JATHILAN / EBEG

Jathilan iku tarian tradhisional Jawa sing pemainé utawa panariné migunaaké jaran képang. Tarian iki ana unsur magisé amarga panariné bisa ana sing mendem. Tarian iki digelar kanthi iringan manéka alat musik gamelan kayata: kendhang, saron lan gong. Jeneng tarian iki béda-béda ing sawetara panggonan. Ing tlatah Banyumas diarani „ebeg‟, ing sawetara panggonan ing Jawa Tengah diarani „jaran képang‟. Tarian jathilan iki bisa madeg dhéwé lan bisa uga arupa gabungan karo tarian liya kayadéné réyog lan barongan. Sadurungé tarian iki biasa diwiwiti nganggo tetabuhan gamelan arupa: kendhang, bendhé lan kecer, sarta lawakan utawa dhagelan Penthul (Bancak) lan Tembem (Doyok). Ing sèsi pungkasan kerep ana penari sing nganti nganciktrance (kaya kesurupan). Saliyané kanggo hiburan, tari jathilan uga biasa dianggo prosèsi ritual budaya mistis kayadéné tradhisi tolak bala ing pèrèng Gunung Merapi. Ebeg yaiku kesenian wonten tlatah banyumasan. Beksan punika ngagem “ebeg” yaiku anyaman saking pring ingkang awujud mirip titian ingkang warni cemeng utawi pethak lan dipun sukani kerincingan. Ingkang beksa ngagem celana panjang dipun rangkepi nyamping batik lan ngagem kacatingal cemeng, ngagem mahkota lan sumping ing talingan. Wonten ugel-ugel asta lan samparan ngagem kerincingan supados menawi beksan mungel kemrincing. Setunggal grup biasanipun wonten 8 piyantun saged langkung ingkang beksa, kalih piyantun dados penthul-tembem, setunggal piyantun ingkang mandegani utawi dados

Piranti gamelan ingkang diagem antawisipun kendang. 7 piyantun niyaga. Sedaya ingkang beksa ngagem ebeg. dados setunggal grup cacahipun wonten 18 piyantun saged langkung. jajan pasar. pisang raja setan. pisang mas.sanesipun piranti gamelan lan beksan wonten ugi ubarampe sajen ingkang kedah wonten: kembang. penthul-tembem ngagem topeng.dalang. saron. lan terompet.beksan ebeg kalebet beksan missal. . lan sanes-sanesipun. gong. pagelaran ebeg mbetahaken papan ingkang wiyar. Pagelaran ebeg digelar wekdal siang. dewegan.

Pilahané.Nyadran lan Lêluhúr Råmå Sudi Yatmånå njlèntrèhaké bab lêluhúr kanthi gamblang. udhêg-udhêg (64). båpå biyúng (2). 5. 2. yaiku kang ånå ing dhuwúr-dhuwúr. warèng (32). pêtarangan bubrah (1024). Råmå Sudi Yatmånå ngétúng siji mbåkå siji wiwít såkå båpå biyung têkan sapandhuwuré. wiwít anak lan båpå biyúng sapandhuwúr sinêbút sêjarah rolas síng gunggungé kabèh ana 4094 (patang èwu sangang pulúh papat). canggah (16). ugå ånå síng nyêbút éyang síng wís suwargi. sêpulúh dinå sadurungé ngibadah påså. Ånå ing ngèlmu Kêjawèn. akèh kang pådhå nyêkar pårå lêluhuré. Wóng Jåwå ugå ånå síng nyêbút. 4. mbah / kaki – nini(4). buyút (8). 1. 6. 11. Umumé ditindakaké ing sasi Ruwah (såkå têmbúng arab arwah). pårå éyang síng wís sédå utåwå surúd ing kasédan jati. 10. 3. gropak sénthé (256). pårå éyang síng wís kóndúr ånå ing têpêt suci. 7. têbu sinósóg (512). amún-amún (2048). Ing tlatah Surakartå. gantúng siwúr (128). Tradisi nyadran tumrap wóng Jåwå dianggêp pêrlu lan pêntíng. Amargå pêrcåyå mênåwå arwah éyangé wís munggah ånå ing suwargå. 9. Ånå síng nyêbút. . Lêluhúr pådhå karo luhúr-luhúr. 8. lokåbåkå utåwå alam kêlanggêngan.

amargå ånå bab kang sambúng karo tradisi spiritual. mulå bukané såkå têmbúng latin tradere utåwå traditio (båså mancané transmit. nganggo ubå rampé wujúd baitå (prau) síng digawé såkå kêmbang (púspå. Síng diparingaké babagan kang nduwèni nilai kang adi (luhúng. Sawisé ngêrti. Tumuruné bab kang adi mau ånå síng wujúd piwulang (ajaran. handing down) . misa arwah. nyraddha. Ånå sêsêbutan liyané. mitúng dinå. diwêlíng supåyå dipêpundhi. amargå kabèh mau pêpundhèné. matang pulúh. nêlúng dinå. têrús dadi nyadran. warèng lan sapêndhuwuré. têgêsé “maríngaké såkå ndhuwúr”.Tradisi Jåwå pancèn unik nduwèni ngèlmu síng mènèhi pêpélíng marang anak (putu) supåyå ngêrti marang lêluhuré. sêkar). gamblang anggóné ngandaraké bab slamêtan ing masyarakat Jåwå. PJ Zoetmulder ånå ing buku Kalangwan ugå nyritakaké bab upåcårå sraddha kanggo mèngêti sédané Tribhuwana Tungga Déwi ånå ing tahún 1350. Råmå Sudi Yatmånå kanthi pratitís nyêbút tilík kubúr. bêsík kubúr. síng nulís buku “Abangan. ruwahan. Ing sasi ruwah iki akèh pêpundhèn síng disowani lan dirêsiki. kirím dongå. nyraddhan. ngêsúr tanah. nyèwu. nyatús. Nyadran tumrap wóng Jåwå dianggêp wigati. Anak dikêkudang supåyå ngêrti båpå biyúng síng ngukir jiwå ragané. ugå di jlèntrèhaké déníng Koentjaraningrat ing bukuné “Kêbudayaan Jawa”. khól lan sapituruté. canggah. Ånå ing jagad Kêjawèn akèh bangêt tradisi síng ånå sambúng rakêté karo slamêtan. mbah buyút. mêmulé utåwå nyandi. mêndhak pindho. luhúr). Tradisi síng gêgayutan karo slamêtan lan lêluhúr. síng diarani nyadran saka têmbúng sraddha. Masyarakat síng ngrasúk faham (théologi) Jåwå pådhå nindakaké upacårå nyadran ing sasi Ruwah supåyå pådhå ora lali marang asal-usulé. mêndhak pisan. rêsík kubúr. slamêtan. Upåcårå sraddha minångkå pèngêtan raja-raja síng wís pupút yuswå ugå sinêbút ing kidúng Banåwå Sêkar.dóktrin) réligi. ugå nyêbút upåcårå sraddha minangka pèngêtan sédané Gayatri déníng Prabu Hayam Wurúk ing tahún 1362. Tradisi nyadran ora biså pisah karo . Ya amargå såkå upåcårå iku. Clifford Geertz. Akèh bangêt tåtåcårå slamêtan síng dianani ing padésan tlatah Mójókuthó (Paré) Jawa Timur. Sabanjúré digulå wênthah supåyå ngêrti marang mulå bukané wiwít mbah. nangíng ugå ånå kang wujúd piwulang métaphisika. Kêjåbå såkå iku. supåyå anak putu ngêrti sarasilahé. Priyayi dalam Masyarakat Jawa”. Santri. Istilah tradisi. ziarah.

Paribasané kåyå wóng mampír ngombé. simból) sêsambungan utåwå taliråså trêsnå. kêmbang (mawar. dúhkitå. tilík kubúr) ngélingaké tumrap såpå waé supåyå pådhå ngêrti marang pårå lêluhúr síng saiki wis ånå ing alam kubúr. Ånå ing bêbrayan. Déníng : Sutadi Pangarså Pêrsatuan Pêdalangan Indonesia Komisariat Jawa Têngah . åjå kóngsi klèru. sungkåwå lan liya-liyané. Babagan tilík kubúr utåwå ziarah pancèn dipratélakaké ånå ing agåmå Islam supåyå pådhå kèlingan bab pati. Tradisi nyadran pranyåtå wís lumaku wiwít jaman Måjåpahít nganti saiki. mlati. Pakúrmatan kanggo lêluhúr isíh lêstari têkan saiki lan dipêpêtri déníng masyarakat. Bab pati ånå sêsambungané karo bab uríp síng ora suwé. Nyêkar ing sasi Ruwah nduwèni suråså utåwå wulangan marang anak putu supåyå pådhå trêsnå lan élíng marang lêluhúr. Minångkå dudutan : nyadran iku ngluhúraké lêluhúr kang tundhóné supåyå élíng lan manêmbah marang Kang Maha Luhúr. Mula ånå istilah nyêkar pårå lêluhúr nganggo ubå rampé menyan. têlasih lan liya-liyané). mríng asal kamulanyå”. kênångå. umpåmå wóng njan sinanjan. Mulå ånå têmbang Dandhanggulå síng muni: “Sanépané wóng uríp puniki. asíh. lêpas sakíng kurunganèki.kêmbang utåwå sêkar. kêmbang dadi pratåndhå (lambang. umpåmå manúk mabúr. Tradisi nyadran (bêsík kubúr. anèng ndonyå iku umpamanyå. pundi méncókíng bénjang. khususé ing tlatah padésan. múng kåyå wóng mampír ngombé. ora wurúng mêsthi bali mulíh.

ana wanti-wanti supaya wong kang lagi mbobot (ngandhut) ora pati cerak-cerak (nyedhak) ing papan kang lagi ana ruwatan. Inti upacara ruwatan iki sejatiné arupa ndonga. nyuwun pangayoman marang Gusti Allah saka ancaman bebaya-bebaya umpamané bencana alam lan liyané. Makna Ruwatan iku salah sijining upacara adat Jawa sing tujuwané kanggo mbébasaké wong. Larangan Ing kapercayan wong Jawa. masarakat utawa wewengkon saka ancaman bebendu. Amarga daya lan kakuwatan seka ruwatan kang lagi di patrapke bisa marai gugurake calon jabang bayi. Sejarah Upacara adat iki asalé saka carita Bathara Kala yaiku buta sing doyan mangan menungsa. Ujaré. Bathara Kala iku putra Bathara Guru utawa putu para déwa. Inti upacara ruwatan iki sejatiné ndonga.Ruwatan Ruwatan iku salah sijining upacara adat Jawa sing ancasé kanggo mbébasake wong komunitas utawa wilayah saka ancaman bebaya. Jinis menungsa sing disenengi Bathara Kala lan dikuwatiraké ngalami sukerta yaiku:  Sing lair tunggal utawa ontang-anting . njaluk pangayoman marang Gusti Allah saka ancaman bebendu umpamané bencana alam lan liyané. kakuwatan iki saka dayaning Ilmu Waringin Sungsang (aksara caraka diwalik). Upacara adat iki asalé saka ajaran budaya Jawa kuna sing sifaté sinkretis sing saiki diadaptasi lan disesuaiké karo ajaran agama. uga ndonga njaluk pngampunan dosa-dosa lan kesalahan-kesalahan sing uwis dilakoni sing bisa njalari bencana. uga ndonga nyuwun pengampunan dosa-dosa lan kesalahan-kesalahan sing wis dilakoni sing isa nyebabaké bencana.lan dingo tulak bala ana ing sawijining desa.

uga Uger-uger lawang utawa anak loro lanang kabèh Ontang-onting utawa anak siji wadon Pendhawa utawa anak lima lanang kabeh Kedhana-kedhini utawa anak loro lanang wadon Gondhang kasih anak loro beda pakulitane. siji ireng siji putih Dhampit utawa anak loro lanang wadon kang laire bareng Sesajèn Sesajèn sing disiapake kanggo upacara adat iki antarané:     Kain pitung werna Wos Jené Jarum kuning Kembang pitung rupa Yen kanggo tolak bala utawa mbuang sial wong sing ngalami sukerta. rambute banjur dilarung neng segara.        Kembang sepasang utawa kembar Sendhang apit pancuran utawa lanang. lanang. wong sing diruwat kudhu njalani siraman banyu suci lan nggunting rambut. wadon. .