Widyakirana Inggih Sêrat Darmasunya Mangunwijaya

1937

Sêrat Widyakirana Inggih Sêrat Darmasunya Anggitanipun Êmpu Yogiswara TJITAKAN KE II Diterbitken dan didjoeal olih: Boekhandel TAN KHOEN SWIE, Kediri 1937. Sêrat Widyakirana Inggih Sêrat Darmasunya Babon saking Mas Ngabèi Mangunwijaya ing Wanagiri - Surakarta Taun 1853 TJITAKAN KE II Diterbitken dan didjoeal olih: Boekh. TAN KHOEN SWIE, - Kediri 1937. PENERBIT: TAN KHOEN SWIE KEDIRI. Diperlindoengi Hak karang-karangan Stb. 1912 fatsal 11 No 600. Kitab ini sjah bila ada tanda tangannja si penerbit sebagi di bawah ini: Sêrat Widyakirana, inggih Darmasunya Sêrat Widyakirana punika anggitanipun Êmpu Yogiswara ing nagari Mamênang, inggih ing Kêdhiri, pêthikan saking Sêrat Darmasunya yasanipun Sang Hyang Sitra, inggih Bathara Panyarikan ing Suralaya, babon saking Sêrat Sastradarya. Dene Sêrat Widyakirana wau, sampun asring kawêdalakên, kacithak sarta ugi kawastanan Sêrat Darmasunya. Ananging salugunipun ingkang kapêthik wontên Sêrat Widyakirana wau, namung bab purwaning dumados kemawon. Dene sajatosipun Sêrat Darmasunya punika agêng sangêt awit isi kawruh warni-warni, kawruh jaman samantên (jaman kadewatan) saha ingkang sampun kawêdalakên wau dèrèng wontên ingkang jangkêp, wontên ingkang sawêg dumugi 8 bab, wontên ingkang 16 bab, punapadene têmbungipun salong wontên ingkang lêpat, kados ta: ingkang mungêl: sastradarwa, punika lêrêsipun: sastradarya. Môngka têgêsipun têbih sangêt susatipun. Darwa, têgêsipun gadhah, darya, têgêsipun manah utawi budi, sastra, têgêsipun aksara utawi tulis dados têmbung sastradarya, gadhah têgês sêrat ingkang kinancing salêbêting budi. Inggih punika ingkang sinêbut sastracêtha. Ananging tanpa papan tanpa tulis, mungêl piyambak, botên kêndhat ing salami-laminipun.

Mênawi bôngsa Krèstên, Injil, amastani sang sabda. Inggih sabda ghaib. Mênawi bôngsa Jawi, amarlambangi jago kluruk sajroning êndhog, utawi swara ingkang pindha swaraning gêntha kêkèlèng.kêkêlèng. Mênawi bôngsa Hindhu, tiyosopi, amastani: swaraning asêpi. Mênawi bôngsa Islam, amastani kun. Pangandika sapisan, gumêlar salaminipun, inggih pangandika: Allah. Wangsul têmbung: sastradarwa, kadospundi. Punapa: tulis gadhah. Utawi gadhah tulis, têka inggih mèmpêr. Dene Sêrat Widyakirana utawi Darmasunya ing ngandhap punika, kajawi sampun jangkêp dumugi 18 bab, têmbung-têmbung ingkang lêpat sampun sami kula lêrêsakên, amila para maos sampun sumêlang ing galih, sampun tamtu badhe sagêd anyakup punapa suraosipun, awit sampun botên wontên ingkang nusabiyat. Mangunwijaya.

Sêrat Widyakirana Bab I Bêbukaning Bawana Amratelakakên bêbukaning buwana, miturut saking suraosing Sêrat Sastradarya, punika sêrat ingkang winados dening para jawata, inggih punika sastra ingkang kinancing ing salêbêting budi, ananging sampun kawêdharakên dening Sang Hyang Panyarikan, sarta lajêng kaanggit dening Êmpu Yogiswara ing Mamênang, kacêtha wontên salêbêting pralambang. Sêrat pralambang wau dipun paringi nama Darmasonya. Suraosipun kados ing ngandhap punika. Mungguh gumêlaring jagad kang sapisan iku diarani sonyaruri, wrêdine suwung utawi sêpi, mulane mangkono marga titahing Pangeran durung padha dumadi, kang lagi dumadi dhingin amung surya, côndra, kartika, swasana, swasana iya iku amun-amun. Amun-amun iku minôngka kêkandhangane: surya, côndra, kartika, iku mau ing jêro padha kaèbêkan dening amun-amun, patang prakara iku langgêng anane, tur ora kêna owah gingsir ing salawas-lawase. Apadene jêjêg ajêg ing wujude, iya iku kodrating Pangeran kang dhingin dhewe, kaanane papat iku padha kasinungan wahyuning wahyu panguripan, ing têmbe bakal kawasa anartani panguripan kita iki kabèh. Dene kodrat papat kang wus cinaritakake ing dhuwur mau, wujud utawa gêdhene cilike, apadene pangwasane beda-beda pratelane kaya ing ngisor iki. 1. rêmbulan, wujude sumunu, asêmu kuning maya-maya, kuwasane ing têmbe bakal kawawa mahanani, martaningrat ngraya iki kabèh.

2. lintang-lintang, iku gêdhene luwih saka rêmbulan, apadene ngumandhang ana sadhuwuring rêmbulan, êlêt têlung atus pandulu, wujude lintang mau biru, asêmu ijo maya-maya, kuwasane ing têmbe ya bakal amimbuhi martaning jagad iki kabèh. 3. srêngenge, gêdhene luwih saka ing lintang, apadene gone ngumandhang ana sadhuwuring lintang êlêt têlung atus pandulu, wujude srêngenge abang amarakata, kuwasane ing têmbe bakal mahanani urup-uruping jagad raya iki kabèh. 4. swasana, iku gêdhene luwih saka srêngenge, rupane irêng mêlês amaya-maya, kuwasane dadi kêkandhanganing dumadi iki kabèh. Swasana iku kang binasakake lêmbut tan kêna jinumput, gêdhe angèbêki jagad, mulane binasakake mangkono, swasana iku saking lêmbute tur jêmbar têbane, sawiyah para winasis, ginawe pralambang warôngka manjing curiga. Curiga manjing warôngka. Mulane mangkono swasana iku sanadyan sajroning watu iya kaèbêkan, dening kaananing swasana. Ewadene watu iku mau ing jaba iya ngumandhang ana sajroning swasana. Ing sajroning alam sonyaruri, jagad iki isih jêjêmjênjêm. prêmanêm, angin durung ana lumaku, banyuning sagara durung ana tumitah, bêbasane amung suwung tumalawung tanpa ujung, amung sirat soroting srêngenge kang sumêbar angêbêki sabawana iki kabèh, sirat soroting srêngenge iku andarbèni daya panas, lawas-lawas soroting srêngenge iku anabêti marang swasana, tabêt panasing swasana lawas-lawas tumêka ing ngontariksa,ngantariksa. tumanduk ing rêmbulan utawa lintang, lintang rêmbulan barêng kêna dayaning pêpanas, têmahan tumuli padha kumaringêt, dene karingêting rêmbulan lan lintang, padha tumiba graning gunung cakrawala, prênahing gunung cakrawala, iku dumunung saimbanging bawana kang sisih lor, mungguh karingêting lintang utawa rêmbulan mau diarani tirta prawita, têgêse banyu kang kawitan. Barêng wus antara lawas, tirta prawita mau têmah kawawa umili tanpa kêndhat sarta banjur angubêngi sakubuke jagad iki kabèh, ing kono tirta prawita tumuli karan tirta kamandhanu, têgêse banyu mili malêngkung utawa banyu urip, wujuding banyu iku putih, wus sarupa kalawan kapuking kapas, sarta anduwèni cahya amaya-maya. Ilining tirta kamandhanu barêng tumêka marang imbanging jagad kidul, têmah têmpur lan pêpanasing srêngenge, ing kono tumuli arêbut daya, padha santosane padha kuwate, ing nalika padha nêdhêng têmpuring tirta prawita, kalawan dayaning srêngenge têmah mijilakên swara umung, iya iku kang diarani rijal utawa jatingarang. Saking kuwat sakaro-karone, têmah kawawa angobahake sabuwana iki kabèh, obahing bawana barêng katêmpuk dayaning kang padha rêbut daya mau, wêkasan srêngenge lintang rêmbulan, apadene swasana, padha mubêng anyakra pagilingan adhewe-dhewe, dene banyu kang têmpur karo pêpanas iku tanpa kêndhat ing sadinadinane, ing kono purwane ana rina lan wêngi. Ing nalika iku tirta kamandhanu sirna adhême sarta srêngenge ilang panase, saksirnaning adhêm lan pêpanas têmahan padha sumaring, sarining adhêm lan panas mau tumuli kumpul ngumandhang ana ing swasana. Jalantahing tirta kamandhanu, sarta jêlantahing pêpanas, kang kasar-kasar padha tumus tumêka sajroning bawana, dumadi jalanidhi, wardine banyu kang bênêr utawa banyu wantah, dene kang alus-alus padha bali marang graning wukir cakrawala manèh, mangkono ing salawas-lawase.

iya amèr sawatara. wasana tumuli campur dadi sawiji. trimurti iku binasakake uripe ora ana kang nguripi. yèn para budi ing tanah Eropah padha angarani: sil. lan manik mulat. warnane putih umancur. wêrdine rêmbêsing kawêningan. kang irêng ilang irênge. iya iku wahyuning tirta kamandhanu. ana wahyuning wahyu kauripan têlung prakara. santosane kalawan daya prabawane dhewe. dêrêse manawa ing wanci bangun esuk. kang abang ilang abange.Sangsêkrita (dan di tempat lain). padha kêna panggèndènge manik ioma. Ing sajroning jaman tirtayoga iku mau. wêrdine murup. wardine: urip. têmah padha sirna sipate. kapindhone maruta. rêbut pangwasa. pratandhane dene sarira cahya. loro dumunung ana ing maruta. môngka êbun iku hawaning banyu kang ginêbug hawaning panas. têmbungipun kados ing ngandhap punika. têlu dumunung ana srêngenge. awit saka sathithike. apadene panasing srêngenge iku iya padha mawa daya prabawane dhewe. mangkono ing salawas-lawase. . wêrdine amor cahya têtêlu. ing kono banjur sinêbut maruta utawa morota. ing môngsa iku diarani alam tirtayoga. Manik tatêlu iku padha rêbut daya. barêng wus mangkono mari kasêbut alam sonyaruri. mulane mangkono awit adoh karo sasipatane srêngenge. têmah kawawa awor dadi sawiji. kuwasa daya panggèndènge amung manik ioma. pangarangipun Bagawan Yogiswara ing Mamênang. ing kana sêsilih aran trimurti. daya prabawa iku diarani angin. barêng bêngi kêna dayaning adhêm têmah kawawa pupul tumuli pulih dadi banyu manèh. utawa kaalusan têtêlu. daya prabawa rong prakara mau ing nalika têmpuring tirta kamandhanu lan panasing srêngenge. manik ismaya. mulane mangkono kang awit angin iku kasoran daya panggèndènging kalawan banyu. ananging pupule mau ora kongsi katara. Dene kang mratandhani ing môngsa wêngi banyu iku bisa pupul ing sawatara katitik saka tibaning êbun kang saka ing antariksa kang mêsthi ing wayah wêngi. diarani manikmulat. wêkasan salin cahyane kawarna biru. ing têmbung Sassêkrita diarani manikmaya. Campuring manik tatêlu mau. mangkono uga banyu kang padha jêndhêl mau manawa kataman ing pêpanasing srêngenge.Ilining tirta kamandhanu mau. kang banyune padha ajèr mung ing têngahan bae. diarani banyu tumitah. Bab 2 Kasidan Jati Amratelakakên kasidaning jati. gêsange tanpa sukma. yèn ing têmbung Arab diarani nur cahya. maruta iku tumuli anut salaku jantrane tirta kamandhanu. dadi ing masa iku bawana wus kadunungan dening kodrat cahya campuran rong prakara. dhingin banyu. kaananing banyu padha anjêndhêl. ing têmbing lor lan ing têmbing kidul. kang putih ilang putihe. wêrdine paworing loro. rupane irêng sumorot. rupane abang ambalêrêngi sênêning sorot wus saingga namaning wulan. siji dumunung ana sêndhang cakrawala. ing têmbung Sassêkrita. taksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. utawa tumitahing banyu kang kapisan. utawa tanpa raga. Trimurti iku têtêp bangsaning aluhur. manawa ing wayah wêngi tumuli bali anjêndhêl manèh. ewadene banyu ing têngahan mau manawa kêtaman mayaning adhêm ing wêngi iya bisa pupul sawatara. Mungguh katêrangane banyu kang wus kasêbut ing dhuwur mau. diarani manik ioma. prabawa iku diarani bayu. maya-maya asêmu ijo.

apadene sarining maruta. kapindho kawasa anggônda kang tan kalawan grana. yèn wêngi kawasa ngukut sarining tirta kamandhanu. ing masa alam iku: kaananing raga iya padha andarbèni cahya. apadene têngah-têngahing lor lan kidul. kang sarta lara lawan kapenak. manawa rina kawasa ngukut sarining srêngenge. tripurusa gone jumênêng ana ngalam kono. lawas-lawas sari têlung prakara kawawa anglimputi tripurusa. ana kang abang. apadene suka lan prihatin. apadene kêna kang kasêbut karaton siwandakara. dadi ing samêngko pramana kêna diarani raga bathara. iku sajatine bêburon. utawa warna-warna rupane. utawa wimbuh-wimbuh wahywaning wahyune. Wujude sarira mau lawas-lawas tumuli gana. Ing nalika trimurti jumênêng ana ing kono. ing kono banjur kaaranan bathara. sarana. têtêpe manawa wus sarira wahyu. kang kaping lima kawasa amirasa kang datantanpanetra. ana kang ijo. wetan kulon. kang kaping pat kawasa amiyarsa kang datan kalawan karna. kang binasakake maujud iku sarining pramana. Pramana mau saya lawas saya wimbuh daya santosane. têgêse katon utawa maujud. têrange mangkono. wus tanpa obah sadina-dinane. sapira adhêming tirta prawita. pramana tumuli tuwuh pangwasane kang limang prakara. ananging bêburon ing awang-awang. ana kang kuning. têmah kawawa dadi kêkandhangane tripurusa. isih kalah lawan adhêming pramana. kang mangkono iku mratandhani wus sarira wahyu. ing wêkasan kawasa anarik sari-sarining bawana. kadya purnamaning wulan. Tripurusa ing sadina-dina ora sah gone kataman dening sarining pêpanas. Ing nalika alam iku. ananging sarèhning bakal padha katabêtan kêna hawaning bumi. awit ing alam iku kêna diarani alam kaalusan. ana kang wungu. isih kalah kalawan panasing pramana. sapira panasing bagaskara. durung ana carane. kang diarani alam antara mau têngah-têngahing dhuwur lan ing ngisor. antara lawas manèh tumuli gana manungsa. mungguh saikine têrusing mangisor ana sadhuwuring bumi Mêkah. utawa kaya srêngenge. kang awit ora kataman marang hawa sêsukêring bumi ing salawas-lawase. Barêng wus antara kandêl kumpule sari têlung prakara mau. lawas-lawas wimbuh prabawane amancorong cahyane. jroning alam tirtayoga kabèh. saya lawas saya wimbuh ing kasantosane. ana kang irêng. beda karo bêburon kang padha tumuwuh sajroning jalanidhi. Ora panas kataman prabawaning bagaskara. mulane sinêbutake mangkono. têmah padha anguripi sarupaning bêburon ing môngsa iku. wêrdine kabèh ingkang padha dumadi ana ing alam kono padha darbe cahya mancorong. mangan lan turu. lire mangkono. iku kabèh padha ora kêna ing pati. kang mêsthi têmbene kêna ing pati. kang kaping têlu kawasa awacana kang tanpa pangandika. dene sagunging bêburon ing nalika gone dumadi ana sajrone alam tirtayoga mau kang dadi pratandhane kabèh mawa raga cahya. apadene sorot sirating tripurusa mau.Ing nalika iku trimurti dumunung samadyaning tawang. kang dhingin kawasa andulu tanpa netra. Wêrdine alus. Barêng wus mangkono. ora adhêm kinum ing tirtamaya. wêrdine wahyu tatêlu kang padha santosa. yèn ing awang-awang diarani lintang alihan. utawa sarining banyu. . iya sari hèrya. Tripurusa barêng wus ngandhang ana sarira tumuli sêsilih aran pramana. sapira santosane maruta isih kalah kalawan santosaning pramana. wêrdine sari banyu. sêsilih aran tripurusa. Saya lawas-lawas manèh sirat soroting pramana mau wimbuh akèhe. dene ora obah katêmpuh sapira gêdhening maruta. utawa santosane wahyu tatêlu. sarta banjur diarani sarira. kang binasakake samadyaning tawang iku alam antara. ana kang dadu.

iya iku kang dèn arani sajatining rupa. utawa . têmbung Walônda isih diarani sil. 2. Ing sajatine wiji têlung prakara mau. kang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani budi wêlasan. gone arsa mêncarake tuwuh. Têlu rupane irêng. ananging adon-adone durung satimbang. kang mangkono mau ing têmbe bakal mahanani budi sêdhêng kalantipane lumaku sabar maklume. abang. para apsaraapawara. Wiji kang rupane mangkono iku. Bab 3 Wêwijanganing Wiji Têksih salêbêting jaman tirtayoga. wêkasan padha urip dhewe-dhewe. iku iya maksih adêging sari maruta.ana kang biru. iya bakal ora kawawa dadi wiji. ing têmbe bakal dadi wijining dumadi. sakèhing wiji iku diarani apawara. dene yèn isih maligi sawujude dhewe-dhewe. Wiji kang ijo maya-maya. iku wus kêna binasakake trimurti. pangarangipun Bagawan Yogiswara ing Mamênang kados ing ngandhap punika. asihan sarta tarimanan. kawoworan sarining tirta kamandhanu utawa sarining srêngenge rada kaduk. kawoworan sarining tirta kamandhanu. ing têmbung Walônda diarani: sil. 1. ananging langgêng lêgawane. wiji kang abang iku angsal saka srêngenge. yèn ing têmbung Arab diarani roh rabani. amung maligi salingganing pramana. têmên trima utama. ing têmbe bakal mahanani budi cubluk. dadi sirna wujuding putih. yèn ing têmbung Arab diarani rohkani. ing têmbung Arab diarani rahmani. irêng kaya ing dhuwur mau. iku pratôndha asli saka adêging maruta. nanging rada amêm wicarane. arane pramana. Wiji kang biru nom sumirat amaya-maya. ing têmbung Arab diarani roh ilapi. Rarupan samono mau barêng padha antuk daya wahyuning pramana. ing têmbung Walônda diarani: sil. amratelakakên wêwijanganing wiji ing satunggal-tunggalipun. manawa têmbung Walônda isih diarani: sil. iku mratandhani asli adêging sari maruta. 3. wiji kang irêng iku angsal saka maruta. arane mulat. Loro rupane abang. gone bisa dadi wiji manawa campur rupa sawiji. Wiji kang rupa ijo nom amancur maya-maya. iku ing têmbe bakal dadi wiji budi dhewe-dhewe. wêrdine sukci utawa padhang. sarining srêngenge kaduk. 4. rêrupan samono kèhe mau. amung sawatara sarta kawimbuhan sarining srêngenge sawatara. mung sawatara. taksih miturut wêwarahing Sêrat Darmasonya. apadene banjur sumiwi ngabyantaraning pramana. Wiji kang warnane biru amarakata. kang dhingin putih. têgêse murup utawa têrang. kawoworan saka sarining tirta kamandhanu. guru alêman. ing têmbe bakal mahanani budi rila. iku têtêp adon-adone trimurti saukur. ana kang putih sapêpadhane. wiji putih iku asal saking tirta kamandhanu. arane murti. Wêrdining wiji mau têlung prakara. wêrdine alus.

titi. 7. sarira bathara. Dene pêncaring wiji môngsa iku isih padha raga cahya kabèh. iku pratôndha adêging srêngenge kawoworan sarining tirta kamandhanu sathithik. apadene sarining tirta kamandhanu. sari têtêlu mau gone manukma ing lêmah . pangarangipun Bagawan Yogiswara ing Mamênang. Wiji kang rupa dadu. kang mangkono iku ing têmbe bakal anduwèni lara panas sarta asring suwa pandulune. cupêtan atèn. wêrdine lêmês. tumuli garing utawa akas. dene ing jêro taksih binuntu. ananging amèring banyu jalanidhi mau antêng anjêlantah. kaanane amung ênêng. manawa lara mau tumanduk ing raga dadi barah rambat. têmbungipun makatên. Kacèke amung andarbèni cipta wasesa. Apadene têtêp mantêp tur lantip mring kabudian. 8. yèn ing môngsa awan kataman dening hawaning panas têmah amèr manèh. Wiji kang rupa wungu muyêk amarakata. kawoworan adêging tirta kamandhanu sêdhêng. têtêg ngati-ati kang sarta kadunungan ênêng êning. ora andêlan. iku pratôndha isih trimurti. Wiji kang rupa abang abra marakata. yèn tumanduk ing panon dadi lara edan. adoh marang wêlas asih cêpak wisesane. lawas-lawas katon tumandhon ing jalantah. ananging manawa wus kataman kamartaning cipta dadi rila lêgawa. kang kasêbut ing dhuwur mau. kang awit sêdya lan karsa durung ana tumuwuh. tur santosa amisesa. kang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani budi landhêp sugih panggraita. kang mêngkono iku adat ing têmbe bakal andarbèni lara rong prakara. Bab IV Kodrating Cêcamboran Amratelakakên wêwahing kodrat camboran. mulane kêna binasakake araga sukma. Saya lawas saya wimbuh kandêle sarta wimbuh santosane. ewasamono santosane lêmah iku saka dayaning panukmaning sari têlung pakara. tipis budayane. ananging adon-adone rada kaduk sarining srêngenge. kang mêngkono mau bakal mahanani budi kaya adêging trimurti. kalawan êninge bae. siji sarining pêpanas. agung angkarane. kalawan panasbaranan. 5. awas eling. atêmah pupul. kang mangkono mau ing têmbe bakal mahanani budi gêdhe pangôngka-angkaning kêrêp sônggarugi.sônggarunggi. ambalêrêngi iku pratôndha adêging srêngenge kawoworan sarining maruta lan sarining tirta kamandhanu amung sathithik. dadi ing môngsa iku durung ana lara lan pati. barah rambat iku kang lara tatu ora ana warase. sabên antara wêngi kataman ing daya adhêm. sarining maruta rada kaduk. iku pratôndha adêging srêngenge. taksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. sadhuwuring lêmah mau barêng tansah kataman siliring maruta kalawan dayaning srêngenge. muncaring cahya mau wus ora beda karo urubing pramana. culika durjana. Banyu jalanidhi kang wus kacaritakake ing dhuwur mau. Kang wiji rupa kuning sêmu sumunar. loro sarining banyu.tata. tur gêdhe kiyase marang sapêpadhaning tumitah apadene butêng utawa rupak budine. kang diarani cipta wasesa iku thukuling karsa pangiyas marang sapadhaning tumitah. kang akèh sarining maruta kang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani budi drêngki arda angkara murka. têmah dadi êmbag-êmbag utawa lêmah. dumilah asêmu maya-maya. têlu sarining maruta. 6.

5. barêng ginêbug dening dayaning pêpanas padha amèr. Andaru. bakiwit. barêng lêmah mau wus kawawa mahanani sakèh thêthukulan. Têluh braja. wêrdine wêwadhah bumi iku saya lawas ing dhuwur saya kandêl lan rêntête. awit sari têtêlu mau isih kawilang sari kasar. papat timah. mangkono uga hawa wolung prakara mau ing sabên kataman dayaning adhêm tumuli padha pupul. Wahyu. rupane abang sumirat ungu. iya iku kang diarani asthagina.salawas-lawase wus tanpa kêndhat. wêsi. nêm wêsi. wahyu mau ing têmbe iya bakal sarana amimbuhi daya panguripan. pratelane kaya ing ngisor iki. barêng kêtaman dening pêpanas têmah kawawa padha mêtu hawane sarta banjur cêcamboran ing saanane. sarta banjur campur camboran. samono iku dadine kalawan dèn èsthi. rupane putih sumirat kuning. kalakone pangèsthi iku kudu sinêmbuh ing tapabrata. cêcamborane jalantahing sari têtêlu iku dumadi wujud ing wolung prakara. rupane kuning sumunar. amèring hawa mau aluse kawawa jêbus mring bawana. guntur mau ing têmbe bakal dadi sarana amimbuhi daya panguripan. ananging kang dèn kaluluti bôngsa tancêbing cipta angkara murka. wêrdine kagunan wolu kang kaanggo urip. mulane gone jêbus mring bawana kurang lêstarine. têmah diarani bumi. walirang. bôngsa tancêbing cipta kang marang marta mardi aksama. iku pratôndha adêging cahya manik-manik êmas sarta timah utawa salaka. . pulung mau ing têmbe iya bakal dadi sarana mimbuhi daya panguripan. loro êmas. lima dêmbaga. banjur anartani panguripaning thêthukulan kang wus padha tumuwuh ana sadhuwuring bumi. ananging kang diluluti bôngsa tancêbing cipta kang marang lalêgawa têmên tarima. dene jalantahing sari têtêlu padha-padha isih kèri ana sajroning bumi. iya tumuli amèr. Utawa bêburon kang wus padha tumitah ing kono. lire mangkene. andaru mau ing têmbe iya bakal sarana amimbuhi daya panguripan. adat tumuli cêpak tibaning wahyu. banjur anartani panguripan. siji manik-manik sapanunggalane. jalantahing hawa kang padha kèri jroning bumi mau dadi limang prakara. iku pratôndha adêging cahya manik-manik êmas. lan sapêpadhane. 4. têmbaga. uyah. lêmah mau barêng wus kataman panukmaning sari têtêlu têmah kawawa mahanani thêthukulan saane. ananging cêcamborane hawa wolung prakara mau isih hawa kasar. pitu uyah. Kaya ta: tancêbing cipta kang marang wêlas asih. iku pratôndha adêging cahya manik-manik êmas sarta têmbaga. wêsi timah walirang têluh braja mau ing têmbe bakal sarana amimbuhi daya panguripan ananging kang dèn kaluluti bôngsa tancêbing cipta jail muthakil. manawa kêna dayaning pêpanas. Guntur. rupane biru sumirat ijo. ananging kang diluluti bôngsa tancêbing cipta kang marang wêlas asih. iku pratôndha adêging cahya wêsi. amoring sari têtêlu iku aluse kawawa anjêbus mring bumi. Pulung. panusupe kurang lêstari. dene sari kasar têtêlu mau ing sabên kêna dayaning adhêm iya pupul. ing nalika kêtaman adhêm padha wimbuh pupule. môngka binantonan ing tapabrata. amarga tansah kapêpêt ing bumi. 2. barêng kêtaman hawaning pêpanas padha wimbuh amère. 1. salaka. wolu walirang. ananging kang dèn kaluluti. iku pratôndha adêging cahya têmbaga. têlu salaka. 3. ing ngisor ora pêdhot wimbuhe mulane awit ing môngsa iku sari tatêlu têmah padha manukma ing bumi mau. rupane wungu sumirat dadu. mungguh warna wolung prakara iku.

Pulung. pakolihe rinukêtan sasama-samaning tumitah. Awit saka rêmbês jêbusing sarining bumi sangsaya ngrêpda. ing sasama-samaning tumitah. Ing nalika bumi iku wus tumuwuh. . adoh kabêjane. 2 Wahyu.Kaya ta: tancêbing cipta kang marang mardi aksama. wrêdine lêstarining urip. ingkang awarna pêksi. Guntur. pakolihe karênggan. Pramana mau ora sah gone kataman dening sari bumi. Kaya ta: tancêbing cipta kang marang angkara murka. barêng lawas-lawas sari bumi iku têmah kawawa anglimputi kaananing pramana. Bab V Babaring Kawontênan Amratelakakên babaring kawontênanipun salêbêting jaman kêrtayoga. 1. tur rinêksa kasangsarane. pramana barêng wus kalimputan dening sari bumi dadi wimbuh antêp ing kaanane. pakolihe kinalulutan sarta jinurung ing sasama-samining tumuwuh. apadene linuhurake ing asmane. dening sari kang wus dumunung ana ngarcapada iku. miturut suraosing sêrat Jitapsara. wrêdine wêwadhahing kajat. môngka binantonan tapabrata. basiwit. 3. amèring sari kasar mau aluse padha mêsat marang gêgana. adat tumuli cêpak tibaning têluh braja. ingkang lajêng kinarang dening Bagawan Palasara. têmbungipun kados ing ngandhap punika. tumuli ingaranan jaman kêrtayoga. wêwarahipun Dèwi Rukmawati. dadi maksih kalêbu sari kasar. pakolèhe sinupêkêtan ing akèh. Kaya ta: tancêbing cipta kang marang drêngki. adat tumuli cêpak tibaning daru. kang mangkono iku adat cêpak sangsarane. iya uga kêna diarani darajat. môngka binantonan ing tapabrata adat tumuli cêpak tibaning guntur. utawa kauripan ing môngsa iku isih anuhoni saupakartine dhewe-dhewe. pakolihe sinêngitan ing sasamaning tumitah. yèn kêna dayaning pêpanas iya amèr. tumuli tumrap tumamèng pramana. sarèhning isih akèh tabêting hawa bumi. Têluh braja. sarta lêstari gone lumaku kalawan panarimane. 4. thêthukulaning bumi wus gumêlar arupa-rupa. Ing jaman kêrtayoga iku. Dene limang prakara iku. kang mangkono iku adat cêpak bilaine tur cumawis bêbayane. jail muthakil. dene kasare kang padha kèri ana ing ngarcapada têmah banjur kawawa amimbuhi angganing kang dumadi ana ing ngarcapada kabèh. Apadene sato kutu walang ataga. tur cumawis kacilakane. môngka binantonan ing tapabrata. Andaru. Mulane sabên kataman dayaning adhêm pupul. kang wus padha dumadi awarna-warna. 5. apadene kèringan sasama-samining tumitah. ing Ngukir Ratawu. pratelane kaya ing ngisor iki. antêping pramana têmah kawawa tumurun samadyaning tawang.

apsara kang lanang. nalika kataman ing pêpanas. kang minôngka dadi sêsandhangan panglimputing wêwadine. apsara apsari. karingêting jantung mau kawawa mahanani pêru loro dumunung ana sakiwa-têngêning jantung. sarta minôngka pikukuh sêsadon sambunganing balung. agatra lanang lan wadon. mulane mêngkono kang awit durung kêtabêtan dening sarining bumi kang kasar. iya iku kang diarani jantung. ing kono tumuli sêmi tarubusaning urat sapanunggalane. têmah sêmi tarubusing karsa kang marang sacumbana. ananging rikala wêtu iku patraping sacumbana amung kalawan cipta sasmita bae. mani mau ing sabên kêna dayaning adhêm pupul. sabên kêna panggêbuging pêpanas amèr. apsari kang wadon. Kocapa sakèhing wiji kang maksih padha tininggal ana ing alam sonyaruri. karingêting mau diarani mani. Pramana saya wimbuh antêpe têmah tumibèng ngarcapada. Sasirnaning panglimput mau. sukma iku barêng wus lawas kêna dayaning panas lan adhêm têmah akas. mulane manungsa ing môngsa iku durung duwe lara lan pati. barêng wus kataman dening panukmaning wiji. barêng kêna daya panggêbuging pêpanas têmah kumaringêt. dene kang minôngka cacithakaning rêragangan mau sirat soroting pramana. barêng tumêkane kêtaman dayaning adhêm têmah jêndhêl. sarta durung ana nyandhang utawa mangan. ewadene jog-joganing sungsum kang môngka mani mau ing sadina-dina tanpa kêndhat. mulane mangkono awit ing sabên muksa isih kawawa anggawa ragane dhewe-dhewe. sungsum iku pêncaring mani. Pramana barêng wus dumunung ana ing jaman kono tumuli kêna dayaning adhêm isih kawawa pêngkuh ing kaanane.dumunung ana antaraning ngarcapada. ana ing kono sari kang padha nglimputi mau pêcah. barêng kêna ginêbug dening dayaning pêpanas tumuli kawawa pisah maujud dhewe-dhewe. Ing môngsa iku diarani jaman kajiwatan. sapraptaning kono wiji mau banjur padha umanjing sajrone guwa garbaning apsara apsari. têgêse kaalusan. pramananing apsari barêng kapandukan dening cipta sasmita rahsaning pramana. ana ing kono kawawa sarupa kalawan pramana. sapêcahing sari têmah padha mêsat marang gêgana. wrêdine kawitan utawa . babarane dadi manungsa sajodho mangkono ing sabanjure. barêng padha kêna daya panggèndènge pramana têmah kawawa padha anjog. banjur kawawa tumanduk pramananing apsari. kang barêngi tarbukaning jêrohan mau babare bayubayu. dene kang minôngka pangane. urubing cahyane dhewe. apsari tumuli kawawa ambobot banjur ambabar. ing kono banjur sêsilih aran. ragane isih padha alus-alus. banjur padha manjing jumujug ing ngarcapada. mahanani lidhah kilat thathit sapanunggalane. dene caloning balung iku diarani sungsum. rasaning cipta samsita mau. iku andadèkake kuwat kêngkênging kulit utawa daging. tumuli agatra rêraganganing salira. amèr pupuling mani mau ing jaba têmah kumulit. jantung iku ing nalika ginêbug ing pêpanas tumuli kumaringêt. apadene caloning balung-balung. dadi wus kalimput dening kaananing sungsum. kang diarani antaraning ngarcapada iku sangisoring awang-awang saluhuring bumi. sirat soroting pramana kang padha kalimput ing sungsum diarani sukma. jaman kang mangkono mau lawase rongèwu taun. Manungsa kang padha tumitah ing jaman iku. samêktaning ragangan iku kabèh. apadene suka lan prihatin. sajrone rongèwu taun mau ing têmbung Jawa diarani jaman purwa. pramana têmah ambabar sarira dhampit. sarupaning sari kang padha arum-arum ing gandane. sarta banjur kumulit. kajabaning saka pêru kabèh tarbukane jêrohan iya saka jantung awite. wêrdine dhèmpèt utawa pipit.

thêthukulan sarta sato-sato utawa kewan-kewan pitik iwèn wus padha awarna-warna. ing jaman iku wus ora ana wong bisa mati muksa. iku daya panggèndènge lagi kawawa anarik wiji. dadi êmpaning karsa iya durung tumangkar. . kang sarta amor sarahsa. utawa atas-atas ing pamiyarsane. awit anuhoni grênêging cipta kang sajatine. manawa têmbung Arab diarani adam. mulane mangkono awit pôncadriya durung kawawa pêncar. rêmbês marang ing panon. mungguh katrangane kapratelakake kaya ing ngisor iki. dadi gone arsa mêncarake wiji: wadone kudu sarana garbini. sumusuping wiji mau ambarêngi nalika lêbuning napas. awit kalis dening ambon-amboning bawana sakabèhe. têgêse jênjêm utawa jêjêg. Sapungkure jaman ing dhuwur mau diarani jaman dwaparayoga. Bab 6 Dumadining Manungsa Anyariyosakên dumadosing manungsa ingkang kaping kalih. angawit-awiti kasare. woring rasa cahya utawa saeka karsa. apadene wêtuning hawa sangsaya akèhe. Sarèhne ing jaman iku wus padha laku raga. sarta têrus-têrus pangandikane. bumine bawana saya wimbuh kandêle. sababe durung bisa tumular. miturut Sêrat Jitapsara wêwarahipun Dèwi Rukmawati. tuwin banjur kataman ing duka cipta sapanunggalane. karana cahyaning pramana durung wigar. kang mangkono iku andadèkake suruting urup muncaring pramana. wiji mau ana ing kono kawawa sumusup tumamèng pramana. apadene wus ora ana padha sêkti yèn ora kalawan ngêngurangi. têgêse kawitan. têmbungipun kados ing ngandhap punika. ing kono padha tumuli thukul ing papenginane. banjur rumêsêp ing utêg. yèn ora kalawan tapabrata. kayadene kartining kewan sapanunggalane. utawa kêkarêpane. wêkasan padha tuwuh akale. kang mangkono iku awit ora kêtabêtan dening kumaraning kujagad iki kabèh. Manungsa ing jaman iku isih padha anuhoni pakartining pramana. ing jaman iku raganing manungsa utawa kewan-kewan. amarga sari sarasaning jagad durung bisa tumular. amarga kalis dening dayaning pêpadhanging srêngenge. barêng wus mangkono tumuli kèlu padha mangan woh thêthukulaning bumi. kang mangkono mau andadèkake pituna ing kasêktène. Ing saupamane ana sujanma kataman êninging cipta. Ing jaman iku padha lêpas-lêpas pandulune. kênyaring cahya iya suda muncare. apadene pôncadriya uga wus angawitawiti pêncare. marmane durung pêncar. Manawa têmbung Sasêkrita diarani masidham. wrêdine jaman kamokalan. lan panggandane. manawa ora kalawanan ing êninge. dene kang aran cipta kang sajati iku kang maksih maligi durung kawoworan ing karsa. Saya lawas saya mundhak kêkarêpane. kang diarani panon iku banyu sari sêsarining banyu utêk kang manggon ana satêlêning manik. kang suwene ora kurang sapandurat. gone padha sacumbana wus kalawan saragane.wiwitan. pêncaring pôncadriya mau têmah kawawa anuwuhake karsa kang dudu sawantahe. kang sarta padha têtêp-têtêp pamicarane. kang sarta ing jaman iku daya panggèndènge ora kawawa anarik wiji.

dene bêja cilakane bakal kapratelakake ing ngisor iki. kaping têlu sarining maruta. yèn bêsêm mahanani watêk sungkawanan. uga bakal nuwuhake wêwatêkan. wahanane putra iya kêmbar. manawa dèn turut. manawa napas kang kiwa lan têngên padha santêre. dene manawa kurang lêngkape saka adon-adon têtêlu mau. iku kandhanganing wiji kang lanang. iku kawawa narik wiji loro kang mangkono mau awit daya panggèndènge luwih santosa. manawa mêtu dhampit. Sing sapa kasusupan wiji. Dene wiji kang mêsthi dadi iku lêngkape saka adon-adon têtêlu. wahana wêwatêking siwi.têngên. yèn têmbung Jawa têngahing panon iku diarani manon. kaya kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. kang diarani wandu iku dudu wadon dudu lanang. sanadyan dadi iya ora kawawa uripe. pinuju santêr lènging grana kang kiwa. ingkang mangkono iku ing têmbe bakal mahanani putra wandu. apadene luwih kuwasa. ing wukir Ratawu. kaya mangkono sapiturute. Yèn ana janma sacumbana.kang mangkono mau adat banjur anuwuhake adrênging sacumbana. tanpa sarining maruta. amratandhani manawa wiji mau gone cumithak ana panon kang têmên. têgêse kumpuling rêrêmbêsan. yèn mêtu kêmbar amratandhani wiji iku gone cumithak ana ing panon kang sisih. Ing saupama ana manungsa kang kataman êninging cipta kang suwene kongsi bisa rong pandurat. ingkang sami badhe dumadi. môngka lakuning napas. ing têmbung Walônda diarani ambrèktên is. kapindho sarining wulan. lire mangkene. adrênging sacumbana mau yèn cinêgacinêgah. kang mêsthi ora dadi. kang dhingin sarining tirta kamandhanu. manawa ing têmbung Arap. têksih miturut suraosing Sêrat Jitapsara. sarta paguting rêrêmbês. iya wadon iya lanang. kang mêsthi ora kawawa dumadi manungsa. iku mratandhani yèn wiji mau cumithak ana panon kang kiwa. pangarangipun Bagawan Palasara. Kaya ta sawijining wiji kang wujude kandêl. utawa dhampit. diarani insan kamil. tumuli kawawa mahanani putra. miturut apa sawujude wiji mau. pratelane kaya ing ngisor iki. dadi pedah yèn linantur dadi batur. yèn cilik iya mahanani rupak. lire mangkene. Bab 7 Wijanging Wiji kang Dumadi Amratelakakên wiji. môngka kawawa nanggulangi. iku mratandhani yèn wiji iku cumithak ana satêngahing panon. manawa panuju lènging irung kang têngên. Mungguh wêwijanganing wiji mau kajabane bakal mahanani budi. kang mancorong mahanani watêk ayêman. . iya bakal mahanani watêk kandêl atèn. sayêkti wimbuh muncaring pangèksi. pratelanipun kados ing ngandhap punika. wijanganing wiji-wiji. manawa tipis iya mahanani tipisan atèn. iya iku kandhanganing wiji kang wadon. ana bab kaping: 7. pratôndha gone cumithak ana panon kang kiwa têngên. dunungdumunung. Sarining tirta kamandhanu manawa amung kalawan sarining wulan. iku purwane ana umur dawa lan cêndhak. manawa gêdhe iya mahanani watêk jêmbar.

kênane tinonton manawa saka kaalusaning pandulu. sayêkti sumusubing wiji iya tunggal urube. sayêkti sumusuping wiji iya tunggal urube. ing têmbe bakal mahanani putra limpat panggraitane. kaping lima jêtmikaning bawa. Manawa jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta runtik. têrkadhang asring kataman lara barah. kang diarani kaalusaning pandulu mau. ing têmbe dadining putra. sayêkti sumusuping wiji iya kang tunggal urube. adat kang mangkono iku asring kataman lara owah. ing têmbe bakal mahanani putra culika dêluya. ing têmbe bakal mahanani putra cukêng rêngkêng jail bakiwit. ing môngka kataman ênêng kongsi kawawa narik wiji. cêpak panggraitane. Manawa ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta drêngki. Manawa ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta rila lêgawa. bawa lêksana. sayêktine sumusuping wiji iya kang tunggal urup. kang mêsthi urubing pramana dadu burêng amarakata. panas baranan. kaping pat lêrêming pôncadriya. ing môngka nuli kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. sumirat amaya-maya. Mungguh warna panukmaning wiji mau. kang mêsthi urubing pramana biru sêmu ijo. bakal linulutan ing akèh. Manawa ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta arda murka puwa-puwa. kaping têlu sarwa sarèh ing panggônda. alus budine. amaya-maya. kang mêsthi uruping pramana biru tuwa muyêg marakata. bèr budi. ing têmbe bakal mahanani putra lantip budine. ing môngka kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kang kongsi kawawa anarik wiji. ing têmbe bakal mahanani putra landhêp panggraitane. . sarwi mêlês. sayêkti sumusuping wiji iya kang tunggal urube. Manawa ana jalma lagi tuwuh tancêbing cipta kadêrêng mardi kabudidayan. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kang kongsi kawawa anarik wiji. dura wicarane. bèr budi. kang dhingin tancêp ênêng êninging cipta. kang mêsthi urubing pramana abang baranang balêrêngi. pratelane mangkene. Ing saupama ana jalma kang lagi tuwuh tancêbing cipta wêlas asih. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. Manawa ana janma kang lagi tuwuh tancêbing cipta mêthuthuk rumôngsa kabênêran ing solah bawane. kang anduwèni daya panggèndènging wiji. nanging bêcik budine. elingan. sapadhane. sarta jatmika. kang mêsthi urubing pramana putih asêmu kuning. dadi ora kêna tinonton saka sawantahing paningal. kajèn marang sasamane. sayêkti sumusuping wiji iya tunggal urube. manut saurubing ciptane. kapindho sirnaning karsa. sayêkti sumusuping wiji iya kang tunggal urube. ing môngka tumuli kêtaman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. sarta pinarcaya ing sasamasama.Ing sarèhning wêwijangane wiji mau padha saka bangsaning alus. kang mêsthi urubing pramana wungu muyêg marakata. kang mêsthi urubing pramana kuning sêmu abang abra baranang. manawa wus nêtêpi pakarti limang prakara iku amêsthi kawawa anon wujud sawantahing wiji mau. nanging kurang lantip panggraitane. nanging rada gêtapan. nanging gêtapan. ing têmbe bakal mahanani putra bodho.

kang luwih kasar manèh diarani balung nom. ing kono diarani ki jabang bayi. manawa kêna dayaning sêsumuk têmah dadi amèr. ewadene samono tumangkare otot lan jêrohan iku kabèh iya saka wahyaning wahyu urubing trimurti. mêsat tumurun tumibèng garbaning rena. dadi samêngko wus campur katêlu. lêgawa. purwane saka lêmbut dadi ana. kang marang tancêbing cipta têmên tarima. anane saka cilik dadi gêdhe. yèn panusuping wiji mau môngsa wêngi kang mêsthi kandêl. Wijining piranti mau kabèh. ora beda karo nalika Sang . kumpul manèh. trimurti nalika wus mangkono diarani pramana. bangsaning bayu iku rong prakara. sapanunggalane. kang kasar-kasar diarani otot. awit urubing pramana rahsa ing wayah iku lagi amèr. lire mangkene. manawa sacumbana kang pinilih wayah sak akhiring wêngi. mangkono ing sajroning ana garbaning biyung. apadene tanduking solah-bawa iki kabèh. tarima. tangkar tumangkare tuwuhan jantung iku dadi jêrohan. mangkono uga barêng kataman sorot sirating pramana. banjur kawit gana manungsa wujude abang. kang alus-alus diarani bayu. awit kataman dayaning adhêm. bayu iku basane otot kang alus. kabèh pirantining raga iku. Bab 8 Tarbukaning Wiji Anyariyosakên tarbukaning wiji. ing môngka tumuli kataman ênêng kongsi kawawa anarik wiji. amarga kataman daya panggêbuging pêpanas. murti iku nalika kataman daya sêsumuking biyung ambabar dadi jêjantung. iya iku kang bakal mahanani balung-balung rêraganganing raga. nalika katampèn guwa garbaning biyung. amarga urubing pramananing rahsa ing wayah iku pupul. karingêt mau uga rêmbêsing mani. pangarangipun Bagawan Palasara ing Ngukir Ratawu. kang dinut salaku jantrane sorote pramana mau. Wiji kang kacritakake ing dhuwur mau manawa panusupe anuju wayah awan amêsthi tipis. taksih miturut suraosing Sêrat Jitapsara. apadene otot sapanunggalane. ing têmbe bakal mahanani putra apura. barêng kataman dayaning adhêm. amère tumuli kawimbuhan rêmbêsaning mani kang tanpa mêtu ing jantung. kongsi tumêkaning bangun. rila. wrêdine isih abang santosane kalawan bayu. tur bijaksana. rahsaning mani kang wus padha sumusup ing gêtih padha kumpul marang ing jantung manèh. iku gêtih kang isih sukci. Ewasamono jantung nalika kêtaman sêsumuking garbaning biyung tumuli kumaringêt. ana ing kono nuli kawawa campur dadi sarahsa nunggal sawarna kalawan pramana. rupane otot bayu sapanunggalane kawawa modod ing salakune dhewe-dhewe. ing têmbe bakal anandhang cipta sasmitaning rahsa. ing kono diarani jabang.Manawa ana sujalma kang lagi nungkul pujabrata. Mulane para sarjana ing jaman kuna. kang diarani roh. Barêng wus antuk satus dina lawase. sayêkti sumusuping wiji iya tunggal urube. tumuli gatra kang minôngka dadi pikuwate sarira. lagi saka têtuwuhaning para bayu bae. Ing nalika sujalma sacumbana kang wus kapanjingan wiji mau mangkene. paramarta. kêna binasakake trimurti. rahsaning mani irêng wus campur kalawan urubing pramana. kang mêsthi urubing pramana ijo nom muncar amaya-maya. têmah darbe daya pangwasa. kang mangkono iku adat asring kêtaman darajating kawiryawan. kang sarta sirat sorote padha manukma marang otot bayu.

apadene nyakra pagilingane para piranti. sarta rêbut daya panggèndèng padha santosane. kang mangkono mau caloning balung kang isih padha lêmês. ingkang badhe tumanduk dhumatêng ki jabang bayi. têmbungipun makatên. ing kono tumuli têmpur kalawan swasana. sarine manukma amor sarasaning biyung. isih jênjêm prêmanêm. ususing pusêr iku barêng kêna dayaning sumuking biyung kawawa kumaringêt. Barêng jabang bayi wus ana rong atus pitung puluh dina. sarta pusêre tarubus bangsaning usus. manawa kêtaman hawaning panas. karingêting utêg mau banyu wêning rupane putih asêmu biru maya-maya. . Barêng wus tumêka rong atus sapuluh dina. têmah mêtu saka lènge garana. padha dayane. ambêgan barêng katarik dening swasana kalah daya panggèndènge. nalikane wêtuning ambêgan kang kapisan mau barêng tangising ki jabang bayi. woworan iya woworan. mangkono purwane ambêgan iku mlêbu mêtu. banyu iku diarani manon.Hyang Purusa duk gumana munggwing madyaning tawang. sarupaning pirantine ki jabang bayi wus padha samêkta. dadi ing môngsa iku rasaning biyung têtêp amor kalawan rasaning jabang bayi. têmah bali umanjing lumêbu manèh. laire ki jabang bayi ana ing ngarcapada barêng lan tarbukane pramana mijil saka jroning jêjantung. Jabang bayi nalika ing môngsa iku. miturut suraosing Sêrat Paramayoga. kêna binasakake tanpa dhahar tanpa sare. cahyaning pramana mau kawawa amadhangi saubênge angga iki kabèh. amung cêcalonaning balung isih padha lêmês. jalantahe mahanani ari-ari. Swasana kawawa narik marang ing jaba. mulane para winasis ing jaman kuna aparing pratikêl. tumuli banjur diêngi. urat iku bangsaning otot kang tarubus saka ing bêbalung. amung karana pêpusêre bae. sarana sinandhingan ing sêga panas. kakaking kulit atosing balung mêsthi kaya ginege. ambêgan barêng wus angêbêki pasung. ing wukir Ratawu. ing kono manawa ora ana bêbayane adat tumuli lair. Bab 9 Wimbuhing Pangraos Amiraos wimbuhing pangraos. wêrdine idham têtêp. Manawa pinuju ana jalma kang ambabar putra ing sadurunge sangang sasi. kang dhinahar amung sarasaning sari-sari kang padha sumaruna ana garbaning biyung. dene gone sare amung kalawan sarèhe bae. kalawan pêncaring pôncadriya. pangarangipun Bagawan Palasara. banjur kumaringêt. kêkandhangane manon iku diarani manik. wus nêdhêng-nêdhênge samêkta. môngka jabang bayi ing môngsa iku. mungguh gone dhahar sarasaning sari-sari mau ora kalawan lesane. kabèh saupakartine piranti. wor siliring angin. manon iku gone ngumandhang ana maripat kiwa têngên. ing nalika kêna panggêbuging pêpanas. pêpadhanging pramana mau barêng tumanduk marang ing utêg. kang sarta isih bisa tarubus sarining urat. banjur dadi adam. kang sarta lakuning bayu lan gêtih sapanunggalane. sawêtuning ambêgan kang tumuli kataman dening daya panggèndènging pramana. padha kuwasane. iku ana bêbasan idham-idham kaworan. Barêng dumunung ana ing kono diarani ambêgan. Ing kono pramana banjur ambabar cahya murup amarakata. kang kasêbut ing bab 2. dadi ing samêngko pramana ngumandhangi apêpadhange dhewedhewe. tumuli padha sumaring têmpuring sari loro mau padha ngumandhang ana ing pasung.

bocah ing môngsa iku wus sêmi dayane pêpenginan. kang dhingin. diarani rong jaman. ing wêktu iku mari kasêbut jabang bayi. anganggo pakartine anyar. ananging isih padha lêmês. dadi solah-bawane mau durung kawêngku ing karsa. bocah kang umur samono mau wus mari kasêbut kumaratu-ratu. awit wus bisa unggah-ungguh. ing kono wus sêdhênge tinandukan dening pamardi wisesa. wus tètèh pangucape. iku diarani nêm jaman. diarani wala utawa bocah wrêdine wala uwal saka pakartine lawas. ing masa iku daya pangwasaning panon durung padha samêkta ing kaanane. utawa kêkarêpan.Manawi ki jabang bayi sampun umur têlung puluh lima dina. amarga tansah kataman dening hawa dayaning bumi. diarani jêjaka kumala-kala. pakartine angga wus têtêp. wus kawawa nancang sarasaning karsa. mulane ing môngsa iku prayoga diawit-awitana sinung wulang pinangkata ing sawatarane. Manawa ki bayi wus umur pitung puluh dina. pôncadriya wus akèh tumangkare. wêktu iku wus mari diarani bocah. kabèh pirantining raga padha wimbuh santosane. Manawa ana bocah wus umur pitu likur sasi. anandhang karsaning rahsa tumangkaring pôncadriya wus sangsaya angrêbda. mulane para brahmana. ing wêktu iku balung utawa otototot wus sêdhêng padha kuwate. awit ing waktu iku sari hawaning bumi wus padha mèlu. ing nalika iku balung sarta otot-otot pirantining raga wus padha santosa. Manawa bocah mau wus umur patang puluh lima sasi. samubarang kang katon anyar kapengin kudu cinêkêl. wus aran limang jaman. wawuha karo sari rasaning thêthukulan kang ing têmbe bakal padha pinangan. ing kono banjur mari diarani bayi. amarga pamangane banyu susu iku luwih gampang dadi ing têmbe bakal kurang panggraitane. mulane padatan Jawa bocah kang umur samono mau disêlamêti aran tumêdhak siti. kang mangkono iku amung minôngka dadi sêsirêping angkara. amung isih salakune dhewe. yèn ana rungon anyar kapengin bisa anirokake. pêncaring pôncadriya wus akèh kaundhakane. Barêng bocah mau wus umur patang atus sangang puluh dina. iya mundhak kaanane. tangkare pôncadriya wus ganêp. iya isih jumênêng bocah kumaratu-ratu. ing kono banjur kasêbut pôncadriya. sarta sakèhing pamirasa wus wêruh beda-bedane. ingatase gone tumitah anèng ngarcapada. ananging bocah ing wêktu iku lagi mangsane kumaratu-ratu. kang kapindho aja nganti kasuwèn gone ngombe banyu susu. lire mangkene. barêng bocah umur têlung puluh nêm sasi diarani patang jaman. yèn wadon parawan kêncur. sarta kulite wus wimbuh kandêl. wrêdine durung wêruh pakewuh. amung santosane para piranti kang padha wimbuh kongsi tumêka umur sèkêt papat sasi. wus kawawa nandhang sarasaning karsa. awit bocah kang lagi umur samono mau nêdhêng- . tumêkane rong atus pitung puluh dina. pêncaring pôncadriya wus samêkta. êmpaning karsa saya arda. ananging durung pati wala. manawa wus umur limang taun têlung sasi. watêke kang mangkono mau sayêktine adoh lêlarane. yèn wis widagda dèn alêmbanaa. amarga wus mari abang. amrihe rong prakara. ing kono diarani bocah dêmolan. pirantine badan sangsaya wimbuh kasantosane. balung utawa otot pirantining raga kabèh padha wimbuh santosane. iku diarani sajaman. têtêp aran jaman gêdhe kang kapisan. kang mangkono iku amung minôngka pandhangiring panggraita. anartani panguripaning bocah mau. pratôndha bocah ing wêktu iku wus dhamang pandulune. dadi mung kasêbut bayi bae. tumindaking wulang winor ing pangudang. amarga panukmaning sari hawaning bumi sangsaya warata. iku aran têlung jaman. iku prayoga winulanga ing tata parikrama sawatara. manawa anyapih putra yèn nuju wêktu iku. kulite awit marang abang.

wus mari kasêbut jêjaka kêmala-kala. pratandhane mangkene. gêni. diarani jêjaka. yèn ing ngarcapada buron kang kawilang gêdhe dhewe gajah. sapira dhuwuring kayu kang kawilang dhuwur dhewe. ewadene trimurti gone manukma ing kono ora sêsak. sanadyan sato-sato manuk kewan. tarbukaning urip. yèn wus ing môngsa iku gone nandukake wimbuh-wimbuhing piwulang. pratandhane mangkene. diarani jaka birai. apadene gêni. bêbasane marojol ing akêrêp. Manawa wus tumêka ngumur limalas taun punjul limang sasi. ewadene trimurti gone manukma ora cupêt. utawa cinaritakake sakèhing lêpian kuna-kuna. gone karsa nyuda ajêging kodrat wiji kang ala. Sanadyan uriping dumadi iki. aja kang manungsa. utawa adhêm. dèn araha salintire dhewe. wrêdine alus paraèhane. utawa angin. kang mangkono mau iya saka istiyare para bijaksana. karodene manèh sapira lêmbuting buron gurêm. lan manèh angin. jinalaran saka kêdhap cipta sasmita. kaya ta ananing banyu. apadene thêthukulan sapanunggalane. lanang wadon akèh kang padha kapiluyu. upamane kêmbang lagi nêdhêng mêkare. sarana saka trimurti kabèh. kang mangkono iya saka prabedaning piranti. wus têtela anduwèni hawa panas lan adhêm. punjul ing adhuwur.nêdhênge tumangkaring angkara. durung bisa madhani akale manungsa kang bodho dhewe. suprandene bisa mahanani panas. ki jaka wus diarani adiwasa. Manawa wus tumêka ngumur salikur taun. . Trimurti iku wus têtela alus-alusaning sabawana iku kabèh. sanadyan angin bangsaning kêkês. mulane ing wêktu iku yèn arêp nandukake wêwulang kudu kalawan sarèh. yèn ora tumuli pinapas. mulane prayoga disalèwèngake marang upakarti. mulane ki jaka ing môngsa iku. sayêkti padha kataman panukmaning trimurti. ing Mamênang têmbungipun makatên. sanadyan bangsaning panas suprandene bisa mahanani banyu. ora marojol saka panukmaning trimurti. iku diarani jaman kaping têlu jaman gêdhe. muncaring panon mau amimbuhi sunaring guwayane. suprandene iya anduwèni hawa panas. angin. kang anyar dinulu kapiluyu. diarani jaman kaping pat. awit manungsa iku kadunungan lantip ing panggraita sarta winasis amardi budi. wrêdine durung ajêg karsane sarta tansah salin-sumalin kêkarêpane. Mungguh kauripan ing sajagad iki kabèh. ewadene trimurti gone manukma ing kono ora kêna logron. Bab 10 Miraos Upakartining Raga Amiraos upakartining raga ingkang dados tartubukaning rêrigên solah bawa. saisèn-isène kabèh. iya saka ing kono. Manawa jaka mau wus umur sapuluh taun punjul nêm sasi iku wus kasêbut ing jaman gêdhe. banyu iku tur bangsaning adhêm. lire mangkene. kewan kang wus winilang lantip dhewe akale. miturut sêrat Darmasonya pangarangipun Bagawan Yogiswara. bêbasane êndi kang têmbe rinungu iya ginugu. ing kono wus têtêp manungsane. ananging kang kalêbu pinunjul dhewe amung manungsa. bumi. ing têmbe mêsthi tuwuh kamurkane. mangkono manèh bumi. sanadyan banyu. wêninging panon lagi nêdhêng muncare. mardi wimbuh ing kagunan. wrêdine sirna adining warna. trimurti iku gone manukma ora ngêmungake bangsaning urip bae.

dayaning bayu otot balung sungsum mau kawasa ngêningake pôncadriya. manawa kewan sapanunggalane ora ana samono. sarta banjur kawawa angubêngi sakubuking angga iki kabèh. Bab 11 Upakartining Otot Amratelakakên upakartining otot ingkang sami tarubus saking jantung. Iku uripe prasasat êlung bae. kajabane balung kang dadi untu. têrkadhang anduwèni lara budhêg sarta bisu. dene kang saka utêg padha diarani otot bae. mungguh otot rong prakara mau padha andarbèni upakarti dhewe-dhewe. mungguh beda-bedaning piranti mau kapratelake kaya ing ngisor iki. Otot lan bayu iku tarubuse saka rong prakara. Sucining gêtih mimbuhi dayaning bayu otot balung sungsum. lèrèhing karsa anajêmake urubing pramana. iya akèh panggraitane. kang dhingin saka ing jantung. kang mêsthi bodho ing panggraitane. lêbu wêtune ing mêngko wus campur dadi têlu. sarta kêna hawaning bayu. kapindho saka ing utêg. pangarangipun Bagawan Yogiswara. Ambalèni kodrat lakuning gêtih mau manawa jalma salumrahe bae. padha mêncar manut salakune dhewe-dhewe. iya iku diarani gêtih sukci. amêsthi luwih ing kabudayane. Mani kawasa anucèkake gêtih. ananging ilining gêtih mau ora dadi sawiji. Sarèhning napas kawasa anglèrèhake êmpaning karsa. ing môngka bêbalung mau kurang saka rong atus têlulas. ana ing kono mau padha tumanduk ana ing panon. barêng wus tumêka ing kono salin rupa irêng. Sakèhe balung mau padha dadi lêgawaning panon. kaya ta jantung iku kawasa tarubus tatuwuhaning otot kang saka utêg têmpur ing pramana. mulane rupa irêng. panon iku lêgawaning pramana. sukcining gêtih iku amratandhani adêging trimurti. saka ing utêg. kang saka ing jantung padha diarani otot pramana. awit mêtune saka pancuraning jantung. mulane bangsaning urip kalêbu bodho dhewe. têmpuraning gêtih iku. ing kono banjur campur karo mani. iku wêtuning gêtih kang saka pancuraning jantung kang sisih kiwa. punapadene saking utêg. kang kiwa rupane abang. cumawis ing kamulyane. Pramana iku kawasa mahanani mani. Bêbalunging manungsa kang lumrah iku kabèh rong atus têlulas. têmbungipun makatên. Kang mangkono iku kêna sinêbut adêging trimurti manèh. tansah angêgungake tancêbing cipta kang wêlas asih. têmah dadi abang manèh. awit kataman dening panasing panon. apa manèh bangsaning bêburon gumrêmêt kang uripe tanpa balung kaya ta: lintah rêsrêspoh. panon iku kawasa mandum upakartine patang prakara. kaya ta: . Beda uriping thêthukulan iku padha tanpa bêbalung kabèh. tumêkaning utêg amung abang asêmu kuning bae. dêlinge pôncadriya bisa nyarèhake lakuning napas. utawa cacing. amêsthi arupa putih sumunar kuning amarakata. ing Mamênang. Manungsa manawa tansah madêg trimurtine. kang tansah anyakra panggilingan.mangkono uga kewan kang bodho dhewe akale iya ngungkuli sakabèhing thêthukulan. Beda manungsa kang mardi sirêping hawa lan nêpsu. dadi têtelane dumadi iki êndi kang akèh balunge. Tajêming pramana kawasa narik sari sarasaning jagad raya. dene ilining gêtih kang wus rupa irêng mau tumuli anjog bolongane jantung kang têngên. miturut suraosing Sêrat Darmasonya. adat adoh lêlarane lan cilakane. Ing saupama ana manungsa balunge luwih saka rong atus têlulas.

grênêging panon kataman ing otot-otot kalawan bêbalung. saupama upakarti patang prakara iku yèn nganti gothang salah sawiji. iku tumuli katampan ing karsa. Otot pramana iku lêngkape saka adon-adon têlung prakara. utawa kurang. kaya ta upamane kang lagi tinuju ing sasmita solahing tangan têngên. pratandhane mangkene. kang mêsthi kurang santosa. kang mêsthi dadi sabab. wêninging panon kawawa anukulake panggraita. waya têgêse banyuning pramana. maruta têgêse angining pramana. Kaya ta: otot pramana. pratelane mangkene. utawa pelo. pandulu. thukuling panggraita kawasa anuwuhake waskitha. utawa nyasmitani apa sagrênêge. jalma kang mangkono iku adoh kasangsarane. têmah kawawa amolahake raga. sarèhning panon durung nanggapi. jalma kang kataman wahyu iku kang mêsthi banjur lêpas pangrasane. môngka adon-adon têlu iku kongsi bisa gothang utawa salah ing patrap panusupe. Sabab patang prakara iku. pangrungu. iya dadi sabab budhêg. iku gone tarubus ora ngêmungake marang ing utêg bae. pratandhane jalma kang wus kataman cacat kaya ing dhuwur mau. ewadene manon iku manawa kurang samêkta lawan tumusaning otot pramana. awas paningale. iya dadi sababing gêndhêng. Kaya ta sasmitaning cipta kang arsa ngobahake raga. maruta. lire mangkene. saupama patang prakara mau ora kawawa nandhang sarahsaning karsa. yèn kang kabênêr gothang otot kang dayane pangucap. lêngkape upakarti samono mau. pratitis pamicarane. sayêkti ora bisa anuhoni marang sasmitaning cipa mau. manawa durung samêkta lan dayaning panon iya ora kawawa calathu. Pratelaning otot pramana. Nala têgêse gênining pramana. dadi sabab bisu. kang iku mêsthi dadi sababing kabuwanên. kang mêsthi amimbuhi daya wêninging panon. iya tangan têngên kang kawawa molah. sarta lamur. pratelane mangkene. awas pamiyarsane.pangambu. banjur tumanduk marang panon. Dene otot-otot kang tarubus saka ing utêg. Beda karo kang lêngkap adon-adone. mangkono ing sapiturute. pangucap. gone mandum pakartine patang prakara mau sayêkti kurang daya. mangkono manèh otot pramana. yèn adonadone gêtih kurang samêkta. pandulu. iya mangkono uga. pangrungu. kang mangkono iku saka kurang lêngkap adon-adoning panon. manawa ana jalma kang lagi turu môngka katindhihên. thukuling waskitha adat kawawa narik ing wahyu. maruta. waya. dadi raga isih ora kuwawa nglawani. waya. Manawa kang kabênêr gothang otot dayaning pangambu. Mungguh panon gone ora kawasa nanggapi sasmitaning cipta mau. kang mêsthi suda ing kabudidayane. nala. Dene yèn kang kabênêr gothang: otot dayaning pangrungu. sapira ciptaning sasmita gone ngajak tangi. sanadyan sakèhing jêrohan sapanunggalane iya padha kataman tarubusaning otot pramana. kang pancèn dayaning padhanging pandulu. sayêkti padha kasandhang dening rahsaning panon. kaya ta pangucap. têlu iku padha campuran anukma anut salakuning gêtih. kaanane uga angêbêki angga iki kabèh. . pratelane mangkene. apadene pangambu. sababe mangkene. môngka pratelane têlung prakara iku mau ana kang gothang. môngka kabèh otot kang tarubus saka ing utêg iku padha kawawa nandhang rahsaning panon. cêpak kamulyane. apadene banjur tumancêp ana ing jantung sarta jêrohan sapêpadhane. apa kang kabênêr tinuju dening sasmitaning cipta. putus panggandane. apadene kadayan panukmaning: nala.

amêsthi adarbe supêna. tajêming urub iku mau kawawa ngênêngake mani. mulane ana supêna awite mangkene. sucining gêtih kawasa madhangi panon. awit gêtih kang durung winimbuhan panukmaning mani iku sayêkti ora kawawa nandhang sarasaning panon. amèring panon wus pulih kumpule. Bab 12 Kawontênaning Pramana Mungguh pramana iku mau uripe amung kalawan cahyane pribadi. ananging êmpaning tanduk sarênti. mulane kuwasa ningali kaalusaning wujud iki kabèh. pôncadriya padha pêncar. ing sawijining môngsakala. kang sarta amirasa kaalusaning gônda. kuwasa andayani wêninging panon. tumangkaring karsa padha jênjêm. apadene balung-balung sapanunggalane. kang tumanduk marang mani. panganggitipun Bagawan Yogiswara. Ing nalika raga iku têntrêm. rasa pangrasane cipta ayêm. mangkono mulane turu iku ora kawawa calathu. pupuling panon jênjêm. arda tumangkar ing karsa kawawa molahake urubing pramana. ing Mamênang. gumêlaring pêpadhang têmah padha pupul. padha cumithak ana ing panon. trêkadhang . lumèngsèr marang karsa utawa marang ing panon manèh. ing kono tarbuka adêging trimurti manèh. mungguh kang dadi sabab. ora kawawa ngobahake ragane. urubing cahya kang tumanduk marang ing utêg. talingane wus kawawa rumungu. apadene amijilake sabdane. Mangkono mulane ing wêktu iku raga lawan wacana durung padha kawawa. wêninging mani kawasa anucèni gêtih. lêbune kabèh kaalusan mau. padhanging panon kawasa mahanani sagung kaalusaning wujud. pupuling pêpadhang mau tumuli gana dadi putih maligining angga pramana. ana uga jalma kang nglilir saka turu. amung lesane durung calathu. kang dadi sabab bisa anendra iku mangkene. mulane mangkono awit pakêcapaning calathu iku kudu kalawan dening otot lan balung. apadene angrungu. pêncaring pôncadriya têmahan tumuli têntrêm. dadi balining kukudan rasa panukmaning mani mau durung kawawa amartani sakèhing otot. pramana wus padha gingsir. nalika raga ing wayah awan ginêbug dening daya hawaning pêpanas. pêncaring pêncadriya têmah amahanani amèring panon. apadene ragane bisa molah iku uga linawanan dening otot lan balung. nanging urubing cahya mau kawawa amèr. Anyariyosakên kawontênanipun pramana. ing têmbung Jawa kang mangkono iku diarani tindhihên. jênjêming panon têmahan kawawa narik sarining mani kang wus padha manukma ing gêtih. sudaning pêpadhang sabarang kang kadulu. ing nalika ngalilir kumpuling sari sarasaning rasa. durung kataman marang panukmaning mani. ingatase ngarcapada iku. tindhihên iku kêna sabab mangkene. têmbungipun makatên. padatane wong lagi tindhihên mau mripate wus kawawa andulu.Ing satêngahing jalma kang lagi nêdhêng anendra. kang marang angkara. kang wus padha cumithak ana ing kono. granane wus kawawa ngambu. barêng tumêkaning kataman dening daya adhêm. iya iku kang padha katingalan ana alaming pangimpèn. kang karungu. amèring panon kawawa mahanani ardaning karsa. mangkono mulane supêna. mungguh purwane ana supêna saka nendra. apadene kuwasa amiyarsa kaalusaning swara iki kabèh. dene sari rasaning karsa kukut tumamèng pramana. kuwasa amimbuhi daya sucining gêtih. awit padha katon lan panukmaning sari sarasaning mani mau. taksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. pramana barêng wus kasamêktan dening kukudaning sari sarasaning karsa. angambu. môngka sagunging otot lan balung. lire mangkene. urubing pramana kang marang angkara iku kawawa nyuda padhange. aluse kang padha kalêbu. Ing nalika tansah kataman daya rêrubaning karsa. urubing pramana wus jênjêm. dadi loro-loroning atunggal. iki kabèh. kang kaambu.

dene sabab kang saka ing jêro. tur akèh salang surupe. ing sapiturute. mangkono ing sapiturute. . loro tancêbing cipta marta tarima. wimbuh pupule uga wimbuh jêmbaring pêpadhang. pratelane mangkene. loro adhêm kang saka ing jaba utawa saka ing jêro. kawawa amimbuhi pasucèning gêtih iku manawa sukci lakune mêsthi lêstari. lêsahing raga ora kawawa nyêmbadani panggrênêging karsa. iku mratandhani manawa uriping raga iku wus kêbak urubing pramana. Mangkono uga. lire mangkene. Wêninging panon kawasa andêlingake panonton. kang mêsthi bisa mahanani pupuling pramana. pratelane mangkene. gêtih iku manawa ora sukci lakune kurang lêstari. êmpaning karsa sayêkti akèh tumangkare. adoh ngapurane. kaya ta manungsa kang lagi bagas kawarasan. santosaning raga kawawa nyêmbadani grênêging karsa. kuwasa bisa mancala warna. iya lumayu. Dene amère pêpadhang kang tumanduk ing mani ora katata mahanani sucining gêtih. kang mêsthi ora bisa nyêmbadani. lêrêming pôncadriya kawawa anyarèhake karsa. iya mèlu irêng. pôncadriya akèh bawure. kang mêsthi iku dadi sabab amèring pramana. mèlu rupa abang. Mungguh pêpadhanging pramana mau. rupa irêng. tumangkaring karsa kawawa migarake panggraita. kêna sabab ing rong prakara. êmpaning paningal kurang cêthane. kang mêsthi dadi sabab amèring pramana. kinèn anjêjunjung iya anjêjunjung. pratelane mangkene. kang dhingin panas saka ing jaba. Kaya ta panasing masa awan. yèn gêtih kurang lêstari lakune. padhane kayadene pangilon mangkono. urubing pramana iya mèlu warna putih. manawa panuju amèr sayêkti kurang padhang urube. anuwuhake dayaning panggraita. aningali rêrupan putih. iya iku kang diarani sabab saka ing jaba. kuning mèlu kuning. iya kurang wêninge.pupul. Kaya ta manungsa kang lagi lêsah ragane. kinèn lumayu. ing saupama pandulu iku. upamane kayadene banyu kang wus ngêbaki sakubuking jêmbangan. yèn amère sawatara. manawa aningali sakèhing kawujudan kang katingalan. manawa amèr akèh sudane pêpadhang iya akèh. manungsa kang lali wigar graitane adat cêpak nêpsune. manawa abang. mêngkono padhane. dene adhême masa wêngi. iya banjur kawawa nyambadani laku. jêmbaring pêpadhang mau kang tumanduk marang ing utêg kawawa anartani wêninging panon. kawawa amahanani santosaning raga. apa sasmitaning karsa mau. dêlinging panonton kawasa anglêrêmake pôncadriya. tumraping panon. dene yèn pinuju pupul. kinon lumaku anjêjunjung sapanunggalane. sudane iya amung sawatara. môngka antuk sasmitaning karsa kinèn lumaku. utawa saka ing jêro. Dene padhanging pramana kang tumanduk marang ing mani. Dene amèr pupuling pramana kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. tibaning pêpadhang sayêkti jêmbar. kang antuk sasmitaning karsa. siji êmpaning angkara murka. môngka kajogan banyu manèh kang mêsthi baludak. tumrape marang raga lêsah. kang mêsthi mahanani pupuling pramana. Dene urubing pramana kang lagi amèr tumanduking marang utêg kurang padhange.

urubing pramana saya wimbuh antênge. Tumêkane jam 7 esuk. êmpaning karsa sirêp tumangkare. manawa katancêban cipta marta sayêkti amimbuhi katêntrêmane. pôncadriya ing masa iku isih maligi apa saanane dhewe-dhewe. nanging êmpaning pangrasa wus prasasat ora beda. prabawaning bagaskara wus angawit-awiti panas. pêncaring pôncadriya sangsaya ngrêbda.Bab 13 Beda-bedaning Raos Amratelakakên ingkang dados sabab bedaning raos. ananging kang kacaritakake ing dhuwur iku. dayaning salira kawawa mawèh adhêming pangrasa. 10 bêngi rasa pangrasa wus suda . urubing pramana wus angawit-awiti antênge. tumêkane jam 5 utawa jam 6 sore wus prasasat padha bae. sarupaning sari hawaning jagad wus padha tumular. ananging wayah iku. sarupaning hawa. dadi êmpaning rahsa pangrasa sêmu sulêg. têmbungipun makatên. tumêkane wayah jam 3 wêngi saya wimbuh. barêng tumêkane jam 8 esuk. tumêkane wayah jam 11 awan. pandulu. ananging wêninging panon isih muncar. ananging sarèhning wanci iku arêp anampani pêpêting wêngi. tumêkane jam 1 utawa jam 2 wus prasasat padha bae. wêninging panon wus mari muncar. rasa pangrasa anduwèni ruwêt rêntêng. êmpaning karsa saya tumangkar. pangrasa anuwuhake panggraita. êmpaning karsa ngawit-awiti tumangkar. saupama katancêban utawa kawuwuhan dening cipta arda angkara. ewasamono ing wayah mau manawa panuju kataman dening tancêp martaning cipta. wêninging panon angawitawiti muncare. dene ing wayah iku manawa katancêban cipta marta iya suda. Tumêkane jam 3 awan. Mulane mangkono awit durung padha kêtaman sarining jagad iki kabèh. wêninging panon kawawa anêntrêmake karsa. sangsaya andadi. prabawaning cahya kawawa amimbuhi dayaning mani iya iku anggone anucèni gêtih. antênging urub amimbuhi prabawaning cahya pramana. sucining gêtih kawawa amimbuhi dayaning salira. barêng tumêkane wayah jam 4 wêngi kongsi jam 6 esuk. jam 9. maligining pôncadriya kawawa amêningake panon. pêncaring pôncadriya sangsaya suda. barêng tumêka jam 12 awan. kabèh kang padha pupul mau ngawiti amèr. yèn kataman ardaning angkara iya ngrêbda. dayaning pêpanas wis ngawiti suda bantêre. anggènipun tansah anyakra pagilingan ing sadintên-dintênipun. apadene kumaraning jagad iki padha pupul kabèh. têntrêming karsa angantêngake urubing pramana. barêng tumêka jam 4 saya wimbuh. miturut suraosing Sêrat Darmasonya. pangrungu. ing Mamênang. tumanduking hawa sarining bumi saya akèhe. rasaning pôncadriya wus padha pêncar. wêninging panon sangsaya muncar. êmpaning karsa saya wimbuh sarèh. apadene barêng tumêkane jam 10 iya saya wimbuh undhake. kang mêsthi rasa pangrasa kawawa pulih kaya wayah jam 6 esuk. tuwin pangraos. iku lagi nêdhêng-nêdhênge masa adhêm. ayêmingadhêming. Tumêkane wayah jam 7 sore. pupuling kumara iku anuwuhake têntrêming pangambu. uga ana undhake sawatara. Manawa wayah jam 2 bêngi. utawa wigar urubing pramana isih antêng. rasa pangrasa yêkti bali kaya wayah jam 12 awan mau. dayaning pêpanas wus padha sirna. dayaning pêpanas angawit-awiti bantêre. mulane durung duwe upakarti ruwêt rêntêng. cipta kang ora kawoworan ardaning angkara murka sapêpadhane. rasa pangrasaning angga nêdhêng-nêdhênging mêgar. barêng tumêka wayah jam 8. urubing pramana wus mari antêng. ananging êmpaning pangrasa wus ora beda. pangarangipun Bagawan Yogiswara.

êmpaning karsa wus lêrêm. têmbungipun makatên. kang padha antuk panasing srêngenge. kang mêsthi saka mangkono mulabukane. awit grênêg kang wus tumanduk iku. sawênèh marang thêthukulan. dirikat gonmu padha angruwat sarupaning grênêg kang marang candhala murka. dene ing wayah iku saupama kataman tancêbing cipta arda angkara. hèh para siswaningsun. apadene marang sato-sato sapêpadhane. swasana iku kang kawawa amratelakake. Mungguh beda-bedaning rasa pangrasa. ana kang marang kewan. barêng tumêka wayah jam 12. mulane amacak pustaka.ruwêt rêntênge. iya wus ora bisa mingsêt surasane. kaya ta manungsa kang sinêngitan dening wong akèh apadene cinakot ing sato kewan. wêtuning napas iku banjur kêtaman swasana. ingkang sampun kinarang dening Sang Prabu Anyakrakusuma. kabèh sarupane kang padha katitipan sarahsaning cipta candhala murka iya mahanani candhala murka. wêwarah upakartining raga marang sarupaning manungsa ing jaman Asiyha. iku anduwèni wahana dhewe-dhewe. yèn tinimbang karo jaman kang padha kapering kalawan . ana umanjing ing manungsa. sayêkti bakal bali kaya ing wayah jam 3 sore mau. wêtuning napas banjur katampan ing swasana. 1 bêngi rasa pangrasa wus ilang ruwêt rêntênge. iku yèn kongsi andadi. ing sajagad iki kabèh. bangêt gone amêling. narendra ing tanah Arab. sapêpadhane. banjur katarik dening wêtuning napas. têmbunge mangkene. pangarangipun Kangjêng Nabi Mukhamad. kang sarta kayu sapêpadhane. miturut suraosing wêwarahing sêrat pêkih. marang kang anitipake mau. pratelane kaya ing ngisor iki. Bab 14 Wêwahan Paedahing Badan Anyariyosakên upakarti ingkang dados paedahing badan. Kaya ta grênêging cipta kang marang candhala murka sapêpadhane. tur parama ing ngèlmu kodrat. kang padha katancêban arda utawa marta. Beda grênêg cipta kang wêlas asih. Kangjêng Nabi Mukhamad iku manungsa waskitha. iku kang binasakake tôndha patra liru nama. awit bumi ing tanah Asiyha iku bangêt panase. sarta ora pêdhot gone mardi budi. apadene sarupaning thêthukulan. wêninging panon wimbuh muncare. Kangjêng Sultan Agung ratu binathara ing nuswa Jawi. ana umanjing marang manungsa ana kang marang sato kewan. sabab swasana iku kang kawawa amratakake ing jagad iki kabèh. sayêkti kawawa tumanduk marang ing panon. yèn wus tumanduk ing panon iya kêtarik dening wêtuning napas. iya bisa kawawa tumanduk marang ing panon. yèn wis tumanduk ing panon. kayadene papan kang wus tinulis. nganti tumêkane wayah jam 2 bêngi iku wus bali kaya kang wis kapratelakake ing dhuwur mau. urubing pramana saya jênjêm. pôncadriya wus maligi sakodrate dhewe. yèn kongsi andadi. sarupane kang padha katitipan cipta kang marang wêlas asih kang supaya antuk sih kawêlasaning jagad iki kabèh. sanadyan tibaa ing ngêndi-êndi. Mulane Bagawan Yogiswara ing Mamênang. manawa katancêban cipta marta saya wimbuh. aja kongsi bisa tumanduk ing pêpanonira. Tumêkane wayah jam 11 bêngi.

dadi wêwarahe agama rasul mau têtêp amurih rahayuning sarira. gêtih kang wus panas mau tumuli anjog umanjing ing jantung. mangkono pralambanging jiwa. ing wanci iku wêwarahing agama rasul. paedahe mangkono mau amulihake pupuling jiwa kang awit amèr. kodrating jiwa lagi nêdhêng amère. têgêse ngumbar karsa kang akèh-akèh. paedahe iya kaya ing dhuwur iku mau. kang lêngane amung pancèn kanggo sawêngi. kang supaya awèt kasantosane gone padha dadi kêkandhanganing jiwa. tumêkane jam 5 esuk. paedahe salat subuh iku rong prakara. awit otot kang padha kaku iku ora nglastarèkake lakune gêtih. beda karo otot kang ajêg lêmêse. utawa adusa jinabat pisan. sarining jiwa durung kawawa padha jêbus saka ing raga. paedahe iya kaya ing dhuwur mau. manungsa kang adoh lêlarane iku manawa ora kêna sambekala adat dawa umure. kang mangkono iku paedahe anyênyuda amèring jiwa. paedahe uga kaya ing dhuwur mau. ing nalika jam 3 wêngi. manawa wus tumêka antaraning wayah bangun raina. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat luhur. amarga dadi sarana pêpulihing jiwa kang tansah sumaring ing sadina-dina iku. wijiling gêtih kang panas mau tumuli tangkar-tumangkar tumulare angga iki kabèh. paedahe kaya ing dhuwur mau. asating lênga urubing diyan tumuli sirna. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat mahrib. amarga kataman dening daya kang sangsaya adhêm. awit jiwa kang ora kalong-longan sarirane. sarampunge sêsuci tumuli pinurih sêmbahyang diarani salat subuh. jiwane isih padha pupul. ngasar kodrating jiwa wus angawit-awiti pupul. Ing wayah sirêping srêngenge. kayadene ing wayah bangun. ijih wutuh titipaning trimurti. amarga wus kataman ing hawa adhêm. ing kono wêwarahing agama rasul. mungguh wulang pangruktining raga mau prêlu bangêt. tumêkane saantaraning wêngi kalawan rina. ing . kayadene urub-urubing diyan. panon iku manawa kurang adhême panase kawawa nartani ilining gêtih kang padha lumaku ana laladaning utêg. aluming mani têmah ora kawawa mawèh sukci. sumuking jantung nalika kataman dening panasing gêtih kawawa ngalumake mani.sirating srêngenge. padha kinèn asêsuci kayadene kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. awèt santosane. iku ing têmbe têkane jaman kamuksan. ing wanci iku wêwarahe agama rasul. ingatase jalma ing jaman panas. Tumêka wayah jam satêngah papat. kodrating jiwa wus nêdhêng pupule. paedahe ngrikatake pupuling jiwa. Kang wus kasêbut ing dhuwur mau wêwarah pangruktining raga ing mêngko ana wêwarahing agama kang tumrap marang upakartining cipta. anglêmêsake otot kang padha tumanduk ing badan iki kabèh. malah angungkuli nalika ginêbug ing masa panas mau. ing wayah jam 12 awan. ing wanci iku wêwarahing agama rasul. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat ngisa. padha kinèn asêsuci kayadene kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. gêtih manawa kurang lêstarine lakuning gêtih ora kawawa mawèh adhêming panon. wêkasan dadi lara panas. mulane wêwarahe agama rasul. Ing saupama manungsa kang padha dumunung ana ing tanah panas iki. kang mêsthi adoh lêlarane. môngka kongsi kurang panguktining badan kang mêsthi cêpak lêlarane. uriping urub mau beda karo yèn diupakara pinurih samadya bae. ing wanci iku wêwarahe agama rasul. sêmbahyange ing wêktu iku diarani salat ngasar. padha kinèn asêsuci kayadene wayah kang wus kapratelakake ing dhuwur mau. wong cêpak lêlarane mau adat ora bisa dawa umure. Kaya ta cipta kang pinuju arda. isih lêstari gone manukma ana ing gêtih. padha andikakake sêsuci kalawan banyu. padha kinèn asêsukci. lumrahing jalma jamaning tanah panas. kang mêsthi lêngane kanggo sawêngi. kodrating jiwa wimbuh pupule. kang ngumandhang ana ing raga iki. lire mangkene. pirabara kanggo luwih satakêre. saka kagêdhèn urube kang mêsthi andadèkake gêlising asat lêngane. kang dhingin. iku jiwa wis awit amèr. iku sabab amèring jiwa.

pangarangipun Bagawan Yogiswara. diarani bumi Aprikah. Ananging kang padha dumadi ana sakiduling sagara jinêm kang mêsthi isih padha dawa umure. ing Mamênang têmbungipun makatên. manawa têmbung Jawa diarani madyapada. wêrdine têlung golongan. dadi hawaning sagara jinêm mau wus prasasat ora bisa sumaring. pinardi aja kongsi pêdhot pujine. Mangkono uga kang padha dumadi ana ing jaman têlung gotra mau. kang sagotra dumunung ana jagad sisih lor. Ing sagara jinêm kang sisih lor. wahananing watêk kang sarta budayane. diarani atas angin. iya beda-beda karo jalma ing samadyapada. saka jagad kang lor. Ing jaman samêngko bumi têlung gotra mau binage dadi têlu. mulane mangkono awit saka adoh karo sasipataning srêngenge.sajrone sêmbahyang utawa sawise. antarane kono mau luwih saka adhême. . wêwatêkane dumadi ing tanah kono mau isih padha anuhoni ing sabare. kaya ta: jalma kang tuwuh ana jaman atas angin kang lor wêwantuning watêk apadene têpaning kabudidayan. 2. ing têmbung Jawa isih diarani sagara jinêm. mangkono uga para sato kewan. wêwantuning wêwatêkan sarta êmpaning kabudidayan. kang mêsthi beda-beda. pratelane kaya ing ngisor iki. dene antarane tanah kono kang wus kapering kidul dhewe. 3. jaman madyapada. 2. tumangkaring karsa iku manawa sirêp kang mêsthi kawawa mawèh martani cipta. dadi sagotraning bumi kang têngah mau kauripane saka antuk dayaning angin. iku wus padha kataman dening dayaning panasing srêngenge sawatara. ora padha karo jalma ing atas angin kang kidul. mulane madyapada mau ora kaperang dadi loro utawa têlu. kang sagotra dumunung ana têngah. mulane mangkono awit saka êmpaning sari hawa gone nartani panguripan tumrape kang mêtu saka ing tanah adhêm. kang sagotra dumunung ana kidul arane uga atas angin. arupa bumi banyu. kang sarta jêmbar kabudidayane. dene sagotraning bumi kang kidul. tumangkaring karsa durung pati akèh. sasipatane kaanan iya beda-beda. wêwatêkane sarwa tarima sarta rila lêgawa. mangkono pupuling jiwa wus kawawa amèr sawatara. Bab 15 Gumêlaring Siti Anyariyosakên gumêlaring siti. marga saka ciliking bumi. uga kaperang dadi têlu. Dene sagotraning bumi têngahing samêngko diarani Asiya. kalawan tanah panas iku beda-beda. bumi Ostroliyah. siji diarani bumi Eropah. arupa bumi banyu. kang mangkono iku mau andadèkake sarana dawaning umur. rong prakara. utawa jagad kang kidul. surasane layang Darmasonya iya wus anyatakake manawa bumi kang tuwuh ing jagad iki kèhe pêpitu. manawa ing têmbung Jawa diarani sagara jinêm. diarani tadhah angin. dadi tumangkaring karsa ora pati akèh. yèn têmbung Lônda diarani nurpul. Gumêlaring bumi kang padha dumunung sajroning jagad iki kèhe têlung gotra. dene paedahe pêpuji iku mau anglêmpêrake tumangkaring karsa kang akèh-akèh. ing sakubênging donya miturut suraosing Sêrat Darmasonya. budine mungkul sawiji. akèh pupule. yèn ing têmbung Walônda diarani pul. sapêpadhane kayadene raga kalawan adhêming banyu iku. kalêbu sagara jinêm loro mau. kawasa ngumpulake jiwa. 1 bumi Amirikah. tur adoh marang upakartining cipta drêngki. amarga kauripan ing tanah kono iku kaananing jiwa arang amère.

sarta daya bantêring maruta. têksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. kalawan ing atas angin kang lor. kawawa mêsat ngumandhang ana madyantara. Apadene sagotraning atas angin kang kidul. tuwuhing cipta kang akèh amung marang kadrêngkèn utawa panastèn. . kang mêsthi kawawa amèr. arang pupule. amèring pêdhut lan ampak-ampak mau. dene têtakêrane ngumur kacèke iya ora akèh. êmpaning karsa padha tumangkar. wêkasan dadi bodho. amèring jiwa wus ana wimbuhe sawatara. wêwatêkane dumadi ing tanah kono mau iya isih anuhoni katêmênane. awit atas angin kidul. mulane wêwatêkane padha rupak-rupak. apadene amimbuhi daya pikuwating manungsa. karsa iku manawa nganti tangkar-tu Bab 16 Sarining Cêcamboran Anyariyosakên sarining cêcamboran ingkang anartani daya panggêsangane sawêrnining têtuwuhan. karo umur-umurane manungsa ing atas angin kang kidul dhewe. kasipat bangêt karo hawaning srêngenge. ing têmbung Jawa banyu kang tiba saka madyantara iku diarani udan. pratelane mangkene. dene kang kasar diarani ampak-ampak utawa pêdhut. kang sarta sato kewan. Mungguh sarining bumi kang padha cêcampuran iku. yèn kaamèrên kawawa anuwuhake karsa kang akèh-akèh. iku hawa panasing srêngenge luwih bantêr. amung pasahing kalantipan bae cêpak atas angin kidul. pêdhut lan ampak-ampak iku mau kawawa pupul. lêpas-lêpas panggraitane. môngka pêdhut utawa ampak-ampak iku manawa kêna dayaning srêngenge padha kawawa amèr. amèring mêndhung iku dadi banyu. barêng banyu wus kakênan dening daya panggèndènging pêdhut lan ampak-ampak. sapanunggalane. Dene bumi samadyaning madyapada mau. pupuling pêdhut lan ampak-ampak. apadene êmpaning karsa wus tumangkar sawatara. iku wus awit kataman dening hawa panasing srêngenge. têmah andarbèni daya panggèndèng kawawa anarik banyu kang padha ngumandhang anèng swasana. kacamboran dening sari pêpanasing srêngenge. kang sarta jêmbar kabudidayane. dene têtakêraning umur cêndhak dhewe. mêndhung iku manawa kêna dayaning pêpanasing srêngenge. yèn têmbung Walônda diarani lini. ewadene umur-umurane dawa-dawa ing atas angin ing lor. ing jaman ngarcapada sadaya. ananging kang kêna tinonton ing akèh amung yèn wayah bangun esuk. iku wahanane adhêm. pangarangipun Bagawan Yogiswara. ing Mamênang têmbungipun makatên. iya iku kang diarani jaladara utawa mêndhung. dene sakiduling bumi iku wahanane dumadi iya padha bae karo antaraning madyapada kang sisih lor. barêng wus ana kono yèn ing môngsa adhêm. iku luwih ananing dumadi iya mèh padha bae karo ing atas angin kang sisih lor. wêtuning ampak-ampak lan pêdhut mau ing sadina-dina tansah kêndhat. yèn mangkono lêpasing kabudidayan iku saka antaraning adhêm lan pêpanas mau amèr pupule jiwa tansah sêdhêng. yèn ing atas angin lor adhême amung kalawan sarining tirta kamandhanu. kanêpsone iya cêpak-cêpak. amarga durung kêna daya panasing srêngenge. dene kang padha dumadi ana ing kono jiwane tansah amèr. ora kaamèrên ora kapupulên. ingatase ngatas angin kang sisih lor. Ingkang alus-alus dadi sarana panguripaning thêthukulan. sapanunggalane. tumuli amor sawujud katon amêtêngi bawana.Dene sagotraning tanah samadyapada kang sisih lor dhewe. awit jiwa manawa kapupulên ora kawawa anuwuhake graita. tinimbang karo liya-liyane.

jiwa kang minôngka oyot. mulane diarani mangkono. mangkene têmbunge. kang mangkono iku sabab saka gêronggonging lêmah. pratelane mangkene. Manusa iku kang minôngka uwit. sêgêring godhong kawawa anuwuhake sêmi. Kang dhingin sari gêni. mulane thêthukulan kang padha gombong iku samôngsa dipêrês kang mêsthi mêtu banyune. loro sarining adhêm. iku bakal mahanani godhong kêmbang lan uwoh. sarta oyot kang padha tumuwuh. iya iku wijining sari cêcamboran. pêncaring pôncadriya. Mangkono uga pralampitane ngaurip iku iya padha uga lan tuwuhane thêthukulan. kêna uga kinarya ngombe panulaking pêpanas. dadi sarining bumi ing sadina-dina tansah sinêsêp dening tripurusa tanpa kêndhat. pratitise thêthukulan wit kamplong. mulane kabèh sarupaning thêthukulan iku undha-usuking kaanane. Kaya ta thêthukulan kang padha tumuwuh ing lêmah ladhu utawa papan pagunungan. kang minôngka kêmbang. sari patang prakara iku wijange mangkene. lan bumi. sarta dèn ruktèni sakiwatêngêne. beda karo thêthukulan kang wite gombong iku kang mêsthi pêpês apês sêmpalan tur gêlis patine. kang mêsthi godhonge padha katon ngrêmbaka sarta sêgêr. kang mangkono iku sabab saka rapêting lêmah. beda lan thathukulan kang wite rêntêt adon-adone wiji kaduk sarining gêni. iku kang mêsthi bisa subur godhonge. siji sarining panas. angin. iku bakal kawawa mahanani uwiting kayu. wênang diarani trimurti. kang minôngka tansah anjurungi karsa ardaning budi angkara. dadi nêsêping sari luwih gampang. aluming godhong lawas-lawas katêmahan padha gogrog.Ambalèni sari-sari kang kawawa anartani panguripaning thêthukulan iku mau. utawa tripurusa. beda thêthukulan kang padha tumuwuh ana ing lêmpung utawa padhas. kapindho sarining gêni. sêmi . dadi panêsêping sari amung sawatara olèhe. ngaranging uwit iku têmahan bêrbêg banjur tumiba ningnèng. kaping têlu sarining angin. Kang dhingin sarining lêmah. marmane thêthukulan kang rêntêt iku kang mêsthi padha santosa wite suwe patine. cipta kang minôngka êpange. anadene manèh mulane sari camboran têtêlu iku diarani tripurusa. kaananing rahsa. iku pralampitane kayadene thêthukulan kang tansah kapanasan ing sadina-dina. dene sarining banyu lan angin padha sumisih ing pinggir. kaping pate sarining bumi. sarining gêni padha nisih ana ing jaba bae. kang minôngka uwoh. iku pralampitane kayadene thêthukulan kang tansah kataman ing udan. êmpaning karsa. mungguh adon-adoning wiji kaduk sarining banyu lan angin. marga kang dadi sabab lêmah sarta wijining thêthukulan. wahananing banyu iku adhêm. kaping pindho sarining banyu. kaping têlu sarining angin. Sari kang padha nguripi thêthukulan iku. dene sari kang padha anartani uriping thêthukulan. banyu. kang minôngka godhong. awit adon-adoning sari têlung prakara. lan gêlis lagang uwite. pratelane mangkene. kang mêsthi godhonge padha alum. bumi. môngka tan antuk udan. sarupaning thêthukulan iki kabèh. iku pratandhane. Beda kalawan manungsa kang nancêpake cipta marta wêlas asih. sabab gone anduwèni daya panggèndèng kawawa anêsêp sarining bumi. mungguh pratelane mangkene. tanduking graita. sarta gêdhang sapanunggalane. iku kang mêsthi bungkik godhonge. tur bajang uwite. gogroking godhong wite sayêkti ngarang.

2. inggih punika toya saking karingêting pramana. apadene jalma manungsa kang padha andulu. Sadaya wau tuking sêsakit dumunung wontên ing jantung. ingkang saking upakartining manah. inggih botên andarbèni sêsakit. Bab 17 Upakartining Sêsakit Anyariyosakên upakartining sêsakit. saèstu raga kita punika botên andarbèni sêsakit punapa-punapa. saupami manungsa punika botên nênêdha. pramila jantung wau dados tuking sêsakit. manawi jampi ingkang mawi sarana. tigang bolongan wau sami tumanduk dhatêng utêg sadaya.kawawa mahanani kêmbang sarta uwoh kang padha andadi. 1. manawi sami udalipun. bilih gêgodhongan ingkang kadamêl jampi. lawan enak rasane. dados kawawa ewah gingsir lampahipun. awit tatêdhan punika adamêl rêndhêt lampahing latu angin toya wau. ingkang tamtu saras sakitipun. utawi sênêp. manawi kenging pêpanas utawi kinêrokan. satunggal pêrnah wontên ing têngên. saupami kagêngên udaling latu. mêngah jampènipun. pundi prênahing sêsakit kinêrokan. utawi kajampenan ingkang sarwa panas. punika andadosakên sêsakit ngêlu. ananging sêsakit punika anggènipun warni-warni. punika saèstu andarbèni sêsakit kawontênanipun dhatêng raga. ingkang tamtu andamêl sêsakit panas. bilih ngantos kaladukên udaling angin. amiliha gêgodhongan ingkang adêg asli srêngenge. bilih agêng salah satunggal. margi saking tatêdhan. pangarangipun Êmpu Yogiswara. . Sakit saking latu. Wiyosipun mênggah manungsa punika anggènipun nandhang sêsakit punika witipun saking kalih prakawis. utawi watuk. têksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. ugi sampun kapratelakakên ing bab 16. ingkang têngah kawawa ngudalakên toya. kaunjuk utawi kaborèhakên sarira. Sakit saking angin. awit gêsanging raga kita punika muhung jantung purwanipun wontên. ingkang anartani dados gêsanging raga kita punika. ingkang satunggal ing têngah. ing Mamênang. bilih jampi ingkang mawi sarana. mênggah jampènipun ingkang saking upakarti manah ugi anancêbakên cipta marta wêlas asih. mênggah gêgodhongan ingkang adêg asli toya wau sampun kapratelakakên ing bab kaping 16. kang arum gandane. môngka tumanduking utêg. ingkang têngên kawawa ngudalakên latu. têmbungipun makatên. mangkono pralampitane jalma kang agung nêcêp cipta marta wêlas asih. punika lajêng lêstantun lampahipun. Mênggah jantung punika andarbèni bolongan tiga. sabab angin punika anggènipun andarbèni sêsakit awit saking pupu dados botên lêstantun lampahipun. kêdah nancêbakên cipta marta wêlas asih. satunggal pêrnah wontên ing kiwa. punika gêgodhongan ingkang adêg asli toya. tuwuhing uwoh iku mratandhani kabèh sato kewan kang sarwa rumangkang. manawi sumusup ing wadhuk têmahan dadosakên sakit mulês. ingkang kiwa kawawa ngudalakên angin. kados ing ngandhap punika pratelanipun. kang mêsthi kapidêrêng kapengin ngundhuh woh kang èdi rupane.

têmah andadosakên sêsakit kados kang kasêbut ing nginggil wau. punika jampènipun ingkang saking upakartining manah. kados ta bubrah kowak korèng sapanunggilanipun. makatên ugi kenging latu. kaunjuk sarta kaborèhakên saèstu sagêd saras. Manawi wontên manungsa cinokot sawêr. punika saèstu manawi agung wisanipun. sarta kaêntup ing tawon. punika manawi purun nyakot manungsa saèstu mandi. daya wisa punika sagêdipun malêbêt dhatêng sarira. ngantos angêbêki badan. utawi dêdamêl. sabab gêgodhongan kalih warni wau. bèntên kalihan sawêr lêmpe. têgêsipun toya sagantên. bilih angsal tatêdhan wau lajêng trêngginas polahipun. punika saèstu botên tumama wisanipun. têgêsipun rêmên adamêl pitênah sasamining tumitah. saèstu cabar kamandènipun. anggènipun botên katingalan sarintên dalonipun punika. bôngsa wisa sadaya. wondene jampènipun. Botên angêmungakên sawêr kemawon. amargi saking kêkathahên wisanipun. awit anggènipun kêrêp nanêdha. sawêr ingkang kêsit punika mratandhakakên manawi sampun cabar wisanipun. ananging wisaning manungsa punika bèntên kalihan wisaning sawêr. Wondene manawi manungsa kacakot sawêr kang sarta kaêntup samining bôngsa wisa. ngantos saicalipun raosing sêsakit. têmbungipun makatên. ingkang makatên wau sadaya. mênggah jampènipun ingkang mawi sarana kasirama toya wantah. saèstu limprêk-limprêk. tanpa daya. sanadyan manungsa ugi makatên.Wontên malih manungsa ingkang nandhang sêsakit tatu. êrah wau manawi rêgêd. kalajêngking sasamènipun. gêgodhongan ingkang winastanan bolu bang. môngka lajêng pêjah. môngka kadrêngkèn punika adamêl rêgêding êrah. dados têmah adamêl cabaring wisa. jangji botên ambêkan. kawawa anjêbus saênggèn-ênggèn. Bab 18 Upakartining Pêjah Anyariyosakên upakartining pêjah. manawi kêkathahên wisa têmah lêsah tanpa bayu. utawi kaêntup wau. Mila makatên margi sawêr kalih warni wau anggènipun manggèn wontên sapinggiring sagantên utawi rawa. têksih miturut suraosing Sêrat Darmasonya. dèntên manawi botên nêdha. botênipun inggih toya lèpèn. katarik saking lêbêting napas. ananging botên andarbèni kalakuan angkara murka. sanadyan sarasa ing wingking tansah tuwuh sêsakitipun. pramila manawi wontên sawêr botên sagêd nêdha wohing papasan tuwin bolu bang. awit labêt saking botên sagêd nêdha wohing papasan utawi wohing bolu bang. Mênggah wisanipun manungsa wau. dados panyabaraning wisa. dèntên wisaning manungsa punika kawawa ambucal sawarnining sêsakit. salêbêtipun têksih cinakot. sawêr banyu. margi wisanipun ampuh. ananging ingkang makatên wau manawi botên sagêd angruwat kadrêngkèning panggalih saèstu botên sagêd saras. . margi saking lêpat raosipun piyambak. punika botên wontên jampènipun. yèn sawêr pundi ingkang cinakot andadosakên sangsara. makatên purwanipun. asarana ngampêt ambêgan. pangarangipun Êmpu Yogiswara ing Mamênang. punika sampun tatela andarbèni kalakuan angkara murka ingkang sakalangkung sangêt. utawi papasan. punika amargi saking andarbèni manah drêngki. sanadyan nyakota botên mandi.

punika têtela jantung ingkang kenging hawaning tatêdhan. sampun ngantos anuwuhakên panggagasing panggalih. punika alamipun bôngsa kamawurung. manawi sampun makatên manungsa punika. Manawi têmbung Sangsêkrita alam têtiga wau dipun wastani. amung santun alamipun kemawon. mênggah pratelanipun makatên. satêmahan kantun sami sagêd gêsang piyambak-piyambak. Manawi sampun ngangge upakarti ingkang makatên punika wau saèstu Hyang Pramana kawasa ngukut sagunging sukma. manawi badhe racut kadonyanipun. utawi anjing wêdaling napas wau kaajêgna. sakawan paningal. ingkang wontên salêbêting jantung. môngka toya angin latu punika bôngsa lumampah. janaloka. purwanipun saking jantung. têgêsipun wiji ingkang kirang langkêp. Wiwit kapisan ing alam janaloka. dipun wastani betalmakmur. mênggah anggènipun dados sabab manungsa pêjah punika. Bèntên akalihan manungsa ingkang sampun kasêbut pandhita. ingkang sumusup ing êrah sadaya. IV. kapêpêtan hawa tatêdhan saking jawi. kados ta manungsa ingkang sampun katingal mêtêng môngka têrèk. prasasat botên pêjah. pratandhanipun makatên. supados anilar satunggal panggônda. Kados ta. roh rahmani. angrèh raga. anglêrêmakên êmpaning karsa. inggih punika ingkang sami kawastanan. ing ngriku sami alamipun bôngsa alus-alus. awit jantung wau sampun têtela bilih andarbèni bolongan têtiga. III. ingkang sabagean êlêt tigang atus pandulu. punika ugi sampun dados wiji ananging saèstu kirang ing . pamrihipun supados adamêl sukcining pramana. abên-abênanipun trimurti. endraloka. ing sagêgolonganipun piyambak-piyambak. pamrihipun adamêl maligining pramana. Manawi wontên manungsa pêjah jalaran anggènipun nêdha woh-wohan utawi lombok sasamènipun. bilih manawi sampun racut dados satunggal wontên ing jantung. satunggal-tunggalipun binage dados tiga. betalmukaram. II.Wiyosipun. pêjah ingkang makatên wau sukmaning êrah saèstu botên sagêd kukut dhatêng pramana malih. saèstu kita punika lajêng pêjah. alam kaalusan punika wau. angracut pôncadriya. V. kados ingkang sampun kapratelakakên ing bab 17. Ing mangke anyariyosakên alam kaalusan. betalmukadas. Dene manawi têmbung Arab. ingkang minôngka siti swasana. kaalusan tundha kapisan. kalih pamiyarsa. manawi ing têmbung Arab kawastanan betalmakmur. ingkang makatên wau pininta sagêda wangsul dhatêng pramana malih. bôngsa lêlêmbat punika kadadosan saking sukmaning êrah ingkang sami kantun wau. mênggah kathahipun tigang golongan. gangsal pangraos. guruloka. awimbuh prabawanipun. punika manawi angêtrap pangruktining raga makatên. I. têmahan botên kawawa angudalakên tuking latu tuwin toya. dados kawawa lajêng ngangkat rungkating pramana. manawi pramana sampun rungkat saking panggenan. punika pramana lajêng agung kawasanipun. botên mebah botên musik. kang awit bolonganing jantung mingkup. tiga pangandika. supados sampun adamêl kèndêl dhatêng lampahing roh rahmani. pamrihipun supados angantêngakên pramana. Mênggah alam têtiga wau. anyarèhakên napas. biyung tolung sirah galundhungan saminipun. angêningakên cipta.

punika ugi sami tundha tigang kaalusan. utawi para nata. ing ngriku ingkang kawasa murba amisesa salêbêting alam janaloka wau.Tamat . punapa malih botên wontên ingkang botên gêndhak sikara. mênggah kalakuan ing kadonyanipun manungsa ingkang makatên wau kalêbêt sêdhêng. kados ta manawi manungsa pinuju tilêm. ingkang sami tigang kaalusan. sadaya sami anandhang cacat. saèstu wangsul duk purwanipun trimurti. ingkang dipun wastani makatên wau sadaya kama salah. sakathahing wiji ingkang dumunung ing ngriku. môngka kawawa anarik wiji. ingkang makatên wau margi saking kirang abên-abênanipun trimurti. ingkang sampun kacariyosakên ing Sêrat Paramayoga. Ing kaalusan tundha kalih. ugi betalmukaram.. tataran kaalusan ingkang kapisan. inggih punika lêrês-lêrêsing panggenan. jim. kados ta sawêg ana sirah. punika alam pungkasan. têgêsipun botên marta botên murka. Tataran kaalusan tundha kalih. Kaalusan tundha tiga. têgêsipun kama ingkang botên katampèn dening baganing biyung. manawi ing jaman purwa winastanan ing tenjomaya. têksih salêbêting alam endraloka. ananging manawi sampun sagêd saupakartining para nabi. inggih punika kratonipun Sang Bathara Ismaya. punika alamipun para parayangan. Ing kaalusan tundha kalih. sadaya sami damêl sikara. punika alam panggenanipun para pandhita.. ingkang sampun badan alus. ugi ing betalmakmur. punika ugi sagêd anunggil sapanggenan kalihan para pandhita. punika alamipun manungsa ingkang sami angêgungakên tancêbing cipta marta wêlas asih.. ewadene ingkang makatên wau sami sagêd gêsang ing kawontênanipun. manawi têmbung Arab dipun wastani betalmukaram. punika alamipun manungsa. ingkang sami angêgungakên pujabratanipun. wêdaling kama saèstu dipun saranani saking supêna sacumbana. punika têksih salêbêting alam janaloka. sarta ingkang tansah anancêpakên cipta marta wêlas asih.kawujudanipun. manawi ing têmbung Arab dipun wastani betalmukadas. punika manungsa ugi sagêd angambah ing alam ngriku. sasamènipun. . ananging mênggah gêndhak sikaranipun sami kemawon kalihan ingkang sampun kasêbut ing alam tundha kapisan wau. ingkang sami angêgungakên pujabratanipun. Ing kaalusan kapisan. punika wau ing ngriku pagolonganing bôngsa alus ingkang botên mawi cacat. Ing alam ingkang sampun kasêbut nginggil wau. angrèh sagunging jim pêri parayangan. manawi narendra ingkang limrah budinipun. Ing salêbêting alam guruloka. pêri. Ingkang alus tundha tiga. inggih punika ingkang kasêbut botên asor botên luhur. punika wiji lajêng kawawa gêsang dumunung wontên alam kaalusan ingkang tundha kalih. awit ing ngriku alamipun para nabi. ing ngriku mênggah tataranipun kalihan manungsa ingkang limrah. punika dipun wastani alam sonyaruri. Ing salêbêting alam endraloka. ing ngriku manawi manungsa sagêd angambah nunggil ing alam punika. punika alamipun para satriya. punapadene sawêg ana gêmbung sasamènipun. Ing kaalusan tundha tiga.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful