JATHILAN / EBEG

Jathilan iku tarian tradhisional Jawa sing pemainé utawa panariné migunaaké jaran képang. Tarian iki ana unsur magisé amarga panariné bisa ana sing mendem. Tarian iki digelar kanthi iringan manéka alat musik gamelan kayata: kendhang, saron lan gong. Jeneng tarian iki béda-béda ing sawetara panggonan. Ing tlatah Banyumas diarani „ebeg‟, ing sawetara panggonan ing Jawa Tengah diarani „jaran képang‟. Tarian jathilan iki bisa madeg dhéwé lan bisa uga arupa gabungan karo tarian liya kayadéné réyog lan barongan. Sadurungé tarian iki biasa diwiwiti nganggo tetabuhan gamelan arupa: kendhang, bendhé lan kecer, sarta lawakan utawa dhagelan Penthul (Bancak) lan Tembem (Doyok). Ing sèsi pungkasan kerep ana penari sing nganti nganciktrance (kaya kesurupan). Saliyané kanggo hiburan, tari jathilan uga biasa dianggo prosèsi ritual budaya mistis kayadéné tradhisi tolak bala ing pèrèng Gunung Merapi. Ebeg yaiku kesenian wonten tlatah banyumasan. Beksan punika ngagem “ebeg” yaiku anyaman saking pring ingkang awujud mirip titian ingkang warni cemeng utawi pethak lan dipun sukani kerincingan. Ingkang beksa ngagem celana panjang dipun rangkepi nyamping batik lan ngagem kacatingal cemeng, ngagem mahkota lan sumping ing talingan. Wonten ugel-ugel asta lan samparan ngagem kerincingan supados menawi beksan mungel kemrincing. Setunggal grup biasanipun wonten 8 piyantun saged langkung ingkang beksa, kalih piyantun dados penthul-tembem, setunggal piyantun ingkang mandegani utawi dados

dalang. jajan pasar. Sedaya ingkang beksa ngagem ebeg. penthul-tembem ngagem topeng. . dados setunggal grup cacahipun wonten 18 piyantun saged langkung. dewegan. saron.beksan ebeg kalebet beksan missal. 7 piyantun niyaga. Pagelaran ebeg digelar wekdal siang. pisang raja setan. lan terompet. Piranti gamelan ingkang diagem antawisipun kendang. pagelaran ebeg mbetahaken papan ingkang wiyar.sanesipun piranti gamelan lan beksan wonten ugi ubarampe sajen ingkang kedah wonten: kembang. gong. lan sanes-sanesipun. pisang mas.

buyút (8). gropak sénthé (256). 9. Wóng Jåwå ugå ånå síng nyêbút. wiwít anak lan båpå biyúng sapandhuwúr sinêbút sêjarah rolas síng gunggungé kabèh ana 4094 (patang èwu sangang pulúh papat). pêtarangan bubrah (1024). Pilahané. mbah / kaki – nini(4). 5. 7. lokåbåkå utåwå alam kêlanggêngan. 10. pårå éyang síng wís kóndúr ånå ing têpêt suci. Råmå Sudi Yatmånå ngétúng siji mbåkå siji wiwít såkå båpå biyung têkan sapandhuwuré. 11. 3. ugå ånå síng nyêbút éyang síng wís suwargi. pårå éyang síng wís sédå utåwå surúd ing kasédan jati. Ing tlatah Surakartå. . 8. 1. Ånå síng nyêbút. 2. båpå biyúng (2). Tradisi nyadran tumrap wóng Jåwå dianggêp pêrlu lan pêntíng. yaiku kang ånå ing dhuwúr-dhuwúr. sêpulúh dinå sadurungé ngibadah påså. Ånå ing ngèlmu Kêjawèn. udhêg-udhêg (64). amún-amún (2048). Amargå pêrcåyå mênåwå arwah éyangé wís munggah ånå ing suwargå. 4. gantúng siwúr (128). têbu sinósóg (512). Umumé ditindakaké ing sasi Ruwah (såkå têmbúng arab arwah). akèh kang pådhå nyêkar pårå lêluhuré. warèng (32). 6. canggah (16). Lêluhúr pådhå karo luhúr-luhúr.Nyadran lan Lêluhúr Råmå Sudi Yatmånå njlèntrèhaké bab lêluhúr kanthi gamblang.

Upåcårå sraddha minångkå pèngêtan raja-raja síng wís pupút yuswå ugå sinêbút ing kidúng Banåwå Sêkar. nyèwu. nêlúng dinå. Råmå Sudi Yatmånå kanthi pratitís nyêbút tilík kubúr. handing down) . Anak dikêkudang supåyå ngêrti båpå biyúng síng ngukir jiwå ragané. misa arwah. nganggo ubå rampé wujúd baitå (prau) síng digawé såkå kêmbang (púspå. nangíng ugå ånå kang wujúd piwulang métaphisika. Kêjåbå såkå iku. têgêsé “maríngaké såkå ndhuwúr”. matang pulúh. Istilah tradisi. nyatús. ugå di jlèntrèhaké déníng Koentjaraningrat ing bukuné “Kêbudayaan Jawa”.Tradisi Jåwå pancèn unik nduwèni ngèlmu síng mènèhi pêpélíng marang anak (putu) supåyå ngêrti marang lêluhuré. kirím dongå. nyraddha. diwêlíng supåyå dipêpundhi. Tradisi síng gêgayutan karo slamêtan lan lêluhúr. Ya amargå såkå upåcårå iku. gamblang anggóné ngandaraké bab slamêtan ing masyarakat Jåwå. Ing sasi ruwah iki akèh pêpundhèn síng disowani lan dirêsiki. rêsík kubúr. ruwahan. Santri. síng nulís buku “Abangan. Priyayi dalam Masyarakat Jawa”. mulå bukané såkå têmbúng latin tradere utåwå traditio (båså mancané transmit. luhúr). Tumuruné bab kang adi mau ånå síng wujúd piwulang (ajaran. supåyå anak putu ngêrti sarasilahé. PJ Zoetmulder ånå ing buku Kalangwan ugå nyritakaké bab upåcårå sraddha kanggo mèngêti sédané Tribhuwana Tungga Déwi ånå ing tahún 1350. Sawisé ngêrti. amargå kabèh mau pêpundhèné. mbah buyút. mêndhak pisan. ugå nyêbút upåcårå sraddha minangka pèngêtan sédané Gayatri déníng Prabu Hayam Wurúk ing tahún 1362. slamêtan. mêmulé utåwå nyandi. Nyadran tumrap wóng Jåwå dianggêp wigati. khól lan sapituruté. Sabanjúré digulå wênthah supåyå ngêrti marang mulå bukané wiwít mbah. warèng lan sapêndhuwuré. nyraddhan.dóktrin) réligi. Akèh bangêt tåtåcårå slamêtan síng dianani ing padésan tlatah Mójókuthó (Paré) Jawa Timur. Síng diparingaké babagan kang nduwèni nilai kang adi (luhúng. Ånå ing jagad Kêjawèn akèh bangêt tradisi síng ånå sambúng rakêté karo slamêtan. mitúng dinå. têrús dadi nyadran. Masyarakat síng ngrasúk faham (théologi) Jåwå pådhå nindakaké upacårå nyadran ing sasi Ruwah supåyå pådhå ora lali marang asal-usulé. Ånå sêsêbutan liyané. Clifford Geertz. bêsík kubúr. ziarah. síng diarani nyadran saka têmbúng sraddha. ngêsúr tanah. amargå ånå bab kang sambúng karo tradisi spiritual. canggah. Tradisi nyadran ora biså pisah karo . sêkar). mêndhak pindho.

Pakúrmatan kanggo lêluhúr isíh lêstari têkan saiki lan dipêpêtri déníng masyarakat. pundi méncókíng bénjang. Mula ånå istilah nyêkar pårå lêluhúr nganggo ubå rampé menyan. kênångå. khususé ing tlatah padésan. Nyêkar ing sasi Ruwah nduwèni suråså utåwå wulangan marang anak putu supåyå pådhå trêsnå lan élíng marang lêluhúr. Babagan tilík kubúr utåwå ziarah pancèn dipratélakaké ånå ing agåmå Islam supåyå pådhå kèlingan bab pati. Bab pati ånå sêsambungané karo bab uríp síng ora suwé. têlasih lan liya-liyané). múng kåyå wóng mampír ngombé. dúhkitå. Déníng : Sutadi Pangarså Pêrsatuan Pêdalangan Indonesia Komisariat Jawa Têngah . asíh. mríng asal kamulanyå”. umpåmå manúk mabúr. Tradisi nyadran (bêsík kubúr. kêmbang (mawar. anèng ndonyå iku umpamanyå. mlati. Paribasané kåyå wóng mampír ngombé. Ånå ing bêbrayan. lêpas sakíng kurunganèki. Minångkå dudutan : nyadran iku ngluhúraké lêluhúr kang tundhóné supåyå élíng lan manêmbah marang Kang Maha Luhúr. kêmbang dadi pratåndhå (lambang. tilík kubúr) ngélingaké tumrap såpå waé supåyå pådhå ngêrti marang pårå lêluhúr síng saiki wis ånå ing alam kubúr. åjå kóngsi klèru. Mulå ånå têmbang Dandhanggulå síng muni: “Sanépané wóng uríp puniki. Tradisi nyadran pranyåtå wís lumaku wiwít jaman Måjåpahít nganti saiki.kêmbang utåwå sêkar. sungkåwå lan liya-liyané. simból) sêsambungan utåwå taliråså trêsnå. ora wurúng mêsthi bali mulíh. umpåmå wóng njan sinanjan.

nyuwun pangayoman marang Gusti Allah saka ancaman bebaya-bebaya umpamané bencana alam lan liyané. Amarga daya lan kakuwatan seka ruwatan kang lagi di patrapke bisa marai gugurake calon jabang bayi. Inti upacara ruwatan iki sejatiné arupa ndonga. Inti upacara ruwatan iki sejatiné ndonga.lan dingo tulak bala ana ing sawijining desa. Jinis menungsa sing disenengi Bathara Kala lan dikuwatiraké ngalami sukerta yaiku:  Sing lair tunggal utawa ontang-anting . Makna Ruwatan iku salah sijining upacara adat Jawa sing tujuwané kanggo mbébasaké wong. kakuwatan iki saka dayaning Ilmu Waringin Sungsang (aksara caraka diwalik). Upacara adat iki asalé saka ajaran budaya Jawa kuna sing sifaté sinkretis sing saiki diadaptasi lan disesuaiké karo ajaran agama. uga ndonga njaluk pngampunan dosa-dosa lan kesalahan-kesalahan sing uwis dilakoni sing bisa njalari bencana.Ruwatan Ruwatan iku salah sijining upacara adat Jawa sing ancasé kanggo mbébasake wong komunitas utawa wilayah saka ancaman bebaya. Ujaré. Larangan Ing kapercayan wong Jawa. masarakat utawa wewengkon saka ancaman bebendu. njaluk pangayoman marang Gusti Allah saka ancaman bebendu umpamané bencana alam lan liyané. Sejarah Upacara adat iki asalé saka carita Bathara Kala yaiku buta sing doyan mangan menungsa. ana wanti-wanti supaya wong kang lagi mbobot (ngandhut) ora pati cerak-cerak (nyedhak) ing papan kang lagi ana ruwatan. Bathara Kala iku putra Bathara Guru utawa putu para déwa. uga ndonga nyuwun pengampunan dosa-dosa lan kesalahan-kesalahan sing wis dilakoni sing isa nyebabaké bencana.

lanang. wong sing diruwat kudhu njalani siraman banyu suci lan nggunting rambut. siji ireng siji putih Dhampit utawa anak loro lanang wadon kang laire bareng Sesajèn Sesajèn sing disiapake kanggo upacara adat iki antarané:     Kain pitung werna Wos Jené Jarum kuning Kembang pitung rupa Yen kanggo tolak bala utawa mbuang sial wong sing ngalami sukerta. rambute banjur dilarung neng segara. . wadon. uga Uger-uger lawang utawa anak loro lanang kabèh Ontang-onting utawa anak siji wadon Pendhawa utawa anak lima lanang kabeh Kedhana-kedhini utawa anak loro lanang wadon Gondhang kasih anak loro beda pakulitane.        Kembang sepasang utawa kembar Sendhang apit pancuran utawa lanang.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful