 Vjet Vargje
Atdheut
22
qi ngjuh thuej, kur sasht nevoja,
flet e tvetn e len mbas dore.
N gjuh shqype nanat tona
shi prej djepit na kan thanun,
se asht nj Zot, qi do ta dona;
njat, qi jetn na ka dhanun;
edhe shqyp na than se Zoti
pr shqyptar Shqypnin e fali,
se sa tenden stina e moti,
do ta gzojn kta djal mbas djali.
Shqyp na vete, po pik ma para,
nagim tjets kur kemi shkue,
tue ndjeke flutra npr ara,
shqyp ma spari kemi kndue:
kemi kndue, po armt besnike,
qi flakue kan ndor tshqyptarvet,
kah kan dek kta pr dhe ttParvet.
N kt gjuh edhe njai Leka,
qii rruzllim mbretnin si a, xuni,
n kt gjuh edhe Kastriota
u pat fole njatyne ushtrive,
qi sa tdrise e diellit rrota,
kan me kne ndera e trimnive.
Pra, shqyptare do fes qi tjini,
geg e tosk, malci e qyteta,
gjuhn tuej kurr mos ta lini,
mos ta lini sa tjet jeta,
por pr t gjithmon punoni;
pse, sa tmbani gjuhn tuej,
fisi juej, vendi e zakoni
kan me u mbajt larg kambs shuej,
Npr gjuh shqype bota mbar
ka me ju njoht se fis ju kini,
ka me ju njoht pr shqyptar;
trimi nza, sikurse jini.
Prandaj, pra, ne doni fisin,
mali, bregu edhe Malcija
prej njaj goje sod tbrohrisim:
Me gjuh tvetn rrnoft Shqypnia!
100 Vjet Vargje
Atdheut
23
Aleksandr S. DRENOVA
(ASDRENI)
Poet i shquar, publicist dhe veprimtar patriot e
demokrat. U lind m 1872 n Drenov-Kor n nj
lomiIje l vorlr lsholore. I mbelur jelim u delyruo
t braktiste shkolln e mesme dhe t mrgonte n
Rumani m 1889. Mori pjes gjallrisht n prpjekjet
e kolonis s shqiptarve t Bukureshtit n luftn
pr lirimin kombtar dhe u shqua si veprimtar i saj. Vllimin e vet t katrt
Kambana e Krujs nuk e botoi dot me gjallje. N vjershat e viteve t fundit t
jets prshndeti ngadhnjimin e revolucionit popullor n Shqipri. Vdiq m
1947 n Drenov.
Veprat letrare
Rreze dielli, ndrra e lot, Zri i kryengritsve, Krerve tradhtor,
prblimi, Shqipria m 1914, Burri i dheut, Hymni i fests, Fisnikt e
Shqipris, Republika shqiptare, Trashgimi, Kambana e Krujs.
Me vite jam larguar,
HIMNI I FLAMURIT
Rreth flamurit t prbashkuar,
me nj dshir e nj qllim,
t gjith atij dukiu betuar
t lidhim besn pr shptim.
Prej lufte ve ai largohet
q sht lindur tradhtor,
kush sht burr, nuk frikohet,
po vdes, po vdes si nj dshmor!
N dor armt do ti mbajm,
t mbrojm atdheun n do knd,
t drejtat tona ne si ndajm;
ktu armiqt skan vend.
Se Zoti vet e tha me goj
q kombe shuhen prmbi dhe,
po Shqipria do t rroj,
pr t, pr t, luftojm ne!
O flamur, flamur, shenj e shtrenjt
tek ti betohemi ktu,
pr Shqiprin, atdheun e shtrenjt,
pr nder edhe lavdimn e tu.
Trim, burr quhet dhe nderohet
atdheut kush iu b therror.
Prjet ai do t kujtohet
mbi dhe, nn dhe si nj shenjt!
100 Vjet Vargje
Atdheut
24
SA TL DUA SHQIPLRI
Sa t dua, o Shqipri,
sa me mall ndiej e sa dshir,
pr ty gaz e dashuri
mu n zemr m ka mbir!
Se pr mua, o Atdhe,
je nj lule aq e vyer,
sa nuk gjendet prmbi dhe
shpirtin tim pr t ushqyer!
i dashur Atdhe,
por nuk t kam harruar,
se shum i mbl je.
Kjo zemra m kndon
pr ty, o Shqipri,
por prap m lngon,
se je n varfri.
T fala t drgoj,
kndej ku jam Atdhe,
gjithnj po t kujtoj,
se birin tnd m ke.
I DASHUR ATDHL
100 Vjet Vargje
Atdheut
25
Fan Stilian NOLI
U Iindi n Ibrik-Tepe n Idrene l Turqis, m jonor
1882.
Shkollimin fillor e kreu n shkoll greke, gjimnazin
n Keshan, studimet e filozofis i filloi n Athin
por nuk i mbaroi. N vitin 1908, shkon n Amerik
studion historin n U.Harvard deri m 1912, m
von shugurohet prift dhe angazhohet pr ndarjen
e Kishs Ortodokse Shqiptare nga ajo greke q njihet
nga Patriarkana e Konstantinopolit m 1937. Studion muzikn n Konservatorin
e Nju-IngIendil. M 134-lem dipIome pol poemn simlonike Sconderberg.
Vdes m 1965.
Veprat letrare
IsroeIil dhe FiIislin {drom 3 oklesh) 107,- Funuor dy her-Hislorio e
Sknderbeut (proz) 1921 dhe 1947; Autobiografia (anglisht, shkrim n proz)
1960; Albumi (vllim poezish) 1947.
Prkthimet: veprat e klasikve dhe humanistve botror si: Martesa me pahir-
MoIieri Vonino Vonini-SlendoIi {noveI), Armiku i popuIIil-Ibzen {drom), Zonjo
Ingro e Oslrolil-Ibzen {drom), OleIIo-Shekspiri {lrogjedi), ]uI Cezori-Shekspiri
(tragjedi); Hamleti-Shekspiri (tragjedi); Makbethi-Shekspiri (tragjedi); Don
Kishoti-Servantesi (roman).
Kur tufani e thuri fen,
Kur tirani e krrusi atdhen,
Mi nj breg t Dragobis
Priret Flamur i liris.
Atje nisi, atje mbaroj,
Atje krisi, atje pushoj,
Rrufe-shkab e Malsis,
N nj shkmb t Dragobis.
SHPLLLA L DRAGOBISL
(Elegji pr Bajram Currin)
Vendi dridhej, ay mbeti
Se stronditej nga trmeti.
Div drangoj i Dragobis,
Trim tribun i Vegjlis.
O Bajram, bajrak i gjalle,
More nam me gjak ne balle,
Te nj shpell e Dragobis,
Yll i rrall i burrris.
100 Vjet Vargje
Atdheut
26
Thon u-shtri e thon u-vra,
Po ti svdiqe, or Baba,
As te shkmb i Dragobis,
As te zemr e Djalris.
As je vrar e as po vritesh
Legjendar Ante po rritesh.
Dithiramb i Dragobis,
Tmerr, panik i mizoris.
Me Zjarr Shenjt u-ndrit kjo shpell.
Gjer ne qiell u-ngrit Kshtjell
Pr lirimn e Shqipris
Katakomb e Dragobis.
HYMNI I FLAMURIT
O Flamur gjak, o Flamur shkab,
O vent e vatr, o nn e bab,
Lagur me lot, djegur me flag,
Flamur i kuq, Flamuri i zi!
Fortese shkmbi, tmerr tirani,
Ste tremp Romani, as Veneciani,
As Serp Dushani, as turk Sulltani,
Flamur i math per Vegjeli
Flamur q lint Shn Konstandinin,
Pajton Islamn e Krishterimin,
pall midis feve vllazrimin,
Flamur bujar pr Njerzi.
Me Sknderben u lavdrove
Dhe n furtun i funtmi u shove
Me Malon prap lart vrapove,
Yll i pavdekur pr Liri.
Sa shpesh pastaj prdhe u shtrive
Me zjarr e zi u ndeze, u nxive,
Po do mizor me shpat e grive,
O fushkuq, o shkabzi!
Prpjet prije Shqiprin,
Prlintja shpirtin dhe fuqin,
Diell pr vllan, yrnek pr fqin.
Pr botn ndrr e qiell i ri!
100 Vjet Vargje
Atdheut
27
Risto SILIQI
U lind n Shkodr, m 1882, n familjen e nj
bukpjeksi. Vijoi shkolln fillore serbe n Shkodr
dhe m pas shkolln qytetse turke Ruzhdijen.
I ndjekur ngo pushluesil lurq pr veprimlori
atdhetare, arratiset bashk me tre vllezrit e tij n
Cetin t Malit t Zi, ku punoi si kuzhinier, kamerier
etj. Aty kreu edhe shkolln e mesme.
Libri "Fosqyro e dilve l prgjokshme", e boluor n
Trieste m 31 korrik 1912, pak koh para shpalljes s pavarsis, kishte 176 faqe,
20 proza dhe 28 poezi.
Poezit e Siliqit jan t frymzuara nga qndresa heroike e popullit shqiptar,
heroizmin e treguar gjat kryengritjeve, duke hedhur kushtrimin pr luft deri
n fitore.
Vdiq m 1 maj 1936 n Shkodr.
MBAS LUFTIMIT NL KOSOVL
Pushka plasi, u dha kushtrimi,
Pollaba u dridh nn kmb.
Kaanikun e mbloi timi, -
Derdhet gjaku pr gjith pllamb!
Isa Begu Buletina
Bir i ndjers Kosovesh,
Mbi halldupa, mbi strvina
Nget e shklet me shpat vesh!
Kah Prishtina, kah Peshteri
Topi, pushka po krset;
Trim i rrall Idriz Seferi
Para djelmve ban gajret.
Gzou, gzou Budakova
Me Hasan-Hysen uzdaj:
Azijati ra ndr prova,
Nuk po din se kah tia mbaj!
Dridhet toka prej duhis,
Ngjak po lahen gur e dhe,
Fatosat e Shqyptaris
Po luftojn porsi rrufe.
Lot po derdh Sulltan Mehmeti
I Prkulun nvend u struk;
E, turpnue, Hyrijeti
Mu tu kpuct ndej kacuk!
100 Vjet Vargje
Atdheut
28
Shef i mjeri se u nguti
Me tradhti me shkel Shqypnin,
Xhavit Pasha e Turguti
Ia turpnuen ushtrin!
Mjekrrn zhgul Mahmud Shefketi!
E tuga e xu n fyt, -
Sa ushtria qi i mbeti,
Dhe Hyrjeti mbet pa fryt!
Valle Zanat Shqyptare
Dalin Sharit e gzojn,
Mbledhin lule, gemba e bare,
Po punojn e po kndojn.
Punojn, ehu, fal u kjosha,
Po qindisin si kunor:
Me kunorue sa fatosa,
Sa Fatosa, sa Dshmor!
100 Vjet Vargje
Atdheut
29
Ali ASLLANI
U lind m 28 nntor t vitit 1884 n Vajz t Vlors.
N VIor kreu shkoIIn liIIore, n ]onin shkoIIn e
mesme, gjimnazin Zosimea n vitin 1888. N fillim
sludioi mjeksi, por posloj vozhdoi Inslilulin e Lorl
t Shkencave politiko-shoqroro-administrative n
Stamboll. Pas shkolls kreu stazhin n prefekturn
e ]onins. N vilin 108 zvendsoi pr lre muoj
nnpreleklin e DeIvins dhe u klhye prsri n ]onin.
Vdiq n Tiran n 20 dhjetor 1966.
Veprat letrare
U b i njohur me poemn "Hanko-Halla" q u botua n vitin 1942. Ndr librat e
botuar n vitet 1960-66 prmendim: "Vidi-vidi pllumbesh" (1960), "Shqipria
kryesorja" (1961), "Vajzat dhe dallndyshet" (1964), "Kur merr zjarr rrufeja"
(1966), pas vdekjes iu botua "Poezia shqipe" 1973.
sht autori i kngs s njohur "Vlora, Vlora".
VLORA, VLORA!
Jam vlonjat e jam vlonjat,
e kam shkabn mm e at,
shkaba trime dykrenore
fron e saj e ka n Vlor!
Vlora, Vlora, Vlora, Vlora,
rroki armt, bja forra!
Vlora trime shqiptare
si rob jetn se do fare,
a do mbetet Shqipri,
a do bhet tym e hi!
Vlora, Vlora, Vlora, Vlora,
rroki armt, bja forra!
Jam vlonjat e jam burr,
sduron burri zgjedh kurr,
jam vlonjat e si vlonjat
di bj luft me t shtat!
Vlora, Vlora, Vlora, Vlora,
Bjeri, moj, tu lumt dora!
Jam vlonjat dhe trim me bes,
rreth flamurit di t vdes,
a me hir a me pahir
doemos do rroj i lir!
100 Vjet Vargje
Atdheut
30
ISMAIL QLMALI
(Vjersh e pa botuar, shkruar e knduar ditn q erdhi Ismail Qemali n Vlor i vdekur)
Mbyllur det edhe stere
Kush do pyes? ... edhe prse?
kush pyet pr Shqiprin,
Rreth me male nj shkretin
E pa z dhe e pa zot
Vetm vlente pr nj bot
Q t bnej ndonj dit,
Nj thrrime nj kafshit
Pr at e pr kt,
Vlefte saja h pr h,
Dele dajos........
Kur nji dit,
Vjen e faqet nj Profit;
Ish nji plak i bardh bor,
Nji bajrak me zok n dor;
an tok e an det
Si i an rrufeja ret;
Edhe zbriti mu atje
Ku i than nga se pr se
Po atje n at vnd,
Dy t prishurit na mnd,
Jo q nuk i than miserdhe
Po i than dhe shko nga erdhe!
Plaku gjor e plaku mjer,
Ku do vej e ku do bjer,
Npr er e npr shira
Npr gropa me shllira?
Iku dit e iku nat
I mungon dhe buk e that;
Edhe buka i mungonte,
Vtan zmra i valonte.
Si ish balt, kmba kridhej,
Si ish plak, trupi dridhej,
Andej ruhej nga armiku,
Ktej ruhej nga i ligu.
Mirpo plaku bri krah;
Kaloj male, kaloj brigje,
Kaloj pellgje t pa vah,
Kaloj pyje t pa shtigje
Syr i tija nj yll shihte
Dita yllin po e fshihte.
Plaku iku, iku, iku
Pas ca dite nj mngjes,
Kur dgjon nj z kikiku,
Nj qytet i gjith u ndes.
Ish nj vend, nj vend i lir
Q n gjuhn m t mir
Q n gjuhn e Asllanit,
I thon vndi i jataganit;
I thon Vlon e i thon Vlor
Ku Shqiponja dy krenor,
Gjeti gjith ata q deshi,
Djem baroti, djem arbreshi,
Me bes burri armatosur,
Trimri q ska t sosur,
E kush ishte ai plak?
E kush ishte ajo flak?
Si nj yll q sht kputur
N nj arqe brenda futur,
Na harriti.... Kuje sot
Nuk na erdhi si e deshm,
Po n dhe se fusm dot
Pra n zmra do ta ngjeshim.
Dhe aty do rroj sa malet
Shpirti tija nuk do falet
Nuk do falet po si Dielli,
Ku bashkohen det e qielli,
Atje shuhet ashtu duhet,
Qarko bots z e muhet;
Mirpo dielli dhe ather,
Shkrep dhe shtie mbi t tjer;
Dielli mbet gjithnj Diell,
Kurdoher me kok n qiell,
Edhe Plaku kt dit,
Si njeri mbaroi jet
Mir po Plaku i vrtet
Ish Profit dhe mbet Profit;
Dhe qndron ashtu si ish;
Do mbaj emrin si e kish;
Emri tija i vrtet;
Esht Nntor njzet e tet
100 Vjet Vargje
Atdheut
31
Hafz ALI-KORA
U lind n Kor m 1874 dhe vdiq n Kavaj m 1957.
Midis hoxhallarve t prndjekur nga pushtuesit,
fanatikt dhe komunistt, pr idet, pikpamjet dhe
veprimlorin e lyre shl dhe Holz AIi Koro. I rrilur
n nj mjedis patriotik, fetar e kulturor korar t
pastr, ai u brumos me bindje dhe parime baz, q e
ngritn lart emrin e tij.
Veprat letrare
Treqind e lri ljoIl e Imom AIiul, 100, Hislorio e shenjl dhe kolr hoIill, 100,
MevIudi shqip, 100, ]usuli me ZeIihon, 100, Abelore, 110, AIlobeli orobishl,
1914; Muslimanija, 1916; Gramatika dhe syntaksa, Shqip-Arabisht, 1916; Shtat
ndrrat e Shqipris, 1924; Bolshevizma katrrim i njerzimit, 1925; Kurani i
Madhnueshm e thelbi tij, 1926; Gjylistani (Trndafilishtja), e Saadiut, 1925;
Rubaijjati (Katroret) e Umer Khajjamit, 1930
VAJTIMLT L ATDHLUT
(Kushtuar bombardimit t Drenics nga serbt n Qershor 1924)
M stu nda zjarri, m stu nda flaka
M stu nda vrasja, ndjekja, shuplaka,
M stu nda therja, mbytja grabitja,
M stu nda shtypja, vojtja, drobitja.
Gra, burra, foshnja pr dit vriten,
Nga vendi vet zhveshur po qiten;
Digjen katundet e prvlohen,
Ah, shpirti m kputet, prej kujt
sndalohn.
U germadhove, u coptove,
Krejt u trondite krejt u shkretove.
Qani, vllezr, Kosovn, qani!
Pr gjmzezn ca dit zi mbani!
Qytetrimi ku sht vall?
Prse Europa nuk i sheh hall?
Si spo dgjohet topi i shkret?
Si sshihet flaka q* del mbi ret?
Si nuk dgjohet rnkimi i shpirtit?
Pse skshillohet kombi gjakpirs?
N bot, thua, sngeli bamirs.
Qysh u shurdhua bota e ter?
Sshohin barbari gjer sot ka ber
Qani, vllezr, Kosovn, qani!
Pr gjmzezn ca dit zi mbani!
Me top u shuan vllezrit tan,
Malet dhe fushat ndr gjak i lan.
I vran, i shuan, i handakosn.
N vend t tyre tjetr vndosn.
Sa pasuri q patn ua prlan.
Sdi me t drejt dreqvet ia dhan!
M digjet shpirti, kam shum frik,
Se do ti sosje kjo politik,
Fill shqiptari nuk do t len?
Fatzijt e gjor ku do t vejn?
100 Vjet Vargje
Atdheut
32
Qani, vllezr, Kosovn, qani!
Pr gjmzezn ca dit zi mbani!
N ket shekull kjo politik
Mrekulli, quhet e them pa frik,
Kjo politik racmbaruese
Pr dit grin pleq, trima, nuse
Kjo politik lugate shtrig
Dhelpr dinake, kuedr e lig
Faroj vllezr me qindra mij
I madh i Vogl duhet ta dij
Fol, o moj bot e qytetrimit
Prse po shkulet kjo rac e trimit.
Qani, vllezr, Kosovn, qani!
Pr gjmzezn ca dit zi mbani!
Kosov e bukur, oj shpresa jon
Bujare, trime, ke qen si i thon
Sot t zu halli, n zgjedh ngele,
Kurban po bhesh pr dit si dele.
Kurban po bhesh dit bajrami,
N Ballkan thrret ve shqiptari.
Kshtu pse sduket Xhebraili?
T t shptonte nga thojnt e mpreht
T t shptonte nga zjarri i nxeht
Ty moj Kosov, e madhe shpres
Se ndaj ty ruhet edhe sot besa,
Mi madhi krahu i Shqipris!
Me madhja erdhe e Trimris!
Qani, vllezr, Kosovn, qani!
Pr gjmzezn ca dit zi mbani!
Pjesa m e madhe e Shqipris
Iu dha Serbit e Greqis
Vetm i ardhi keq Perndis
Pr at gjakun e foshnjris,
Dua ti lutem pak qeveris
T marr masat e ligjsis:
Ti lutet Francs dhe Anglis
Ti pritet hovi pak Serbis
Dhe amrit, fqinj t Greqis.
Qani Kosovn dhe amrin
Pr gjmzezat zgjatni zin!
Nip i Pellazgut, o komb i vjetr!
Nga ti mi i vjetr nuk ndodhet tjetr,
Dyzet ke patur milione frym
T pakoi koha, te kriu si brym.
Le Arijann, Durrs u mbshtete,
Nga fati i shkrete si nj grusht mbete.
Edhe ktuze shprehje nuk gjete.
Mento ku ishe, ku je, ku vete,
Tashti pa krah ke mbetur fare
Pr nj te vjetr komb, turp e marr
Qani Kosovn dhe amrin
Se i kmbejn si bagtin!
Ka vdekur fare civilizimi;
Sot ve nj lustr ka Perndim.
Iku mshira erdhi rrnimi!
Po del mbi qiejt nga do rnkimi,
N fund t toks hyfte gzimi!
Kur po shfaroset nj komb ma trimi,
Kurse ka vdekur krejt njerzimi,
Kurse nuk paska bab a vlla jetimi,
Fare mos qoft shtypi dhe shkrimi!
Qani Kosovn dhe amrin
Pr gjmzezet zgjatni zin!
Mos i ndaj lott, qaj Vardar plaku!
Nate dit ecn t lahet gjaku
Gjaku i shenjt q derdh barbari,
Me te ushqehet sot do fill bari,
O shal i shkret, qysh duron vall?
Pse nuk po shkrihesh, qysh je i gjall?
Shembuni male, mbett t shkret!
Shembuni bashk me gjith tepet!
Kur komb bujari pr dit po shuhet,
Ty, moj Kosov, jeta t duhet?
Kur dhe Evropa spo ta sheh hallin
Pr dit ju therin, ju marrin mallin
Pr dit ju derdhet gjaku
Shpresa ka mbetur vetm te Hakku.
Qani, vllezr, Kosovn, qani!
Pr gjmzezn ca dit zi mbani!
100 Vjet Vargje
Atdheut
33
Lazar Sotir GUSHO
I njohur nn pseudonimin Losgush Forodeci, u Iind
m 27 dhjetor t vitit 1899 n Pogradec. Vdiq m 12
nntor t vitit 1987.
Mbas mbarimit t shkolls fillore n Pogradec, i ati i
Losgushil q ishle polriol dhe orsimdoshs e drgoi
n moshn 9-vjeare pr t vazhduar studimet n
Liceun Rumun l Monosliril. Me liIIimin e Lulls s
For Bolrore Liceu u mbyII dhe oi u klhye m 115
n Fogrodec, duke e In Liceun po kryer.
N vitin 1933, u botua vllimi i tij i par Vallja e yjeve, dhe m 1937, u botua
vIIimi i dyl "YIIi i zemrs". Fos Lulls s Dyl Bolrore Losgush Forodeci e
vazhdoi veprimtarin krijuese, por u mor edhe me prkthime. Ai shkroi, ve t
tjerash, poemat Eskursioni teologjik i Sokratit, Mbi ta, Kamadeva, baladat
pr Muharrem e Reshit ollakun. Gjithashtu, prktheu disa nga kryeveprat
e Ielrsis bolrore si "Iugjen Onjegin" l Fushkinil, Iirikol e Lermonlovil, l
Bllokut, Poemat e Hajnes, t Majakovskit e Mikieviit, lirikat e Gtes dhe Hajnes,
poezi l Lonoul, Brehlil, Hygoil, Myses, Bojronil, SheIIil, Brnsil, l Imineskul,
etj.
'U MBUSH MALI
(Rapsodi popullore)
Shqipri! Moj nna ime,
M ke rritur m thrrime!
Shqipri! T qofsha fal,
T kam nn-e m ke djal!
I
u mbush mali me dbor,
u mbush deti me pampor,
Se u mbush e shkreta Vlor
Plot me krushq edhe dasmor,
Sjan krushq edhe dasmor,
Jan Tosk-e Malsor-
Jan Tosk-e Malsor
Me flamur t kuq n dor
Si dhndur me kuror.
u zbardh malet, u
zbardh:
Nga do an se na ardh
Shqiptart gun-bardh.
Se na ardh pal-pal
Dyke rutulluar mal
Kush me kmbe kush me kal,
Kush m shpejt, kush m
ngadal:
Kush i lum e kush i gjor
Kan zbritur mun n Vlor.
100 Vjet Vargje
Atdheut
34
Mun Vlorn e Liris,
Nat thelb t Shqipris.
u nxin malet, u nxin,
Guri kuq lshon mavin:
Qani, djem, e mbani zin!
Qani gjith Shqiprin,
Toskrin, Gegrin-
Ububu! humbi lirin!
u hap qjelli pak-nga-pak,
Maje malit se u flak,
Doli Ylli me bajrak:
ME armikun kemi gjak.
u mbush sheshi me t par,
u mbush zyra me zyrtar,
Thon-u pake et e par!
Thon m tu paske par
Me tri mij lufttar,
Tri shtpi me fis e far,
Qytetar, katundar-
Gjith bujar Shqiptar.
ka q an rrufeja ret?
Vjen Smaili trim me flet,
Fluturon posi shigjet,
Thon, vjen prdrejt n Vlor,
Me flamur t kuq n dor,
Me flamurin e liris
Nat thelb t Shqipris:
Thon,sht vet-i-tret,
Thon, sht vet-i-tet,
Thon vet-i njstetet-
Rrofsh moj Shqipri prjet!
II
100 Vjet Vargje
Atdheut
35
Sejfulla MALSHOVA
U lind n Malshov t Prmetit n 2 Mars t vitit
1900.
Kreu shkolln fillore n vendlindje, studimet n
shkolln San Demetro Di Korona n Sicili, n t
ciln m par kishte ndjekur studimet edhe De Rada.
M pas ishte student i Fakultetit t Mjeksis n Rom.
N vitet 1926-1931 kreu studimet n Universitetin e
FiIozolis, n Lomonosov l Mosks.
Njihte shklqyeshm me shkrim dhe kndim tet gjuh t huaja por ve fushs s
prkthimit ai spikaste dhe n poezi, publicistik dhe politik.
Vdiq n vetmi, n banesn e tij n Fier n vitin 1971.
Poezit e tij t shkruara n prag t lufts dhe gjat lufts dhe t mbledhura n
vllimin Vjersha m 1945 eln shtegun drejt metods s realizmit socialist,
duke sjell motive dhe nj kndvshtrim etik t ri, pavarsisht se m von metoda
degjeneroi duke u br shtes e politiks s partis. Poezit e Malshovs Si e
dua Shqiprin Puntori.
Skam iflig e skam pallate
skam dyqan me katr kate,
po e dua Shqiprin
pr nj stan n Trebeshin,
pr nj shkarp e pr nj gur,
pr nj gardh e pr nj mur,
pr kasollen mbi selisht,
pr dy ara n zallisht,
pr nj lop e nj gomar,
pr balo, nj manar.
PSL L DUA SHQIPLRINL
Un e dua Shqiprin
pr trfilin mbi lndin,
pr nj vajz gjeraqin
dhe pr ujt q buron
nga nj shkmb e gurgullon
npr lisa gjetheshum,
edhe zbret prposh n lum.
100 Vjet Vargje
Atdheut
36
Un e dua Shqiprin
pr nj lule trndelin,
pr nj zog q fluturon,
pr bilbilin q kndon,
n ato ferra e n ato hije
kng malli e dashurie.
Un e dua Shqiprin,
q nga Kora n Vranin,
.......................................
.......................................
Un e dua Shqiprin
q nga Shkupi n Janin,
ku nj popull derzi
heq e vuan n robri,
po ka shpirtin lufttar...
Une e dua Shqiperine
Si shqiptar e bir shqiptar
100 Vjet Vargje
Atdheut
37
Mitrush KUTELI
U lind m 1907 n Pogradec. Pseudonimi- Dhimitr
Pasko. Shkolln fillore e kreu n Pogradec, t mesmen
n Selanik, t lartat n Bukuresht (doktoroi pr
shkencat ekonomike m 1934). Zhvilloi aktivitet n
kolonin shqiptareBukuresht. Punoi n Ministrin e
Financave dhe guvernator n Bankn Rumune. 1942-
n vendlindje merret me ekonomi dhe letrsi.
Vdes n 1967 n Tiran.
Veprat letrare
"Nel shqiplore"{lregime, noveIo)137, "Ago ]okupi" 143, "Shnime
letrare(kritik) 1944; Poet e detraktr (shkrim letrar) 1944, kushtuar
reagimit t Krist Malokut q bri ndaj vshtrimit kritik letrar t Kutelit (Shnime
letrare); Balt nga kjo tok (poezi).
TL DUA BALTL SHQIPTARL
T dua balt shqiptare
T dua egrsisht!
dshprimisht!
si ujku pyllin,
si vala valn,
si balta balten.
Se gjer mbi gju
jam brenda teje,
se ler kam ktu,
si baba, si gjyshi.
T dua balt shqiptare!
se gjer mbi bel,
e prmbi bel
jam brenda teje-
e sdal dot
se sdua!
Se ti m lidh
e m mban
me mjalt
e me pelin.
Se ktu vdekur ka,
ktu,
nna dhe baba e gjyshr-strgjyshi.
T dua balt shqiptare
Magjistare
e mbl
si vet vdekja.
se thell jam ktu
brenda teje
gjer mbi gju
gjer mbi bel
e gjer mbi krye.
Dhe dua fort t dehem
t prehem
(ah q tani!)
Brenda teje.
100 Vjet Vargje
Atdheut
38
QLNDRIMI
(fragment)
Jam shqiptar
e kosovar;
zot e krenar,
zot e bujar
mbi kt dh,
qe kam si fe,
e prmbi f:
E kam vatan!
E kam atdhe!
Q gjysh strgjysh,
q brez pas brez,
q gjithmon.
Ti shqa thrret,
ti shqa brtet,
gjer lart n ret
se jam barbar.
Jo, sjam
si brtet ti,
si buet ti,
ti, Mal i Zi.
Po vendin tim e dua,
lirin e dua,
e sdua
zot
mbi mua.
Se jam ktu
kur skish njeri,
kur skish kufi
as fqinjri,
as shqa t zi.
Se jam ktu
kur Mal i Zi
ish Iliri;
kur nga nj det
n tjetrin det
isha zot vet!
Un jam ktu
nga moti
kur vet Zoti
e bri fushn
fush
e malin
mal.
Un jam ktu
e do t jem
- dem baba dem
sa mali t bhet hi
e hiri mal prsri.
100 Vjet Vargje
Atdheut
39
Millosh Gjergj Nikolla
MIGJENI
U lind m 1911 n Shkodr, n nj familje tregtare.
Shkollimin fillor e kreu n Shkodr, msimet i
vazhdon n Tivar, prfundon seminarin teologjik t
Manastirit n vitin 1932.
Punoi si msues n fshatin Vrak n vitin 1933 dhe
n Puk n vitin 1937.
Rruga Vrak-Shkodr ia keqson shndetin, se u prek nga tuberkulozi. M 1937
dhjelor nisel pr l'u kuruor n IloIi.
Vdes m 2 gushl 138 n IloIi.
Veprat letrare
134- bolon shkrimel e poro, boshkpunim me revisln "IIyrio" dhe "Bolo e re".
1936-Vargjet e lira(prmbledhje poezish).
Cikli i par-Kangt e ringjalljes,
Cikli i dyt-Kngt e mjerimit nis me vjershn Poema e mjerimit
CikIi i lrel- Kongl e perndimil sjeII imozhin e L. II. Bol.
CikIi i kolrl- Kong m vele sjeII imozhin e L.II.Bolrore.
Prozat Migjeni sipas strukturs i ndan n skica, novela dhe tregime por i quan
novelza.
TL BIRTL L SHLKULLIT TL RI
Na t birt e shekullit t ri,
q plakun e lam n shejtnin e tij
e uem grushtin pr me luftue
ndr lufta t reja
dhe me fitue...
Na t birt e shekullit t ri
filizat e nj toke s rimun me lot,
ku djers e ballit u dikonte kot
se dheu yn qe kafshat e huej
dhe n marrzi duhej shum shtrejt tu paguhej...
100 Vjet Vargje
Atdheut
40
Na t birt e shekullit t ri,
vllazn t lindun e t rritun n zi,
kur tinglloi ast i yn i mbram
edhe fatlum
ditm me than
Sduem me humb
n loj t prgjakt t historis njerzore,
jo! jo! si duem humbjet prore
duem ngadhnim!
ngadhnim, ndrgjegje dhe mendimi t lir!
Sduem pr hir
t kalbsinave t vjetra, q krkojn shejtnim,
t zhytemi prap n pellgun e mjerimit
q t vajtojm prap kangn e treishtimit,
kangn monotone, pa shpirt t skllavnis
t jem nj thumb i ngulun ndr trut t njerzis.
Na t birt e shekullit t ri,
me hovin ton e t ndezun pesh,
ndr lufta t reja kemi mu ndesh
dhe pr fitore kem me ra fli.
100 Vjet Vargje
Atdheut
41
Arshi PIPA
U lind n Shkodr m 1920. Pasi kreu msimet e
mesme n liceun e vendlindjes, ai studioi pr filozofi
n Universilelin e Firences {IloIi). Frej vilil 141-14
dha msim n shkolla t mesme t Tirans e Durrsit.
N prill t vitit 1946 u burgos nga regjimi komunist
pr idet e tij patriotike e demokratike. Pr dhjet
vjet (1946-1956) ai vuajti n burgjet dhe kampet e
shfarosjes (Durrs, Vloisht, Kor, Tiran, Burrel
etj.). Vdiq n Uashington m 20 korrik 1997.
Shkrimet e tij t botuara n shqip, anglisht, frngjisht dhe italisht ndahen n:
poezi, estetik e filozofi dhe kritik letrare.
N poezi jon vIIimel shqip: "Lundrlor", "Libri i Burgul", "Rusho" dhe
"Meridiana".
LLGJLNDA L DRLNICLS
Uluron murrani i mendun
Fshan si bish me zhgjetn n'bri
Davaritet mjegulla e dendun
Mbi katundin shkrumb e hi
E mbi buzn e nj rrmuje
Duket tash nj kull mnjan
Nj djalosh prmas dritares
Rrin mendueshm e nuk bzan
Asht pr rruge n arm shtrngue
bomba dor me gjerdane
"Loke s'mundem me mungue
Lamtumir kam ardh me t'thane"
Qan e ama e duert i mbetn
Tu'i prdredh n'idhnime fshan:
"Dy qi pata shkuen e mbeten...
Bir o bir ku do me m'lan?"
Mbush si ke ti pesmbedhetat
Kush at gja s'ta ven ty barr
Nan do shkoj me u ba me etat
Gjakun vllaznve me u a marr!
Kan me t'vra si tu vllezn
si tt at i pushkatue
ku na len ah mu fatzezn
tande motr fatshkretue?
Lene nan, ma keq me mbyll
ktu me e gjet si berr e presin
Shqe ve jan, me hyll pa hyll
Qymen kan nderru jo vesin.
Lene t'shkoj, e mbar ju dhasht
Ktheft me nder, por n'qoft o vlla...
perndija mos e dhasht
Gjakun vet kam pr ta la.
Fishkullon murrani rrmores
me frulliz tue uturi
hyn nder hekrat e dritores
nalt tek kulla shkrumb e hi.
100 Vjet Vargje
Atdheut
42
KOSOVLS
Vllazn shqiptar, Kosova s' asht e jona.
Kush me e prmend guzon ai ban
trathti!
O kob qi s'do t'harrohet kurr tevona!
Kosova e ngrat dergjet e vdes n'robni.
Prej bastardhsh trathtue qi i zhgulen
zemrn
e n'pre ua hodhn klyshve qi Moskova
Pr gjak ndrsen, me parzm shkele
nn themrn mizore sllave po jep shpirt
Kosova.
Deri kur, vllzen, do ta ndiejm na veten
fajtor pse vendin ku Shqipnija leu
guxojm ta duem, tue pasun frig
fatshkretn
Kosovn ton ta quejm gjymtyr atdheu?
O tok e bukur ku fjala burrnesh
ilire ushton qysh me mjegull gojdhane!
gjoks i Shqipnis, ku e ndryme si luanesh
ndr hekura gjmon zemra Dardane.
A mundet ajo, vall, me u-zhgulun dejsh
pa ba kufom llogoren e krahnorin?
Lumnin tande, Kosov, at'here ta rryejsh
kur gjak i lir t'vadise hullin e plorit.
Sot tjetrkush ta gzon frytin e puns,
mbi tokn tande, kosovar, je skllav!
Qi t'la mbi vetulla kamxhiku sllav!
Qoft e mallkueme fara qi aty hidhet
me djers e njomun pleqsh, me lot
krthijsh!
Bukn e turpit e t'poshtnimit t'idht,
o vend martyr, der kur ta kaprdijsh?
Qenka pra faj me lyp t drejtn tande?
Dorn pr lmosh duhet me i shtri
kusarit?
O gjuh, ti bamu rrfe e tmerrin trande!
Do t'vij, do vij nji dit ora e shqiptarit!
Mbas nesh tjer kan me ardh.
S'fiket Shqipnija
pse disa qinda nesh rrzohen nn
plumbin.
Se pr do dhjet prej nesh qi amshon
lirija
dhjet mij do t'lindin e dhjet mij do
t'humbin!
Do t'humbin shqim ata qi sot na
shtypn!
Kulshedra e re me lakminat e vjetra
at'here do t'shembet kur ta shofim
shqypen
prej majesh tu'e sulmue me sqeq e
kthetra.
Andej na priret shpirti i fort me hove
t'dalldisuna ngadhnjimi, ushton jehona:
O vllezn, nalt ju ballin! prej Kosove
Der n'amri Shqipnija asht e jona.
100 Vjet Vargje
Atdheut
43
Fatos ARAPI
U lind n vitin 1930 n Vlor, ku e kreu shkolln e
mesme, ndrsa studimet e larta i ndoqi n Sofje-
Bullgari, n fakultetin e Matematiks dhe t
Ekonomis. Ka punuar shum vjet gazetar dhe
pedagog n Fakultetin Histori Filologji t Tirans. Disa
her ka fituar mime kombtare e ndrkombtare
pr poezi. N vitin 2008 e fitoi Kurorn e art n
manifestimin poetik Mbrmjet e Poezis Strugane
dhe sht i pari poet shqiptar q e ka fituar kt shprblim.
Veprat letrare
Shtigje poetike, 1962; Partizani pa emr, 1962; Poema dhe vjersha,
1966; Ritme t hekurta, 1968; Patat e egra, 1969; Dhjetori i shqetsuar,
1970; Dikush m buzqeshte, 1972; Poezi t zgjedhura, 1974; Drejt qindra
shekujsh shkojm, 1977; Shokt, 1977; Cipa e bors, 1985; Deti n mes,
1986; Ku shkoni ju statuja, 1990; Gjeniu pa kok, 1999.
ATDHLU
Atdheu sht dhimbje, sht dhimbje.
Nj prill i piklluar n shpirt.
Atdheu sht kryqi, sht kryqi
E mban - dhe t mban ty n shpirt.
Atdheu sht toka e premtuar.
Ti shkel si nj zot dhe se ka nden kmb.
Atdheu ska fjal, ka sy t trishtuar.
Vdes dashuria n dashuri q t mend.
Atdheu sht buka e uritur.
T ikn nga duart e dot nuk t ngop
ndrr dhe ankth dhe shpres e sfilitur
Me syt nerrsir vetveten krkon.
Atdheu sht varr i hapur, sht varr.
Nj jet drejt tij shkon me bes q lind.
N nj pik loti mbyt lotin fatvrar.
N nj pik loti lirin e lind.
Atdheu yt i vogli, i vogli
ai hyjnori i pavdekshmi si loti
100 Vjet Vargje
Atdheut
44
NL TIRANL KA VLTLM TIRANL
N Tiran ka vetm tiran,
N Tiran t vrasin t gjith
nj shtitje me veten t vret.
Mos e ndill kujtimin n Tiran,
sht tmerrsisht i pamshirshm.-T vret.
Mos guxo ta shohsh n sy lirin n Tiran,-
dielli i syrit shuhet, shkrmoqet e zhbhet.
Ti i barabart me lirin?-Mos e beso!
Liria t vret.
Hipokrite shpresa sy-picigjate e Tirans
ti i vdekur-e ajo me gojn e saj t jep frym,
t ngjall q srish ty t vras-t vret.
sht tjetr,tjetr trishtimi i tetorit n Tiran,
vjen duke ikur-t vret.
Si krye-engjlli, Sovrani i zymt, ferrin e tij-
e dua Tirann se t vret.
MOTIV ARBLRLSH
Po trokas n zemrn tnde
hapma dern, zonja ime!
Kaloj pragun e hyj brenda...
Dua q t kem mbi krye
hapsirn er yjesh;
t shikoj rrket qiellore
se si lozin gjith dritza
burimit t syrit tnd.
Dhe si lufttar i varfr
Q t mbshtet kryet mbi gur,
gjer t nis lufta prap,-
dua kokn ta mbshtes
mu n gjoksin tnd prej dielli...
...dhe t marr, moj, nj sy gjum.
100 Vjet Vargje
Atdheut
45
Dritro AGOLLI
U lindi m 1931 n Menkulas, Devoll. Shkollimin
fillor n vendlindje, t mesmen n gjimnazin e
Gjirokastrs, studioi letrsi n ShnPeterburg.
Krijimtaria letrare e modernistit Dritro Agolli i prket
brezit t dyt t shkrimtarve t realizmit socialist,
por Agolli bashk me Kadaren u desh t krijonin
sipas dy metodave: realizmit socialist dhe modernes
hermeneutike. Krijimtaria e tij sht e shtrir n disa
gjini: poezi, poema, tregime, novela, romane, drama, skenar filmash etj.
Librol e AgoIIil u prklhyen n shum gjuh bolrore.
Veprat letrare
N rrug dola-1964; Zhurma e errave t dikurshme(tregime)-1961;
Hapat e mia n asfalt-1970; Komisari Memo(roman)-1965; Shtigje malesh
dhe trotuare-1975; Njeriu me top(roman)-1964; Devoll -Devoll-1980;
Trndafil n got(roman)-1968; Mesdit Shklqimi dhe rnia e shokut
Zylo(roman)-1969; Baballart Hundleshi(ose Kalorsi lakuriq,
roman)-1974; Nn Shqipri Dshtaku(roman)-1977; Fjala gdhend
gurin Balad pr nj grua(dram)-1985; Udhtoj i menduar Fytyra e
dyl"{drom)-13,"FeIegrini i vonuor" "Mosho e bordh"{drom)-15,"Lypsi
i kohs-1999;Fletorkat e mesnats etj.
Kam dashur ti gjeja dhe nipit tim t vogl nj nuse
Andej nga Kosova n fshatrat e thella,
Po kjo ka qen nj ndrr pas zjarrit me flak t kuqe
Si val e flamurit tek shpella.
Ka qen vrtet nj ndrr n viset e mia me gurra,
Ku rrjedhin ujrat, por un etjen e vers zor se e shuaj.
Kam dashur nusen e nipit t mos e marr me vetura,
Po ve si qmoti me kuaj.
Nj muaj t tr le t zgjaste udhtimi me kal,
Me pluhur mbi vello t vinte nusja e nipit tek un,
Me dorn time tia shkundja duvakun pal mbi pal
Atje tek oxhaku, ku kafja n xhezve bn shkumb.
NUSJA NGA KOSOVA
100 Vjet Vargje
Atdheut
46
Dhe skishte gj, le t binte pluhur i udhs s largt
N vatrn time t vjetr sa prralla,
Po kjo nuk ndodhi mes bots s lig e t varfr,
Ku rron ky fisi yn i ndar n dysh plot andralla.
Ku smerr dot nj nuse pr nip a pr djal,
Se fisin e ndan kufiri me dy pasaporta;
Kto pasaporta st len t marrsh nuse me kal,
As me vetura, as me trena dhe as me avion ndofta
Kam ndrruar ti gjeja nj nuse tim nipi t dashur
N fshatrat e thella andej nga Kosova,
Se sdesha t shkoja n tjetrn bot me buz t plasur,
Ta shuaja etjen e mallit pr aq sa t rroja.
MALLI PLR HLRONJTL
Ska heronj, heronjt i przum
me lavdi prdit i nanuritm
dhe me lajka dalngadal i vum
nj nga nj n prehje dhe n gjum.
Ska heronj, heronjt u mrzitn,
prisnin ndrrat, ndrrat u vonuan
duke pritur heshtn e dremitn
dhe n nina-nana u knduam.
digjeni nga malli pr heronjt?
kushedi kur kthehen nga kjo an
i krkoni? Pritja sht e kot
Ska heronj, tani ka pehlivan!
100 Vjet Vargje
Atdheut
47
Havzi NELA
Poeti kryengrits, nga Kollovozi i Kuksit, Havzi
Nela (1934-1988), ishte njri nga ata q s`u pajtua
asnjher me t keqen, q solli dhe po e sillte
vazhdimisht regjimi komunist n Shqipri gjat viteve
t sundimit t tij(1945-1990). Kt t keqe ai e kishte
vrejlur q herl. I Iindur n KoIIovoz l Kuksil, n
kt fshat t humbur t Shqipris s Veriut, atje
afr "qytetit verior" t Kuksit, Havzi Nela, poeti i
ardhshm, q hert u ballafaqua me vuajtjet dhe padrejtsit, t cilat u mundua
t'i sfidonte n forma t ndryshme. Pasi kishte kryer Shkolln Pedagogjike n
Shkodr, ai fillon punn n rrethin e Matit, por u bn shkak disa vjersha q iu
gjetn, t cilat si duket ishin t "paplqyera" pr pushtetin dhe pushtetart e
asaj kohe, andaj pushohet nga puna.
M 10 gusht 1988, n orn 02:00 t mngjesit, ai u ekzekutua me varje n mes
t qytetit t Kuksit.
TL DUL!
Me t than: T due!, kjo asht fare pak,
Oh, sa e vogl m duket kjo fjal!
Dashunin time nuk e shpreh aspak;
Zemrn q buet, derdh shkumb e val.
Me t than se bota pa ty asht nji hi,
Ti sdo ta besosh, do tqeshsh me mue;
Pr ty sot jam nda me tan shok e miq,
M shohin me inat, ve pse un t due.
Kur un them: Je dielli, hana pesmbdhjet,
T tjert t shajn, nxjerrin helm e vner,
Ti pr mue, e dashtun, gjithmon ke me mbet,
Trandafil i bukur, kur el n pranver.
T due, oh, t due, po digjem si zjarri,
T due sa sthuhet, nuk shprehet me goj,
Pr dashunin tande nuk m kalb as varri,
Pr nji puthje buzsh, u thava, o zonj.
100 Vjet Vargje
Atdheut
48
T due pr trupin, shtatin si selvi
Pr synin filxhan, vetulln kalesh,
Pr faqet, pr gojn, buzt si qershi,
Por ma shum pr shpirtin, kur ambl m qesh.
Dil, oh dil, e dashtun, mos m le t vuej!
Bota le t flasin, e kan nga zilia;
Dil, mos rri e mbyllun, fjaln mos ma luej!
Kush flet keq pr ne, i vraft Perndia!
NUSJA L FLAMURIT
(Nji vjersh i kushtohet NUSES KOSOVARE)
Lavdi iks kosovare
Si nj shqerr, si nji manare.
I del tankut; thot ndal!
Rritet, ngrihet sa nji mal!
Shih si jam si lulkuqe,
Lulkuqe buzburbuqe,
Jam shqiponja me dy kren
Fluturova, mora dhen.
Pr Kosovn Republik
Lshohem, ngjitem, nuk kam frik
Jam shqiponja me krah e flet,
Lshohem, ngjitem gjer te ret.
Jam e bukur, drit e nur,
kuq e zi, jam ba flamur,
Kam fustanin flet-flet
Jam shqiponj e vrtet.
Nalt mbi tank shqiponja ngjitet
Hapi kraht, po valvitet
Pr Kosovn Republik
Fluturon e nuk di frik.
Hapi flatrat, najr u lshue
Bash si zan u mrekullue!
Si shqiponja me dy kren
Fluturoi e mori dhen!
Manushaqe, lulkuqe,
Nusja jone, buzburbuqe,
Maj tankut me flamur,
ngjitesh mos me vdekun kurr!
100 Vjet Vargje
Atdheut
49
Ismail KADARE
Shkrimtar bashkkohor, disa her i nominuar pr
mimin "Nobel" pr letrsi. Dallohet pr novela,
romane, por ka shkruar dhe poezi dhe kritika. Ai e
ka ndar jetn e tij mes Francs dhe Shqipris. Nisi
t shkruaj kur ishte ende i ri dhe veprat e tij jan
prkthyer n mbi tridhjet gjuh.
IsmoiI Kodore Iindi m 28 jonor 13 n Cjirokoslr,
ku prfundoi edhe arsimin e mesm; m 1958
mboroi degn e Cjuhs e l Lelrsis n Universilelin e Tirons. M pos shkoi n
Mosk me sludime pr dy vjel n Inslilulin e Lelrsis Bolrore "Moksim Corki"
{158-10). IsmoiI Kodore shl nj ngo shkrimlorl m l mdhenj l Ielrsis
shqipe dhe gjithashtu nj nga shkrimtart m t mdhenj t letrsis botrore
bashkkohore. Me veprn e tij, q ka shnuar nj numr rekord t prkthimeve
(n mbi 45 gjuh t huaja) ai e ka br t njohur Shqiprin n bot, me historin
dhe me kulturn e saj shekullore.
Rrugn e krijimtaris letrare e nisi si poet q n vitet e gjimnazit me Frymzimet
djaloshare, 1954, "ndrrimet", 1957), por u b i njohur sidomos me vllimin
Shekulli im (1961), q u pasua nga vllimet e tjera poetike, si: Prse mendohen
klo moIe {14), Molive me dieII {18) dhe Koho {17). Vepro poelike e IsmoiI
Kadares shquhet pr idet e thella dhe pr figuracionin e pasur e origjinal; rol
me rndsi pr pasurimin e poezis shqiptare.
N lushn e prozs, IsmoiI Kodore ko Ivruor lregimin, noveIn dhe romonin.
Vepro e por e rndsishme e IsmoiI Kodores n proz shl romoni "Qyleli
pa reklama, q nuk u lejua t botohej i plot deri n vitin 2003. Prozn e tij e
karakterizojn prgjithsimet e gjra historiko-filozofike, subjekti i ngjeshur dhe
mendimi i thell i shprehur shpesh me an t parabols, mbi bazn e asociacionit
opo l onoIogjive hislorike. Idejo e romonil CjeneroIi i ushlris s vdekur {14)
sht shpirti liridashs i popullit shqiptar. Temn e shpirtit t pamposhtur t
shqiptarve npr shekuj autori e trajtoi edhe n romanin Kshtjella (1975).
N romanin Kronik n gur (1970) Kadare kritikoi psikologjin provinciale dhe
traditat prapanike. Probleme t rndsishme t historis jan trajtuar edhe n
prmbledhjet me tregime e novela Emblema e dikurshme (1977), Ura me tri
horqe {178) dhe Cjokllohlsio {180). I veonlo e loIenlil l IsmoiI Kodores
shfaqet sidomos n trajtimin, nga nj kndvshtrim i ri, i tems historike dhe n
tingllimin e mpreht aktual q sht i aft t'i jap asaj. Nj nga krijimet m t
shquoro l IsmoiI Kodores dhe l l gjilh Ielrsis s re shqiplore shl romoni
FoIIoli i ndrrove {181). Shumico e veprove l IsmoiI Kodores jon prklhyer e
100 Vjet Vargje
Atdheut
50
botuar n mbi 45 gjuh t bots dhe jan pritur shum mir nga publiku lexues.
Ai shl shkrimlori shqiplor m i njohur n bol.N vjeshln e vili 10 IsmoiI
Kadare vendosi t largohet nga Shqipria dhe t qndroj n Paris. Shkrimtari
n at koh e prligji kt largim me mungesn e ndryshimeve demokratike.
Aulorilelel e kohs e dnuon Iorgimin e IsmoiI Kodores, por krijimlorio e lij
nuk u ndalua. N vitin 1990 e m pas vepra e tij bhet shprehja m e fuqishme
e vIerove gjuhsore dhe orlislike l shqipes Ielrore. Lelrsio e IsmoiI Kodores
pas vitit 1990 bart t njjtat tipare thelbsore t asaj t mparshme: frymn
etnografike dhe shprfaqjen e identitetit shqiptar. N 2009 ai u nderua me
Diplom Nderi i Shkencave Sociale dhe Komunikimit institucional t Universitetit
t Palermos n Sicili, krkuar me forc dhe dshir nga arbresht e Piana degli
AIbonesi. IsmoiI Kodore shl onlor i Akodemis s Shkencove l Shqipris.
Veprat letrare
Shih edhe Frklhimi i veprs s IsmoiI Kodores:
Frymzime djaloshare poezi-1954; ndrrime poezi-1957; Shekulli im
poezi-(1961); Gjenerali i ushtris s vdekur-roman-1963; Prse mendohen
kto male poezi-1964; Dasma-1968; Motive me diell poezi-(1968); Kshtjella-
roman-1970; Kronik n gur - roman - 1971; Koha (1976); Dimri i madh - roman
- 1977; Ura me tri harqe - 1978; Kush e solli Doruntinn - roman - 1979; Prilli
i thyer - 1980; Gjakftohtsia - prmbledhje novelash 1980; Nata me hn -
185, Koho e shkrimeve - 18, Koncerl n lund l dimril - 188, Vepro Lelrore
- 1981-1989; Dosja H - 1990; Piramida - 1992; Shqipri - 1995; Prbindshi;
Pallati i ndrrave - 1996; Dialog me Alain Bosquet 1996; Spiritus - roman-
1996; Kushriri i engjjve - ese- 1997; Poezi 1997; Kombi shqiptar n prag
t mijvjearit t tret - ese - 1998; Tri kng zie pr Kosovn - triptik 1998;
Ikjo e shlrgul - lregim - 1, Qorrlermoni - romon - 1, Vjedhjo e gjumil
mbretror - tregime 1999; Ra ky mort e u pam - ditar pr Kosovn, artikuj,
letra - 2000; Koh barbare (Nga Shqipria n Kosov) - biseda 2000; Breznit
e Hankonatve 2000; Vajza e Agamemnonit 2000; Bised prmes hekurash
2000, IIegji pr Kosovn - 2000, LuIel e llohlo l morsil - romon - 2000, Unozo
n klhelro - 2001, IskiIi, ky humbs i modh - 2001 {ribolim), Qyleli po rekIomo
- romon - 2001, ]elo, Iojo dhe vdekjo e LuI Mozrekul - romon - 2002, Frincesho
Argjiro -lektyr 2003; Pasardhsi - roman - 2004; Shkaba - 2004; Ftese ne studio
- 2004, Donljo i poshmongshm - 2005, Idenlileli evropion i shqiplorve - 200,
Hamleti, princi i vshtir - Sprov - 2006; Hija (roman) - 2007; Spiritus - 2007;
shtje t marrzis; Poshtrimi n Ballkan -Muzgu i perndive t steps -Darka
e gabuar - roman - 2008; E penguara - roman - 2009; Aksidenti - roman - 2010;
Ca pika shiu ran mbi qelq - poezi; Dit kafenesh - novel; Mosmarrveshja, mbi
raportet e Shqipris me vetveten - 2010; Stin e mrzitshme n Olymp; Vepra
1, 2, 3.
100 Vjet Vargje
Atdheut
51
PORTRLTI I SKLNDLRBLUT
Si dit e plot ai shtillej
me re dhe er mbi atdhe
Nj emr, Gjergj, e kish si diellin,
Tjetrin si hnn, Sknderbe.
Dy brir dhie kish mbi krye,
Emblem e vjetr e uditshme,
Sikur ta dinte q mes brinjve
Dy perandor do t godiste.
Njzet e katr luftra bri,
Njzet e katr vdekje theu,
ka mangt linte ditn Gjergji,
Plotsonte natn Sknderbeu.
Pas vdekjes eshtrat iu ndan,
N mijra varre ato u shkrin.
Gjithka t shumt ai pati,
T vetmen kish ve Shqiprin.
Nderime
IsmoiI Kodore shl Ioureol i shum mimeve Ielrore komblore dhe
ndrkombtare.
Q ngo vili 14 IsmoiI Kodore shl onlor korrespondenl i Akodemis s
Shkencave Morale dhe Politike t Francs dhe antar i jashtm i ASHAK.
Ka qen delegat n Kongresin e Drejtshkrimit (1972).
N vitin 2005 fitoi mimin The Booker Prize Man.
IsmoiI Kodore shl dekoruor ngo Fresidenli i RepubIiks s Shqipris me
Urdhrin "Nderi i Kombil" dhe ngo shleli lroncez me urdhrol "Kryqi i Legjionil l
Nderil" e "Olicer i Legjionil l Nderil".
IsmoiI Kodore m 23.0.200 u nderuo me mimin e modh sponjoII, "Frinci
i Aslurios pr Lelrsi", nje ngo mimel me presligjoze Ielrore n bol. Ai doIi
fitues mes 31 kandidateve nga 25 vende t ndryshme t bots ku dallohet emri i
Milan Kunders apo italiani Antonio Cabucchi.
Ky mim u akordohet personave, institucioneve, puna krijuese ose krkimore e
t cilve prfaqson nj kontribut t madh n kulturn universale n fushat e
letrsis apo gjuhsis.
100 Vjet Vargje
Atdheut
52
VALLJA SHQIPLTARL
Tri her opinga rrahu dheun
Sikur krkoi leje prej tij.
Pastaj shamia palt ndehu
Me qetsi dhe madhshti.
Kshtu midis qiellit dhe bots
allja u lind, vallja u shpall.
Kmba sinjale i qon toks
Dhe dora qiellit i jep lajm.
Dhe vallja rrokulliset tutje
N kohra hedhur si hobe,
Prilli prsipr i hedh lule,
Dhjetori born shkund atje.
Valle shqiptare, shenja ner.
Ylbere tirqish tej thu.
Kush ju krceu ju njher
Dhe kmbt rob si mben te ju.
Kush ra midis vorbulls suaj
Dhe su przhit, dhe su prflak.
Ju bubullima me opinga,
Q npr shekuj bridhni varg.
100 Vjet Vargje
Atdheut
53
Jorgo BLLACI
U lind m 1938 n Gjirokastr. Studioi pr Gjuh-
Lelrsi Shqipe dhe ko punuor s pori si msues e posloj
prkthyes. Pas burgimit pr arsye politike m 1964-
1967 Bllaci u detyrua t punoj si puntor ndrtimi.
M 1990 u kthye prsri n shtpin botuese Naim
Frashri. Ai sht autor i disa vllimeve me poezi,
ndr l ciIol "Ligjrimel e FyIIil"{14) dhe "Ipiko
e trndafilave(1990). Ka shqipruar vepra poetike
autorsh t njohur, si Shevenko, Pushkin, Esenin, Gte etj, si dhe vepra n proz,
midis t cilave romanet Rudini dhe Ujrat pranverore t Turgenievit, si dhe
disa libra me poezi pr fmij.
]orgo BIIoci vdiq n Mosk, m 28 shlolor 2001. ]eloi i prboIlur, i nprkmbur
n nj koh q donte vrazhdsi dhe nnshtrim, nnshtrim t vrazhdsuar. Nj
poet, vetm nj poet poet i vrtet, edhe pa qen gjeni.
LASGUSH PORADLCIT
Naimi preu shkurret, shkuli ferrat,
pastaj qilizm truallin punoi;
fidanet mbolln me durim t tjert
dhe vreshti i bukur shpatin gjelbroi.
kur vajta un atje-m tha Lasgushi,
nj mbrmje buz gjolit tek shtisnim,
hardhit kishin lidhur vile rrushi,
por, kemi etje, dukej sikur flisnin.
ahere bra? npr shkmb t malit,
nj brazd hapa deri te burimet
dhe m s fundi, ujrat si kristali
u derdhn npr te me mrmrim.
si tha kto mbshteti t dy duart
prmbi bastun, dhe shtoi si npr lot:
e keni radhn ju pr ta punuar
kt t bukur vresht, pa shok n bot.
ta rritni t shndetshm, ta selitni,
ta doni si thesarin m me vler;
dhe neve,q aty e lam shpirtin,
na sillni npr mend ngandonjher!..
100 Vjet Vargje
Atdheut
54
Eh, mor Osman Taka
bir Osman me halle
vettin me kordhe
shkreptin me valle!
Ngrihesh si shqiponj
bie si fajkua
papo shkel mbi truall
si sorkadh mbi thua
Sikur do t thuash
"Ka barut kjo tok
rnd po ta shkelsh
bn shaka me kok"
"bn ky rnjdal,-
Turfullon valiu,-
'e pandeh litarin?
Lodr ilimiu"?
Rreptas ti prdridhesh
porsi shakull ere
'i kujton halldupit
pritat e limeret,
Pritat e asqert
prer e grir strallit...
Hijen e mehitit
'i vrvite ballit!
Eh mor Osman Taka
Bir Osman me halle
Nj pasha dovleti
vrave me nj valle!
VALLJA L OSMAN TAKLS
100 Vjet Vargje
Atdheut
55
Dalan LUZAJ
U lind n Vlor m 3 gusht 1944. Fmijrin e hidhur
e kaloi n Ujin e Ftoht t Vlors, ku kreu dhe shkolln
fillore. Mbaroi n vitet 1962-1963 shkolln e mesme
Fedogogjike "]oni Mingo". Funoi co vile si msues
n fshatrat e Tepelens, dhe m pas lufta e klasave e
dnoi me njzetedy vjet internim n fshatin Sherishte
t Vlors, q ishte dhe periudha m e zez e familjes
s tij. Si t gjitha familjet e tjera t deklasuara edhe
lomiIjo Luzoj u vu n shnjeslr l diklolurs, pr shkok l boboil, prolesoril
l modh Isul Luzoj, ormikul l diklolurs. Foezin e nisi shpejl, q n bonkol e
shkolls, por ia goditn pa mundur t'ia vrisnin.
Sol, jelon me lomiIjen e lij n ikogo, IIIinois l SHBA-ve. AkluoIishl shl
kryetar i Shoqats s Shkrimtarve Shqiptaro-Amerikane, sht zgjedhur dy her
radhazi me vota unanime nga shkrimtart.
Veprat letrare
"]elo m gjeli velm", 15, "Diej l Iorgl",1, "Fo rrug", 2003, "Dhe hno
kur nuk qeshte"; "Kasollja e internimit", 2010.
N Vlor!-tha Ismaili, i pari vet au n kmb.
Shtiz bri krahun, flak u b n er.
Qasi gurt e themelit, gurt m t rnd.
N gjunj ra Isa, sy e zemr prer.
Rilindi Shqiperia. Brofi Mmdheu.
Mhallat e Atdheut Kosov e amri.
Sheshit t Flamurit sosi Sknderbeu.
Athdheun Ismail, ta besova ty!
Kanina djep, varr dhe lavdi.
T gjall e t vdekur bashk do Nntor.
Shtiza bn lart, qiellit kuq e zi.
Feston Shqipria, kuq e zi n Vlor.
NL VLORL
100 Vjet Vargje
Atdheut
56
Nga burimi i lajthishts,
Tej n Frashr mbi Prmet,
Mjalti i gjuhs val-val,
Npr faqe,
...........npr flet.
S'mbeti mal pa hyr n pen,
s'mbeti fjal pa hyr n varg;
syve hyn e del Atdheu
Ulet ylli, ndrit n prag.
Ja Naimi,
...........ja Tomorri.
Fjal-fryma q po flasim,
Shoshi shekuj madhshtori
Shqip-
Naimit i prkasim!
Gjuha shqipe hodhi shtat,
skaj m skaj blerim i dheut;
dy her kombi bri lart,
ndriti pall e Sknderbeut.
Npr shekuj rrjedh burimi,
nga lajthishta mbi Prmet
maj malesh flet Naimi:
Gjuhn Shqipe: AMANET!
NAIM FRASHLRI
100 Vjet Vargje
Atdheut
57
Xhevahir SPAHIU
U lind m 1 mars t vitit 1945 n Malind t Skraparit,
sht shkrimtar i njohur shqiptar.
Studioi n Fakultetin Histori-Filologji, dega Gjuh
dhe Lelrsi Shqipe. Q ngo vili 18 ko punuor si
gazetar n gazetn Zri i Popullit, redaktor n
revistn Nntori, msues dhe libretist n Teatrin
e Opers e Baletit n Tiran. sht i nderuar me
mimin Migjeni dhe sht fitues i mimit t par
n konkursin e 45-vjetorit t lirimit t Atdheut.
Veprat letrare
Mngjes sirenash (1970) Ti qytet i dashur (1973)
Vdekje e perndive (1977) Dyer dhe zemra t hapura (1978)
Bashkkohsit (1980) Agime shqiptare (1981)
Zambakt e Mamics (1981) Kitaristt e vegjl (1983)
Nesr jam aty (1987) Heshtje ska (1989)
Dielli i lodrave (1990) Poezia shqipe (1990)
Koh e krisur (1991) Udha (2005)
SHQIPONJA
Hape kraht, fluturove
Thell npr kaltrsi.
Udhtove, udhtove,
erdhen ku do ta bsh ti?
Ty asgj sta mbushka syrin?
As kjo pem? As ky gur?
M n fund, moj trimrore,
Bre erdhe n flamur.
100 Vjet Vargje
Atdheut
58
Mblidhmani gjakun.
Nj plag plumbi,
nj vrag shpate
dhe fshehtaz helmi;
ca fjal u shkoqn,
ca rrokje ran
.... po thelbi mbeti.
Fjalt e shqipes si zaje lumi
rrugs e bjerrn gjithka t teprt
gjithka t qullt;
ngjizur e lidhur si eshtra trupi.
Dhe gjaku urk.
Kullojn fjalt. Ajri prflaket.
Mblidhmani gjakun.
GJUHA SHQIPL
100 Vjet Vargje
Atdheut
59
Vilson BLLOSHMI
I Iindur m 18 mors 148 n nj lshol pron Librozhdil
Brzeshta.
Ashtu si kishin lindur n t njjtin muaj, ata patn t
njjtn vdekje dhe n t njjtn nat. Vilson Blloshmi
dhe Cenc Leko u pushkoluon mesnoln e 17 korrikul
t vitit 1977.
Saharaja, larg sht Saharaja,
Saharaja shkmb e rr e gur,
Q ka shok ve emrin e saja
Dhe ngaq ssheh ndrra, ssheh as drur.
Saharaja sdi t ndrroj.
Ajo bluan gur me mend e saj
Saharaja ska kng t kndoj,
Saharaja ska as lot t qaj.
Saharaja nuk ka miq e shok,
Saharaja nuk ka bij, as bir.
Saharaja sht nj cop tok,
Thon se dhe me natn sshkon mir.
Nats si plqen n Sahara,
Si plqen t ket ve gur pr shtroj;
Fjal e dashuri e njerz ska;
Per e saj e zez ska t mbuloj.
As dhe nj se di si sht kandisur
Me kt plag mbi shpin rruzullimi,
Por se thon n bot sht stisur
Kur i duhej njerzis mallkimi.
SAHARAJA
100 Vjet Vargje
Atdheut
60
Kur ai pr keq e mban n goj,
Saharaja e mban vesh e qesh.
Saharaja fillon t gzoj,
Kur ne mallkohemi mes nesh.
E kur bie ndrojtur rrez e diellit
Dhe mbi gurt e pamyshkt ndrit,
I ngjan vello savani i qiellit,
Shkrettirs shket e shkreptit.
Prandaj, kur urrejtjen e fort e nxehur
Mbi dik mallon e shfryn e shan,
Q nga skuta del kujtimi i dehur
Dhe thrret menjher Saharan.
Kur mallkimi shfryn e kur kujtimi
N pusin e harress tret
Kur hyn dielli e kur hesht thllimi,
Shkrettir e shkret mbetet shkret.
100 Vjet Vargje
Atdheut
61
Genci LEKA
U Iind m vilin 141, ngo Brzeshlo e Librozhdil, q
l dy ishin poel. ViIson BIIoshmi dhe Cenc Leko u
pushkatuan mesnatn e 17 korrikut t vitit 1977.
OXHAKU
Bora mbulon tokn e gjer,
Dhe natyra duket n gjum;
Ky oxhak e dogj nj pyll t tr,
Ky oxhak ka par ngjarje shum!...
Dhe kur shpesh fryn era dimrore,
I kujtohen kngt partizane.
Miq ...biseda...gjurma....flok dbore,
Gjithka q mbeti ksaj ane!
Ndaj oxhaku tymin nxjerr prpjet,
Si nj plak q qet pi duhan...
n mendime bie npr net;
Dhe n shpirt dika t shtrejt mban...
E, sa gjurm mbeten ksaj ane
(e sa miq ka pritur ky oxhak)...
Ktu rrodhn kng partizane
Diku rrodhn disa pika gjak!...
Bora prap mbulon tokn e gjr,
Prap natyra duket si n gjum;
Ky oxhak q dogj nj pyll t tr,
sht i thjesht po ka par shum!...
4 dhjetor 1965
100 Vjet Vargje
Atdheut
63
Bardhyl LONDO
U lind m 1948 n Prmet. Vazhdoi studimet pr
Cjuh-Lelrsi n Universilelin e Tirons. Fos mborimil
t fakultetit ai punoi pr disa vite msues n Prmet
dhe m pas pr gazetn letrare Drita. Pr disa
koh ko qen kryelor i "Lidhjes s Shkrimlorve dhe
Artistve. sht fitues i mimit Migjeni.
Veprat letrare
"Drita e mesnats", (1974); "Gjurm n trotuar", (1977); "Portali i perndive
t fyera", (1980); "Moti i madh", (1981); "Udhzime pr kaprcimin e detit",
(1984).
ATDHLU LSHTL DHIMBJL
Atdheu ssht sa sedilja e makins tnde,
sa karrigia e zyrs,
sa dhoma komode
A m dgjon,
ti q me flamur t ri u gdhive n mngjes,
pr ta ndryshuar, ndoshta, prap n mbrmje?
Atdheu ssht loje kalamajsh.
Atdheu sht dhimbje.
O Zot,
Dhembje!
AMANLTI I POLTIT
Nse syt e tu do t qndrojn t menduar,
mbi kto vargje,
un do t shoh
nj ndrr t bukur.
Nse syt e tu do t dridhen sadopak
nga kto vargje,
un i gjithi do t kumboj si nj kitar
deri n agim.
Po nse syt e tu do t kalojn indiferente
mbi kto vargje,
ather un do t kem vdekur.
Mos harro t vish n varrim.
100 Vjet Vargje
Atdheut
64
LLTLR POPULLIT TIM
Populli im, bukn e mngjesit nn sqetull,
nj cigare tymzez,
sy rrath e nxir nga pagjumsia.
Ku po shkon kt fundshekull?
Hapat e tu-. simfoni e nnt bethoviane,
Mngjesi-dilem hamletiane,
mesdita- plak i urt, fmij rebel,
n 'ndrr hyn, vall natn,
nga 'ndrr n mngjes, vall del?
Ti, i pasigurti si nj syth marsi,
Ti, i sigurti si deti,
m i urt se vet Buda,
M martir se Krishti,
M profet se Muhamedi.
Lerm t t'i puth syt
Srish
S

R
I
SH
Syt, ah, syt,
fole dhembjesh,
aren tragjikomedish.
T putha dhe putha gjith pllumbat,
T qafova dhe qafova gjith detet.
Ku po shkon, i bukuri im, kt fundshekull?
Kudo shkofsh m merr me vete.
M merr ashtu thjesht,
pa karrige, pa vetur.
KOSOV
100 Vjet Vargje
Atdheut
67
Esad MEKULI (Sat Nokshiqi)
U lind m 1916 n Plav. Shkollimin fillor e kreu n
vendlindje, t mesmen n Pej, studimet e larta n
Beograd (Fakultetin e Veterinaris ku edhe doktoroi).
N prill t vitit 1941 arrestohet dhe drgohet n
burgun e Gllavinjas. Punoi redaktor i revists
shkencore e Ielrore "]elo e re" revisls pr lmij
Gazeta e Pionierve dhe n revistn Prparimi.
Vdes m 6 gusht 1993 n Prishtin.
Vjershat: Okupacioni, Kushtrimi, Dashunia,
"Fisho n shkmb", "Londovics" si lem kon :
gzimin pr fitore ndaj okupatorve, dshira pr pavarsi dhe liri.
Veprat letrare
Pr ty (libra me poezi) 1955 Dita e re(libra me poezi) 1966.
Avsha Ada (libra me poezi) 1971 Vjersha (libra me poezi) 1973.
Brigjet (libra me poezi) 1981.
Deshta, shum kam dasht-dishrue
q me kng t trimnoj, me fjaln tnde t ndrydhun
t ngrej fuqit prej gjumit
... Kndova (dhe kur mishte ndalue)
se liria do t vinte edhe pr ty, t prbuzun.
Kndova mbi ditt fatlume q do t lindshin, pa dhun,
nagimin e liris pr ty me popujt ktu e ngjeti,
mbi forc t bashkimit mbar:
mbi vrullin tand t mshehun
-un, biri yt dhe-poeti.
Po! Nerrsinn e shtypjes s rand sa shkambi,
ndgjova thirrjet q t bana me dal ndrit-
pse pr liri-me tjer
ke dhan dhe ti
djers e gjak si etnit.
Kam dhan, i dashtunDhe sot, n liri-
kur thembra e gjaksorit sna shkel dhe dora pa
pranga mbeti,
me ty kndoj mbi fuqin e ngjadhun nn yllin q na pri
-un, biri yt besnik dhe-poeti.
POPULLIT TIM
100 Vjet Vargje
Atdheut
68
Shekujt mbi ne
e n ne
e mbushn jetn plot vnere*-
qe pezm,
e zjarri kryengrits
nder zemrat tona m'u ngri,
q njeriu mos t jet-njeri:
emri t na zhduket prher.
Qem-o njerz po robe;
pa buk, liri n'usdaj,
n vatrn ton
pa shtpi
n plangun ton
argatar!
Qem-
turq, dreqn me bishta,
qem-raj
q t'hiqet n vargoj
t mjerimit
t prbuzur-shiftar**!
qem...
por koha-luft
shron varret do dit:
mbas nats s errt
t shekujve-
hap kraht koha e re...
Po, jemi gjall!
Dielli dhe pr ne shndrit...
* vrer
** shqiptar
SHQIPTARI KLNDON
(Nga prmbledhja "Vjersha", Prishtine, 1973)
100 Vjet Vargje
Atdheut
69
Martin CAMAJ
U lind m 1925 n Temal t Dukagjinit. Kreu
shkolln jezuite n Shkodr, studimet e romantiks
n Beograd dhe Rom. Doktoron me temn Meshari
i Gjon Buzukut, n Rom. Habiliton me temn
Fjalformimi n gjuhn shqipe, n Munih. Punoi
n Beograd dhe Rom. Nga viti 1961 vendos t jetoj
prgjithmon n Munih t Gjermanis.
Vdiq m 12 n Munih dhe u vorros n Longris.
Veprat letrare
Nj fyell ndr male, 1953, (poemth); Kanga e varrimit(vjersha), 1954;
"DjeIIo" {romon), 158, "Legjendo" {vjersho), 14, "Liriko mes dy moleve"
(vjersha), 1967; Dranja (novel); Shkundullina (novel), 1981; Karpa
(roman), 1987; Pishtart e nats (novel), 1991; N hijen e gjarpnit (vjersha).
DRLKL MALSORL...
Sot asht marr nj gjak.
Dy plumba lshuen prdhe nj burr.
Sot asht marr nj gjak.
Nn tunin e spats
Plset rrashta e kaut te prroni.
(Drek t mdha po bahen sot!)
Sot asht marr nj gjak.
Gjama e burrave trbueshm
Przihet me ern e mishit ndr zjarme.
E gjethi i Vjeshts bie i djegun mbi kapuat e bardh
Nd tryeza, jasht
Nat. N vorrezat mbi kodr
Tok e re, han e re.
Ujqit jan ul prej malesh
E pijn gjak n prrue.
100 Vjet Vargje
Atdheut
70
TRASHIGIMI...
Katundi arbresh kaluer
mbi qafn e bjeshks
shklet majn e humners
Shum uj n lum
veshi i shkambit ushton.
Dheu m vren me synin e plaks
Njqindvjeare
"Nanmadhe, po shkon:
ka don me vehte t merrsh
n kodrin, nn qeparisa?"
"Hijen e tire, bir!"
Dimn. N ferrn e murrizit
la delja tri fjolla leshi.
Tri fjal m la tezja arbreshe
te dheu i eshtnave ton.
Fjalt e gjuhs seme nji
udhtim e gjat e gjat n koh,
nji ushtim e gjat e gjat
ndr vesh
VLNDIT TLM
Kur t vdes le t bahem bar
n malet e mija n pranver,
n vjesht do t bahem far.
Kur t vdes le t bahem uj
e fryma eme avull,
n fusha do t bie si shi.
kur t vdes le t bahem gur
n skajin e vendit tem
t qindroj n kufi.
100 Vjet Vargje
Atdheut
71
Din MEHMETI
U Iindi n vilin 132 n Cjocoj l ]unikul. I lokon
gjenerols s por l poelve l pos Lulls s Dyl
Botrore q krijuan jasht kufijve t cunguar
shqiplor. DipIomoi Lelrsin Shqipe n Beogrod
dhe m von pas nj kshille t Eqrem abejt gjat
nj qndrimi n Tiran, ndrpreu me doktoraturn
e nisur dhe iu dha plotsisht krijimtaris letrare,
gjegjsisht poezis. Vdiq m 12 tetor 2010.
Veprat letrare
"N kraht e shkrepave", (1961); "Rini diellore", (1966); "Dridhjet e drits",
(1969); "Heshtja e kallur", (1972); "Fanar n furtuna", (1981); "Agu" dram,
(1982); "Prap fillimi", (1996); "Klithm sht emri im", (Tiran 2002); "Mos
vdis kur vdiset", (2001).
KOSOVL ZOG I DILLLIT
Je fjal e ruajtur nga dheu
Q hyn npr gjak
E del npr diell
Je kraharor i shpuar nga plumbat
Krua i gjetur n palcn e shkmbit
T nxir nga gjuajtjet npr koh
Kosov lahut e djegur kngsh
E thirrjesh ndr revolucione
2
Je emr i paksuar n luft
Pr t mbetur e bukur
Pr gjuhn q sdeshi t kputet
Nga rrnjt e legjends s vjetr
Je stuhi e vringllimave t shpatave
Tok e bleruar ndr ndrra
Tok e rritur n gjinj
Npr vite e shekuj
Kosov, pushk e gjat e zbrazur
Nga rruga e nga pylli
3
E gur t thyer mbi gur e mur
Shpend i vrar n bebza
E gur t ngrn mbi rrasht e duar
Durim i gjakut n emr
E rrasht e shpuar mbi gur e flamur
Lum i zi, lum i kuq n zemr
4
Je ylli im dhe vdekja ime
Ke zrin e ninullave
Ninullave t knduara kryengritjeve
Je gjuha ime dhe ashti im
Ke formn e sofrs
Sofrs s dasmave t kuqe
Je e tashmja dhe e ardhmja ime
Ke syrin prej lulediellit
Lulediellit t skuqur nga flaka e pushks
Nga gjaku e djersa
5
Djepi yt m ka rritur
Djepi yt m ka plakur
Rrugt tymojn
N prehrin tnd jemi gjetur
N prehrin tnd kemi mbetur
Kngt jehojn
Kosov tok e paepur
6
Pas teje
Shekujt gur t shpuar breg rrugve
ndrrojn
100 Vjet Vargje
Atdheut
72
Pas teje
Dejt e thar rreth zemrave lotojn
Pas teje
Kullat e verbuara ditve t prflakura
recitojn
Pas teje
Tok e qiell muze eshtrash e dritash
gjakojn
Pas teje
Fjalt e mia t gurzuara n shkmb t
krkojn
7
T krkoj ndr libra
E t gjej n gjuh
Rrethatore e ngrir e brezit
T krkoj npr dete
E t gjej n shkmb
Fanar i drits dhe i gjakut
T krkoj ndr varre
E t gjej n tufat e kallinjve
Si mustaqet e rritura t nipave
Kosov lavr e skuqur e ballit tim
8
T dua pr farn
Q tufoi edhe ndr varre
Edhe mes gishtrinjve
Edhe ndr sy
T dua pr farn
Q se kalbi as gjaku
Q se mrdheu as acari
Q se shteri as thatsia
T dua pr duart
q libra shkruajn
Pr ikjet e kthimet e tua
Npr frfllaza e t reshura
T dua pr kullat tri her t kallura
E t ndrtuara srish npr krisma
T dua pr emrin q shkrove
Me maj t briskut npr lisa
Pr shqiponjat q i qndise
Shamive t djemve t vetm
Pr ndjekjet rrahjet vdekjet
E Mehmet Dins
Pr yrishet e tij sukave
Pr pushkn e tij pa rrip
Pr fishekt e tij npr xhepa
T dua pr damart e drits
N duart e Din Mehmetit
9
E kullat e djegura t mbikullave
Lmsha flake n qiell
E pushkt e heshtura nga pushkt pr nj
emr
Pr nj djep pr nj qiell
Recital i gjuhs
Kosov krism e gjat
10
Qndroj para teje me nj pushk
E me nj laps
Porosia jote m kall
Fryma jote m jep zemr jet m jep...
11
T dua pr kngt e babait
Mbrmjeve pa drit
Pr lutjet e nnave vettimave
Pr pranverat q nxore nga gjoksi
Pr yjet diejt toks s plleshme
T dua pr duart q ngren ura
Q lidhin n mes veti popujt
Pr ato q ndrtojn shkolla n fshat
Kosov shqiponj valltare shkmbinjsh
Dhe fushash t bleruara
T dua pr nj kshtjell eshtrash
Pr nj shpat
Pr nj emr
Pr gjithka q shihet e preket
Pr gjithka n ndrr e zhgjndrr
T dua kur qeshi kur qaj
Kur ngrihem kur zbres
Kur etohem kur kam uri
Kur dashuroj kur mendem
100 Vjet Vargje
Atdheut
73
Enver GJERQEKU
U lind m 1928 n Gjakov n nj familje qytetare. N
vendlindje kreu shkolln fillore m 1942 dhe Shkolln
Normale m 1948, kurse Fakultetin Filozofikgrupin
e Cjuhs dhe Lelrsis Shqipe n Universilelin e
Beogradit 1955, ku edhe u magjistrua (1961). Gjat
studimeve ishte antar i redaksis s revists Zani
i rinis (1954-1956). Pas mbarimit t studimeve
shrbeu profesor i gjuhs dhe i letrsis shqiptare n
ShkoIIn NormoIe l Frishlins {15-15), n ShkoIIn e Lorl Fedogogjike
(1959-1962) prej vitit 1962 deri n vitin 1995 n Fakultetin Filologjik t Prishtins
Iigjrues i Iorl e prolesor i Lelrsis shqiplore.
Veprat letrare
"Shkndijat e para", (1956); "Antologjia e liriks shqipe", (1970, 1978); "Fjal
l riIinduro - Le poroIe rinole", {shqip e iloIishl, 170), "Fr ly dhe I di nj ljoI
prej guri", (Tiran, 1970, 1972); "E nn abrat Gjakova" (1978); "Pesme gorske
i ponosne (Kng t idhta e krenare)"; "Shtat poet t Kosovs e t Rrafshit t
Dukogjinil, NoIil", Beogrod, 12, "Nojnovijo oIbonsko Iiriko", {Liriko m e re
shqipe, Beograd, 1972); "Bez glagola" (Pa folje, August Cesarec, Zagreb, 1978).
BLSA
Nj dor e paftuar ma dhuroi shkndin
Dhe ma bri zemrn xix t strallit nver
Tash mbn drit si diell, m el si pranver
Nj fjal ngjak e lindur, q kaplon gjithsin
Ruaju mos e thuaj, se tbn ujem prore
Kur t dridhet kmba, sa her t lshon zemra;
Ktheje gjithnj ballin, mos u shndet me themra
Fjala thyen dhe eshtra n lak tasaj dore
Ajo fjal dy her slind nga buzt tona
Nuk ia njofim shpinn, mohin ndit t vshtira
(As kur tprek e keqja, as kur tlshon e mira)
Mburrjen e ka tvogl, trupin ndr kumbona
Thuj kur ndoj tvonuar nvatr ta sjell shteku:
Me fat atij miku, q pragun ma preku!
100 Vjet Vargje
Atdheut
74
KODRAT L DUKAGJINIT
Po digjen flak nzjarr tblerimit
Ksulat e fushave tarta gjiplote.
Lumejt udhtar tpalodhun nmote
Vrapojn me i zan rrezet e agimit.
Si plis me nji sy n cikolet e veta
E vejn born pr lindje e pr dek,
E sguxon kush ve puhis mi prek,
Kur nata zbret nto me krah tleta.
O ujdhesa tkohs mbi liqej tgrunit,
Q dnesni nn ortiqe, breshn e shi
E trupin e lodhni nn hije tdrunit,
N shputat e mia barin tuej e bj,
Nn gishtat e mi damart tuej i ndi,
Pr ju buk e kryp prore do t ndaj.
100 Vjet Vargje
Atdheut
75
Besim BOKSHI
U Iind n Cjokov m 12.XI.130. Cjoshl kIos l
msimit fillor i kreu n Tiran, ndrsa dy t tjerat - n
Gjakov. Maturoi n Gjimnazin e Prishtins. Ndoqi
studimet n Katedrn e Albanologjis n Beograd
dhe, me ndrprerje, i prfundoi m 1959...
NATA KRIMINLLL
Sonte zbriti plake e lodhur,
dhe thith gazin, vajin, gjmimet e dits
thelle, thelle ku krrat terri.
Si nata vet, bota u b memece.
E ndjeva kur jehoi von
N gjirin e saj prej korbi,
kur jehoi shurdht si vdekja nj fshame
Dikush humbi nj yll,
nj shok n natn memece!
E pash kur ia thithi syt
thell ku krrat terri -
kur ai thithi leht si gjakun e tij
Dije!
Sonte u shuan edhe dy xixa
ktu posht, n fund t nats
Sonte vdiq nj njeri shurdhazi si nata!
100 Vjet Vargje
Atdheut
76
NL PRITJL
Kam pritur - si shkmbi,
si ylli skaj horizontit - n pikllim,
vite me radh...
Lorg jom,
aty ku puthen jeta dhe vdekja -
aty i prtyp ditt e mia t gastarta...
Kur t vij,
ndoshta do t m gjej t mplakur
e s'do t mund t qesh si flladi i pranvers
T vdes - nga gzimi,
do t mundem!
TIM LT
Me doIi gjumi. LIombo e ndezur!
Ti i mbshtetur po rrije n skaj
dhe shikoje dritn -
ndoshta dhe fluturn q sillej rreth saj
Vesht ushtonin n qetsin e nats...
Flutura u dogj...
N syt e tu dallova lot
e thash: 'brenga Baba ka?!
Sot mendoj:
Bab, u dogje pa lshuar z!
100 Vjet Vargje
Atdheut
77
Latif BERISHA
U lindi m 18 qershor 1931 n Smrekonic t
Vushtrris.
Msimet fillore i kreu n vendlindje, ndrsa ato
t mesme n Vushtrri e Prishtin. Fillimisht m
1949,punoi msues n shkolln fillore n Pantin.
Ktu filloi t shkruaj poezi e disa prej tyre edhe t'i
boloj n revisln Ielrore "]elo e Re". M 151 punoi
inspektor n Sekretariatin pr Arsim Kultur dhe
Shndetsi. N ato vite qe edhe antar i Kryesis s Shoqats s Arsimtarve.
N vilin 11, si dhe shum msimdhns l ljer, edhe Lolil Berishn,regjimi
serb e largoi nga puna.
Kur lufta pr lirimin e Kosovs mori hov t madh, m 24 mars 1999, n natn
e par t bombardimeve t forcave t Natos mbi caqet serbe, n Mitrovic,
krimineIl serb e vron prol.Lolil Berishn, n progun e shlpis s lij. Fos Iulls
BibIioleko e qylelil n Milrovic mori emrin "Lolil Berisho".
Konlribuli i Lolil Berishs n lushn e orsimil, shkencs, kuIlurs elj. qe shum
i madh. Vepra e tij poetike e shkencore z vend t rndsishm n letrsin dhe
shkencn shqiptare t filologjis.
TRI GOTA
Nlivadh t jets tri gota i gjeta,
Dy jan t mbushura, asht bosh e treta
T parn e mora, n buz e afrova,
Ish hidht si pelini mejher e largova
T dytn e mora, me gjuh pak e preka,
Prej sambli m dogj, mejher e hjeka
I zbraza t dyja n t tretn got,
U ba idht e ambl, si asht vet kjo bot.
100 Vjet Vargje
Atdheut
78
KOSOVLS
Kosova kreshnike po zgjohet nga gjumi
Me vul t fitimit dhe na po gzojm!
Po shkundet mali e proni e lumi
eni tkndojm!
Kosova kreshnike po vjen prap n jet
Me diell n dor Dhe na po shikojm!
Po del nga terri n drit t vrtet
eni tkndojm!
Po del para bots Kosova krenare
Me ballin e haptDhe na po fitojm!
Me gjak e stolisun po del dshmitare
eni t kndojm!
Po del para bots Kosova heroike
Me zana e drangoj..O, na po gjallnojm!
Po del n hapsin me kraht e nj sprije
eni t kndojm!
100 Vjet Vargje
Atdheut
79
Azem SHKRELI
U lind m 1938 n Rugov t Pejs. Shkolln fillore
e kreu n vendlindje, ndrsa n Prishtin vazhdoi
shkolln e mesme pr t vazhduar Fakultetin Filozofik,
degn e Cjuh dhe Lelrsi Shqipe. Fr shum vjel ko
qen kryetar i Shoqats s Shkrimtarve t Kosovs,
drejtor i Teatrit Krahinor n Prishtin dhe themelues
e drejtor i Kosova-Filmit.
Vdiq n pranvern e vitit 1997.
Veprat letrare
"Bulzat", (1960); "Engjujt e rrugve", (1963); "E di nj fjal prej guri", (1969);
"Nga bibla e heshtjes", (1975); "Pagzimi i fjals", (1981); "Nata e papagajve",
{10), "Lirik me shi", {14), "Zogj dhe gur", {17). N proz: "Korvoni i
bardh", (1961); "Syt e Evs", (1975); "Muri prfundi shqipes"; si dhe dramat
"Fosilet", (1968); "Varri i qyqes", (1983); etj. Poezit e tij jan prkthyer n
shum gjuh t huaja.
SHKODRA
Desha t'ia prek
Rozafs flokun
S'm deshe
Zbrita t'ia puth
Algjet Liqenit
M nxore
Tani prher m ke
Maje Taraboshit me cuba
Shkodr Shkodra
AZLM SHKRLLI
Kng e turpshme
Sonte
Qava sonte pr ty
Arbri
Nuk m vjen turp
Pse qava
M vjen turp pse s'munda
T bj tjetr
Nga turpi qava
100 Vjet Vargje
Atdheut
80
VDLKJA L MALLSORIT
Asnj kok prkulur
se ia rrezoni lisat
Asnj gjm mesa guri
se ia shembni majat
Asnj lot asnj
se ia shteroni krojet
n syt e tij vetm harroi
p'rendimin dita
'mendim i vrugt
'mendim i ftoht ndr vetulla
Lum ky far vdekje.
KASHLLASHL PLR ATDHLUN
Atdheu sht dheu i birit e i atit e i shpirtit t shenjt
N vargun me krushq atdheu sht krushku i par
N t tra meshat shenjte ai sht Meshari
N kulm e n flamur sht kumti e kremtja
N kokn rnduar n mendime ai sht mendimi
sht nj krah shqipe ktej, nj andej kufirit
sht flaka e Oso Kuka n kulln kall t barotit
sht ara shtat vjet djerr e gruaja djerr e fara
N buk e kryp e zemr atdheu sht zemra
N t parn pushk pr ujk atdheu sht krisma
N trupin ton pr vig atdheu sht vigu
N mishin ton pr krymb atdheu sht ashti
Atdheu sht treni n binarin nnt, bileta pr nesr dhe trasta
100 Vjet Vargje
Atdheut
81
Ali PODRIMJA
U lind m 1942 n Gjakov, ku edhe kaloj rinin.
Sludioi Cjuh dhe Lelrsi Shqiplore n Universilelin
e Prishtins. Periudha vendimtare pr formimin
shpirtror dhe intelektual t poetit jan vitet
pesdhjet. M 1957 botoi poezin e par n
revisln "]elo e Re". Ishin vilel kur shqiplorl n
Kosov prjetonin njrin nga terrort me t egra
t pushtuesit serb, kohn e aksionit famkeq pr
mbledhjen e armve dhe t shprnguljeve m
dramatike t prmasave tragjike pr Kosovn dhe shqiptart (rreth treqind mij
t shprngulur dhunshm n Turqi). Poeti rritej dhe piqej n kto kushte, n kt
olmoslere ogonie, q e kishle mbrlhyer Kosovn. Qyleli i Cjokovs, ku kishle
lindur dhe shkollohej, qytet me tradit t pasur patriotike, ishte m i godituri
nga kjo vrshim policore e UDB-s serbe. Poeti i prfshir n kt prditshmri
ndjeu nevoj t rezistoj, t kundrvihet dhe ta stigmatizoj trthorazi synimin
e pushtuesit:
Qaj rrafshi im i dashur, qaj! (fjala sht pr rrafshin e Dukagjinit)
Diellin tnd verbuar e kan tytat
E vatrat shkimbur deri m nj...
Vargjet jan shkputur nga poemthi lirik Hija e toks", t cilin Ali Podrimja e
shkroi n vitin 1960, kur ishte gjimnazist. Nj vit m pas, m 1961, Ali Podrimja
botoi prmbledhjen e par me vargje elegjiake Thirrje. M pas vijn prmbledhjet
Shamijat e prshndetjeve (1963), Dhimb e bukur (1967), Sampo (1969), Torzo
{171) elj., deri n veprn e lij mjeshlrore Lum, Iumi, {182), q shnoi nj
kthes n poezin bashkkohore kosovare. N vitet '80 e '90 ai do t vazhdoj
t botoj libra poetik si Zari, Buzqeshje n kafaz etj., deri te dy librat n proz:
Burgu i hapur (1998) dhe Harakiri (1999). Rrethanat e vshtira politike gjat
viteve 60 dhe ato familjare m pas, kan ln gjurm t pashlyeshme n poezit
e lij. Vdekjo e l biril, Lumil, rezuIloi me veprn m l bukur l lij gjer m sol,
Lum Lumi. Foezio e lij ko br q poezio shqiplore n lrsi l respeklohel n
t gjith trojet shqiptare, si dhe t prkthehet n shum gjuh t huaja. Vargu
i Podrimjes karakterizohet nga thjeshtsia, rima e padukshme, dhe simbolet e
papritura. Por, ju t rritur apo fmij, Ali Podrimja dhe shum e shum shkrimtar
tjer t njohur duhet respektuar dhe veprat e tyre duhet lexuar. Mos i harroni
kurr kta shkrimtar q shnuan me metamorfoz dhe me pjes t ndryshme
q t mos bien n sy t armikut se po shnojn n gjuhn shqipe. M dat 18
korrik 2012, Ali Podrimja ishte zhdukur pas nj festivali t poezis n Franc. Pas
krkimeve t pareshtura t autoriteteve franceze, m 21 korrik 2012, u gjet trupi
i pajet i shkrimtarit.
100 Vjet Vargje
Atdheut
82
KUSH DO TA VRAS UJKUN
F. Altimarit
Dhe ltini tha
Po qe se takon
Arbreshin dhe Ujkun
Vraje Arbreshin
Dhe kur fjala i ra n vesh
Arbreshi buzqeshi
Dhe drodhi nj cigare
Po qe se me vret mua
more i gjor
Kush do ta vras Ujkun?!
Mjer Kopeja
UNL, BIRI YT, KOSOVL
Un, biri yt, Kosov t'i njoh dshirat e
heshtura,
t'i njoh ndrrat, errat e fjetura me
shekuj,
t'i njoh vuajtjet, gzimet, vdekjet,
t'i njoh lindjet e bardha,
caqet e tua t kulluara;
ta di gjakun q t vlon n gji,
dallgn kur t rrah netve t'pagjumta
e t shprthej do si vullkan:-
m mir se kushdo tjetr t njoh, Kosov.
Un biri yt.
PARISI, VLNDLINDJA
Do t hyjm n Paris
gurin ton aty do ta ngulim,
nuk do t na pres Teuta, Genti
nuk do t na pres hordhi e egr romake
nuk do t na pres njeri i gjall.
N Paris do t hyjm
ndrrat do ti varim n krah t lejlekve
te nj krua do ti lajm syt, duart lythore
do ti lm nett ballkanike pas shpine
vallet, kngt, baladat, prrallat,
vetm fyellin do ta marrim
ti biem kur tna rrok malli,
kur humbim n grumbullin e klosharve,
t hijeve,
t minjve,
deri von rrugve t Parisit n metro
marramenthi,
do ti marrim er ftoit t vendlindjes
pr koht pist do t flasim me gishta,
nuk do t shkelim asnj miz,
nuk do t trembim asnj zog,
nuk do t derdhim zjarr, vrer,
mbi kok t njeriut,
Evrops s prgjumur sdo ti prulemi
as perndive t krisura.
Ma jep besn, Lum Lumi,
se nuk do ta harrojm vendlindjen.
100 Vjet Vargje
Atdheut
83
Jusuf GRVALLA
Poet dhe atdhetar i shquar, u lind m 1 tetor 1945 n
Dubovik rrethi i Deanit, nga nj familje bujare.
Vritet mizorisht m 17 janar 1982 n Untergrupenbah
Gjermani.
Shembulli i tij mbeti i gjall ndr intelektual t
kohs moderne, si shkrimtar dhe atdhetar i shquar
pr Iiri deri n vdekje. ]elo e ]usul CrvoIIs ko qen
e vshtir, vdekja e tij ka qen tragjike. Pr kt sht
thn e shkruar dhe do t thuhet e do t shkruhet shum.
Tituj t veprave: Fluturojn e bien (1975); Kanjush e verdh (1978); Shtpia n
korniz; Skena nga jeta e fshatit; Shenjat e shenjta (1979).
Veprat letrare
"Fluturojn e bien", (1975); "Kanjush e verdh", (1978); "Shtpia n korniz";
"Skena nga jeta e fshatit"; "Shenjat e shenjta", (1979).
TL GRYKA L HONIT
KU PRLHLN LSHTRAT L AZLMIT
Iu afrova gryks s honit,
ia ngula syt heshtjes, territ
dhe s'di pse zemrs brenda gjoksit
iu dha t'i thrras Azemit.
- A po m ndien, o Azem Galica?
thirra ndoshta njqind her.
Nj shqiponj doli nga gryka,
me trsllim u ngrit n qiell.
I thash vetes: Mos thirr m!
Se Azem Galica doli.
Marr nga "Lajmtari i liris", Nr. 1, janar-shkurt 1981.
100 Vjet Vargje
Atdheut
84
LUFTA DHL ARTI
Tutje gjithnj akull
Kndej gjithnj zjarr
Un jam syri i Aladinit
E shoh veten si digjem
n betejn e tmerrshme
t fjals
e t mendimit
Me shenjtri t mallkuar
me prfytyrimin e qart
e krijoj
N mua shushurijn dete
t qena
n ndrr
S'po flas kotnasikot
Mund t'i merrni fjalt e mia
e t niseni npr bot
Un s'kam guxim
Kuptoj se pa dritn e tyre
Nuk do ta di rrugn npr drit
Jan krijuar prej frenimesh
prej kthesash theqafjesh
dhiaresh t shenjta
zigzage
Un nuk i shoh yjet
pshtjell n terr
Gjithsia e ftoht
nuk e ka gji diellin
Sikur t mos e ftohte
ana e errt e planetit
100 Vjet Vargje
Atdheut
85
Beqir MUSLIU
U lind n Gjilan n vitin 1945; vdiq n vitin 1996, n
Prishtin dhe u varros n Gjilan. Familja e tij rrjedh
ngo lsholi Liviq i CjiIonil n Kosov. ShkoIIn liIIore
dhe t mesme i kreu n Gjilan, ndrsa fakultetin
filozofik drejtimi i gjuhs dhe letrsis shqipe n
Prishtin.
IMAZHI I PARL
I rrethuar nga do gj q ssht n kt dit
Prbirohet fare i pavrejtur
Midis sheshit e mbathin kmbt e zbathura
T atyre q asnjher se hetuan rrethimin
As aromn e trndafilave q zihet ngadal
Derisa majave t gishtave merr gjuh lulzimi
Mrekullit hyjn ta nxjerrin nga kornizat q si ka
Te ciln sdi prse nuk e ka ose e ka prse sdi
Derisa matet me butsit e veta t gurzuara
T cilat edhe n vete ka mundur ti vras
N shuplak i zbret dielli i zn n korniz rob
Pr ti ulur Ort e vona q kurdisin bukurin
Sa thahet blerimi i murm n fytyrn time
Shirat e kthejn verdhom n mua kur zgjohem
T krijoj ngjyrn pr t mbaruar imazhin
N t cilin balta ka zn ti el zogjt magjik
E t vrshoj qytetin q e kam vetm n shuplake
Ti fus n vargonj mbretrit e zgjebosura n Fush
Kur fare i pavrejtur prbirohet prmes syve t mi
Nga do gj q ssht n kt dit t rrethuar.
100 Vjet Vargje
Atdheut
86
MLTAFIZIKA L PRISHTINLS
Ky qytet shtrihet n ndrr si t ish i vrtet
e n Gazi-Mestan humbi qetsia
Anatema A
sht trilluar edhe nj udhtim n shuplak
N maj t gjuhs na ka zbritur bukuri
Prapa na kan ndjekur njmij e nj mrekulli
Asgj s'mund t marrsh m tepr se 'ke
Edhe nj far t sht mbjell ndr grushte
Deri n ver balsamin e mban nn sqetulla
Npr kt port u prbiruan edhe engjjt
Q i shpikm n hyrje pr t na ruajtur O
Nga trndafilat q i kemi gjuh e na flasin
Edhe mbi t gjitha magjit q na dbuan
sht trilluar nj udhtim i ri n shuplak.
100 Vjet Vargje
Atdheut
87
Flora BROVINA
U lind m 30 shtator 1949 n Skenderaj. Sholln
fillore dhe t mesme i kreu n Prishtin. Studimet
pr Mjeksi i mbaroi n Prishtin. Nj koh punoi
gazetare n t prditshmen Rilindja. Ka punuar
edhe me redaktimin e revistave Kosovarja dhe
Teuta.
sht aktiviste e njohur pr mvetsin e Republiks
s Kosovs dhe njra nga intelektualet e arrestuara
nga pushteti serb.
Veprat letrare
"Verma emrin tim", 1973;
"Bim e z", 1979;
"Mat e mat", 1995, etj...
RRUGA PLR JANINL
Mora rrugn pr Janin o
T takova me pleqrin o
Vetm me arabaxhin o
krkoje shkronjat e humbura
Sikur t ecim n Veri
T mbaj krahun
Bagazh malli robri
Mora rrugn pr Janin o
Shtita amrin o
Me arabaxhin o
Krkuam un e rruga jote o
Fjalt e ndyra n mote o
100 Vjet Vargje
Atdheut
88
ORA L PARL
Jusufi
Jusuf Kanjush e verdh
Jusuf Grvalla... mungon
Teuta Iliri Agroni Ylli
Fadi Fadil Talla... mungon
Ylfetja Ylfete Humolli... mungon
Shukrija Shukrije Obtinca... mungon
Kimetja Arsimi Kujtimi
Halimi... Halimi... mungon
Shpresa Besa Kastrioti
Fatmiri Fatmir Krleshi... mungon
Afrimi Afrim Zhita... mungon
Vazhdojm
Valbona Shkurta Gjoni
Xhevati... Xhevati... mungon
Mungon Nesimi Bekimi
Afrimi... Afrim Prebreza... mungon
Mos m sillni
Certifika mjeksore
Prindore policore shtetrore
Thoni vetm mungon
Me lule do t'ua mjekojm plagt
Do t'i presim
Do t'i presim
Thoni vetm mungon
Do t elin lule gjaku
ora vazhdon...
100 Vjet Vargje
Atdheut
89
Sabile KEMEZI-
BASHA
U lind m 1954 n Koretin t Dardans (Kamenic).
Shkolln fillore e kreu n vendlindje, kurse gjimnazin
n Dardan. sht femra e par nga Kosova q mbaroi
Fakultetin e Shkencave Politike n Universitetin e
Beogradit m 1977. Ndrsa studimet pasuniversitare
i vazhdoi n Universitetin e Prishtins n Degn e
Historis. Mori pjes n tubime t ndryshme shkencore n Kosov dhe jasht.
Ishle redoklore prgjegjse pr hopsirn elnike shqiplore n lerrilorin e ish-
]ugosIIovis n revisln "Bolo shqiplore", q bolohej n Tiron {11-13).
sht antare e Kryesis s Shoqats s Shkrimtarve t Kosovs. Aktualisht
merret me probleme t historis m t re.
Q ngo vili 178 punon n Inslilulin e Hisloris s Kosovs.
]elon n Frishlin.
Sabile Kemezi-Basha sht antare e Akademis Evropiane t Arteve e cila sht
lhemeIuor n vilin 2002, me seIi n Luksemburg.
Veprat letrare
Melolor iberike, {poezi), LSHK, 2011
Kujlesn e ko kopur skIerozo {poezi), LSHK, 2011
Nusjo e gurl {poezi), "RiIindjo" 18
Koh epiIeplike {poezi), "]elo e Re" 1
Dy IuIe ko momi {poezi), "Fioneri" 13
Indrrol e lrishlo {poezi), "RiIindjo" 2000
Nolo po korniz {romon), LSHK 2008
MoIIi pr Ilokn {poezi), LSHK 2008
Anolomio Iubirii {poezi), Bukureshl 200
Kodi i priljes {poezi), LSHK, Frishlin 2010
100 Vjet Vargje
Atdheut
90
ANATOMIA L PRITJLS
M 1878,
Patm dhn besn
Se kurr nuk do t lejojm
Q korbat
T na grisin ndrrat.
M 1912,
Atje... afr detit Jon
Patm thn
Se... Gjithsesi... nj dit
Do ta qepim
Lkurn e grisur t ATDHEUT.
M 1945,
Shumka u bisedua
Por minjt e fushs
Na i hngrn gishtat
N hapsane pritjesh.
M 1999,
Gjymtyrt n helmeta i shndrruam
N shpin vizatuam hartn e atdheut
E n gjoksin e Adem Jasharit
Rrzllente DIELLI i prflakur.
M 2008
Historia psoi metamorfoz,
Anatomia e pritjes u shndrrua
N nuse Me duvak t kuq
Dhe ADN-n e RRNJVE
E bartm nn sqetull
100 Vjet Vargje
Atdheut
91
Sabit IDRIZI
U lind m 16 shtator 1955 n Ceraj, fshati m verior
i Kosovs i banuar me shqiptar. Ka studiuar Gjuhn
dhe Lelrsin Shqipe. Ishl edhe kryeredoklor i
revists letrare Fjal e val, t ciln e financon Komuna
e Mitrovics e q e nxjerr Shoqata e Shkrimtarve t
Milrovics "]okup Cerojo", kryelor i s ciIs shl. Q
ngo vili 17 shl onlor i Lidhjes s Shkrimlorve
l Kosovs. ]elon n Milrovic.
Ka botuar kta libra: "Pesha e fundshekullit", poezi, 1995; "Prderisa sht e
mart", poezi, 1997; "Diell me dhmb", poezi, 1998; "Finalja e zhgnjimit...",
"Ditar lufte", 2000; "Mbretresha sht gjall", poezi, 2006; "Zarfi", proz,
2008; "Ma fsheh bregun tjetr", poezi, 2010.
KULLA L JASHARLVL
Kjo kull nuk sht prej guri
Ja shikojeni
Sa mrekullueshm rrezaton dromca t shkputura ndrrash
Nga thellsit e shekujve t rebeluar
Q vijn e treten prulsisht n kt dashuri
Se prndryshe njerzit e saj
Kurr nuk do t dinin aq bukur t na e msonin
Artin e fluturimit deri n amshim
Prmes rrufeve t zjarrta
N dern e saj nuk trokitet
N t hyhet prmes Dashuris s Madhe
E nuk dilet kurr
Se vetm ktu mund t tregohet prralla m e gjat pr dashurin
Se vetm ktu mund t shihet ndrra m e bukur pr ardhmrin
Q kuptimsohet e merr trajt LIRIE
Prmes kujtimit t atyre
Q prher rrezatojn madhshti flijimi
Nga Froni i Shenjt i Amshimit
100 Vjet Vargje
Atdheut
92
SHQLTLSIM
Kemi filluar t ham me sy
E t shohim me tyta
N kt xhungl zorrsh
T duam me xhepa
T urrejm me bark
Kemi filluar
Kaher skemi qeshur me shpirt
Skemi qar me zemr
Kah kshtu, o Tok?!
Kah kshtu pa kok?!
MLDITIM NL VLNDLINDJL
E dua veten
Relikt t prjetshm kujtimi
Ktu n parzmn e ksaj kodrine
Ashtu t prndrrt
Tek mat horizontet e fluturimit
Me krah legjendash
Jo si tash
Ikarios t dalldisur t lartsive
Me els prej dylli
SHTLPIA IML
Edhe kshtu e qerpit
Ti m je m e shtrenjta ndr shoqe
Hi mos u mundo ti fshehsh
Mos u mundo ti shrosh
Ato hijeshi plagsh
Shiko sa bukur t rrin plasat e moteve
Si i rrin bukur rrudhat
Ballit t pjekur t nj urtaku
100 Vjet Vargje
Atdheut
93
Agim Ramadani KATANA
"Mu shtershin syt nse pushoj
Lirin tnde me ndrrue
mallkue qoft gjaku im
nse m'vrasin pa luftue"
U lind n fshatin Zhegr t komuns s Gjilanit, n
Kosov, me 3 maj t vitit 1963. Shkollimin fillor e kreu
n vendlindje, t mesmen shkolln teknike n Gjilan
n vitin 1980, ndrsa Akademin ushtarake-drejtimi i
komunikacionit n Zagreb t Kroacis.
Me poezi dhe piktur sht marr q nga shkollimi i mesm. Prderisa poezit
e tij, sa ishte gjall i mbetn t shprndara npr revista t ndryshme e n
dorshkrim, si piktor organizoi ekspozita kolektive e personale n Kroaci, ku
punoi si ushtarak e n Zvicr, ku jetoj si emigrant politik, me q me fillimin e
Iulls n Krooci, oi broklisi ish Armoln ]ugosIIove ku punonle si olicer. N vilin
1998 pranohet antar nderi n Akademin Evropiane t Arteve.
Ndonse kishte t rregulluar statusin e emigrantit, Agim Ramadani n vitin 1998,
iu prgjigj thirrjes s atdheut dhe u inkuadrua n radht e Ushtris lirimtare
t Kosovs, duke ln n Zvicr tre fmij dhe gruan. Gjat lufts u dshmua si
slroleg i Iorl dhe udhheqs i doshur pr ushlorl. Ishle njri ndr horluesil e
planit pr thyerjen e kufirit shqiptaro-shqiptar, gj t ciln edhe e bri bashk
me shokl e vel. Ishle i pori q shkuIi gurin-piromidn-kulilore n Koshore. Fos
thyerjes s ktij kufiri, n pjesn e Kosovs, tek vendi i quajtur Rrasa e Zogut,
ai ra heroikisht- duke mos vdekur kurr. Njihet me emrin konspirativ-Katana.
LIogorilel si nj ngo heronjl m l njohur l hisloris s re shqiplore. Agimi Io
pos veles lre posordhs, djeml ]elonin dhe Idonin, si dhe vojzn Lourinn.
ZHGLNJIMI
Askund nuk isha
Po kthehem
Me buzqeshje t humbur
binarve t largimit
Andej nga t krkova
Nuk ishe
N stacionin e fundit
T zhgnjimit
Zbres
KUR TL KTHLHLM
Kur t kthehem
Asgj nuk do t jet
Si ishte m par
Kur t kthehem
Sa do t jem i vetes
Nuk e di
Qent e lagjes
N mua do vrsulen
S do t m njoh askush
Njerz tjer do t jen
Njerz t gjakut tim
Kur t kthehem
Edhe Un do t jem ndoshta
Nj jet tjetr.
100 Vjet Vargje
Atdheut
94
A MJAFTON PRITJA
A mjafton
T presim vetm
E t shikojm
Duke larguar perden
Pr t par si na vjen liria
Qent lehin n diell
Vdekja prgjon n korridor
Para murit t djersitur
Korbi numronte pikat e gjakut
Era thyente trandofile
Nj nne ia fshin lott
Korridorit t zi njeriu i blert
E qent lehin n diell
Dika e nehmur para bjeshkve
Le t shkrihet terri kur marshojm drejt majs
Duke hapur shtigje n bjeshk e n shpirt
Pranvera e djegur zgjohet n vargun e Nntorit t tret
Me plumb filluam nokturno t shkruajm
Pr gjymtyrt e mbetura n fushbeteja me ujin e ashtit ton
Pr kohn e Sknderbeut e shuajm etjen
Trimria n kulmin e ndrrave hna u flakron
Lartsia e mendimit tejkalon breshrit e plumbave
Kokrrat e mdyshjes kaher u bluan
Ndrmjet shtpive t kallura t Dukagjinit fusha t minuara
N kurriz fmije brrylat e kohs thyhen
Dridhet gzhoja e lbyrur e mendimit
Para bjeshkve t bekuara dika e nehmur po fshihej.
FTLSL PLR LKSPOZITL
Un i robruari
Ju ftoj
N ekspozitn time
T pavarur!
100 Vjet Vargje
Atdheut
95
Jeton KELMENDI
U lind m 1978 n Pej. Shkolln fillore dhe t mesmen
i kreu n vendlindje, ndrsa studimet pr Komunikim
Masiv n Prishtin, kurse studimet post-diplomike n
ULB- Universilelin e BrukseIil {FoIilikol ndrkomblore
dhe shtjet e siguris). Vite me radh shkroi dhe botoi
poezi, proz, ese dhe tregime.
N vijim botoi edhe nj ser librash t tjer.
Aktualisht punon dhe jeton n Bruksel.
ILIRISHTL
Nuk matet me asgj
Pesha e trupit tnd
Forca e ajrit
Ngadalsimi i shpejtsive
Nuk t shihet as anadrita
Sikur
Ska njsi matse trakeje
Ose
I kaprcen t gjitha
Pr shpirt t fjals
Je
Nj nngram harrimi
Tej veshit e syrit
Njqind e nj mij vjet
Mendim i ndritur
Je
Dhe kurr
Kush me tmat ska mundur
Atdheu im i Zotit q ma dha emrin
SHQIPETAR
100 Vjet Vargje
Atdheut
96
PO HLSHT SL I DHIMBSLT FJALA
M tprajshmen stin
U rrzua nj cop e qiellit t Hasit
Kur than heshti Anton Pashku
Edhe hijes i ra njfar hijeje
Fjals iu shkput edhe nj fjal
Prmbi Dukagjin po frynte er e madhe
Shi binte mbi dy shkronja
Oh
Zymi i Hasit
O Anton i Arbrit
Na thuaj sot
Na e fol ve edhe nj fjal
As pleqria se ka rnduar
As lodhur nuk sht
Po hesht
Po shuan se i dhimbset fjala
MAQEDONI
100 Vjet Vargje
Atdheut
99
Rexhep VOKA
U lind n Shipkovic t Tetovs, shkrimtar, dijetar dhe
teologu i shquar. Rexhep Voka (1847-1917) ka kryer
studimet n gjuhn turke, pr t'iu kthyer bashkkombsve
t vet shqiptar, t cilt i kshillonte q t arsimohen, t
njohin dhe respektojn kombin e vet dhe vetveten.
M 1868 regjistrohet n Fakultetin Islam t Stambollit, ku
punoi edhe si profesor pas kryerjes s studimeve. M 1895
kthehet n Tetov, pr t'iu prkushtuar shtjes kombtare
shqiptare. M 1903 emrohet myfti i Vilajetit t Manastirit dhe ndrlidhet aktivisht "me
lvizjen kulturore dhe politike te Rilindjes Kombtare Shqiptare". Pas dy vjetsh, merr
pjes n Kongresin Panshqiptar t Bukureshtit. Q nga viti 1906 e deri m 1911, boton
n Stamboll Elifban (Abetaren) Shqipe, veprn "Mendime" dhe libra t tjera.
Nj fraz q Rexhep Voka ka thn, me t ciln duket aftsia dhe mendimi i qart pr
fen dhe diturin:
"Njeriun pa DIN dhe DIJE, t gjall e sheh, pr t vdekur dije.
KLMI MBLT NL LRRLSIRL
Kemi mbet n egrsir e n errsir
shoqi shoqin jemi duke lvyr
Ah, thua nuk vjen nj dit
t dalim n qytetrim e n drit
Mundohemi dit pr dit
njani tjetrit syt me ia qit.
Kuku qyqe pr ne!
E zeza ka na ka gjet!
Jemi duke u vra vlla me vlla
humbm veten syt sjan tuj na pa,
Na t ngratt shkojm kot
Ti,Ti na ndihmo o i madhi Zot!
100 Vjet Vargje
Atdheut
100
Kto t zeza e kto pun t liga
t tra na kan pas ardh
nga qeveria e par dhe e shkret
q punonte n krye t vet.
Na i pat prishur vetit e mira,
na pat dhn rrugt e kqia,
na dau e prau
na shtiu pushkn ndrmjet e na vrau.
Miqsin e vllazrin
nga mesi jon e kishte ngrit
djallzin e armiqsin na kishte pru.
Atdheun dhe popullin
me tr rreziqet e kishte rrethuar
i pat dhn zjarrin,
i shkonte flaka pik prpjet
e askush gj nuk mund t flet.
Se ata, burra dhe t mirt
q mundoheshin pr atdheun,
dhe mendonin pr popullin,
njerzit e ligj i ndiqnin n do form.
I mbytshin me far e me fmij.
E merrnin m qaf,
i humbnin sa e sa shpirtra
q ne duhet ti kujtojm e ti madhrojm
sepse pr t mir t popullit i kan mbyt,
oxhakt n jet ua kan fik.
100 Vjet Vargje
Atdheut
101
Josif BAGERI
U lind n vitin 1870 n fshatin Nistorv, i cili n
at koh administrativisht i takonte sanxhakut t
Dibrs, kurse tanirrethi i Gostivarit. N vendlindje
e kaloi fmijrin dhe nj pjes t rinis. Pr shkak
t rrethanave politike t asaj kohe nuk pat mundsi
l liIIoj shkoIIimin n moshn e duhur. Leximin
dhe shkrimin shqip e prvetsoi n Sofje n moshn
17 vjeare si mrgimtar, ku nj koh t gjat punoi
si kpuctar. N vitin 1915, gjat nj udhtimi t
mundimshm nga Durrsi pr n Sofje, i lodhur e i rraskapitur fizikisht, vdes n
Prishtin.
Prmbledhjen poetike Kopsht Malsori e botoi m vitin 1910 n Sofje t
Bullgaris.

VAJTIM L MALLKIM!
O, Shqypni pr ty mejtoj!
Pr ty, po qaj e vajtoj.
Se djemt e tu keq jon da
Dhe po vriten vlla me vlla!
Kom me qa Shqypnin e mjer,
Se ka gjajt si noj skter!
Tuj pas kaq shum djem moj non
Pse kshtu kta t kan lon?
Dhe kan shku nj vise thuaja,
Atje trrojn tprvut si gruaja!
Sikur skan vendin e vet,
Ah, t ciln kan lon shkret!
Ah, se paskan shum mkate!
Kta trima ti q pate,
Tcilt t lan dhe po shkojn
E pr ty spak skujton.
Ah, moj non kta bijt e tu,
Fort shum keq u kan hutu!
Njer sa ty kta, tkan mohuet
Dhe t kan lon t robnuet.
M vjen keq pr ty moj non,
Se ti kshtu ske pas kjon;
Si je sot mos kjofsh kuri,
Po prpiqu, fmin mburri.
Se po vriten vlla me vlla!
Dhe kurkush ska me i da!
Ti pajtojn pr njsi,-
Q tmos rrish m nerrsi.
Nji pal thon: ke,o taljan!
Disa: turq, grek e sllavjan!
Tjert mbahen shum t menm,
Si doj fmi e prkdhelm.
Kto e bojn pr fe e din,
T zmetitun prej do exhin;
O, exhin u vraft rrfea!
Dinie, q sna bon gj fea.
Gjith sa jemi shqyptar:
Kemi nj gjak dhe nj far
Nona q na rriti ngji, -
T gjith ne na ka fmi.
Kur asht kshtu, pse mohoni:
Non e gjuh dhe ju shkoni?
Npr thuejat msimtore,
N ata tshkreta helmore?
Dhe msimtores thoni shkoll,
Se n t ju bohi tholl;
Tholl e tgjat por si peni
100 Vjet Vargje
Atdheut
102
Dhe kombtarnin e kmbeni!
Mbastaj bohi egoist!
Vini quhi elinist!
Tyrkomana dhe t tjer,
Tuj kjon shqyptar, o t mjer!
Ah, ju Zoti u mallkoft!
Turp i madh! mkat u kjoft!
Se atnin ju kini djeg,
Tuj fleturu deg me deg.
Kshtu kta po fleturojn:
Dhe turqishten po na msojn!
E pr grekun shpirtin apn,
Se msimtore ky u hapn.
Hapni tvetat, o tmallkuet!
Fmia juej shqyp me msuet,
Se keq ju jinni marruet!
Dhe gjuhn e vet harruet!
O, sa keq tash na turpnuet,
Se gjuhn e vet mohuet!
Dhe sebishten zut t msoni:
Vake tak t na thoni!
Mos rrini tna turpnoni
Po bar mendes vet krkoni,
Se sna mbet asmish asgjak;
Pr gjuhn kujtoni pak
O, ame, Rekas, bijte tu,
Ma shum se tgjith jon hutu!
Drgojn para npatrikhon,-
Thon se sllaf ne kemi kjon!
Mjera ti moj Shqypni
Ke t drejt q po mba mni,
Se bijt e tu skan mshir
Ah, kta ty me tboj doj tmir.
Kshtu Rekasit mendojn,
Po srbishten kta msojn
Me nxitim e me shie
Sikur sjon fmi Shqypnie!
Disa mbahen shum azgon,
Se paskan emnin Osmon!
Kta i bien vllait kres
Pr t shkretn and t fes.
Kshtu vriten vllav me vlla!
Kjo ka ndodh dhe gra me gra;
T vriten e tshmbtohen,
Njer sa tmbramen te farohen.
Kshtu kta gjith nj po grinden
Dhe njni tjetrin si binden!
Trrojn si vllazn, si shqyptar,
Qe tu shkojn puna mbar.
Njpal thirren: effendi!-
E buk skan kta n shtpi;
Asdrith me u mulli:
Ta bjuejn e t bojn ndri.
Disa thirren: agallar!
Pa mos pas as ar, asfar;
E t tjert: qirie!
Po kta tgjith bij Shqypnie.
Thiri: Zotnij, artmallkuet,
Se amn e vet prvluet!
Tuj u da ju n shum dega
Por si toska, ashtu gega.
Rrnko am rrnko ti the!
Se n rezik t madh erdhe;
Ty po tqeshet dhe aj miku,
Se fmia tu bo anmiku!
Keq m vjen, m qan zembra,
Dridh m vjen q kah thembra,
Se bijt e tu t kan shty!
Prande vajtoj pr ty.
Prani zembra kuj duron,
Gjith mon n terrt e shkon!
E kush dritn e krkon,-
Fort shum bukur n jet rron
100 Vjet Vargje
Atdheut
103
Anjez Gonxhe
BOJAXHIU
E njohur si Nn Tereza, u lind n Shkup m 26
gusht t vitit 1910 dhe vdiq m 5 shtator 1997 n
KoIkulo {Indi), ishle humonisle e njohur shqiplore,
fituese e mimit Nobel pr Paqen. Nj dit pas
lindjes u pagzua n kishn e Zemrs s Krishtit nga
famullitari i athershm Dom Zef Ramaj, dit t ciln
ajo e llogariste si datlindjen e saj. Gonxhja ishte fmija i tret i Kol Bojaxhiu
(Nikoll Bojaxhiu) me origjin nga Mirdita dhe e Drane Bojaxhiu (mbiemri i
vajzris Barnaj) nga Novo Sella e Gjakovs.
N astin e marrjes s mimit Nobel m 1979, nj nga klerikt q merrte pjes
n sall e pyeti Nn Terezn se nga ishte.
Ajo deklaroi: Kam lindur n Shkup, jam shkolluar n Londr, jetoj n Kalkut dhe
punoj pr t gjith njerzit e varfr n Bot. Atdheu im sht nj vend i vogl me emrin
Shqipri.
DUAJL JLTLN...
Duaje jetn ashtu si sht
duaje plotsisht, pa pretendime;
duaje kur t duan apo kur t urrejn,
duaje kur askush nuk t kupton,
apo kur t kuptojn t gjith.
Duaje kur t gjith t braktisin,
apo kur n qiell t ngren si mbret.
Duaje kur t vjedhin gjithka,
apo kur t dhurojn.
Duaje kur ka kuptim
apo kur ngjan se nuk ka nj fije.
Duaje n lumturi t plot
apo n vetmin absolute.
Duaje kur je i fort,
apo kur ndjehesh i pafuqishm.
Duaje kur ke frik,
apo kur ke nj mal guximi.
Duaje jo vetm pr knaqsit e
mdha
e sukseset e mrekullueshme;
duaje edhe pr gzimet e vogla.
Duaje edhe pse nuk t jep ka
mundet,
duaje edhe pse nuk sht si do ta
dshiroje.
Duaje sa her q lindesh
e sa her q je duke vdekur.
Por mos duaj kurr pa dashuri.
100 Vjet Vargje
Atdheut
104
DUA TL KTHLHLM NL SHQIPLRI
Si shum po vepron Qoftlargu n ant tona!
12 shatorre me figura shenjtsh
do t doja t kisha n Shqipri,
patjetr dhe n Kosov 12 t tjera,
t luteshin murgeshat e mia
pr t larguar t keqen
nga ATDHEU im.
Dua t kthehem n Shqipri,
tu shrbej m t varfrve
t varfrve t gjakut tim.
Dhe n nderim
t kujtimit t prindrve dua t kthehem,
pran tyre t mbyll syt.
Ta dim, se cili nga ne sht krijuar
pr t br vepra t mdha.
27 gusht 1997, pak dit para vdekjes
100 Vjet Vargje
Atdheut
105
Sadudin GJURA
U lind n vitin 1926, n fshatin Shipkovic. Msimet e
para i bri n fshatin e lindjes, t mesmen n Tetov,
kurse studimet e gjuhs ruse n Shkup. Ai ishte ndr
profesort e par t Pollogut dhe t Malsis s
Sharrit. Punoi si msues n shum fshatra, ndrsa n
vitin 1951 vepron si profesor n Normalen e Tetovs.
N vitin 1952, profesorin e nxjerrin nga msonjtorja
dhe prej asaj dite nxnsit nuk e shohin m. Dnohet
me 14 vjet burg, por prjetoi vetm 8 vite npr burgjet e errta dhe kazematet
jugosIIove l osoj kohe n Idrizov e CoIi Olok. Vdekjo e lij mbeli enigmolike.
Veprat letrare
"Vaj si qenka ba Tetova", poezi; "Marshi i normalistit", poezi; "Kanga e
punloril", poezi, "LoI Bojromi", drom, "Fejeso n djep", drom, "Shqipjo e
malit", dram; "Dervish Cara", dram.
JLTA L RL L NJLRZIMIT PO AGON
(Kushtue kohs s robnis e lufts shlirimtare)
Liri!
Sa e nalt asht kjo fjal dhe e shtrenjt,
Me mujt, me nji ndriim mendimi me kuptua ntansi...
Sa i madhnueshm kuptimi i gjan e i plot
I saj, q me plot mall i thomi: liri!
Sa e madhe asht n sy t robit tshkelun,
Kur e peshon me lot gjakun e robnis!...
E asgja tjetr, e madhe dhe nalt nuk ngeln,
Pa iu falun me prunjsi liris!
Sa e vlefshme ashtu kur merret prej thujt
E edhe zemra pleqsh ather me hov kumbojn!
Sa e dashtun asht pr njerzit e prbujt,
Dhe sa e ambl shfaqet kur e kujtojm...
Me dashuni tfurishme e shpres nga her t vjetr
Q sa po vjen svjetrohet, por shkon nprtrimje,
Mendojm pr te se ska n bot tjetr
Gja aq tkushtueshme, tvlefshme e tmadhnueshme.
100 Vjet Vargje
Atdheut
106
N ofsham terrt tkrahnorit q sa splset
Nga tundja e valve tbrengs s robnis
Jeton nlule tgjinit malli i vjetr e i fort
Kushtue pr jet vetm kujtimit t liris!
Gjallni dhe gzimin nshpirt ttretun sqndron,
Kur edet zemra nshtrgim t errsir
Kur syni prlotun ve vaj e zi shiqon
E mbi dhe tshkelun pikon lot i liris!
II
Kur ngjallet negrsi protesti ndaj padrejtsis
Nga tshtypunit e bots dhe ma;
Kundra tiranve, prej prangave t robnis,
Ushton mallkimi i robie nga do an!
N kryengritje thrret nji za e ushton,
Mas vajit vjetr, po lind nj gaz i ri:
E me gjallni e rreptsi shpirti gufon
Se nis lufta e pritun pr liri!
Kushtrimi i lufts dhe zjarmi merr furi,
Mbeteja trrepta prpara ai na prin:
Me gjak tegrsuem, me guxim e trimri,
Ngjallet ma tepr malli pr lirin!
Dhe si nj vullkan i plasun nkulm ttrmetit,
Revolucjoni e lufta kudo kris;
Prpara syve tmjegulluem ntym tbarutit,
Qndron flamuri i kuq i liris!
III
Norizon thapt, po lind nji yll i ri!
Me drit shptimi, fillon ai t ndris.
I kuq si gjaku i dshmorve pr liri,
Ndion agimin e shlirimit t njerzis!
O Yll i kuq i shlirimit t njerzis
Me drit t madhe q larg e fort ndrion:
Shndrit dhe ma me dritn e liris
Se jeta e re e njerzimit po agon!...
Vjersh e botuar n revist Jeta e re, nr. 1-2 prill 1950, Prishtin
100 Vjet Vargje
Atdheut
107
Nexhat PUSTINA
U lind n Dibr t Madhe m 20 prill 1926. Shkolln
fillore e kreu n Kastriot t Peshkopis, gjimnazin dhe
normalen n Peshkopi dhe Tiran m 1947. Shkolln
e larte pedagogjike e kreu n Shkup. Rruga e gjate
e msuesit dhe poetit spirituoz, megjithat fillon si
punonjs i financave n Ministrin prkatse n
Tiran, n nj mosh fare t njom rinore, gjat vitit
t lufts 43/44. Vdiq m 18 Mars t vitit 1982 n
Tetov kurse u varros n vendlindjen e tij Dibr t Madhe.
Veprat letrare
"Z bilbili lule maji", (1969); "Zri n shtrngat", (1972); "M'i vjedhin gurt",
(1977); "Kngt rebele", (1981); "Poezi t zgjedhura", 1987.
PLLQTL L RINJ
Ja atje para daulles
Veshur jan pa kravata
Koh e tyre-e koburs
N gjoks nga tri dekorata
Dekorata pr tri plag
I kan marr n luftim
Kan luftuar flak pr flak
Gisht m gisht e tym pr tym
Shihni prap far zemre kan
Nmelodin e iftelis
Kur ma ngren njrn kmb
Thua ia shkojn rinis
Nga gzimi e nga shendi
Tym e flak bashk jan przi
sht zakon i ktij vendi
Pleqt t duken djem t rinj.
QIRI I PATRLTUR
Ky qiri i patretur
Q ndrion dhen ton
sht nji cop diku i mbetur
E ndez dikush natn von
Kur shkrihet dhe shtrihet
Brumin prap e bn kalem
Pastaj drejt n kmb ngrihet
Bhet ashtu si ka qen
Duket e ka t pavdekur
Dritn b pafundsi
Na vjen flaka n t mekur
Ndizet nj fitil i ri.
100 Vjet Vargje
Atdheut
108
MLHALLA L VJLTLR
Mhalla e vjetr, oj nn pagane,
Dy kroje me ujra tregojn rrjedhn tnde
Pr miqt ruaje dhe kokrra rrushi
Pekmezt i piqje sa dilte gushti
Bes kishe dritn, ditt me diell
Lisat e gjat zdapa gjer n qiell
Duart e kohs t vun nj der druri
Me avli t lart dhjet metra muri
Prej atij asti, atij fillimi
Knga, lahuta ishin ngushllimi
Gjithka pate brenda i fute
Disa n shpirt, disa n sanduqe
Trupi i revoltuar fytyr e hidhur
Qent e egr n oborr zgjidhur
Vjedhas lihnin npr nett qorre
Her n nizame, her n tabore
N kmb e tra brofje n pragje
Martinn frngjis kundakun n faqe
Ndizje veten ndizje t tjert
Bum n pashan, bum n bejlert
Dhe kur st shtruan me mandatn
Me profetizm e me uratn
Ti pren lisat, ti pren krojet
Por si than kurr trojet
Se zjarret i ndizje n kodrat e lashta
Legjendat i thurrje vetm t gjata
I nxirje nga guri m i rnd
O i krijoje prej barkut tnd
Mhall e vjetr, oj nan pagane
Si nuse e stolisur kt buzmbrmjeje
St mbeti gj e vjetr ve disa tipare
Fisi, trimria dhe zemra bujare.
100 Vjet Vargje
Atdheut
109
Murat ISAKU
U lind n Gajre t Tetovs m 1928. Msoi n Tetov,
Elbasan, Prishtin, Prizren, maturn e mbaroi n
Normalen e Gjakovs, studimet e larta pr gjuhn
dhe letrsin i mbaroi n Beograd m 1953. Punoi
si profesor i gjuhs shqipe n gjimnazin e Tetovs
dhe m tej u emrua zv. drejtor i ksaj shkolle. Duhet
theksuar se u caktua redaktor i TV Shkupit pr
emisionet e gjuhs shqipe nga edhe u pensionua.
Vdiq n moshn 77 vjeare n Tetov n vitin 2005.
Veprat letrare
"Zani i malit", (1960); "Buzqeshjet e mesdits", (1963); "Drithmat", (1975);
"Blana", (1982); "Unaza e djerrins", (1971); "Grsheti", (1978); "Sheshtina",
(1982); "Dielli e din rrugn e vet", (1965); "Flaka e vonar", (1973); "Plagt",
(1975); "Etje", (1982); "Damkat", (1986); "Shtjella", (1989); "Gjaku i
sharraxhive"; "Ngushllimi i Bukur", "Fatprert", etj...
NL GJIRIN L SHARRIT
I etshm kur kam qen-majat e tij n ndrr i
kam par,
zbathur kur kam ecur prej lvozhgs opinga kam
br...
Prmbys n burim kam par nnn, baban e kam
gjetur n ar,
prej trollit kam br perndin, prej uris lotin
n ball.
Tash jam etje dhe ndrr, oping e lvozhg, perndi
e lot..
N gjirin e Sharrit ku syri ngjyrn m t bukur
e merr
vuajtjes ia njoh dhmbt, vdekjes fill vetm i dal
zot,
dy duar ruaj pr tyt dhe nj kok pr nder...
100 Vjet Vargje
Atdheut
110
PLR GABIMLT TONA
Ndoshta gabime kemi br pr njri-tjetrin n
rrug apo rrah,
Kur dorn se kemi shtrir, apo jemi shtir se
sjemi par...
Gabime t vogla jan kto pr nj trup me dy
kmb e krah,
Pr nj shesh me aq pllumba, pr nj det me
aq val.
Edhe do falje na kan mbetur mkatet pr ti lar,
Na kan mbetur edhe do kodra pa u dal zot...
Nj dit kur sdo t jemi si kemi qen m par
Do ti lexojm vetm vjershat tona me lot.
Ndoshta gabimet tona do ti falim me z t tretur
Se n gjirin e kohs kemi ln do kufij me fjal.
Kemi qen t atill e t ktill, por tant kemi
mbetur,
Zemrn pr gjini e gjuh e kemi ruajtur gjall.
100 Vjet Vargje
Atdheut
111
Abdylazis ISLAMI
U lind m 29 korrik 1930 n fshatin Gajre te Tetovs.
Shkolln fillore e kreu n vendlindje, kurse gjimnazin
e ult gjat okupacionit n Tetov. Shkolln Normale
dhe Akodemin Fedogogjike, Cjuhn dhe Lelrsin
Shqipe n Shkup. Punoi si msues i gjuhs shqipe n
Tetov. Nga viti 1970-1979 si gazetar pran Radio
Shkupit, ku edhe doli n pension. N vitin 1990 ishte
onlor i KshiIIil Inicioliv n Frishlin pr pojlimin e
gjaqeve n Tetov e rrethin. Pajtoi, bashk me krushqit e pajtimit, 98 familje.
Vdiq m 16 gusht 2005 n Tetov.
Veprat letrare
Kngt e zgjuara, 1968;. Era dhe vargjet; 1964, Mengjezi n fshat, 1965;
Soditje nga toka, 1969; Barka ndr vale,1971; Kujtime dhe ndrra, 1972;
Oaza, 1973; Gurgurina, 1974; Fatiana, 1975; Ujrat, 1976; Korrieri
Artan Arta, 1976; Agullina, 1978; Drit n sfond, 1980; Pr qepallat e
qiellit varen plepat, 1983; Prralla popullore nga Sharri, 1985; Dredhia,
1996; Farsa e katrahurs, 1997; Mrizoni dhe Euridika, 2005; "Feniksi" 2001,
"Ninza n koshadhe", 2002; "Prtej Kohs" 2005 etj.
AMANLTI
Shkmb i dashur, po ta l amanetin tim:
T flassh pr mua, pr zjarrin q kam
N zemr, pr ndrrat, pr shpresn,
Pr diellin ngri q nuk m shuhet n gji.
Poezin e kam ninz, t mos ma lndosh,
Shpirti im sht zog q cicron n t.
Te ti e nisa fjaln dhe kngn e par,
Erdha ti them mbase edhe t fundit.
Besom, nuk kam ndryshuar as me ndrra,
As me vizion. N vargun tim ka pranver
N vazhdime. Shtat zemra regtin n t
Pr jetn, pr kngn, pr poezin e re.
100 Vjet Vargje
Atdheut
112
NL KUJTIM TL ATYRL QL NA DLSHLN
Ku jan ata q na i prekn zemrat,
Q na e prflakn shpirtin nga mallngjimi?
Shteret ndonjher gejzeri i syve,
Apo edhe gjat do t gufoj nga shpirti
Me t njjtn val, me t njjtn dhimb?
Syt e tyre bjn drit n nj dit t kputur,
N nj ast shndrruar n luledielli
Kur toka n lebetitje u plasi nn kmb.
Ortekt i mbuluan astet e heshtjes
M t rnd se zhvendosja e diellit n qiell.
Prehja sht ngulitse. mali ronitet
Duke dashur t prplaset mbi trupin e tij
Dhe mbi anijen gllabruar nga valt e thikta.
Npr dafina mbeten valt e ajrit
Si prgjigje t pazvendsueshme t kohs
Q sdi t preket,q sdi t mbruhet.
Kuarci ia puth venn zogut t nats
Dhe gjaku i zi i jep ngjyr mbar detit.
Deri te mngjesi dielli sht bandill bohem
Veshur e mbathur me leckat e kaorreve.
Vete ti ul majat e maleve deri n rrz,
Vete ti ngreh urat e takimeve mallngjyese,
Q ta shfuqizoj brengn e ngatht
E ta liroj rrugn brerore t ndrrs,
Rrugn,q ka kales t shesht nga rrmeti!
100 Vjet Vargje
Atdheut
113
Mustafa LAI
U lind n Tetov m 1931. Msimet e para i mori n
qytetin e lindjes, shkolln pr msuesi Normalen e
mbaroi n Shkup. Ka punuar msues npr shum
fshatra shqiptare q mbetn jasht shtetit shqiptar,
duke prhapur dije dhe dashuri pr arsimim e n
veanti dashuri pr atdheun.
I veldijshm se orsimimi i kombil do l ishle e velmjo
rrug, q t realizohen shum ndrra q i ndrronte
n hapat e par t bankave shkollore dhe, duke e kuptuar madhshtin e idealit
se shkollimi i popullit, do ti hapte shtigjet drejt ecjes s liris q i mungonte, pos
bisedave me popullin do t flet edhe me gjuhn e pens.
Hapat e par me shkrime do ti bej npr gazeta e revista q botoheshin n gjuhn
shqipe si n Maqedoni e Kosov, me poezi pr fmij e pr t rritur.
M 1972 do t botoj librin e par me poezi Ngjyrat e shikimit kurse m 1977
libri i dyt Kng pa djallzi dhe, m 1981 libri i tret i poetit, do ta sheh dritn
m titullin Kafkat gjelbroshe.
M 2 tetor 1982 nga nj smundje e rnd ndrroi jet, duke ln pas vete shum
dorshkrime, si poezi, proz dhe historiografi, q asaj kohe nga forca e gjuhs
ndshkuese t bots sllave nuk mundeshin t botohen.
M 184 ngo diso miq, nn prkujdesen e Xhevol Cegs, do l bolohen edhe diso
poezi me titullin Vjersha.
RRITA JONL
1.
Pr nj cop diell
vdekjen e kremtuam pas lindjes
Vdiqm q t jetojm
atje ku, mbollm trishtimin.
E hngrm veten,
Duke pritur ngadhnjimin.
100 Vjet Vargje
Atdheut
114
POLML L LINDJLS SL RL
Pr ditlindjen tnde karafila t kuq
Dhe ngjyrn e ylberit ti prura
Ty, e veshur me tridhjet pranvera
E me lulet e para t majit....
Me lindjen tnde vdiqn lindjet e vshtira,
Dielli e gjeti rrugn n kaltrinn e detit,
Anijet e rrahura velsh arritn nbreg
Pr tu ngarkuar me kng e jet.
E njeriu i vogl me zemr shkmbi
U rrit me rritn tnde
I mbushi grushtet me aromn e toks
Dhe shkroi poemn e lindjes s re.
2.
N sofr i kemi ln gishtat,
etjen e kemi shuar me krip
se uj skemi pasur n ball
as troha n shuplak.
3.
Pranvera rritet me lule e blerim
asnj flutur ska pjellur n vjesht,
gruri palohet n zhegim;
asnj moll spiqet n bjeshk.
Un rritem kur vargu m shtohet
Tash si ta quaj t voglin Njeri,
dhe veten q shkruaj poezi
se rrita jon sht duke u rritur
me kt diell q jemi duke e pritur.
100 Vjet Vargje
Atdheut
115
Halit BASHA
U lind n Tiran n vitin 1933, prej prindrve dibran
q n vendlindje kthehen n vitin 1941. Shkolln
fillore e kreu n Dibr, t mesmen n Shkup, t lartn
n Prishtin.
Punoi n arsim, kultur e gazetari. Botoi poezi gati
n t gjitha t prjavshmet e t prditshmet tona n
Maqedoni, Kosov, por edhe n Shqipri.
Ko boluor Iibrol: "Lopidorl e vendIindjes", 181,
"Vargu im i vogl", 1998; "Flutura n pllmb", 2002; etj...
Kur z e kndon shqiptari
Ushton mali tundet fusha
Dridhet nuk kputet teli
Ndizet po nuk thahet gusha
Po kur dasm bn shqiptari
Valzon lumi valzon deti
Dridhet vallja hidhet djali
Nata zbehet shkundet terri
Kur nis e kndon shqiptari
Krcen e lodron tr bota
Kaltron qielli e shndrit dielli
Ndalet sqota thahet kneta
KUR KLNDON SHQIPTARI
Kur gzon n'hare shqiptari
Kndon zogu she bilbili
elin vjollca e trndafili
Ikn loti e zhduket ferri
Brengn kur e flak shqiptari
Dita ndizet dimri shkrihet
Shtpia shkundet prej themeli
ndrra kndellet e prtrihet
E kur do fort shqiptari
Pisha kallet zbardhllon dielli
Kobi tretet zemra rritet
Aheng shpirti vezullon shpirti
Po kur urren, urren shqiptari
100 Vjet Vargje
Atdheut
116
NJL KUQ L ZI
Nj kuq e zi
Pran meje
Apo karshi
sht pak i zymt
sht pak i tymosur
sht pak i flamosur
sht pak i prdhosur
E fort i plagosur.
Nj kuq e zi
I turpruar prej znkave
T ngjyrave
I rnduar prej etheve
Q frymn ia zn
I smur sht rnd
Por do t shrohet
Do t shrohet
100 Vjet Vargje
Atdheut
117
Ramadan SINANI
U lind m 16 qershor 1944 n Tetov, ku kreu shkolln
fillore dhe gjimnazin. N vitin 1971, n Beograd
dipIomoi n Cjuh dhe Lelrsi Shqipe n FokuIlelin
e Filologjis. M 1987, n Universitetin e Prishtins,
magjistroi n temn Vendlindja n poezin e
sotme shqipe. Nj koh punoi n gjimnazin e Vitis
dhe l Telovs. Q ngo lhemeIimi ko Iigjruor n
Universitetin e Tetovs. Ramadan Sinani ka botuar
nj numr t konsiderueshm librash me poezi dhe studime letrare, si:
Kavallet e Sharrit 1990
Emblem i/lirie 1995,
Vendlindja n poezin e sotme shqipe 1996
Heu 2001,
Shtpi t kesh 2004
Zjarr e acar 2006.
Ne shkojm drejt Zotit, thoshte shn Agustini, jo duke ecur po duke dashur, i till
shkoi drejt Zotit poeti i nderuar Ramadan Sinani, m 4 janar 2007.
SHQIPLRIA
Mbi T Gjitha
M E Shtrenjta
M E Shenjta
M E Ndritura
M E Dashura
M E Gjera
E Tra
Shqipria
Mbi T Gjitha
T Gjith
Nnmadhja
Sh Q I P R I A
100 Vjet Vargje
Atdheut
118
KOSOVA
Fjal e madhe
sa nj dhimbje
Univers
sonat e madhe
sa nj krenari
Gjithsi
Shqipe e madhe
Sa nj rruzull
K O S O V A
Q s'bie
ABDYLAZIS ISLAMI
Nga Eldoradoja n Sharr
Udht arrijn tek ti
I prputh si mileniumet
Dhe e emrton me paqen e kombit
fmijt msojn urtin e nderin
pleqt frymohen se ua rirrfen rrnjt
Ti
Abdylazis Islami
Dhe Sharri
El Doradoja e krkuar n gjakim
Jetojn bashk
n konak universi
100 Vjet Vargje
Atdheut
119
Hamdi ISLAMI
U lind m 1945 n fshatin Gajre t Tetovs. Shkolln
Normale e kreu n Tetov. Punoi dy vjet si msues
n fshatin Kamnjan dhe m pas vazhdoi studimet
pr muzik n Prishtin. Gjasht vite m pas, po n
Prishtin pa shkputje nga puna i kreu edhe studimet
e Iorlo pr Lelrsi e Cjuh Shqipe.
Veprat letrare
"Shikimi koh moIi", 188, "Curl e KoIos", 2007, "]u, bijl e nnove", 2008, "Dy
poema pr dy Martir; Poema pr syt e elikt dhe ajo me poema satirike
Hamshort e qytetit tim.
Nuk di nga t kthehem e t shikoj,
Nuk di nga t kthehem e t dgjoj,
Cilit shkmb ti afrohem, cilit kep,
Te cili shpat ndalem, te cili thep.
Ktu midis malesh, sikur midis zjarresh
Nga kjo maje, e nj pllaje, pak matan,
Duket Pellgu i tetovs tej e mban
Dhe bardhari si damar mbi kraharor
Rrjedh e rrjedh vjen prreth si kuror.
Andej malet rreth e qark, larg e larg
Krah pr krah si n valle kapur varg.
Ngado q kthehem pak t prehem m vijn zra
E m djeg si tm pjek dika prbrnda.
Tek hedh bujku bren e far npr ar
L parmend edhe rend mbi ugar.
KANTATA PLR SHARRIN
(Me rastin e takimit pr bashkim kombtar: Tetova 1 dhe Tetova 2, 2012)
(fragment)
100 Vjet Vargje
Atdheut
120
Se nga gryka vijn ata me krra krra!
Sokllin n qiell ai: o burra prmbi ta!
Dhe i merr val e lumit npr shtjell
Shallvaret nga kan ardhur pr ti shpjer,
Po n gryka porsi pyka, gjarprinj,
Me shu shu nn gjuh, kokzinj,
Se i mbiu nga veriu e keqe pjell
Nj si llav ulritsish n nj shpell.
Nga Der e Vendit, si prej helmit, te Mali i That,
Vinin troqe pr ta sjell t zezn nat,
Q nga lindja, n horizont, nj perde e zez,
I vesh lisat, ahet, pishat me krahnez.
Po andej, nga ajo gryk e Kaanikut,
Vijn tamtamet si n kudhr t elikut,
Tutje gryks s Radiks, si nga fundi i dheut
Vijn alarmet dhe britmat e Sknderbeut:
qenkan mbushur bjeshkt me bor
Qenkan mbushur bjeshkt me bor
Qenka mbushur shpati plot o
Plot o me malsor.
Qenkan vesh e mbathun
Gjith-o, gati me arm n dor...
Dhe ky z i thell, ky bas madhshtor
Prtej se njzet shekuj, n t madhin kor,
Vjen si oshtim, si vringllim e shpats
Q ti del n prit, prball ti del nats
Nga Gryk e Moras, Kotorit e Ulqin,
Kala e Tivarit dhe vend i quajtun kufin
Vijn si val deti Altot e Teuts
Bariton t Agronit nga honi i lahuts
Tenor t Janins, t Prizrenit tenor
Q nga Manastiri gjer atje n Vlor!
Andej nga presheva dhe malet e Drenics
Vijn dhe sopranot e Shote Azem Galics...
100 Vjet Vargje
Atdheut
121
Fazli VELIU
U lind n Kollare t Krovs m 1945. Shkolln fillore
e kreu n vendlindje, t mesmen n Tetov, ndrsa
studimet n Prishtin. Veprimtaria tij patriotike pr
kauzn kombtare ra n sy t policis ish-jugosllave
qysh n vitin 1968 me rastin e shnimit t 500-vjetorit
t vdekjes s Gjergj Kastriotit-Sknderbeut. sht nj
prej nismtarve t bashkimit politik t shqiptarve
n mrgim. Kishle njohje me ]usul CrvoIIn dhe
Kadri Zekn me t cilt punoi pr themelimin
e orgonizols q m von u njoh me emrin LFRK, ndrso pos shpoIIjes s
kushleluls s Koonikul dhe dekIorols s povorsis l Kosovs u quojl LFK, l
ciln e drejtoi pr shum vite me radh.
Veprat letrare
"Z e moII mrgimi", "I prndjekur n Shkup, qylelor n Ferndim",
"LFK-UK, Nj embIem nj qIIim","UK ngo belejo n belej".
Kt pranver nj z u shterr
Paq oh, pa gjm
N Beogradin skterr
Vdiq n kmb
Msuesi pa ditar
I lodhuri mrgimtar
Shpirtvrari proletar
Zemrnganjimtar
Si Fazliu*
Flamurtar
Prpara xhelatve heshtje madhshtore
Truplartin e bjn shtatore!
Bijt kshtu ti vran. Kosov moj nn.
N Beograd, Nish, Shkup, Prishtin,
an m an.
T ra kt her nj djal-lis
Me zemrn tnde, me t bardhin plis
Ishte i ri dhe rinia e onte,
TRIMAT VDLSIN NL KLMBL
(Zijah Shemsiut, martirit t Republiks s Kosovs)
Ishte shtathedhur dhe gjaku e gjallronte
Duarlidhur i paepur
Buzplasur, i etur:
Po vdes si me le
Pr Liri-Atdhe!
Gjuhn po tia prisnin i flisnin syt
Syt po tia nxirrnin, i shikonte qenia,
Duart po tia gjymtonin, shpatullat
bheshin krah
Kmbt po tia prisnin, trupi ngrihej prap
E vran kmbt ti ngurohen
Ndjenjat ti fashiten
T mos prtriten
Dhe prsri t gjall e pan
N krah t popullit
N kujtesn e shokve ngado q jan
Shembull qndrese
Shkndij pr liri
Lavdi!
* Fazli Grajeci
100 Vjet Vargje
Atdheut
122
N kmb,
Pa pushim,
Marshim
Bijt e shqipes,
Shqipet e Arbris
Shnojn themelet e shqiptaris
Kudo,
N Drenic,
Dukagjin e llap,
N Preshev
Ju lufttar t liris
Ia ngritni namin shqiptaris
Mburoj e Sharrit
Karadakut,
Shkupit
Gostivarit
Ju bijt e t parit
Kmbt tuaja,
Rrethetrthor atdheut
Me forcn e anteut
Betimin e Sknderbeut
Tanusha e Gostivarit
Trupin ua pa
Si ngriteshit vigan
Armiqt pr ti ndal
Nj komandant
Me trima e trimresha
Bka sfid shekulli
Mbi luan, luanesha
Komandant Tahiri, qenka
Spaska t ndalur n beteja
Hyra pran, Naseri krah
Brahimi prball, Isai si rrufeja
Qenkan bijt e bijat e shqiptaris
Q ia faln gjakun Arbris
Qenkan strnipat e Ismail Qemalit
Qenkan nipa e mbesa t Sef Koshares,
Paskan besn e Tomorrit Korabit e Sharrit
Paskan gjakun e pastr t Arbrit
Bien kur duhet rn pr atdhe
Spaskan vdekur, jan me ne
HLRONJTL L TANUSHLS
100 Vjet Vargje
Atdheut
123
Ibrahim VELIU
U lind n fshatin Gajre t Tetovs.
Shkolln fillore e kreu n vendlindje, t mesmen n
Tetov.
Fakultetin Filologjik n Beograd, kurse magjistroi n
Prishtin. Mbi tre dekada e gjysm ishte profesor i
Cjuhs dhe i Lelrsis Shqipe n gjimnozin e Telovs,
ndrsa mbi nj dekad ligjroi lndn e realizmit
shqiptar n Universitetin Shtetror t Tetovs.
Aktualish sht n pension.
Ko boluor Iibrol: "Indrro e Lumil", "Noln e mir vjeshl", "Shiro n ekziI",
"Resh Etje"; Studimi monografik Proza e Hivzi Sulejmanit etj.
Do t ngjitesh gejzerit t drits
Srish ti ligjrosh DETIT
Pr Atdheun Kombin Gjuhn
Dhe emrat tjer konkret
Assesi tu bindesh qortimeve t prhimta
Dhe krcnimeve haxhuze matan grilave
Ti gjithnj i padgjueshm
Para ngashnjimeve t balsamosura
Dhe llumit bezdiss t meskinve
SLRISH I LIGJLRON DLTIT
Sa her vdekja kaloi ktejpari
Kafkat gojhapur i lshuan varret
Lumenjt nxituan drejt diellit
Kosov germ e par e lindjes
Trualli dhe qielli i gjakut tim
Me gjith ato qivure
Pa nj t vdekur
TI QILLLI I GJAKUT TIM
100 Vjet Vargje
Atdheut
124
Me prapsit e rrufeve hahet Buna
Me vettimat ndr vetulla
nxiton Drini i Bardh rrafshit t Dukagjinit
Nga Shn Naumi edhe vllai emnak i tij
an valt me uturim
N Arbresh t Zars Nita e Prenk Vuks
qet pushk n moll t bajrakut
dhe nj urg i gjakut t trazuar
udhton themeleve t Rozafs
UDHLTON GJAKU I ARBLRIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
125
Agim VINCA
U lind m 22 maj 1947 n Velesht t Strugs. Shkolln
fillore e kreu n vendlindje, ndrsa t mesmen n
Slrug. Sludimel pr Cjuh dhe Lelrsi Shqipe i kreu
n vitin 1970, n Fakultetin Filozofik t Universitetit t
Prishtins, ku magjistroi dhe doktoroi. sht profesor
ordinar n Fakultetin e Filologjis t Universitetit t
Frishlins, Iigjron Lelrsin e Solme Shqipe.
]elon dhe punon n Frishlin.
Veprat letrare
"Feniksi", (poezi, 1972); "Bregu i mallit", (poezi, 1975); "N vend t biografis",
(poezi, 1977); "Buzdrinas", (poezi, 1981); "Arna dhe ndrra", (poezi, 1987);
"Ort e poezis", (kritik letrare, 1990); "Populli i pandalur", (publicistik,
1992); "Psalmet e rrnjs", (poezi, 2007); "(Po)etika e fjals", (publicistik,
2010); "Arti i reagimit", (publicistik, 2011).
Tearca, Tanusha, Tetova
Trandshm trokasin te porta.
Njerz, vini dorn n zemr
Zemra fillon tek aorta
TROKITJL
GRYKL L KAANIKUT MBULUAR ML BORL
Gryk e Kaanikut mbuluar me bor
Lepenci zvarritet si gjarpr i holl.
Rrugs patrullojn uniforma blu,
Me helmet n sy e helm gjithashtu.
Shtpizat n shpat pa fjolla tymi,
As bor e bardh se fsheh dot krimin.
Gryk e Kaanikut mbuluar me bor,
Lart bjeshks s sharrt sogjon
nj grykholl.
100 Vjet Vargje
Atdheut
126
Qiellit t vrugt t Kosovs
Me shenjn e shenjt n krye
Fluturon kanjush e verdh
Fluturon e sbie!
Mora rrugn pr Qafthan:
Shqipri nn!
Shqipni-nan!
Pesdhjet vjet pa u par:
ndrrbukur, zhgndrrvrar!
Ec e jak Jug-Veri:
Shqipri-nn!
Nan-Shqipni!
PSALM PLR JUSUF GLRVALLLN
MORA RRUGLN PLR QAFLTHANL
100 Vjet Vargje
Atdheut
127
Daut GURRA
U lind m 15 tetor 1948, n Reic t Vogl-Tetov, n
nj familje me tradita atdhetare.
N vitet 1952-1956, mbaroi me rezultate t shklqyera
shkoIIn "NormoIe" n Telov. Q n shkoII i
shfaqi idet e tij kundr ideologjis komuniste dhe
hegjemoniste sllave.
Vdiq m 16 prill t vitit 1993.
N dy ditt e fundit ishte me vetdije t humbur me
kl veldije q nuk njihle osknd oi lho ljoIl e lundil "NUK MI LANI".
Me thnien e tij t fundit, kujtojm dshirn e tij t fort q e shtronte gjithmon
n bisedat me miqt pr t punuar dhe vepruar n dobi t kombit dhe at si pik
t par arsimin e brezave t rinj duke i edukuar n frymn e bashkimit kombtar
ashtu si e kemi prcjell brez pas brezi.
Ku e kam shaln?
Ku e kam pushkn?
Ta shaloj atin
Malit ti vrsulem...
Ta mbrthej xhamadanin
Dhe pushkn kaake,
T dal npr bjeshk
Plot lule e zambak.
Prej aty t tsogoj
Mmdhe, lumturi.
T kam lulkuqe.
Rrofsh, Ti, SHQIPRI!
TL KAM LULLKUQL
100 Vjet Vargje
Atdheut
128
N vekun e jets
nn hijernda thuri rrobat e zeza.
Pes kandilat i ngurosi mbi pes bedena,
pes kullave ua nxori flakn prmbi.
Heshtat eln trndafila t nadjes
kur dielli agoi
dhe vrioni gurgulloi n pes lugje.
Uj i shenjt thon kalimtart
kur ndaln ta shuajn etjen e katr stinve.
Kullave u shkrepn pes yje,
kshtjellat filluan t tunden
kur nn i fali pes hasi n pes stroke;
ua fali pes betejave nga nj dshmor...
PR LIRIN E ATDHEUT
PLR LIRINL L ATDHLUT
100 Vjet Vargje
Atdheut
129
Nuri KOLECI
I Iindur m vilin 14 n lsholin kulilor SoIIokiq n
afrsi t Dibrs. Shkolln fillore n Dibr ndrsa t
mesmen (normalen) n Gostivar. Studimet e larta
n Prishtin n Fakultetin Filozofik-dega e Gjuhs
dhe e Lelrsis Frnge. Mbi lri dekodo shl morr
me edukimin e breznive t reja n shkollat fillore n
Dibr si dhe n gjimnazin e saj.
Deri m tani ka botuar: Mos i rrno ndrrat; Rrjeta
e hijeve; Hijet besnike; Shtitje n muzg; sht autor i dy monografive: Nga
zezona n jehon; Ah... kufiri.
Gjat vitit 2010 Akademia e Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane e
pranon antar nderi t saj.
Prej Bllacs Prej Bllacs
Deri n Bllat Deri n Bllat
Toka Ligji
Loti Epshi
Vdekja Egrsia
Trimria Dbimi
Mikpritja Spektakli
Krenaria menduria
Jan shqiptare Jan sllave
DY ANLT L BOTLS
Dhe ktu
N nj got
N kt bot
Przien
Kngt kreshnike shqiptare
Me rok-koncertet barbare
Dhe kjo bot do t ishte e kot
Sikur vetm sllav t kishte n kt bot.
100 Vjet Vargje
Atdheut
130
Na i morn
Trojet
Kishat
Fustanellat
Ritet
Kulturn
Historin
T gjitha na i gllabruan
Me veten i mishruan
(Sa shum paskemi pr t tjert...!)
Kalors
Shkenctar
Nobelist
Humanitar
Mbretr
Aristokraci
Trima legjendar
Bujari
Bots i dhuruam
Aspak su krenuam
(sa t pasur qenkemi ne t mjert...!)
LDHL KA DUHLT TL NA MARRIN
100 Vjet Vargje
Atdheut
131
Murtezan ARIFI
U shfaq n letrat shqipe, q hert duke i mbjell
poezit e tij npr revistat dhe gazetat e hapsirs
son, por, n fillim t viteve t nntdhjeta do t jet
edhe m aktiv vemas n fushn e poezis dhe, si
dshmi kohe arriti q m 1997 poezit e tij ti bashkoj
n nj Iibr me liluII LULIT I ACARRIT dhe, m 2001
n Iibrin SYRI I ZIMRIS, q dshmojn se poeli kishle
pamje dhe form t opusit lirik dhe ishte i lidhur
ngusht me rrnjt e gjakut kombit.
E veanta e poetit sht se: po q se lexohet poezia n trsi dhe me syrin e
kritiks, ather lirshm mund t thuhet se: poeti apo m mir thn ngulmsija
e tij n krkim kombtares, n fushn historike, dhe t kohs, arriti t kurorzohet
me qllimin e krkuar n kuptim t sistemit dhe t menduarit dhe t realizuarit
t poezis
Ajo bark me ves yjesh!...
At plak t urt mban i bukuri Hy.
Dragonjt me flatra t bardha
luajn me vettima
Ti vjen n ndrrn time
n ato maja nga lundron
barka yjore
Marigon.
BARKA YJORL
100 Vjet Vargje
Atdheut
132
Kjo der e madhe. Kudo dragonj
Ja kuedra
E shtrir pr dhe.
Shtojzovallet krcejn
me lule ermbla.
Mbi lkurn e kuedrs
S mbushur me kasht
Prmjerrin kalamajt
e ndrrave
*Krahin n mes t tetovs e Shkupit e banuar me shqiptar.
Ora e lidhur me zinxhir
E copa mitesh
T shkelura kudo...
Atje nj valle e bardh.
Ja, vragt e Prometeut kullojn
lule gjaku
nga copa mitesh mbijn ato lule
kuq e zi.
DLRVLNDI
*

NL TOKLN L LULLVL TL GJAKUT


100 Vjet Vargje
Atdheut
133
Kalosh ELIKU
U lind m 13 shkurt 1951 n fshatin Crvic t
Krovs. Shkolln fillore e kreu n vendlindje.
Shkolln e mesme normale n Shkup, ndrsa studimet
e Cjuhs dhe Lelrsis Shqipe n Universilelin e
Prishtins (Kosov). eliku shkruan poezi e proz pr
fmij e t rritur.
Veprat letrare
Zogu erdhi me nj kng-vjersho {I82), Lepuri me pushk-lregime {I83),
Shtpiza e xixllonjave-tregime (1984), Ferexhja e zez-dram (1985), Arusha
pa bisht-tregime (l986), Dielli zbret malev-novel (l986), Varrimi i sorrave-
roman (1988), Vite me bor-roman (l990), Trumbetat e Tellallit-satira (l992),
Imzol, Iehin qenl-dromo {13), Trimi shihel n vepr-poem {I4), ohuni
trima shaloni lapsinrrfenja (1994), Ehu-poezi (2008), Atdheu burr pa Grua-
poezi (przgjedhje, 2010) etj.
Imzot, m diferencuan neokomunistt
dashuri q bjn me Ebu Xhehlin
e prhapin SIDN n Shtpin Publike.

Prdit dezinfektohem nga Virusi
ver t kuqe pi te Pazari Grave
ball pr ball Ebu Xhehlit me ferexhe
imam n mesin e kryehoxhallarve.
Q, ngren dolli, dehen me lngje
Shejtanin e vrasin me eshtra.
E heqin vallen m shpallin t marr
Ngase: e shava dje Pushtetin
e shaj sot, do ta shaj nesr!

Pasmesnate, kthehem n shtpi
Rrospit e Ebu Xhehlit me ferxhe
dor m dor m hedhin mbi atia
pak para agimit m dhunojn mes librave...
PROTLSTL NL SHTLPINL PUBLIKL
100 Vjet Vargje
Atdheut
134
Vdiqa n Voskopoj. U zgjova n Xhenet
Pleq. Plaka dhe lule vjollce.
U thash: Drgomni n Xhenem!
Nuse t reja dhe Cuca. Zjarr
Ver dua! Ver. Jo, m than sht haram.
Ather m ktheni n Xhenemin e vrtet
Vera kur rrjedh nn Rrap lum.
Dhe, m kthyen. U ringjalla te Lumi.

Un jam qiriri i Shn Mris Virgjr
E pi lotin e saj me shtamba nn Rrap
QIRIRI I SHLN MLRISL
I dbova armiqt rreth Meje. Edhe Miken
Vetm poezin nuk mund ta prz. Nuk ik.

sht grua besnike. E do burrin...
GRUAJA BLSNIKL
100 Vjet Vargje
Atdheut
135
Ejup AJDINI
U lind m 14. 02. 1954 n Shipkovic t Tetovs.
Shkolln fillore e kreu n vendlindje. Gjimnazin n
Telov, kurse FokuIlelin pr Lelrsi dhe Cjuh Shqipe
n Prishtin, m 1979.
Sludimel posuniversilore i kreu n Inslilulin e Cjuhs
dhe Lelrsis - Akodemio e Shkencove dhe e Arleve
t Tirans. M 17.04.1997 mbrojti me sukses t
shklqyeshm tezn e disertacionit me tem:Tradita
kuIlurore dhe Ielrsio e ekskomunikuor shqiplore n ishRepubIikn ]ugosIIove
t Maqedonis, ku edhe mori gradn shkencore Doktor i Shkencave Filologjike.
Ligjron n Universilelin Shlelror l Telovs.
Botoi prmbledhjet poetike: Dritzat n nat, Tiran 1993, Tempulli i
mkateve,Tetov 1995, Nj ver fola me hnn, Tetov 2006, Misteret e shpirtit
{ hoiku), Telov 2012. M 17 ndrioi dhe boloi dromn LoI Bojromi l
Sadudin Gjurs, kurse nga veprat shkencore botoi: Ekskomuniki, kulturor dhe
letrar te shqiptart e Maqedonis, Tetov 1999, Shkrimi akademik, Tetov 2008,
Rrjedhave t letrsis shqipe, Tetov 2011, etj.
Dashurin ty ta falm, Atdhe
Posi vajza dashnorit besnik,
Dashuri m t madhe skemi
N k tok e n kt qiell.

Ah, atdhe, atdhe, atdhe!
Nj lum ndrrash kemi ende prpara...
Ndoshta n oqeanin e qet do t takohemi,
Ku do ti ndajm veprat nga prrallat!
AH, ATDHL
N rrugn e par ecin
Zbukuruesit,
N rrugn e dyt vrapojn
Shkatruesit,
N rrugn e tret mendohen
T marrt,-
Ruana zot, kush do t fitoj,
Po sfituan t part?
TRI RRUGLT L BOTLS
100 Vjet Vargje
Atdheut
136
Nse do t bhesh i pasur
ushqeje nj qen

Nse do t bhesh prijs
ruaje nj qen

N don t flesh i qet
lakmoje nj qen

Nse don mbrojtje e siguri
prkdhele nj qen

Nse t ka kapluar stresi
afroje nj qen

Se ai slejon
t t han
qent
miqt e mi t dashur
mua ata m thoshin
t tjert han ashuren
e ti ruan kazanin
Dikur kto fjal
Si vreja dot
Nj kazan i madh
Sot m zien n kok
KAZANI
Ju burrat e bots
krekoseni e krekoseni
pr nj imazh t ri
pa ngritur kokn
t shikoni an e mban
sa vdesin nga uria
e ju
kur t pini nj got ver
ojeni nj got uj n Afrik
kur t ngiheni mir
ojeni nj buk n Etiopi

kur t ndrtoni shtpi
ojeni nj mermer n Kosov
atje sht gjaku i freskt
mbushur me dshmor

Kur t dehesh nga luksi
mos u deh kurr
luksi yt sht sarkazm
dhe grvisht do gur

kuptim kan takravatet
tuaja
kur njerzit vdesin nga uria
kur njerzit vuajn
nga barbart-nga robria.
JU S'KA JLTL PA QLNTL
100 Vjet Vargje
Atdheut
137
Daim ILJAZI
U lind m vitin 1954, n fshatin Zhelin-Tetov dhe
diplomoi n Universitetin e Zagrebit-Arkeologji dhe
Gjuh Frnge n vitin 1979.
M se dy dekada punoi profesor n shkolla t mesme
n Telov. Doim IIjozi shl dipIomol i korriers.
Ka punua konsull i Maqedonis n Bern-Zvicr dhe
kshilltar i Ambasads t Maqedonis n Paris.
Pjesmarrs i shum festivaleve poetike n disa vende
t Evrops.
Veprat letrare
-Soditje t zjarrta-2004
-Marrzi ballkanike, 2010 etj.
M linde, m le pa busull,
M hodhe shpesh
N kontejner kundrinash
Sa t dua Evrop
M bre, m linde
M the se je nna ime,
Shpesh m mashtrove,
T dua Evrop.
Valsi yt me yjet,
Pa mua nuk sht i plot
Fjala ime sht e shenjt,
Prap t dua Evrop.
SA TL DUA LVROPL
100 Vjet Vargje
Atdheut
138
Shtita shum fshatra e qytete,
N Ballkan e n Evrop
Edhe kshtu si je,
T dua m shum, Tetov.
LAMTUMIRL SRLBRLNICL, RLAK, VUKOVAR
Atje larg n Ballkan, n Srebrenic e Vukovar
Kutija e Pandors tymon, lulet nuk lulzojn,
Bari nuk rritet, toka dridhet n Reak.
Atje larg n Ballkan, plagt kullojn gjak,
Jet pa shpres n mes tymit e flaks,
T vdekurit shajn krajl e gjeneral,
Varrezat masive, kryefjal e lajmeve botrore.
Kto vende pa gjurm, pa pranver,
T veshura me errsir mortore,
Flamuri i zi, dekor n do shtpi,
O marrzi shekullore.
SA TL DUA...
100 Vjet Vargje
Atdheut
139
Puntorie MUA-ZIBA
U lind n Strug n vitin 1954. Shkolln fillore e kreu
n Velesht, t mesmen n Strug, kurse Akademin
Fedogogjike, dego Cjuh dhe Lelrsi shqipe n
Shkup. Punon msuese letrsie n Shkup.
Ka botua: Rruga e mjellms; Sodisin yjet; Kuku;
Rapsodi udhtarsh; Suita e lnduar; Suita
ime; Vjesht totemesh roman etj.
TRUALLI IM
(Kosovs)
Shkel me kmb merimange
shputa ime ,
ngadal e me naze
se ktu sht Kosova
pa re t shpupurishura,
me faqen e fildisht
q sla pa lbyrur
sy zogu e njeriu.
(Kosova ime)
Ky truall me dy - tri fusha
e me dy - tre male kndej,
me dy- tre lumenj e dy dete andej,
me dy -tre qytete e dy - tre fshatra kndej,
me dy- tri ndrra e dy- tre vaje andej,
me dy - tre qiej, e dy- tre diej kndej.
Ec ngadal shputa ime,
n kt tok t but e t bardh
ku babai im i thinjur mund t ngarkon
shtat mi e njqind e ca milion
qerre me eshtra,
si qerre me kasht.
100 Vjet Vargje
Atdheut
140
N varret e ktij trualli,
aty ku engjjt regtijn,
jam nisur un me tim bir
q t vdesim e t rrojm.
(Kujdes!)
Ngado q do shkelsh shputa ime
hap syt mir
se po trand
skelete njerzish
q vdiqn
n kohn drurit
n natn e ndezjes s zjarreve,
n neolit
e paleolit
n stinn e korrozionit,
kur sapo evoluuan gjymtyrt:
sy e zemr
krah e kmb,
bashk me boshtin kurrizor.
Kujdes shputa ime prej elefanti
me origjin
fisniksh,
kujdes
ngado q shkel
se do ograisesh.
Shkele me kmb shpendi kt truall hir
sht i brisht
e ka mner,
se kputet n an,
ky vend heronjsh
q vdiqn e rrojn
me zemra t vogla e t mdha
q ju krcejn
tak, e tak, e tak,
pr pranvern e sivjetme.
100 Vjet Vargje
Atdheut
141
Iljaz OSMANI
U lind n Shipkovic n vitin 1954. Shkollimin
fillestar dhe at t mesm, i kreu n vendlindje dhe
Tetov, Akademin Pedagogjike n Shkup, ndrsa
FokuIlelin FiIoIogjik {Koledrn e Cjuhs dhe Lelrsis
Shqiptare), e kreu n Universitetin e Prishtins.
Veprat letrare
"LuIjo e lolil 13,
Hapi syt, 2000;
Fytyra e pasqyrs, 2004;
Kafazi i prhitur, 2007;
Dollia e dhembjes, 2009.
Autori redakton revistn pr art,kultur dhe shtje shoqrore Vlera.
GURI I ZLMRLS
I vshtron majat e lisave
si mballohen brigjeve t diellit
me zemr lshuar pr toke,
me kraht e hares s penduar
dhe prputhet me rreze
mbi buzt e kaltrsis.
Shtegtimi i drits
mblton gjemba gjaku Zana
me banim te Guri i Zemrs
trastn e udhs e hedh n shpin,
diademn e hares e fsheh n sy
dhe niset nga Ura e Shndetit.
Pr t pangopurit e gjymt
sdo t ndiej
dhe uron q t ndrij
lndina e shtruar
me malbrezat e prmallimit!
100 Vjet Vargje
Atdheut
142
Fatamorgana prplitse e ujvarave
mban mbi supe ndrgjegjen e krrusur t brigjeve
Delta thith nektarin mendimeve,
nn hijen e shkrepave t ndrrs
Rra bhet platform e forte urbane
fton syt e prgjumur t blerimit
pa i prmbushur ditt e drits
Yjet i kapsallisin syt
Me vezullim t kuqrremt
E Mira rend me kraht e kujtess
Mbi plhurn e shkrehur t shikimit
Dhe rrudhat e gurgullims numron
Prmes ndrrs me buzqeshje t blert!
N muzgjet e meditimeve t thinjura,
drurt rrjepin vezullim imazhesh.
Trokitjet n mbretrin e agut
bhen goj marramendse
mbi klithet murrizore.
Shkrrapi i gjethishtes s shtigjeve
e mban pengun e turpit n sheshtin
duke ia ledhatuar vetullat
pirgut t vetmis.
Ninulla triviale belbzonte melodin
me buzt e shqepura t gnjeshtrs,
troku i kalit apiste ligsin
me thumba t prgjakur.
TROKU I KALIT
RIPLRKUJTIM
100 Vjet Vargje
Atdheut
143
Fadil BEKTESHI
U lind n fshatin Muhoc t komuns s Bujanocit n
Kosovn Lindore n vilin 155. FomiIjo e lij n vilin
1960 u shprngul nga ky fshat dhe u vendos n fshatin
LIopol l komuns s Kumonovs, n Moqedoni.
ShkoIIn liIIore e kreu n LIopol dhe Kumonov, l
mesmen n Kumanov ndrsa Fakultetin filologjik,
dega pr letrsi shqipe e kreu n Prishtin. Udhhoqi
vite me radh Klubin e Shkrimtarve Shqiptar t
Kumonovs. Fo oly lhemeIoi Monileslimin KuIluror "]ehono e Korodokul",
u morr me botimin e librave si dhe themeloi e redaktoi revistn pr fmij
Doruntina.
Vdiq n lsholin LIopol, n vilin 18.
Veprat letrare
"Baloni", 1981; "Udhtimet npr skterr", 1993;
"Na ishte njher nj gjeneral", 1995; "Filxhani i dashuris", 1995.
1.
Ju q ikt ia mbatht
Azilant
Nga Atdheu
Ju q ikt ia mbatht
Azilant
Nga Dashuria
Ju q ikt ia mbatht
Azilant
Nga Bukuria
Ju q ikt ia mbatht
Azilant
ju lulzoka nball Shmtia!...
Mrgat qyqesh
Ntepsi mshire
ndrruat tju gatuhet Liria!
PO NA I KTHLJNL AZILANTLT
100 Vjet Vargje
Atdheut
144
2.
Ju q ikt
Ia mbatht
Ilegal
Me Mafi
Npr Det
NItali
Malkufijve
Mbi eki
Me tGreqis
TSerbis hafi
Turistiket Agjenci...
Nga Tok e huaj
Rraus Azilant
po ju przn me praptira...
E lumja bashk Italia, Gjermania!
E mjera ndarKosova, Shqipria!
3.
Nga ju pa Ekzodoad, e ndeju nga afria
Azem Shkrelit bre iu ngri Gjaku!...
NRugov e Mirdit piskam dhe Krenaria
Azem Shkrelit o i plasi Zemra!
Edhe nprtejvarr,
O Azem,
Me kushtrimin tnd Poezia!
100 Vjet Vargje
Atdheut
145
Remzi SALIHU
U lind m vitin 1955 n Gajre t Tetovs. Shkolln
fillore dhe t mesmen e kreu n Tetov, kurse
FokuIlelin FiIozolik- Dego e Lelrsis dhe Cjuhs
Shqipe n Prishtin. Pos poezis shkruan edhe kritik
dhe prkthen nga gjuha gjermane. Ka prkthyer poezi
prej Erih Fridit, Paul Celanit, Roze Auslanderit, H. M.
Ecenzbergerit, Folfgang Behlerit, Ulla Hanit, Myhael
Krygerit si dhe studimin "Mjeshtria e interpretimit"
nga Emil Shteigeri, etj.
N konkursin letrar ,,Goranova prolet,, q mbahej n Zagreb, fitoi me librin
,,FIulurimi i Iorgl,, l ciIin shprbIim e boloi RiIindjo, 187. Librin e dyl ,,Sheshi
i shtrigave,, e botoi m 1992, librin e tret ,,Gjurm malli,, 1993,.Ka punuar disa
vite n arsim. Nj koh t gjat ka vepruar dhe punuar jasht vendit, n Zvicr.
Tani jeton si krijues i lir.
RRLNJLT
pesha ime shtrihet
n rrnjt e pems
me fryte t kafshuara nga dielli
n duart e mia
trungu shprndan deg
tyjet bjn drit ngazlluese
npr rrudha balli
npr diskursin e fjalve
mjegullat lndojn
metaforat e thyera n asht
fryti m bie nga dora
shklqimi i trheq hijet
dhe thell n mua
varen rrnjt e gjakut
100 Vjet Vargje
Atdheut
146
Lumenj lotsh
dhimbjet e nnave
n buzt e tyre
harta t mavijosura klithjesh
t dnuara me mall pritjesh
pr pranverat e vonuara
Nnat e dshmorve jan
udhtime t anuluara t jets
thika t mprehta
mallngjimesh
q presin shpresn e
ndrrave
me brengat e tyre t mdha
Luftojn pr do dit n vete
me mendimet e plagosura n
koh
mbeten t vetmuara me
lirin
e burgosur n shpirt
Nnat jan perla t
arta t popullit
q ujisin atdheun me yje
E mos i gnjeni nnat e
Dshmorve
se kan plagt e dhimbjes si
dshmi
NLNAT L DLSHMORLVL
100 Vjet Vargje
Atdheut
147
Ferit RAMADANI
U lind m 6 qershor 1956 n fshatin q populli e quan
LIog, ndrso odminislrolo Tropin DoII l Krovs.
M 1982 u diplomua n Fakulteti Ekonomik t
Prishtins ku vijoi edhe studimet pasuniversitare n
degn "Politika e zhvillimit ekonomik".
Vdiq m 25 nntor 2010.
Veprat letrare
"Pr sa legjenda flet historia", 1992; "Nesr mund ta kuptoni heshtjen", 2001;
"Firgu i dhembjes", romon 1, "Firgu i dhembjes II", romon 17.
Mbreti padishah
turfullin n'Turqi:
-N Vlor Arnautt,
shpalln Pavarsi!
Ai strnipi i Gjergjit
i Sknderbeut t par,
q n Kruj shporri
mbretr, pashallar!
Srish n Vlor
po shfaq prapsi,
Gjergj' i dyt Qemali,
po ajo Shqipri!
Po! Ajo Shqipri
i dyti nntor!
Turret Anadolli
ta shtyp n Vlor!
MBRLTI PADISHAH TURFULLIN N'TURQI!
Mirpo thyhet keq
e ngjitet n tel,
prpara shqiponjs
shqiptarve rebel!
Hn e ngrn e
turkut
Srbosllavi kryq,
ngriten prbindshat:
-Shqipes i bjn gjyq!
Ta shporrin nga trojet
ku ishte Iliria,
sfinja nga Karpatet,
karadomuz Azia!
N Stamboll t Turqis
mbreti padishah,
oshtin nga inati
por, Shqipri m s'ka!
100 Vjet Vargje
Atdheut
148
N Beligrad t Srbit
Pashiqi shejtan
nis ordit gjaksore
pr n Durrs, Tiran...!
Prjetojn skterrn
n Ankar grat,
harbohen shkinat srbe
kopila t ken dhurat!
T'i drejtojn n shtigje:
Kosova - Srbosllavi !
sht model i Vukve
i ubrillve t zi!
Lshohen Pollogut
thik Pellagonis,
Kara Maula Maksh,
Grekoman - amris!
T gjith pr krrokama
nga Shqipja pijn gjak
pr vez gjarprinjsh
krkojn konak!
Ngritet e Pavarur
Zonja Shqipri!
Ec shekujve prpara
Nntorve t ri!
sht jehon ndr shtigje
kushtrim pr liri,
plas shtriga osmane
cof kurva srbi...!
100 Vjet Vargje
Atdheut
149
Rexhep BAJRAMI
U lind m vitin 1956, n fshatin elik t Karadakut
t Gjilanit. Shkolln fillore e kreu n fshatin Pidiq t
Karadakut t Gjilanit dhe n Hasanbeg t Shkupit.
Gjimnazin, Akademin Pedagogjike dhe Fakultetin
FiIoIogjik - Dego Cjuh dhe Lelrsi Shqipe i kreu n
Shkup.
Veprat letrare
"Nata tek un t harroi", poezi (1998),
"Kur t kthehesh merre diellin", poezi (2003)
"Thash: sht Hn", poezi (2009).
E kur zhytem n mendime
Pse po vuan kjo zemra ime?
Dhe, dielli do t na bj drit
Arbria forcon kufijt.
Nga nj trup na i ndryshuan ngjyrat
Amputim na i bn gjymtyrt.
Arbria kurr nuk ndalet
Si feniksi ajo ngjallet.
Gjymtyrt do ti bashkojm
Edhe plagt do ti shrojm.
Krah plagosur mbetm
Arbresht larg na u tretn
ARBLRIA
100 Vjet Vargje
Atdheut
150
Kur historia prmirson gabimet e veta
ktu n Ballkan
kolons s gjat t kremtave
i bashkangjitem edhe un
pritjes s trimit
q po kthehet n lapidar
kur barbart t venin prita
Ai kur kaloi kndej tha:
Po shkoj ta ndihmoj Evropn
do t kthehem nj dit.
Dhe, ja sot t presim me lule
T paqim pr jet o Gjergj
N kryeqytetin e Dardanis
SOT
Knga e Grvallave
Krisma e Jasharave
me lott e gzimit
do t bashkohen nesr
pr Ditn q erdhi
Kosov...
KOSOVL
100 Vjet Vargje
Atdheut
151
Ekrem AJRULI
1 shkurt 1957
rndsi ka ku dhe kur u lind, me rndsi sht se
ku shkeli- far gjurmsh la. Gjysm shekulli frymon
n nj hapsir q vetquhet Oaz e Paqes, dhe ka
madhsin e nj klinike neuropsikiatrike n Kin.
Pr t ikur n liri ende nuk ka vendosur, e pengojn
kufomat e gjalla.
Veprat letrare
"Morshi i Demonve", 15, "Rroll e qoll LoIesloni", 2004,
"Kur Qesh Doklor VoIulo", 2007, "FoIopolrioll", 2012.
JU
m quani si t doni
ateist me e pafe
sm bhet von aspak
un kam - ATDHE
nderoj njerzisht
kryq hn e yll
mbi t gjith
e dua - SHQIPTARIN
ajo m ngroh
si DIELL
Ju trrejshmet kambana-minare
q shurdhoni-shponi
tokn-qiellin
Ikni ikni n Tartar
Mos e zini diellin
Aullimat q vijn
nga Moska-Bagdadi
Athina apo Vatikani
jan zra mafiozsh
jan shurr shejtani
100 Vjet Vargje
Atdheut
152
N shekuj mbett egrsira
Tmbrujtur me vese lakmitarsh
Vall kujt u duhen sot
organet tuaja-organe barbarsh
Pr krime ndaj fqinjve
keni pri me etr e gjyshr
bota mir e njeh
gjakun tuaj t prishur
kot krkoni rrnjt
n lumenjt dhe t miat male
Sibiri sht atdheu juaj
Kjo sht TOK SHQIPTARE
{AR)MIQ
Dik Martit dhe miqve t tij
un nuk njoh lider
as ngjyra partie
toks time t shenjt
dua ti vij er arbrie
nuk m hyjn n pun
biznes e kontingjente
atdheu im i shtrenjt
vlen sa pes kontinente
sm ngazllojn aspak
kostum e kollare
zemrn ma bn mal
bardhsi e qeleshes shqiptare.
LRL ARBLRIL
100 Vjet Vargje
Atdheut
153
Shazim MEHMETI
sht i lindur m vitin 1958, n Balindoll t Gostivarit.
Ka t botuara tet prmbledhje me poezi dhe tre
prmbledhje me tregime.
Hna nna loton
Gjak lulesh mbi Karadak
Hna nna ngrin!
Drithron
Drithron
Pr dashnort shpirtndezur
T upks Liri
Q me drit hne
E bekim nne
E prjetsojn
Udhtimin e tyre
Mbi tel
E mbi magji!
MBI KARADAK
(Karadakut dhe komandant Telit)
Mbi tel
Sheh telin q gjakon
Prmbi teh lirie!
Telin q merr plag
E svdes
E sbie
Net Shqiprie
Mbi karadake lotgjak!
Hna nna loton!
Teli qesh jeton
Mbi Karadak!
Mbi Karadak!
Mbi Karadak!...
100 Vjet Vargje
Atdheut
154
Oh, Bilal
N qaf na kishte rn greku!
Plagt e njoma gjak kullonin!
Gjak t zi kullonin
Mushkrit e amris!
Dhit kullotnin
Mbi mendt e Shqipris!
Skish mbetur nj cop vend
Pr njeriun n kto an!
T vran, Bilal
T vran!...
Por deshti Zoti
Dhe Zoti deshti mileti!
Dhe Ti Sarand puthe
N buz deti!
Me kmbt nuj
Tani ti rron:
Ca flet me yje
Ca flet me Jon!
BILAL XHAFLRI
100 Vjet Vargje
Atdheut
155
Fadil CURRI
U lind n Drmjak t Hanit t Elezit (Kosov) n vitin
15. ShkoIIimin liIIor, gjimnozin "Zel Lush Morku",
FokuIlelin FiIoIogjik, dego Cjuh Shqipe e Lelrsi i
kreu n Shkup.
Fadil Curri, i njohur ndryshe si ,,Homeri i trevs
s Karadakut t Shkupit, jo vetm q historiografis
shqiptare i solli visare t mueshme nga fusha
historike, duke filluar me librin: A(h) fati(h) yn n
peshoj; Koh qorre; Kronik pr nj dashuri; librin e tij t tet ia kushtoi
Klubit t Mundjes Sharri n Han t Elezit.
Sot n Kalan e Shkupit
poltika e humbi emrin krejt
Kur vegjlia zgjimthi doli
ta mbroj historin e vet.
E vrteta e maskuar nga mburoja
e soldatesks barbare
U jerr si e krkoi vet nga britmat
e pinjollve iliroshqiptare.
Sot n Kalan e Shkupit kopshtet e lulet
u bn shkrettir me gjemba
Epokave e figurave t historis
deshn t ua ndrrojn data, vepra e emra.
Dashurive t vrteta idilike u thonin
se quhen urrejtje t rreme mitike
Hitin e nipit plagjiator n festival
e lenin pas balads me vlera jetike.
Sot n Kalan e Shkupit Justinianin
deshn ta bjn m t ri se Karposhi
Pjetr Bogdanin nxns prsrits
n shkolln pa licenc nga Kolishevski.
SOT NL KALANL L SHKUPIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
156
Siparit kuvendor Emin Bej Kumbara
i lan vend pas balloxhakut Koce,
E kryepolices Jankullovska i dhan
shprblimin e nobelistes Nn Tereze.
Sot n Kalan e Shkupit n mesdit purgatore
u ndeshn gnjeshtra dhe historia
Justiniani, Bogdani, Prishtina, Kumbara, Bageri,
Curri, Gonxhja u zgjuan nga prjetsia.
T mbrohet Iliria, Dardania, Vilajeti i Kosovs,
Skupi, kalaja dhe e vrteta
T shptohet identiteti, qndresa, shenjtria,
gjaku, arti, ardhmria dhe jeta.
Sot n Kalan e Shkupit poezia e dashuris
u shndrrua n festival pendraku
Vardarit t epokave nga gjuha e rreme
iu ndal fryma, iu step gjuha, iu mpi gjaku.
Ndergejgjja shqiptare e fjetur n kolltuqe letargjie
u prmend nga zri i vegjlis
Shptonie Kalan, se e shptoni veten,
tri koht shqipe te emrit e historis.
Nse dorzohet (pu)shteti aktual e historik,
nse dorzohet pavdeksia, kalaja,
gjuha, gjaku, historia, koka e toka behen mitik
identitetin ton do ta prfshij hataja.
Jam breng
q u kndoj miteve syhapur
Jam ti q n mua krkon
hisen e s bukurs n shmti
Jam ecje
q hapron n rrugn pa shteg
Jam koh
q historin e ka gjeografi qorre
KLMBLKOKA JASHTL JORGANIT
Jam k(a)osmos me mileniume
q majmalet rrokullisen
npr thellsit e Atlantids
Jam kmbkok e mpir shtati
jasht jorganit mbetn
Tivari, ...Filati
100 Vjet Vargje
Atdheut
157
Fatmire LUMANI
U lind m vitin 1960 n Ohr. Shkolln fillore e
kreu n vendlindje; Gjimnazin n Strug; Fakultetin
]uridik n Universilelin e Frishlines, Frovimin e
]urisprudencs ne Shkup, Mogjislroi dhe dokloroi
n Universitetin e Tirans n Fakultetin e Drejtesise
ne drejtimin: E Drejta Publike; Esht autore e tre
librave shkencore profesionale si dhe 14 publikimeve
shkencore t lmis juridike. Ne sferen e letrsis ka
botuar pes romane, tri drama; tre permbledhje me poezi, nj permbledhje me
kng popullore; dhe nj antologji.
N prag t kulls, n'rrnj lashtsie
nga dejt mugullon si bulz lulegjak
kur t'kafshuan ndrrn, u bre himn lirie
se n vend t zemrs t rreh nj bajrak.
Mbi vetull t stisn ditt pranverore
bozhurt ngjyr alle, bozhurt purpur
vegimet e bardha, vegimet madhshtore
pr shqiptari n'parzm t digjen nur.
Ti nuk je feniks, nuk ngrihesh nga hiri
por nga gofi yt q prplitet n'shtigje
t lind populli t ngre nga gjiri
n'ball t Atdheut, flamur mbi pyrgje.
Hyre krushk i par, n'valle gordiane
hyre kryelart, kryetrim Adem
rrapllyen grykat, ortekt me rragame
kur pr dasm t'kuqe, klithe si zgalem.
Nga plaga e kohs, shpirti t'hidhet n'sulm
rilind zemereshtr, ushton si stuhi
me kng lirie turravrap si plumb
mbi hordhit e stepeve mbjell lemeri.
KUSH VDLS NL KLMBL SLRISH MBLTLT GJALLL
(Adem Jasharit)
100 Vjet Vargje
Atdheut
158
Njqind jet t'i kishe, njqind do t'i falje
bhesh hetakomb n festn pr liri
nga nj grusht dheu, tok kosovare
shprthen nga do grimc, bjeshk rritesh Ti.
Me rrezet e stinve ngjitesh n zenit
se yjet e Drenics t derdhen mbi ball
muzgjet e prgjakur t'japin jet e shpirt
kush vdes n kmb, srisht mbetet gjall.
Heu burra t dheut, heu
pa m thoni more
'ne un n fund t arks
i harruar npr stin
i paluar si qefin?!
Trupin e coptuar
kthetrat ligjore ma thumbojn
shkabn ma jerin
myshqe me ndukin
mola me zhvasin
syt po m'i nxjerrin.
Pa, m thoni more
'ne i gjall i balsamosur
gjysm i varrosur?!
Ndonse i shtrir n sarkofag
ndrrn e kam t lir
mbi flatra shpresash
mbi kulla guri
frflloj lirisht
vallzoj si valdrini
tundem shqiptarisht.
E ia marr kngs me iso
nj me ifteli
n ball m mban nj'ai trim
q digjet pr liri.
Dhe ndr flakrime
ndizem, bhem prush
pastaj marr prart
pastaj bie n'kllapi:
-Pse moj dora ime
nuk shtrngohesh grusht?!
Se m flet kjo zemr
nga gjiri i hapur varr
ma ngre dheu prpjet
trupin tim t ndar.
As n ferr
as n parajs
gjykohem n pugator
pres n ankth t dgjoj
nj vendim legal
q ktej t dal:
-N emr t popullit
Bashkim Kombetar.
ANKTHI I FLAMURIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
159
Eroll VELIJA
U lind m vitin 1959 n Tetov. Studimet pr
Fakultetin Pedagogjik t (msuesis) i kreu n Shkup.
]elon n Telov. Me Ielrsi liIIoi l merrej qysh si
nxns i shkolls fillore. Shkruan pr t rritur dhe
fmij, poezi dhe proz.
Botoi nnt vepra.
Rrugt e Fatit, poezi 1995; Kush e zgjoi Pranvern,
fabula-1995 (ribotuar1996);
udirat Nn vezullimin e Yjeve, fabula 1996; Fluturat n pafundsi
fluturojn, tregime 1996; Prrallzat e netve t gjata, fabula 1997, Prishtin;
Kur Sendet prmbysin heshtjen, fabula 1999; Njeriu dhe bota q sflet, fabula
2000; Dashuria e hidhur, poezi 2002; Publicistik: Kodi enigmatik i universit
"Shkenca dhe Kurani", 2009; dhe Rendi i ri botror, 2011.
DITA L NLSLRML
Derdhet gota e territ mbrmje lemeritse
pejsazh i vrazhd si morti
ve plaskoms se zez e t ftoht
n nj skaj kujtimi njeriu i lir
rringjallet n pranga
u lind aty q t'i dashuroj njerzit
ai rri i menduar zemrvrar
trupin plot dhembje e plag
mblodhi ndjenjat nga brendia e zemrs
sprovoi disfatat prbuzjet ekzekutimet
prjetoi tortura makabe
trupi prplitet nga dhembja kputet e mbin
n gjakun e dallgzuar u gjakos
dhe asnjher nuk u mposht
demont e harbuar u suln si langonj
me syt e lbyr t skuqur nga pagjumsia
shikonin me llahtari nga amfiteatri i prqeshjeve
me kamxhik t prgjakur ku buroi flaka e mallkimit
hapnin rrugn e tyre t vdekjes
100 Vjet Vargje
Atdheut
160
yjet q kredhen n qiell t shtangura mrdhezin
lshohen t ngrohen n gjakun e fatprerve
nga zgavrat e syve t mijra e mijra kufomave
t rn n heshtje krkojn drit pak drit
derisa bota syhapur dremit
ndrron t nesrmen e ndritur
duke na braktisur n shekullin e padrejtsis
ku njerzit q vuajn m kot krkojn
dorn shptimtare
jemi nga shteti i braktisur
n gjeografin e shkaprderdhur.
fol o poet
i thinjur i zhuritur
ku t bj nj or gjum
ankthet mallen me nj pik loti
prek ballin e zhubravitur
shikimin e verbr e kam kredhur
rrugtimeve npr dhembje
pa gjurm n paskajshmrin e bots
mos u dorzo o poet
kujdes snajperistt e etshm pr gjak
t llahtarisur shikojn prerazi njollat
lan mureve qumshtore q pandrprer
sjellin kujtesn e shekullit t vrazhd
pra, fol o poet
fryma zhuritse e barotit iriton
mushkrit e njerzve t sfiduar
prmendore tempujsh qndrese
kurr se braktism pragun
LLLGJI NJLRLZORL
besom o poet
plagve t mbyllura srish
gjaku i dlir pikon mbi penn e brisht
fantazma tinzisht sorrollatet somnabull
oborreve t shtruar me eshtra t prhimt
engjujt rrnkojn me lemeri
kufomat pllakosin heshtjen
n fundnate s'ndalet vala e hidhur
njerzit me buzqeshje te lmekur
pa mdyshje do ta njohin veten
n varret e rrhimura
a thua do t jet kshtjella e fundit
mbi t kaluarn dhe t'ardhmen
nse s'ka shteg tjetr
o poet
100 Vjet Vargje
Atdheut
161
Lulzim HAZIRI
sht lindur n Gostivar .
sht autor i disa librave t poezis: Knga lind n
vetmi(poezi), Kur dyert hapen me zile (poezi),
Dalja nga Safari(poezi), Bardh e zi(ese),
Rokenrolli shqiptar(ese), etj.
Ka botuar edhe disa tregime. Aktualisht punon n
fushn e mbrojtjes s drejtave t njeriut. Poezit i ka
t prkthyera n disa gjuh si anglisht, frengjisht dhe
maqedonisht.
Na la
Barrikadave
Me pagjumsin e Makondasve
Mbshtetur ndrrat n njri-tjetrin si lum
Sedra e postit e rndoi
E dogji malli pr gjum qengji
N kolltuk kundrejt televizorit
Mbshtjell me batanijen e fajit
Me rruazat e gruas si tespihe ne dor
Dhe sy t varur-Syprmbys
N barrikada posta vjen me vones
Pijet nuk servohen n gota gjegjse kristali
Shtyp t ilustruar s'ka as esspreso
Lajmet i bie era t censuruara
Si reporter lufte n TV
Na la
Me smundjen e pritjes n barrikada
Kishte shpirt t leht romantik
Lidhte kravata t mndafshta rreth qafe
Epshi pr gruan nimfomane e mbuloi
E thirrte shtrati e prvlonte shtati i saj
NL BARRIKADA
100 Vjet Vargje
Atdheut
162
Fisnike e kish s'ka fjal
Besnike me fjal
Na la t prgjumur e t prhumbur
Pr ern e kafes s mngjesit
N barrikada s'ka festival
Mbi gjak t ngjizur rrshqitet atje
Shtpin e sheh fatamorgan
Mallin e fmijve e ruan n xhep n kulet
E vdekja t flen nn helmet
Na la
T nxir n fytyr nga tymi i shpress
Q digjej si gom kamioni n rrug
Dshironte n det t merrte ngjyr bakri
Pa u skuqur e rrezitur lumenjve m par
Syel shikonte ndrra kashmiri
Se ish i smur i operuar disa her
Dru i transplantuar me mjeshtri
N kryet e strucit kishte syt e deles
Zemrn e kish t lepurit
Bishtin e hardhucs
Tamam shmti mitologjike
100 Vjet Vargje
Atdheut
163
Rami KAMBERI
U lindi m vitin 1960 n fshatin Gajre t Tetovs.
Shkolln fillore dhe t mesme i kreu n Tetov.
Studimet deridiplomike dhe pasdiplomike i ndoqi n
Frishlin, n FokuIlelin e FiIoIogjis - Dego e Lelrsis
dhe Gjuhs Shqipe. Shkruan poezi e proz dhe, merret
me kritik letrare, publicistik dhe historiografi.
]elon dhe vepron n Telov.
Veprat letrare
"Sy Sharri e Kosov";
"A plaket liria";
"A kan or varret"; "Pikpamje";
"Ikono e Kushlrimil l Liris", elj.
DUA TL JLTOJ
Nse nuk jam
m zgjoni nga gjumi i vdekjes
nuk i ka hije gjumi liris
At dit kur vjen ajo
Dua t jem zgjuar
Edhe i vdekur nse jam
M nxirrni gur kufiri
T bhet tok me shenja
Kur t vij liria
Kur t bashkohet Shqipria
100 Vjet Vargje
Atdheut
164
Msoje gjeografin e varreve
pr ta kuptuar Shqiprin
msoje gjuhn e durimit
pr ta kuptuar Shqiprin
msoje udhn e liris
pr ta kuptuar Shqiprin
PLR TA KUPTUAR SHQIPLRINL
A kan or varret
Se po u vonuam
mund t zhbhet kufiri
pas a dot kemi balt e dhe
tok e atdhe
a kan or varret
Pr ty tok arbrore
Betohem n Zot e flamur, besa- bes
Ashtin do ta bj pen, gjakun ngjyr, lkurn fletore
Nuk lejoj dot, t mbetesh pike e pes.
VARRLT FLASIN
PLR TY TOKL ARBLRORL
100 Vjet Vargje
Atdheut
165
Nazmi BEQIRI
U lind m 6 gusht 1960 n katundin Kroni t
Kumanovs. Shkolln fillore e kreu n vendlindje dhe
n Sllupan, t mesmen n Kumanov. Studimet pr
letrsi dhe gjuh shqipe i ka kryer n Fakultetin e
Filologjis n Prishtin, kurse ato pasuniversiteti, n
fushn e letrsis n Universitetin e Tirans.
Deri m tani, ka botuar kto vepra: "Popullit tim",
2002 (poezi); "Krisma e heshtur", 2005; "Kngt e
kaakve n Malsin e Karadakut", (studim) 2006; "Drama shqipe n Maqedoni
nga fillet e saj deri m sot",2009; "Kroni i kreshtave tona", (monografi), 2010;
"Uji dhe dheu nuk digjen", (publicistik) 2011; "Rrnjt e kulls", (dram) 2011.
Stuhis i dola me gjoks prball
hnn e kapa pr fyti
Mos ma ndrysho fytyrn pa koh i thash
diellit me dhmb grusht ia ngjesha
territ me vesh i thash sje mbret
lundroj n uj pr t shkrir
born e akullt
por, zogjt q i kndojn liris
edhe pse u prleshe me tajfun e tornado
sypatrembur kalova kt udhtim
dhe ndrtova rrugn e gjat t liris
deri n amshim. 1999
POPULLI IM
100 Vjet Vargje
Atdheut
166
T rrethoi si hije
si fytyr fmije
si hell dashurie
pr lirim t fmijs
nga kasaphanja
Kt ta bri burri
n kuvendin e Globit
pr pritje t mir
T fajsojn pr afshmadhe
t largohen djelmria
nuk e dijn se je me barr!
ti vet pa djem
me burrin e dehur n dhom,
ku sthen qafn q t vishesh
mbyll syt, nuhat er t rnd t rakis
e t hedhit t djegur, nuk po e din kush
po ti lmon vithet pran Burrit!
Qndro, mm
je lvruar me vettima
q lshon maja e Krujs,
me erra t Janins
me shkndija stralli t Boletinit,
me arom baroti q shprtheu n Vranin
me jehonn e Malsis s Madhe
me mbarsn n erdhen e shqipes n Prizren
Pr ta prishur frytin q po lind
duhet tia teprojn ksaj lavre
hudumt e bots
Fryti q po lind
do t jet drangua!
Hidra smund ta mbaj lidhur
At q vjell zjarr. Prill, 92
TL RRLTHOI HIDRA
100 Vjet Vargje
Atdheut
167
Radije HOXHA "DIJA"
E lindur n Shkup. Shkolln fillore dhe t mesme (t
mjeksis, dega infermiere) i kreu n Shkup. Studioi
mjeksin n Universitetin e Prishtins. Ka diplomuar
pr Mjeksi Tradicionale Kineze, dega Akupresur
dhe Tui-na masazh Belladona bimed, n Shkup.
Aktualisht jeton n Prishtin, punon gazetare dhe
moderatore e programeve t kulturs, n Radio
Televizionin e Kosovs- Radio Kosova.
Veprat letrare
Zoti m do natn, 1995; Un bhem Ajo, (poezi) botuar n vitin 1997;
Mosdija, botuar n vitin 2000; Gjeniu pleqnon mendin time, n vitin
2005; Haiku - poezi sht n dorshkrim.
Dashuria jon doli n treg
t shitet pr pes para
E krkuan shkenctart, gjyqtart, barbart...
Kishte shume blers,
aq shum
sa u pendova:
Pse nuk ja ngrita mimin qe ne fillim?
MIMI I DASHURISL
100 Vjet Vargje
Atdheut
168
Ti thua:
Paramendoji puthjet q kmbehen si t burgosurit...
Sa shum t burgosur kemi pr t kmbyer, miku im,
sa fjal t pathna t dashuris kemi pr t liruar...
Ky Rekuiem n A-dur, q nuk prkthehet n anglisht,
ia bn: Pssst,
bots n gjoksin tnd
dhe prkund foshnjn
q futet n parajs,
bashk me nj dorshkrim t zbehur.
Martohu me nj vetmi tjetr miku im,
Shkelja syrin msyshit!
Me korin e atyre q e penguan ujin
t deprtoj n kpuct tua,
kmbt sajuan nj rekuiem n A-dur,
pr t gjitha pishat n forme trekndshi...
q lidhin lott me imazhet e fundit,
n peronat ku koten
dashurit e humbura.
Martohu me nj vetmi tjetr miku im!
N Deja vu-t boshnjake
pushojn shikimet e prhumbura t Mitrovics,
Sahara e Ajshes nga Maroko n Drenic.
Kaubat e manaferrave rimojn me qepallat e vajzave
q fshihen nga dielli i vitit 1999.
Martohu me nj vetmi tjetr miku im!
NUK L PLRFUNDOVL SHKRIMIN L VLTMISL
(poetit boshnjak Admiral Mahiq)
100 Vjet Vargje
Atdheut
169
Sulejman MEHAZI
U lind m vitin 1962 n Tetov, ku edhe jeton.
Shkolln fillore dhe gjimnazin i kreu n Tetov.
Ka kryer Fakultetin Filologjik, dega e Gjuhs Shqipe
dhe Lelrsis n Shkup. Frej vilil 188 e deri n vilin
1999, ka punuar n fshatin Sellc t Tetovs, arsimtar
i gjuhs dhe letrsis shqipe. M vitin 2011 mori
liluIIin mogjislr i Ielrsis shqipe {Losgush Forodeci
pr poezin) Prej vitit 1999 e deri m sot, punon
prolesor i gjuhs shqipe dhe Ielrsis n Qendrn ShkoIIore "Mosho Fijode''n
Tetov. Po ashtu, nj koh ka qen edhe antar n Teatrin e Drams dhe Baletit
t Tetovs.
Veprat letrare
"Dhembje dashurie", 1994; "Dashurova vajzn-o", 2002;
"Rruga drejt gremins", (dram) 2004.
Popull, Ti ke jetuar para t gjithve
jeton tash
do t jetosh gjer n amshim
Ti je msues q mson, dashuron dhe fal
Ti na ngushllon n pikllime
Ti je erdhe e secils zemr t coptuar.
Popull!
Ti je shok i varfanjakve, borxhlinjve
Ti je shtpi, un banori Yt
Ti je urdhrues, un shrbtori Yt
Ti je Ai q ndihmon,
Un jam ai q me mall t lutem
Ti je ai q fal
un jam ai q gaboj
Ti di do gj
dashuron t gjith.
Popull!
Ti je i dashur
prandaj dhe un krkoj
njohjen e dashuris tnde
Popull!
POPULLIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
170
Si shqiponj
fluturoj drejt
kaltrsis s qiellit
i zbehur
i lodhur
i rraskapitur
n fytyr
n trup
n shpirt
krkoj diellin e toks sime!
LUTJL
O Zot, lsho dhembje
n zemrn time,
zjarr n syt e mi,
smurje n trupin tim,
thinja n flokt e mia,
turbullim n gjakun tim,
dhe, kockat m`i dobso.
Por o Zot t lutem!
rritja forcn,
jepja forcn,
bre t fort
POPULLIN tim
Ti, m i forti i t fortve
O i Madhrishmi Zot!
KLRKOJ DILLLIN
100 Vjet Vargje
Atdheut
171
Shaip EMRLLAHU
U lind m 13 prill 1962 n Trebosh, Tetov. Fakultetin
FiIoIogjik, Degn Cjuh dhe Lelrsi Shqipe e mboroi
n Universitetin e Prishtins. Magjistroi n letrsi n
Universitetin e Tirans, n temn Struktura e poezis
s Azem Shkrelit. Ndjek studimet pr doktoratur n
QSA. Ishl msimdhns n Universilelin Shlelror l
Tetovs. Botoi vllimet me poezi Pagzimi i viteve,
1994, Projekti i thyer, 1997, Vdekja e pakt,
2001. M vitin 2001, Akademia Orient - Oksident n Bukuresht ia botoi n
gjuhn shqipe dhe rumune vllimin me poezi Vdekja e pakt / Putina moarte
{Frklheu L. Topiu). N vilin 2004, FIN-i krool dhe Shoqolo e Shkrimlorve
Kroat ia botojn vllimin dygjuhsh kroatisht/shqip me titull Poezi (Prktheu
M. Vikers). N vitin 2004, Sh.B Feniks nga Shkupi ia botoi n gjuhn maqedone
librin me poezi t zgjedhura Dvorski son (Prktheu A. Selmani). Cikle poetike
t tij jan botuar edhe n gjuhn frnge, angleze, hebraike, spanjolle, arabe,
rumune, turke, polake, eke, kroate, maqedonase etj. Poezia e tij sht prfshir
n disa antologji ndrkombtare. sht themelues dhe drejtor i Festivalit
Ndrkombtar t Poezis Ditt e Naimit.
Tirann
m par se
maratonisti spartan
Athinn
do ta shkeli at dit
kur lajmin e rnies
s Mesjets s ngelur
do ta shpie
vdekjen maratone do ta sfidoj
etja e madhe pr t soditur
kurorn aq t pritur
tek lshohet pas
mbi visin tim
sa vjen e provokohet
n kt krah
Maratona shqiptare
MARATONA SHQIPTARL
100 Vjet Vargje
Atdheut
172
gjithmon
kur jets vendos
ti japsh vertikalen tnde
i bie udhs s Drenics
ecja
sht lapidare
Arbria preket
edhe pas vdekjes

Tetov, 7.III.1998
UDHA L DRLNICLS
viktimave t Masakrs s Drenics
majat
asnjher
npr dritaret e gjykimeve tona
nuk na shfaqen
me qaf t zgjatur
Krov, 17 janar
MAJAT
Jusuf e Bardhosh Grvalls dhe Kadri Zeks
nj dit
do ta prqafoj Tetovn syhal
e qeshura e shkulit t barkut
fytyrat e pernduara
do ta thon nj t kaluar
q i ka br t njohin veten
q i ka shtyr t pyesin
pse vetm shpezt ta kalojn kufirin
e dy Dibrat n nj kurt
t mos flasin mes vedi
kur Tetovs ti bien brinjt
nga t qeshurat
Shkupit, Vardari a do tia prcjell
apo do ti ngrij buzqeshja
n cep t buzs
e ndiej
ardhjen e dits s talljeve
t ktyreve viseve 91
nga qeshja
Dibr, 1991
NJL DITL
100 Vjet Vargje
Atdheut
173
Burhanedin XHEMAILI
U lindi m 28.02.1962 n fsh. Rramanli. Shkolln
e mesme e kreu n Kumanov, ndrsa Fakultetin
FiIoIogjik Dego "Cjuh dhe Lelrsi Shqipe" n Shkup.
Ko punuor prolesor i Cjuhs dhe Lelrsis Shqipe n
Shkolln e Mesme Ekonomike n Kumanov. Ndrsa
loni shl pronuor si KshiIIlor n Qeveri, dhe prilel
t transferohet n Ministrin e Kulturs. Ka kryer
delyrn e Kryeredokloril l Revisls pr Lelrsi,
Shkenc dhe KuIlur DORUNTINA. Toni shl Kryelor i KIubil l Shkrimlorve
"]ehono e Korodokul" n Kumonov, dhe onlor i Lidhjes s Shkrimlorve n
Maqedoni.
Veprat letrare
"Drita e vonuar", poezi 1993; "Frik nga liria", tregime 1994; "Portrete t
djegura", dram 1999; "Tingujt e jets", tregime 2001; "Kambanat e liris",
poezi 2003; "Magjia moderne", tregime dhe novela 2005; "Rruga e ndjenjave",
roman 2006; "N fund t tunelit", tregime 2011.
Duke medituar n gjendje mrzie
brenda meje u zgjua kujtimi i largt
te prishja e murit t Berlinit
q e shikoja nga televizioni zviceran,
dhe se mu kujtua qukapikthi i larm
q ukiste murin e trash
q po derdhej nga t rnat e shiut
t kaltr
ndrr e zgjuar brenda syve, m tha
zri i brendshm,
e un shikoja matan lumit
bukurin e rrall t dasmorve
q vallzonin vallen e drits
MURLT
100 Vjet Vargje
Atdheut
174
T kuptosh sakt kalimin e kohs
dhe ritmin e jets
npr vazhdn e ngecjeve,
nuk do t thot
se prfundoi rrugtimi n fund t tunelit,
kur drita e gjithsis krkon t ecim
me dinamizm t tepruar
shtigjeve t gjata n horizont,
duke i shkurtuar rrugt q na afrojn, aty,
ku lind dielli,
me dritn e dijes,
dhe tingujt e kngs n pambarim...
RRUGLT
100 Vjet Vargje
Atdheut
175
Adem ABDULLAHU
U lind m 10.09.1964, n Shipkovic t Tetovs,
R. e Maqedonis. Punon msues n vendlindje.
Ka mbaruar Akademin Pedagogjike n Shkup,
Fakultetin Pedagogjik n Shkup magjistroi n USHT,
programi studimor Pedagogji. Shkruan poezi dhe
proz. Ka filluar t botoj q nga viti 1985
Veprat letrare
"Ecja vertikale", poezi, 1993.
"Aradha e shkronjave", poem pr fmij, 1994, e ribotuar disa her.
"Deti dhe kulla", skica, tregime e prralla, 1996.
"Loll e IuIeve", poezi, 17.
"Kati i tret", tregime pr t rritur, 1999.
"Bukuria pr dhembje", proz, 1999.
"T tret", pjes skenike pr fmij, 2002.
"Tok e dashuri", poezi pr t rritur, 2003 Tetov, sht libri i nnt i autorit.
"Breg liqeni", 2005, Tetov.
Si trokllimn e pulsit t zemrs
Q m galdon e thumbon si vemz
Ndjej ritmin e rrits s saj
Ndjej nektarin e lules n maj
T plot ushqim kt tok un kam
Sgjendet kund-n asnj an
E kam mm shpirt e drit
erdhe ku dhe jam rrit
Bukurit e saj bleroshe
Lumenjt, liqenet, kullosat gjelbroshe
Luginat, dhiaret, gur e guraleca...
Mbi t cilt lodrova, u rrita, eca
As me vlern m t muar
Prjet se kisha ndrruar
Do t ec me drit t hns
Pr tokn e shqipes, tokn e mms.
TOKLS SL SHQIPLS
100 Vjet Vargje
Atdheut
176
Toka jote u ujit
me gjakun, djersn
e bijve t dashur,
ashtu si shumher
gjat historis
Mbi Ty fluturuan
shpendt e hekurt
t dhuns
misionart nj pas nj
Pr paqe e dialog!
Fmijt tu linden n luft
n m,ale, u pagzuan:
Alban e Albana!
Liridon e Liridona!
Por dhe vdiqn
n mshirn e pamshir
t hns s gushtit!
Kosov! Kosov! Kosov!
Do heshtin qyqet
Kobndjellse!
DO HLSHTIN QYQLT
100 Vjet Vargje
Atdheut
177
Isuf SHERIFI
U lindur m 17 shtator 1967. Ka studiuar n Fakultetin
Filozofik n Prishtin. Ka qen i burgosur politik. N
vitin 1992 ka botuar prmbledhjen me poezi "Plisi",
ndrsa n vitin 1996 "Ndarjen nuk e nnshkruaj".
Isul Sherili jelon n Sl. CoIIen l Zvicrs.
Veprat letrare
"Plisi", 1992
"Ndarjen nuk e nnshkruaj", 1996
"Udha e krips", 2002
"Hyrje pr n agim", 2003
"Tej harrimit", 2004
"Hije mbi tok", 2004
"Vshtrim nga dritarja e hapur", 2005.
Me pak misr Libohove,
Me pak zra foshnjash t porsalindura,
Me pak kothere t buks s prgjakur,
Me pak mallkime nnash,
Me pak amanete dshmorsh,
Me pak oping dhe qiell t grisur-
Shqiprie;
Pak barot dhe pak metal,
Ia shtoi Avnia-
Gjm lshoi Arbria.
Mngjeset e kontinenteve shpinin
Drejt hotelit Kontinental
T shihnin kush bri udin.
VRASJA L TRADHTISL
100 Vjet Vargje
Atdheut
178
Ndarjen nuk e nnshkruaj!
Ndarjen nuk e pranoj!
Botn fantastike t Arbris sime,
E shprishin gogolt fqinj t planetit tim.
Llogaritni n mua,
Si n yllin e par t mngjesit,
Q i pari nnshkruan dritn,
Rrugn pr n tok diellit ia tregon.
Llogaritni n mua,
Si n yllin e par t mbrmjes,
Q i pari nnshkruan luftn kundr territ,
Natn gjer n theqafje me drit e shpon.
Bots sime arbrore me skalpel e magjira
Satanait i coptohen rropullit.
Por un ndarjen nuk e pranoj,
Ndarjen nuk e nnshkruaj.
NDARJLN NUK L NLNSHKRUAJ
Me prkrenare mbi kok
Ah! Me prkrenare krenarie,
Mbete diell Shqiprie.
Mbi t gjitha kohrat tona,
Imazh dhembjeje, krenarie.
SKLNDLRBLU
100 Vjet Vargje
Atdheut
179
Salajdin SALIHU
U lind n vitin 1970 n Sllatin t Tetovs. Ka kryer
FokuIlelin FiIoIogjik, dego Cjuh dhe Lelrsi Shqipe
dhe ka magjistruar n Universitetin e Prishtins.
Ligjron n FokuIlelin FiIoIogjik n Universielin
Shtetror t Tetovs.
Veprat letrare
"Vdes pas gjrave t imta", (poezi dhe tregime), 1996
"Panteoni i utopis", (ese), 1997
"Nata e par e pushtimit", (poezi dhe tregime), 1998
"Edhe ne dshmojm", (koautor) (publicistik), 1999
"Gnjeshtr e sinqert", (przgjedhje - poezi), 2004
"Nat e blert vetmie", (przgjedhje, shqip -maqedonisht), 2006
"Digresione", 2008
"Gazetaria", Njohuri t prgjithshme (bashkautor), USHT, 2009
"Von pr gjra t turpshme", 2009 (n process botimi).
Ko prklhyer: Izel SorojIiq "FrmbIedhjo sorojevose e Iulls", 2004
Poezit e tij jan prfshir n disa antologji dhe panorama poetike, jan prkthyer
n gjuhn angleze, maqedonase, sllovene, greke, frnge, gjermane, turke etj.
u kthye evropa n azi
si nj aja sofij
n betejn q ende ska prfunduar...
ballkanasit po vriten srish pr humbjen
***
i hap dritaret dita ka nis t ftohet
vjesht e von zverdh mendime
ngrin ndrra e liris
as ajo ssht n dhom...
ikur prej vitesh n nj vend t largt
ku vazhdimisht bn dimr n njerz
ndrrat vdesin n acar
BLTLJA L KOSOVLS
(Ismail Kadares)
n gjirin e rozafs qeliza malinje
metastazon vdekja n qenien e saj
sdo t kthehet as n kt stin ngjyr
frike
ajo sdo t kthehet kurr m
mbyll dritaret
brenda bn dimr
100 Vjet Vargje
Atdheut
180
Tundet anija me nge
hepohet anohet lundron
Pas nesh mbetet Napoli
Kollitet si nj plak Vezufi
Vashat ngrejn shamit lart n qiell
M pas fshijn lott q shklqejn si diamante
Pshertim e dhembje t parrfyer me pen
Zra t mbytur klithje:
-Mos na harroni!
-Mirupafshin Napoli e bukura Itali!
Larg sht Toka e Premtuar
E bukur
Si nj vash q el gjitha dyert e ndrrave
Lakuriqe fluide e paprekur nga mkati...
Bn mot i vrenjtur e lodhur sht dita
E mbshtjell me tis bezdie
Ca hapa matan Noli shfleton Nien
Si shkrettir e kaltr shtrihet para nesh deti
I heshtur si nj njeri i vuajtur
I mbushur me fshehtsi
Pas nesh mbetet atdheu i bukur i iltr
Si nj vash q pret t'i falim s paku nga nj
buzqeshje
Kristal i iltr dashurie.
Kamariert sillen si t hutuar
Gjell t pakripur pa shije na serojn
Dhe ca pem t freskta t shijshme t mbla
Noli bisedon me t gjith udhtart
Me gjuhn e ndrrs
Gjuhn e harruar t zotrave pagan
Italian anglez gjerman amerikan
Na tallin kur u themi se jemi shqiptar
Re hidhrimi mbshtjellin fytyrn e poetit
Q ngre duart nga qielli
Thell humbet shikimi i tij:
"E shikon si na shajn o perndi?!
Dhe n u shurdhove gjer n fron do t arrijm
Do t t lkundim, do t t zgjojm
T na dgjosh!"
Tundet anija me nge
Hepohet anohet lundron
Lart e shoh dhe tani gjeniu i anijes si valon
UDHLTIM ML NOLIN
(Sipas nj letre t Nolit drguar Th.Tashkos)
100 Vjet Vargje
Atdheut
181
Zejnepe A. REXHEPI
U lind m1973 n Tetov.
Studimet e larta i kreu n Shkup, n Fakultetin
Filologjik. Dhjet vjet punoi si profesoresh n
gjimnazin e Tetovs. M pas, nga viti 2007 sht
Iigjruese, n Deporlomenlin e Cjuhs dhe Lelrsis
Shqipe, pran Universitetit Shtetror t Tetovs.
Pasioni pr poezin, sht imazh shpirtror i saj.
]elon n Telov.
Veprat letrare
"Peng loti", 1998,
"ndrr shtegtuese", 2000,
"Ujvara e syrit", 2007,
"Indrr shlegluese", {bolimi II), 2007,
"Figura e gruas n veprn e Sterjo Spasses", 2009,
"Nn pushtetin e Erosit", 2011,
"Gruaja te Migjeni dhe Floberi", 2011.
Bukn e bardh dhe vern e kuqe,
kaher i patm shtruar n sofr
edhe kur krushqit bnin jehon dasme
e trimat ngrinin flamuj lirie,
n dasma e n vaje,
n krismn prshndetse pr lindjen
e trashgimtarit t kulls,
kur derdheshin gjaqet pr fjal dashurish
ather dhe sot, po edhe sot,
kemi gjak t bekuar perndish
GJURML
100 Vjet Vargje
Atdheut
182
Ah, thua t heshtim m?!
Pas shiut vrshues t Tirans,
fjalt tretn n mugtir.
Tirana deshi paqe e miqsi
kur shiu shplau 97 gjurmt e s djeshmes,
dhembja e loti mbeti po aty.
Po, a t heshtnim m?!
kur rrmbeu shiu i Prishtins,
me 99 plagt e pashruara ndr mote.
Ia bn me sy pranvers,
dielli t zr vend pas rrebeshit t shiut,
e malli t kthehet n zjarr t pashuar.
Si t heshtim m,
kur pranvera akoma sjell shi?!
N Kodrn e Diellit mbi Tetov,
rritet malli pr nj grusht dhe t lagur,
ku do t mbinin 2001 shpresa dashurie
pr jet jetrash,
sdo t rrnkonte shqiptaria
E do t vinte vera prap te dera!
Me luleborn e Pollogut,
agulien e Sharrit,
manxuran ame,
lulkuqen e Kosovs
Nj kopsht i tr luledashurish
apo aren e prgjakur padrejtsish!
Mbetesh vargu q nuk ndrydhet,
pr tia behur nparajs a nndrr!
PARAJSL A LNDLRR
PRANVLRL L SHI
100 Vjet Vargje
Atdheut
183
Fatmir LIMANI
U lind n vitin 1973 n Krov, n nj familje me tradit
bujare e atdhetare, ku mbaroi shkollimin fillor dhe
dy vitet e para t shkollimit t mesm, pasi e larguan
me akuz se shprndante afishe me prmbajtjen
Duam shkoll shqip. Studimet i vazhdoi n USHT.
Pr aktivitetin e njohur mmdhetar u burgos nga
policia sllavo-maqedonase, duke qen n burg po kjo
polici ia vret mizorisht babain, Beqirin dhe ia burgos
tre vllezrit, q i liron m von.
Fatmiri vuajti npr kazamatet sllavomaqedonase disa vite burg.
Tani jeton me familjen n Krov.
Veprat letrare
"Rruga pr te shpirti i popullit", 2000;
"Nga burgu n burg", 2003.
Kjo tok...,
ndar cop m cop
do akoma gjak trimash
Ushtim q do t knaq
do lodr pr krisma!
Lindjen e nj gjaku-
t pa tretur,
t shprblyer me kushtrim
pr liri e bashkim kombtar.
DO GJAK
100 Vjet Vargje
Atdheut
184
Eh, sa djers e gjak...,
u dashka pr tu derdhur?
Sa rrug e mundimshme sakrifikuese...,
sht rruga pr te burimi i shpirtit
t popullit
.......................................................
Sa lezetshm t mirpret
Dhe mon flijueshmrin.
I ngrohti i dashuri,
Shpirt-populli im.
....................................................
Sakrifikoni, flijoheni e gjakoseni
Pr tu futur n t zgjedhurit
E zemrs, gjigante
t popullit.
T fitojm diellin
e liris s vrtet
jo si ky pisi i tanishm
q na skuq e strplak me dhunti.
Ky sht identiteti i diellit t burgut
Q rrezet i rrjedhin curril gjaku
Nga kafshime t robruarish
Pa mshir e shpirt....
RRUGA PLR TL SHPIRTI I POPULLIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
185
Lindita AHMETI
U lind m 1973, n Prizren. Ka studiuar filologjin
klasike n Fakultetin filozofik t Universitetit Shn
Kirili e Metodi n Shkup. Vjershat e saj jan botuar
n faqet e revistave letrare n gjuhn shqipe n
Maqedoni, Shqipri dhe Kosov. sht prfaqsuar
n shum antologji n gjuhn shqipe, maqedonase,
n gjuht ballkanike dhe n disa vende n Evrop. N
gjuhn shqipe ka botuar pes prmbledhje. Prej tyre
katr jan prkthyer n gjuhn maqedonase, e nj n bullgarisht. N vitin 1993
e mori mimin pr librin m t mir t botuar n gjuhn shqipe n Maqedoni pr
prmbledhjen Mjedra dhe bluz.
Ishl liluese e mimil Qiriu i Noimil pr vjershn m l mir, l ciIin e ndon
Festivali poetik Ditt e Naimit n Tetov.
o zot i madh kuaj t bardh
e trheqin brrucin e zi plumb
t nats
un n karriken e gurt
t ftoht
zbulohem e rrgjuar
o zot e di un ti ma hap ditn
ditn e madhe
me malin e blert para syve t mi
t lodhur
e maje lisi e ke nxjerr
krahun madhshtor t zogut
t m shprlaj n vezullimn
e kuqrremt
q lshon
ti ma el pamnin
me lulet e vers
PLUHUR YJLSH MBI TIRANL
100 Vjet Vargje
Atdheut
186
kur heliosi e derdh me grusht gzimin
n qiellin e zymt
dhe mbi fshatrat e prgjumura
e kur zana e mujit bhet gati
t'ia laj syt omerit t ri
me ves luleshqerre
ktu te ne
ku sht ar arka e shpress
ktu n ultsir
skaj nj kaube
prfund nj kpuce t vjetr
t rnd
t flliqur
t vetshkyer nga inati i fundit t vet
e t grisur nga thonjt e mi
e shoqruar nga rrezja e zbeht e drits
s ftoht
bashk me thneglat e vyeshme
me blett
me fluturat
krahshkruara
nis ta ngrej kokn e bardh
LULJA ALBA
si me turp
por me krenari
lulja alba
e cila ndonse nn ferr
e nxjerr mbi bot bardhsin
po pse nn ferr
lulja e bardh e liqenit nn ferr
ather ia jep gazit mbi kulln time heliosi
e m zgjon
prball meje s'ka kauba
as ferr
as kpuc
duken vetm liqenet e lurs
si stoli prej safiri
e mbi ta
me miljona lule alba
si barkat e afrdits s bukur
prej nga loz e prgjon erosi
me tufn plot shigjeta n shpin
q i hedh bashk me buzqeshjen e tij
merr arbri e bardh
vetm dashuri
me lulet e dits tjetr
me pluhurin e yjeve q bie mbi frashr
mbi tiran
ti ma fal o perndi kt dit
ta ngre tempullin m t madh
prej fjalve t buta
me titullin e mbl
t dua Shqipri
100 Vjet Vargje
Atdheut
187
Delvina KRLUKU
U lind n Dibr m 1985, ku kreu shkolln fillore dhe
t mesmen. Diplomoi n Fakultetin e Administrimit t
Biznesil, UI]L. Merrel edhe me veprimlori shoqrore,
duke qen edhe kryetare (aktuale) e Shoqats pr
Shkenc, Arl dhe KuIlur "]osil Bogeri".
Veprat letrare
"Muza",
"Altar",
"Gjurm",
"Varg vese".
Rrezja e par e Diellit, ka emrin Kosov
Rrezja e fundit e Hns, ka emrin Kosov
Fjala e par e foshnjs sht Kosov
Fjala e fundit e gjyshit sht Kosov
Kosov sht Fush Kosova
Kosov sht Mal Drenica
Kosov sht Gryk Kaaniku
Kosova sht gjaku im q nuk falet
Kosov sht gjaku yn q nuk blihet
Kosov sht gjaku q nuk shitet
Kosova sht Atje
Kosova sht Ktu
Zgjate dorn dhe fute n gji.
KOSOVA
100 Vjet Vargje
Atdheut
188
Un sta dhash jetn. M fal!
Un t dhash pjes t jets sime.
Knaqu!
Ti m more
m prkdhele
(n lndina)
mi pe syt
plot zjarr e mall pr Ti
dhe sa her q t shkelja
Atdheu im
m shtohej dashuria
dhe vdekjen e krkoja prher aty...
Po, sonte vdekja po m tremb,
sepse gjat jets time,
sdhash gjithka pr Ti Atdhe...
po ndodh vall!?
m dhe q t dua kaq shum,
q t luftoj plagt e dhembjes,
(sonte)
pr t t dhn Ti jetn time...
PLR TY ATDHL
Atdheu sm dha buk
q t rritem.
Sm dha uj
etjen ta shuaj.
M dha ajr jete
q ta dua prjet...
O Atdhe,
Ti m jep forc,
pr t jetuar,
pr t mbijetuar,
pr t qen,
pr t ekzistuar,
dje, sot, mot pr mot...
Rrofsh n jet t jetve,
Ti q m dhe forc,
m dhe jet,
pr t uar fjal-dhnien time
deri n fund.
M dhe jet, m jep jet
Pr Ty do t tretem.
Pr Ty do t vdes, Atdhe.
Q dheu yt mbi mua
t m duket mjalt...
Kjo sht toka ime e mbl,
Atdheu im quhet Shqipri!
LUGINA E PRESHEVS
100 Vjet Vargje
Atdheut
191
Qerim ARIFI
U Iind n Freshev, Kosov Lindore, n vilin 14.
Shkollimin fillor e kreu n Preshev, kurse shkolln
normale dhe Fakultetin Filozofik, drejtimin e gjuhs
angleze n Universitetin e Prishtins.
Vdiq n Prishtin n vitin 1990.
Vashat syharlisura shpesh vizatojn
N lojn e tyre t dashuris t puthin me mall
Zemrat plot butsi
Me mileniume qndron ashtu si prbindsh
nga dheu
Edhe pse trupin pjesrisht t copzuar
Deri n ditt e sotme u bre ball shum stuhive
Tash n qetsi jetn e jeton n kujtime
Se far ngjarje prjetove , at vetm ti e di
Lihnid -vashat syharalisura shpesh t vizatojn
Mua m solle me urnn ngjyr tulipani
Po kjo ishte pa V-n, ka dhe ku qesh un?
RLKUILM PLR KALANL
100 Vjet Vargje
Atdheut
192
Plepi ndr stin kotet plot dhembje
Pr barishtet e njoma e t venitura para kohs
Shelnjet e paluara n rezginatn e dhimbs trishtuese
Ende mbi kashtn e blozuar t kasolleve ndihen ca kmbanare
Ato jan t drejta
Vetm ato bijn n barkun e zbrazt e qiellit t unt
Andej ka dritat e dits ikin me nxitim
Por ata zogj t mjer q nuk jan msuar t shohin
Nuk jetojn, vdesin.
BALADL PLR NJL JLTL
(Migjenit)
100 Vjet Vargje
Atdheut
193
Mexhid (Abedin)
MEHMETI
U lind m vitin 1948 n Zhunic t Preshevs. Katr
klas t fillores i kreu n vendlindje, tetvjearen dhe
gjimnazin n Preshev, kurse fakultetin filozofik,
degn e gjuhs dhe t letrsis shqipe, n Universitetin
e Kosovs n Prishtin.
Veprat letrare
"KIilhje e prmoIIim", poezi, {177), "Lumjo", lregime, {182), "Frymmorrje",
(1984); Peizazh i ngrir, (1994); Mon-strumiada, katr drama, (1998);
Presheva, poem, (1998); Rikthim dhembjeje, poezi, (1998); Puthja
vroslore", lregime, {2003), "Hijo e korbil", noveIo, 2005, Lumi i bordh, "Fik
n zemr, poezi (2005; Shtat dit pas vdekjes, roman, (2006; Pallati me
yje, poem pr fmij, (2006); Furtuna, roman (2007).
I le nam
Karadakut
Me Emrin tnd
Karadaku i gurt
U mblodh e u shtrydh
T t fal nj Krua
Pr at Emr
1993
KROI I IDRIZ SLFLRIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
194
Ktheva n Kruj
N Fronin Tnd
Sy m sy u shikuam
- ti bjm Historis
Pyeta gjakun n mur
T vm ku duhet nj gur
N Kasollen ton dikur
Bre nj sy gjum
Buk hngre e uj pive
Strgjyshit tim
Besn ia dhe
At nat t errt e t von
Nn nj flamur
T lindim e t vdesim gjithmon
T shikoj n sy
E marr prgjigje
Nga heshtja jote
Kruj, m 31 janar 1993
SI T'IA BLJML HISTORISL
Kushedi Durmish Presherva
Si arrite n Vlor
Me Isn apo vetm
More Udh
Krah t Ismailit
Shtylla nn Flamur
1993
SI ARRITL NL VLORL
100 Vjet Vargje
Atdheut
195
Arsim HALILI
U lind m vitin 1976 n Dobrosin, Komuna e
Bujanocit. Me profesion sht arsimtar n shkolln
fillore Sami Frashri n Dobrosin dhe gazetar n
revistn javore Perspektiva si dhe antar i redaksis
s revists mujore pr fmij Diellori.
Veprat letrare
"Heshtje e shprishur", poezi, 2009
"Ndal! stacion i dashuris", poezi, 2010
Sa vdekje mposhten
Merimanga thur fate
Dielli tinzisht futet birucave
Brejtsit thithin gjakun
Centimetrat e Cz-ve ngushtojn kockat
Koordinatat e trupit tkurren
Sa her dehen kasnect
Mos kalo rrugn npr tunel
Maurt e Karpateve
Solln arkeologji latifondesh
Uritht jan vet ata.
Flamur a dgjon
Redoni t pret
Vertikalisht mbi male
Bajlozi metmorfizohet n gur
Acari i fundit
Pret edhe kt balad
Knga e shekullit
ACARI I FUNDIT
(Kosovs)
100 Vjet Vargje
Atdheut
196
Kullat n legjenda
Tretin portrete t hijezuara
Simetri dhembjesh skuq dheun
Grshet lidhen ndrrat
Muret lagen me ofshamn kohs
Vrag n fytyr dy mij vjet bart
Sa her rrshqet dheu
N oborr dynden eshtrat
Kulla shtroni sofra
Rrotullohet moll e ndaluar
Mos kafshoni mkatin
Plaku me thinjat e tij
Shnon odiseun biblik
Ti ngrihu e fal
Apokalips vjen hipur n kal
N ciln fush kalrohet
Me heshtjen e qelqt
N cilat male prgjrohet
Plaku Ante
Heu Anton po mir t rrika
Xhaketa antiplumb
Ai e di n ciln udh
Krushqit ngadhnjejn
Marshimin nuk e ndal
Hartat e bio-etnis
Kullojn djers gjaku
Heu Anton kthehu kthehu
Sa her klith er morti
PLRSLRI APOKALIPS.
MALI I ZI
100 Vjet Vargje
Atdheut
199
Ibrahim BERIJASHI
sht i lindur n Ostros (Kraj), m 1948. Aty e ka
kryer shkolln fillore, Normalen n Ferizaj, ndrsa
SHLF n Cjokov, Kurse Cjuhn e Lelrsin Shqipe e
ka studiuar n Fakultetin Filozofik t Prishtins. Me
letrsi ka nisur t merret q n bankat e shkolls s
mesme.
Ka bashkpunuar me t gjitha gazetat e revistat n
gjuhn shqipe n: Titograd (Podgoric), Prishtin,
Shkup, UIqin: ]elo e re, FjoIo, ]ehono, Fionieri, Folosi, Foli, Zono elj.
Ko boluor klo veprol: "LuIe prej guri", {poezi pr l rrilur), "I lej moIsi e
del", {poezi pr l rrilur), "VeIorel e bordho", {vjersho pr lmij), "Lundro e
humbur", {lregime pr lmij), "FIoko e Liqenil", {lregime pr lmij), "Orl e
vetmis", (poezi pr t rritur); sht koautor i antologjis "Dritaren lere hapur".
Poezia dhe proza e Berjashit sht e prfaqsuar n tekstet shkollore n gjuhn
shqipe n Malin e Zi.
Tuj vrapue mbas lodrave t andrrave,
n nji ast deliriumi,
t braktis edhe prek ftoft gjakun edhe mishin tand,
pas shtat bjeshkve e oqeaneve,
ik pr t krkue drit metrove t pluhnosuna...
A T D H E
Me paska marr malli shum pr ty,
kt e shijova sot pr ditlindje:
Me mungonte dora e ngroht e nanes ,
aroma e buks val edhe zani i kanarins,
lumi Buna ka hy n zemrn time...
se m ka rrembye malli pr Shkodrn,
t`i tham se un jam ai nga Kraja.
-Si nuk m njeh, o Atdheu i im!
-Prit, t lutem nji minut:
Hape fb,merre me at dorn tande
kt zjarrin e shpirtit tim pr ty, edhe
shijo nostalgjin e Doruntins,
me murzo n Rozafat...
ATDHLU
100 Vjet Vargje
Atdheut
200
I paska shkrue gjyshi letr nipit.
Adresa: mrgimtar n New York.
Trup e frym: shqiptar.
Zemra, e ndame dysh:
Her rreh pr buk kranjane,
Here dridhet pr pizza italiane.
Nipe, gjyshi, sa plak
Del n dritare, bobobo,
Dallendyshes, i lutem shum:
-Ja kt gshtenj mollkuq arom malli,
Thash, t shijosh amblsinn e ksaj toke.
O, nipash, po nisem krrusur, ngadal,
Te Ura e Buns me gjen, tuj prit ardhjen tande.
-Sa qenkam mbyt n`nostalgji,
Por edhe shpresa m prtrin:
-Ky lum nuk shterret deri n`amshim.
Nipe, e ruej, k`tu nn l`kur nji ninull,
Edhe Arbneshi, edhe Taraboshi,
Lulet, arom e nektar rrisin pr ty, o trim!
Tash, nipash, po dredh nji duhan,
Derisa t`m`prqafosh,
Un, nipe nuk ngopem nikotin.
LLTLR NIPIT
100 Vjet Vargje
Atdheut
201
Haxhi SHABANI
U lind m 1963 n An t Malit-Ulqin. Shkolln
fillore dhe t mesme e kreu n Ulqin. Fakultetin
FiIozolik, Degn e Cjuhs dhe Lelrsis Shqipe e kreu
n Prishtin, m 1987. Gjat studimeve pr sukses t
shklqyeshm shpallet Student i Dallur.
Me krijimtari letrare filloi t merret qysh n shkoll
t mesme, gjat fillimit t viteve tetdhjeta, duke
botuar fillimisht poezi n revistn Koha q botohej
n Titograd (Podgoric). N studime n Prishtin botoi poezi n revistat: Zri
i rinis, Bota jon, Fjala etj. N takimin ndrkombtar letrar Ditt e
Naimit q organizohet n Tetov, n vitin 2001 pr poezin Amerika m merr
m l mir" shprbIehel me mimin e por "Qiriu i Noimil".
Punon e jeton n Ulqin.
N fush t krijimtaris letrare botoi dy prmbledhje me poezi: T krkoj
(1987) Nat e portokallt (1998).
Te krojet.
Vetm uj buron e turfullon
Nga qielli e toka
Shi i val prvlon nga qielli
I avullt krejt jam
N tok uj krejt bor buron nga toka
Buzt e dhmbt m ngrijn
Nga koka filloj t shprbehem
N grimca t grimcuara
Uji i turbullt i merr grimcat e grimcuara
Ato futen dikund e tresin dikund
Jam ai q nuk jam
E sdo t bhem kurr ai q isha.
Sduket asgjkundi as hija e Ali Pashs
Sndjehet aspak as aroma e grave t tij.
Te krojet...
Vetm uj buron
Nga qielli e toka
As n grimca m nuk jam
Jam ai q nuk jam.
JAM AI QL NUK JAM
(Te krojet e Ali Pash Gucis)
100 Vjet Vargje
Atdheut
202
Katundi im.
Ai ska pasur tundje.
Ka sa e sa vjet q i ka vetm 13
shtpi.
Sa kan shkuar nga ai
aq edhe kan ardhur n kt bot.
Un shikoj mbi kokn time
sesi malet shkrmoqen
Vetm mjegull e ves e
holl mbesin nga to.
Vrej natn sesi nn kmbt e mia
lundrojn lumi, liqeni, deti.
Sesi ulet hna dhe yjet e flejn
gjumi qingji npr siprfaqet e
tyre.
Un pikas sesi ditve t zhegta
T zhveshur fare zhyten e lahen
n to
vet dielli dhe tr kupa e qiellit
pa pasur aspak turp.
Katundi im
A ja vlen t jetohet
Pr shikimet krenare?
Pr emr t ksaj toke,
pr emr t ktij deti
si ta pagzoj kt foshnj
njeri a perndi?
N Ulkinin e ullinjve,
Ju sa her pyetet vetn.
Dhe derisa librave
lidht fijet e kputura
arkivave
zbrthyet formula pagzimesh
si n ndrr
ju onte fjal Buena
leht ju pshpriste
Ai sht Zoti im.
E deti ditn pr diell
ngrihej e trbohej
N Mol t Madh
N Mol t Vogl
Duke dnesur, ju thoshte
Ky sht Zoti im.
N emr t argumentit,
T fjals rrnj
Ripagzoj rilindjen ton
T madhrishmin, t shenjtin
Zotin e ujrave e t detit
Zotin e t gjith shqiptarve
Hyjin ton Bind
SHIKIMLT KRLNARL KUSHTLSA
AMRI
100 Vjet Vargje
Atdheut
205
Bilal XHAFERRI
U lind m 1936 n fshatin Ninat t krahins s
KonispoIil. N liIIim l vilil 145 boboi i lij, Xholerr
Ferik Hoxha (Mustaqja) u arrestua dhe u ekzekutua
pa gjyq. N moshn 12-vjeare Bilali largohet nga
fshati i lindjes dhe shkon n Sarand ku punon
si korrier. M von kryen nj shkoll pr teknik-
gjeometr. Ende t vogl, Bilalin e gjen rrugve t
Tirons, Durrsil, Krujs, Loil, MoIsive l Shkodrs.
M 1 iu boluo vIIimi me lregime Njerz l Rinj - Tok e Loshl", ndrso m
17 iu boluo, por nuk doIi n qorkuIIim vIIimi poelik Lirishlo e kuqe". N vilel
67-68 prfundoi pjesn e par t romanit Krasta Kraus.
Thueht se mbas operacionit t nj tumori n vitin 1986 t ket vdekur. Thuhet
se doro komunisle e ko godilur deri olje. Deri kur do l lhuhel!! Deri kur!! Le l
shpresojm n ndriimin e ksaj enigme...
Ylberi, si nj prshndetje e prlotur lamtumir,
u zhduk matan largsive,
mbi kreshtat e flakve,
npr shi...
Matan largsive u zhduk e prflakur amria
dhe t gjitha rrugt tona shpien n veri.
Ulrin era e Mesdheut mbi trojet e lashta epirote,
mbi t shtrenjtat troje tona strgjyshore.
N kullotat e braktisura kullosin rrufet.
Ullishtat e pavjelura gjmojn si dallg npr bregore.
Dhe kudo toka ame,
mbuluar nga ret,
rnkon e mbytur n gjak e lot,
e mbetur shkret, pa zot.
BALADL AML
100 Vjet Vargje
Atdheut
206
Na e tregojn drejtimin plumbat, q vrshllejn n errsir.
Na e ndriojn rrugt flakt, q gjith tokn kan prpir
Pas shpinave tona prplas tufani dyert e shkallmuara t shtpive
dhe rrugt zgjaten e zgjaten si veri.
Ne, popull muhazhir, ecim npr shi...
Lamtumir, amri!
Me ndarje dhe nnndarje gjeografike
Me ndarje dhe nnndarje historike
Kosova
Q nga ujrat e kulluara t Ohrit
Deri n errsirn e minierave t Mitrovics
Q nga brigjet e kaltra t Ulqinit
Deri n Qelekulln e n fushn e Nishit
Kosova
Fush e begatshme me fruta e grunore
Q bie er e pranvers e tra lule molle
Kosova me male kreshnike
Male t zhveshur me pisha e bredhishte
Q e rrahin qiellin me krah shqipesh
Q e dehin diellin me arom rrshire
Q e ndezin qiellin me zbardhllim dbore
Kosova
Krahin shqiptare q n fillim t saj
Tok e Manastirit
E Prizerenit
E Plavs dhe e Gucis
Tok e legjendave legjendare t Gjergj Elez Alis
Kosova
Legjend e mbetur n rrugkryq t historis
Kosova
Gjithnj ashtu si gjithnj
Me dhmb t shtrnguar e me shpirt ndr dhmb
Kosova
Ku shqiptart flasin nj gjuh dhe degjojn dy gjuh
Kosova gjithnj ashtu.
KOSOVA
100 Vjet Vargje
Atdheut
207
Namik Ibrahim
SELMANI
U lind m 18 nntor 1950 n fshatin Ninat t
rrethit t Sarands. Ka mbaruar shkolln e mesme
pedogogjike "Luigj Curokuqi" m 18 n qylelin
e Elbasanit dhe m tej ka mbaruar studimet e larta
n Fakultetin e Historis dhe Filologjis, n degn
Cjuh-Lelrsi Shqipe pron Universilelil l Tirons.
Ka punuar mbi 35 vjet si msues i gjuhs e letrsis shqipe n disa shkolla t
mesme, kryesisht n rrethin e Beratit. Aktualisht sht msues i gjuhs e letrsis
shqipe n shkoIIn e mesme pedogogjike "Krislo Isok" n qylelin e Berolil.
Nomik SeImoni shl onlor kryesie n O]Q Shoqolo KuIlurore "BiIoI Xholerri"
dhe zvendskryeredaktor i revists Krahu i shqiponjs.
Veprat letrare
Vatra e mallit, poezi-2000; Zrat e brigjeve t mia, poezi- 2003; Dallandyshet
e amris, proza-2004; Kroi i kngs ame, poezi- 2005; Trokitje n
Dodon, proza- 2006; Fari am, poezi- 2006; Shpirti am-2007.
Zbajrak, Adem Jashari,
mos ma mbyll at systrralli!
Futm mes Ods s Urtis
si mbi sup t iftelis!
Zgjo agimin mbi Drenic!
Vadit pemn e liris!
Hallall gjaku i Jasharajve
hallall kullat, gurt, varret!
Hallall djemt q rrit Lokja
si burimi q sshteroka .
Si fidan t marr prej lisit
si lulkuqja dal prej plisit.
Kur mes kngsh zgjohet agu
syt na bhen det bajraku.
ZLRI I KOMANDANTIT
Adem Jasharit
Kapubardh, o mal i Sharrit
puthi syt e Komandantit!
Trokllijn me trok n kohra
amria dhe Kosova.
Vn veshin te ugari
t dgjojn si zgjohet bari.
N bedena kullash tlarta
plumbat ngjajn si dekorata.
Nata fshihet thell lugine
Ndritka dielli mes Drenice.
Bac, q zgjohesh mes nntorve
I pafjetur i pret motet.
100 Vjet Vargje
Atdheut
208
Filizblert n sup t kngs
pa ia thar filizat ndrrs.
ndrr jote po puth kulla
pr tu br e leht rruga.
T mos thinjen kngt, bari,
mbi tupan t lodrtarit.
Te ky varr si kull me lule
knga si shqiponj t ulet
O piskam shqiptarie
lule bukur mes Prishtine!
Ve kur dielli ta lshoj udhn
ve kur dora mos prek bukn
do harrojm lirin e vatrs
Amanetin-mal t Bacs
Ta dgjojn pesdhjet martir
shtrir n djep t pavdeksis
Krah pr krah me Bac Urtin
krushq e dhndrr pr lirin.
Vettimat t largohen.
Npr hone t humbohen .
Se vjen pran Adem Jashari,
plaghap si gaca zjarri.
Vrik fmijt bhen burra,
bjeshka nxjerr me qindra gurra.
Dasma zgjon vallet e kngt
gjunjt ulen tek t rnt.
Hap njat kull, Adem Jashari
sokllij nga lapidari!
T mos thahet palc e lules
shteg pas shtegu, udh pas udhe!
T mos trembet kurr qepalla
mos na humb, urtia, fjala!
Prmbi baltn e Kosovs
Ta prqaf lumnia tokn!
Pasha varrin q tmban brenda !
Pasha fjaln q mban BESA!
Zot i madh na dhnt bekimin
t ringjallim tok Bashkimin!
ARBRESHT
100 Vjet Vargje
Atdheut
211
Zef SEREMBE
U lind m 1884 n Strigari, Kozenc. Me prejardhje
fshatare dhe e varfr. Msoi n kolegjin Shn
Adriano (msues e pati De Radn) dhe pasi q i
ati i Serembes ishte pjesmarrs i lvizjes kundr
dinastis s Burbonve pas rrzimit t saj, i ati i
Serembes dnohet me vdekje n munges dhe pr
rrjedhoj edhe Serembe detyrohet ta ndrpres
shkollimin.
Vdiq m 1901 n San Paolo t Brazilit.
Veprat letrare
Pr lirin e Venetis 1860 poezia e par ku shfaq prcaktimet ideologjike me
at se krahason Garibaldin me Skenderbeun.
Poezia italiane dhe knk origjinale t prkthyera 1883.
Ushtari i kthyer 1893 botoi baladn n italisht.
1894i shkruan De Rads pr nj vepr prej 400 faqesh q flet pr historin e
Shqipris.
,,Zotit, poezi 1897 botoi n Buenos Ajres.
,,Fr vdekjen e Fjelr Irjonil" 188 vjersh.
S`i shihet n`horizont i dlir shklqimi
Dhe as nuk i fal ngjyrat pr fitore
M nuk shartohet mbi lavdin njerzore
Porsi nj shenj drite apo mjerimi.
I grisur ra dhe s`e prfill njeri,
Dhe gjindja e Arbrit, e ndershme e krenare
mori mrgimin dhe as ndalet fare
n nj breg mikprits n`siguri.
N`mshir t fatit prher duke ndeshur
Intruga diplomatsh, n`hidhrim
`do shpres e `do premtim
ngadal i tretet
Dhe koha kalon, rend fluturim.
Nga gjithshka na premtuan asgj
s`mbetet.
M keq na shkelin se sa truall`n e
zhveshur.
FLAMURI SHQIPTAR
100 Vjet Vargje
Atdheut
212
VRULL
Zogjt e bukur kndojn me hare
Po zemra do m plas mua n gji
Por i mrguar qaje jetn n kt dhe
Mrzitem ne katund, mrzitem ne vetmi..
Tr shklqimi, me hapet para vedit
Q m zgjon trut e mia n mendime shum
Ah! mu doq zemra mua t shkretit
Aq sa pushoj vetm, kur bie n gjum
Arbria matan detit, ne na kujton
Se ne t huaj jemi n kt dhe
Eh! sa vjet shkuan, e zemra nuk harron
Q nga Turku mbetem pa mmdhe
Hakmarrja na jep shpres e na ndrion
Se po fryn er e akullt me za
Se ka qen arbreshi sot po harron
E si vjen turp aspak t rri e t fle
100 Vjet Vargje
Atdheut
213
Shime DESHPALI
U lindi n Arbnesh t Zars n Kroaci, m 16 shkurt
t vitit 1897. Shkolln fillore edhe Shkolln normale
i kreu n Zor. Ishle orsimlor i muziks, udhheqs i
korit e dirigjent i orkestrs edhe zhvilloi nj aktivitet
t gjer n kt fush jo vetm n vendlindje, n
Arbnesh, por edhe n Zar, ku kaloi pjesn m t
madhe t jets. Edhe t tre fmijt e tij, Pali, dirigjent,
Valteri, violonelist, dhe Maja, violoniste, u bn
artist t shquar t artit t muziks dhe shum t njohur jo vetm n Kroaci,
Kosov, Shqipri e Maqedoni, por edhe n botn e jashtme e diaspor. Shime
Deshpali shkruante n proz, por edhe n poezi n dialektin karakteristik t
Arbneshve t Zars. E vetmja prmbledhje me poezi E vrteta 1972.
Arbresht nuk mund ta harrojn kt erudit q u interesua pr ata. Tanatosi
erdhi hajnisht npr vargje e nota muzikore t pentagramit, duke u prvjedhur
pr ta ndar nga jeta Shime Deshpalin, m vitin 1981.
Mos m thuoj se je arbnesh
n mos balla me nderje
nuk t rrezaton,
n mos syni guximisht
nuk t vekton,
n mos zembra parzmat
me mburrje nuk ti gjanon!
Kto virtyt n mos i ke
ti sdi kush je
as far trimbash t lavduoshm
strgjysht i ke.
Mos m thuoj se je arbnesh
ne se gjuhn jon
pas dore e lshon
e me t huoj pispillohe -
e krenon,
sepse pr tingllim t ambl
ty gjuhs jon
vesh ske.
MOS ML THUOJ!
Dhe jo vetm arbnesh
por as njer nuk je!
Njeri t huojt e nderon
e t vetit e lavdon.
Mos m thuoj se je arbnesh
n se t madhit e t pasunit
kryeulun e buzqeshje
si rob i lajkatoe
e t shkretin t vorfnin
e prqeshn
dhe as pak nuk turpnoe
Mos m thuaj se je arbnesh p,
sepse arbneshi asofar ves t keq -
nuk e k.
Ti trimb as njer nuk je,
largou prej nesh
tjetr dalje ske!
Ti arbnesh pe turpnon,
lndon,
e strgjysht ton -ofendon!
100 Vjet Vargje
Atdheut
214
Oda teme tushkund
prej gjumit m zgjoi
e deti tue buit m trhoqi
n dritare t shkoj
Ret si lugt kan vrapua
me furi,
qiellim mbyll
e prnzi.
Era trbuoshm ko ulurua,
vajtua,
fishkllua
Tallacat me er turrok
tmershm kan buit,
rrnkua,
gurdullua.
Si anijet n luft ngreh,
sjell mbshtjell
dhe egrsisht shkumb t bardh
hjedh.
Shkumba mo duk[6]
si velat t anis
t detarve t Teuts
qpo luftojn
e prej anmikut
Detin Adriatik
mbrojn.
VIZION
Vektimet m jan duk
si shkllximet t thiks
e shpats,
krismet t rrfes, t stuhis
si klithme fitoreje
t ilirve ushtris
Stuhia u qetsoi,
kopak u kthiell qielli
e n det t luhatun
derdhi rreze dielli
Mua mo duk
se po luhatn me ar e rrgjant
e Teuts veshja
dhe shkllximi n det
se sht buzqeshja
e Teuts burrneshs
t Adriatikut
mbretneshs.
Ather m shkoi ndrmend
se sht ky det vend
ku ilirt me shekuj kan bo luft
me anije
dhe gjakun t tyne
me kt det przie
100 Vjet Vargje
Atdheut
215
Vorea UJKO
U lind n fshatin Frasnita, Frascineto, Kalabri t
IloIis m 118 {ko shkrime ku lhuhel se ko Iindur
edhe m 1931); vdiq n nj aksidenti automobilistik
m 26 janar 1989.
Voreo Ujko shl poel shqiplor ngo IloIio. Frndryshe
sht pseudonimi i Domeniko Beliit. Vorea, pos q
ka qn prift ai ka studiuar edhe pr letrsi dhe si i
till ka punuar msues i letrsis n Firmo.
Ai, ashtu si edhe poett e rinj arbresh, bjn prpjekje q, pos kultivimit t
gjuhs s tyre shqipe, q e kan ruajt brez pas brezi, e q paraqet nj brum t
mir studimi t gjuhtarve, t'i afrohen gjuhs s sotme shqipe. Kjo mundsi
tashm sht mundsuar, sepse ekziston liria e lvizjes, por edhe kan qasje n
programe t ndryshme t medieve elektronike, por edhe t gazetave.
N krijimtarin e Ujkos vihet re ndjenja e fort e lidhjes s tij me kulturn dhe
paraardhsit. Krijimet e Ujkos jan publikuar n antologji dhe publikime n
IloIi, Shqipri dhe Kosov.
E dua kumbonaren bizantine
n mes t qiellit t kaltrt
q pingultaz zbret n shpirtin ton
ndrsa mbrmja merr ngjyr manushaqje
dhe vajza e ndrrave
bisedon kokulur
n pragun e ders.
Kshtu prgjumshm e vetmitar
m vijn parasysh
lvizjet e fmijnis
dhe fytyra fatkeqe e Garantins.
Dhe arrin nga largsia e hijevet
troku i kalit t Konstantinit
q qaset me shpatulla vdekje.
Dhe nj jehon arbreshe
deprton ajrin e zemrn
e ngjitet prpjet si mister
me flatrat e veta t lehta
e rrok kacavarset e murit,
rrok heshtjeb,
rrok gjakun tim.
MOMLNT ARBLRLSH
100 Vjet Vargje
Atdheut
216
E zgjedhur
n vshtrim t par
e stolisur pr mua
pr nj mbrmje vallzimi
Nata jote nj dit
dita jote nj jet!
E jeta ime rrumbullake
shtrihet mbi aventurn e valve
duke harruar gryka ankthi
t prhapura ndaj meje
Npr rrugt e tua
un gjeta rrugt e mia
e shkova posi ndrr
n shklqimet e dits
n hije t mbrmjes
Dgjova kng t fjetura
q m eln buzn
dhe drodha valle
me hapa fmijnie
n nj amfiteatr t pakufishm
prball horizonteve t papritura
Por ti je nuse apo motr?
Shtpi ku un mora
frym tek ti do t kthehem
q ta shuaj etjen e shpresave
ta fuqizoj ndiesin e vllezrve
ULQINI
Duke ndjekur gjurmt e strgjyshve
kam ecur pesqind vjet
me kng arbreshe n buz
e sot ua gjej burimin
dhe i lisave, i errave
i fshatarve, i puntorve
un jam vlla.
E shenjt kjo tok,
i shenjt ky qiell
e nga t gjith un ndihem i mbrojtur
dhe juve jua fal kngn time.
BURIMI
100 Vjet Vargje
Atdheut
217
Kate XUKARO
I Iindur m 155 n ill {KoIobri) - IloIi. Ishl
poelesh shqiplore ngo diosporo e iloIis s ]ugul.
Kryesisht merret me krijimtari poetike dhe studime
n fushn e folklorit. Ka botuar vllimin poetik
"Gabim". sht prfshir npr shum panorama
dhe onloIogji poelike. ]elon dhe punon n Rom.
Veprat letrare
Rrnj e lorl,178, Deg e bIerl, 180, Zmro e dheu, 182, Quo vodis Shqipri,
1993; Maja e elur, 1994 etj.
Me tr vete sekulvet
1
prap
Ndmes tktire maleve
e nga gr kujtim pagjillijtur
2
i eronjvet tmitevet tvjetir
tfanarosen
3
ndir hjt
4
e shegvet tegra
e tlisevet tmoim
njohtin.
5
Kta sheshe jehojin
zhrm luftash t mome,
nga thrr e ktij dheu
k trrfianj legjenda o tvirteta
ku moti kufirit
6
i buar.
E njjta thirrje mbuloi gjith kta sekul,
i njjti vajtim.
KOSOVIS
1
shekujve
2
i pajetuar
3
shfaqen
4
hijet
5
njohn
6
kufijt
100 Vjet Vargje
Atdheut
218
nn pamendin
1
e ehjur
harepsen argomat
2
e zeza.
e begat istorie buka
e tire bilve guximi.
E mua
mnjohtin krikomelet
3
si mpn
e lulediallrat mfoltin.
4

Tmi vllezir mprisjin
5
me trasin
6
e vn.
7

u isha kr tatrat e jn
1
pirzijatin
2
gjakun e sdjathts.
E Besa u madhsua mbi motin
Me gjakun e bilvet.
Kta male, kto gola
3
,
Rrugova,
Si malet e jn,
Tegir e tdashur.
Jehona sht e njjta.
E vallet.
Ngrhet Ymeri ka
4
varri
E duhen e pir dashrn vdesin
Omeri e Merima.
Fati i ndrishim ndrroi mret
E gjellis
5
s njjt.
Po trmbsia
6
tmos tnjihesh
Loset
7
ndir fjalit e rrfimeve tvjetr.
E vllau me motrin e ndr
Njo
8
, njihem, e puthen, e klajin
9
.
SOT GJAKU I S'DJATHTS
1
etrit tan
2
przien
3
gryk
4
nga
5
jets
6
frika
7
shkrihet
8
ja
9
qajn
1
parmendn
2
ugart
3
misrat
4
foln
5
pritnin
6
tryezn
7
e shtruar
100 Vjet Vargje
Atdheut
219
Zef KAKOCA
Zef Kakoca (Giuseppe Cacozza, Pino pr miqt) u lind
n Shn Mitr (San Demetrio Corone), n provincn
e Kozenxs, m 27 shtator 1957, atje kreu shkolln
tetvjeare e m pas shkolln e mesme, liceun klasik
n at institucion t famshm dhe historibrs pr
arbresht q sht Kolegji i Shn Adrianit, ku studoi
e pastaj dha msim i madhi De Rada.
Pra, bashk me qumshtin e nns, poeti yn thithi
po at atmosfer kulturore q ushqeu breza intelektualsh arbresh dhe, duke
patur nj ndjeshmri t veant, kjo ndikoi thell n formimin e tij, duke e br
t gjurmonte q n fmijri rrnjt m t thella t kulturs gojore, q me kalimin
e viteve pasuroi n njrn an me themele t forta teorike, n ann tjetr, ka
ndodh m pak shpesh se sa mund t mendohet, me thellimin e kulturs s
shkruar, arbreshe e shqiptare.
Pr ta plotsuar portretin e Kakocs shrimtar, duhet t shtojm se ai shkroi e
botoi m se tregim e deri edhe nj komedi satirico-muzikore, sikurse ai vet
e cilson, me titull Skanderbufi e nj seri satirike vizatimore mbi gjendjen
kulturore t arbreshve.
Ai sht gjithashtu autor i teksteve t recitalit teatralo-muzikore De Rada e
Milosao, i frymzuar nga Kngt e Milosaos t jeronim me Da Rads dhe i
shfaqur me sukses n shum katunde arbreshe e qytete italiane, ma kuadrin e
aktiviteteve t organizuara me rstin e njqindvjetorit t Poetit t madh, ndrsa,
bashk me ekipin e tij, po prgatitet edhe sivjet t nis turin e madh t spektaklit
Bashk pr Arbrin (2004).
Ngo prmbIedhjo "]emi nj kuIlur q nng mund l vdes", 18
(i muzikuar nga Batista Sposato, ky vjersh fitoi Festivalin e Kngs Arbreshe n
vitin 1985).
100 Vjet Vargje
Atdheut
220
Na jemi burri i lodhur pa lot e pa hare
jemi balta te balta, jemi i treti dhe
2

Na jemi trim i mbitur rri e vete prapt
jemi nana
3
lireu deren hapt
Na jemi gruaja pret, pjaku dridhet
jemi djali shllon
4
dhmbet te qaramidhet
5

E mirremi pr dora se jemi vllezer e motra
jemi nj kultur ng mnd vdes.
Na jemi aresha pret veren sa t zgjohet
jemi nusja ng sheh heren t martohet
Na jemi djali te barku ng di pse lehet
jemi burri i humbur on
6
forcen t dehet

Na jemi i treti dhe ng mnd vdes
jemi ajri, suvale dejtit, jemi lumi arbresh
E mirremi pr dora se jemi vllezer e motra
jemi nj kultur ng mnd vdes.
Na jemi ata q fjasen me zmren te dora
jemi dielli nd ver, nd dimer jemi bora
Na jemi pesqind vjet historje e kale
7
ndr duar
jemi shpia e bn me djers e tue knduar
Na jerni buka te tryeza, lulja te muri
jemi fara q lulzon edhe te guri
E mirremi pr dora se jemi vllezer e motra
jemi nj kultur ng mnd vdes.
JLMI NJL KULTURL CL NGL MLND
1
VDLS
1
mund t
2
ktu dhe n t gjitha rastet e tjera fjala dhe ka kuptimin bot
3
nna
4
hedh
5
tjegullat
6
gjen
7
kallo
100 Vjet Vargje
Atdheut
221
Mikelanxhelo La LUNA
(Po, tamam Hna) u lind n vitin 1967 n Shn Mitr
(San Demetrio Korone, n provincn e Kozencs)
djep i njohur i kulturs arbreshe, pr shkak t
pranis s Kolegjit t famshm t Shn Adrianit, ku
n koledrn e por l gjuhs shqipe n IloIi, msimin
e dho i modhi ]eronim. Fosi u dipIomuo pr gjuh
e letrsi klasike n Universitetin e Kalabris, me nj
tez q jo rastsisht kishte pr tem Milosao-n e De
Rads, ai u transferua n SHBA pr studime. De Rada sht boshti i veprimtaris
krkimore l Lo Lunos, i ciIi n vilin 2000 lhemeIoi nj Qendr Ndrkomblore
pr Sludime Derodione dhe n vilin 2001 De Rodo IloIion Inslilul-in. Q ngo vili
2003 sht profesor i gjuhs dhe letrsis italiane n Universitetin e Rod Ajlandit.
Ai sht gjithashtu autor studimesh t ndryshme pr De Radn, ndr t tjera,
botoi letrkmbimin midis De Rads e Nikolo Tomazeos, ndrsa, si krijues, pos
prmbledhjes s prmendur, nuk ka botime t tjera.
Hnza vete
Ndmes tiljzve
E duk
2
se qan,
e nguqur me qagha
3
ka dheu lordu
4
me gjak.
Prill 1999
HLNZA
1

vlezravet kosovar
1
hna
2
duket
3
plag
4
i ndyr
100 Vjet Vargje
Atdheut
222
Ndihem si njpoet i shkret
do tshkrunj gj t ri
E di se fjaljet thot
Jan vetim pika ljot
Pr kt kultur
sht e vdes.
NJ'POLT I SHKRLT
Nng e di
sht
Ki vjersh arbresh
mdel
Si gjak
Ka zmra,
e sht
kshtu i bukur
e i vrtet
si amuri
1
sht
t ljuljet
2
ndver
Ka tjet
Shpirti andiku
3
Tpjeqvet ton
pr sekulj
Kndun
4
Vjershe arbresh.
VJLRSHL ARBRLSH
Nga Vjershe Arbresh, Rossano, 1999
1
dashuri
2
autori prdor grafemn lj pr
lngoren e palatalizuar t shumics
s t folmeve arbreshe, ndrsa
grafemn l pr ll-n e shqipes
3
i mom
4
knduan. E folmja e autorit e mbyll
n u diftongun ua
100 Vjet Vargje
Atdheut
223
Mario BELLIZZI
U Iind m 157 n Shn VosiI {IloIi), poel shqiplor,
paraardhsit e t cilit kishin emigruar para 5
shekujsh n IloIin e ]ugul... N l gjilho prpjekjel oi
ndrton veten n kuptimin arkaik dhe modern, duke
e sfiduar kshtu globalizmin q shfaqet si fantazm
e frikshme. Kjo dshmohet edhe me an t gjuhs
s tij specifike, e cila vjen nga lashtsia si prplasje
me modernen, si kundrvnie kohsh dhe epokash,
por edhe si identitet i pastr. Ky sht synimi i ktij poeti i cili para lexuesit
shfaqet me nj detyr t rnd, pr t vrtetuar se sht pjes e paprekshme e
universit njerzor, pr t'ia dhn vetm nj kuptim ekzistencs s tij personale
dhe kolektive - se vetm duke u dalluar mund t bashkohet, vetm duke qen i
vetmuar mund t integrohet, vetm me veorit e tij autentike mund ta pasuroj
trsin, prndryshe e varfron at. Poezia e tij sht thirrje jashtzakonisht e
arsyeshme, krenari e vrtet personale.
Sod Leka me kalin nevon t shkoj n nj zyr,
E pastaj tek jetra zyr, ende do t kthehet prap
Sepse njeriu-burokratikus-ushtarak t Ambasats
Thot se dokumenti nuk ka vuln t Perandorit.
Po kali do kasht, modhull dhe elb,
Barin t gjelbur q bihet andej ndr fushat, mbi kodrat
Kali po edhe Leka kan nj ide fikse
I thon rojes q me helmet kartja
Rri i ngurt prpara diellit:
Tek hapet trndafili, atje ma ka nda t jem!
E tha Naimi,
Ai m ka elur kokn.
Si zjarr n kallamet.
Perandori ather mallkon gjith trndafilet n Senat,
Senatort, kalin dhe barin, bimat, bukurizt t majit.
Leka do ...
TLK HAPLTL TRLNDAFILI, ATJL MA KA LNDA TL JLM
(N. Frashri)
100 Vjet Vargje
Atdheut
224
Dhelperia e Fuqis do t gjj nj rrug shptimi
Bile nj korridor
Pr Lekn dhe pr kalin besnik.
Po po. Do t shkojn ka nj shteg
Nj korridor i numruar.
Nga njera an dhe nga ana tjetr
Statuja mermeri me cigare n buz dhe kmba ngryq.
N thellsin e zemres
Do t'i hapijn nj supermarket
T mjerit Lek.
Brinjt e tyj do t jen rafta
Kto ka menduar Fuqia pr Lekn.
Sod mo shum se dje sht nj ide revolucionare
T dshirosh t gjndesh atje ku lulzon trndafili.
Me gjith se sod sht VJESHTI t vitit 2005
Dhe jemi n Tetov
Gjsendi sht i zymt
Cellulart transmetojn mbraztin nga memeca.
Grat rrin plot edukim
Pa folur n nj Pazar
Tue qndisur flutura argjndi.
Hajde zotra zonja dhe buler
Shkomi atje ku lulzon trndafili.
100 Vjet Vargje
Atdheut
225
Republika Poetike Shqiptare
Libri 100 Vjet Vargje ATDHEUT, q po sheh drit n vigjilje t
shnimit e t kujtimit t 100-vjetorit t shtetit aktual Shqipri. Kjo Shqipri
londineze nuk pati fatin t jet e plot, por e coptuar dhe m shum se
gjysma e saj e rirobruar dhe e pushtuar nga fqinjt e tyre grabitqar.
S kndejmi, pjesa jugore e trojeve shqiptare, amria, u aneksua
ngo Creqio. Fjeso shqiplore e Kosovs ngo ish-]ugosIIovio.
Prkundr ksaj plage t re risunduese, ishte nj fat se pas
kohs s Sknderbeut, Shqipria u b dhe u pranua shtet i njohur
ndrkombtarisht, me shpres se nj dit rrjedha e historis do t jet n
t mir t shqiptarve.
Ndonse territoret shqiptare gjeografikisht e administrativisht u
coptuan, libri q keni n duar nuk e ka kt fat. N t shkrimtart poet
shqiptar jan n nj sofr, tok me amn Shqipri.
Vargjet e kulluara mir, me brum e frymzimisht atdhetar, ktu i
kngtojn poett nga Shqipria aktuale, ata shqiptar nga Kosova,
Moqedonio, omrio, MoIi i Zi, Lugino e Freshevs, ngo koIonil
shqiplore l IloIis dhe ngo mrgolo. Ishl nj speklr unilikues Ielror
q frymon shqip, q porosit n kt gjuh e trimron shpresdhnshm
po kshtu.
Libri 100 Vjet Vargje ATDHEUT q keni n duar, i ngjan nj
republike letrare me gjuh t zgjedhur t shpirtit liridashs shqiptar.
Fadil Curri
100 Vjet Vargje
Atdheut
227
Prmbajtja
Pashko VASA..................................................... 11
Noim FRASHIRI................................................ 13
FiIip SHIROKA................................................... 15
Ndre M]IDA...................................................... 17
Andon Z. A]UFI............................................... 1
Cjergj FISHTA.................................................... 21
AIeksondr S. DRINOVA{ASDRINI).................. 23
Fon SliIion NOLI................................................ 25
Rislo SILIQI........................................................ 27
AIi ASLLANI....................................................... 2
Holz ALI-KORA.............................................. 31
Lozor Solir CUSHO............................................ 33
SejluIIo MALISHOVA......................................... 35
Milrush KUTILI................................................. 37
MiIIosh Cjergj NikoIIo {MIC]INI)...................... 3
Arshi FIFA......................................................... 41
Folos ARAFI....................................................... 43
Drilro ACOLLI................................................. 45
Hovzi NILA....................................................... 47
IsmoiI KADARI.................................................. 4
]orgo BLLACI..................................................... 53
DoIon LUZA]..................................................... 55
Xhevohir SFAHIU............................................... 57
ViIson BLLOSHMI.............................................. 5
Cenci LIKA........................................................ 1
BordhyI LONDO................................................ 3
100 Vjet Vargje
Atdheut
228
Isod MIKULI {Sol Nokshiqi)................................ 7
Morlin CAMA]......................................................
Din MIHMITI...................................................... 71
Inver C]IRQIKU.................................................. 73
Besim BOKSHI...................................................... 75
Lolil BIRISHA....................................................... 77
Azem SHKRILI...................................................... 7
AIi FODRIM]A...................................................... 81
]usul CIRVALLA................................................... 83
Beqir MUSLIU....................................................... 85
FIoro BROVINA..................................................... 87
SobiIe KIMIZI-BASHA........................................ 8
Sobil IDRIZI.......................................................... 1
Agim Ramadani KATANA..................................... 93
]elon KILMINDI.................................................. 5
Rexhep VOKA....................................................... 99
]osil BACIRI........................................................ 101
Anjez Conxhe BO]AXHIU.................................. 103
Sodudin C]URA................................................... 105
Nexhol FUSTINA................................................. 107
Murol ISAKU....................................................... 10
AbdyIozis ISLAMI................................................ 111
Muslolo LAI...................................................... 113
Halit BASHA........................................................ 115
Romodon SINANI............................................... 117
Homdi ISLAMI.................................................... 11
FozIi VILIU.......................................................... 121
Ibrohim VILIU.................................................... 123
Agim VINCA....................................................... 125
Daut GURRA....................................................... 127
Nuri KOLICI........................................................ 12
Murlezon ARIFI................................................... 131
KoIosh ILIKU.................................................... 133
Ijup A]DINI........................................................ 135
Doim IL]AZI........................................................ 137
Funlorie MUA-ZIBA.......................................... 13
IIjoz OSMANI...................................................... 141
FodiI BIKTISHI................................................... 143
100 Vjet Vargje
Atdheut
229
Remzi SALIHU................................................... 145
Feril RAMADANI............................................... 147
Rexhep BA]RAMI............................................... 14
Ikrem A]RULI.................................................... 151
Shozim MIHMITI.............................................. 153
FodiI CURRI....................................................... 155
Folmire LUMANI............................................... 157
IroII VILI]A....................................................... 15
LuIzim HAZIRI................................................... 11
Romi KAMBIRI.................................................. 13
Nozmi BIQIRI................................................... 15
Rodije HOXHA "DI]A"....................................... 17
SuIejmon MIHAZI............................................. 1
Shoip IMIRLLAHU............................................ 171
Burhonedin XHIMAILI...................................... 173
Adem ABDULLAHU........................................... 175
Isul SHIRIFI....................................................... 177
SoIojdin SALIHU................................................ 17
Zejnepe A. RIXHIFI........................................... 181
Folmir LIMANI.................................................. 183
Lindilo AHMITI................................................. 185
DeIvino KIRLUKU.............................................. 187
Qerim ARIFI...................................................... 11
Mexhid {Abedin) MIHMITI.............................. 13
Arsim HALILI..................................................... 15
Ibrohim BIRI]ASHI............................................ 1
Hoxhi SHABANI................................................ 201
BiIoI XHAFIRRI.................................................. 205
Nomik Ibrohim SILMANI.................................. 207
Zef SEREMBE..................................................... 211
Shime DISHFALI............................................... 213
Voreo U]KO....................................................... 215
Kole XUKARO.................................................... 217
ZEF KAKOCA..................................................... 219
MikeIonxheIo Lo LUNA..................................... 221
Morio BILLIZZI.................................................. 223