FONOLOGI -BUNYI VOKAL DAN KONSONAN

HURUF VOKAL DAN KONSONAN, DAN CARA MEMBUNYIKANNYA PENDAHULUAN Bahasa merupakan alat komunikasi yang penting bagi manusia. Alat pertuturan ini sememangnya kompleks, tetapi teratur dengan menggunakan kod-kod tertentu. Asmah Hj Omar (1986) mengatakan bahasa yang digunakan oleh manusia adalah menggunakan alat-alat ujaran yang terdapat dalam tubuh badan manusia itu sendiri. Contohnya bibir, lidah, lelangit dan pita suara. Huraian mengenai vokal dan konsonan tergolong dalam bab fonetik dan fonologi. Maksud dan definisi fonetik menurut Kamus Dewan (1996:354), fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya. Manakala mengikut Merriam Webster’s Collengiate Dictionary tenth edition (1996:873), fonetik dikatakan sebagai “the system of speech sounds of a language or group of languages”. Maksud dan makna fonologi adalah seperti yang berikut menurut kamus dewan, fonologi merupakan kajian tentang bunyi sebutan dalam sesuatu bahasa (1996:354). Dalam Merriam Webster’s Collegaite Dictionanry tenth edition (1996:874) fonologi dihuraikan seb agai “the science of speech sounds including, especially the history and theory of sound changes in a language or in two or more related languages”. Mengikut Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana,1984:51) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. Huraian huruf Vokal Menurut Mohamad Yunus Maris (1964), terdapat lapan buah vokal Dalam bahasa Melayu. Ini diterapkan dalam rajah berikut. Terdapat empat vokal depan dalam bahasa Melayu iaitu [i], [e], [ɛ] dan [a] manakala tiga Vokal belakang iaitu [u], [o] dan [‫ ]כ‬dan satu vokal tengah, iaitu [ə]. secara nyata vokal-vokal Ini tidak betul-betul menyerupai vokal kardinal sepenuhnya. Walau bagaimanapun Vokal Melayu ini dapat dijelaskan menurut persamaannya dengan vokal-vokal Kardinal. Bunyi-bunyi vokal ialah bunyi-bunyi bahasa yang bersuara yang ketika menghasilkannya udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa mendapatkan sebarang sekatan atau geseran. Dengan kata lain bunyi-bunyi vokal mempunyai ciri-ciri seperti bersuara, udara keluar dari paru-paru berterusan dan udara keluar tanpa sekatan atau geseran. Manakala penghasilan bunyi-bunyi vokal pula ditentukan oleh beberapa ciri tertentu iaitu, keadaan bibir sama ada dihamparkan atau dibundarkan, bahagian lidah yang terlibat sama ada depan

Satu konsonan sisian bersuara ( i ). Konsonan asli bahasa Melayu merupakan konsonan yang sedia ada dan diguna oleh penutur bahasa Melayu tanpa sebarang perlakuan adaptasi oleh penutur. Konsonan terhasil apabila terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi terhadap udara dari peparu. lelangit lembut. lelangit lembut dan pita suara dalam membunyikan vokal-vokal bahasa Melayu. anak tekak. b ). glotis dan rongga hidung. Huraian berikut menyatakan peranan dan keadaan serta kedudukan alat-alat artikulasi seperti bibir. n ) Dua konsonan separuh vokal bersuara. Huraian Huruf konsonan Konsonan ialah bunyi selain dari bunyi vokal. dinaikkan sedikit atau diturunkan. pita suara. Dua konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara ( t. ŋ . g ). d ). ( ? ) Dua konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara ( c. Dua konsonan letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara ( k. iaitu geseran gusi tidak bersuara ( s) dan geseran glotis bersuara ( h ). n. Satu konsonan hentian glotis. Selain vokal terdapat juga separuh vokal. Satu konsonan getaran bersuara ( r ). diftong dan vokal rangkap. (a) Vokal depan sempit [i]. Dalam bahasa melayu terdapat 9 jenis konsonan iaitu : a) b) c) d) e) f) g) h) i) j) k) Dua konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara ( p. lelangit keras. Empat konsonan sengauan bersuara (m. keadaan lelangit lembut. gusi. turun naik lidah sama ada dinaikkan setinggi-tingginya. Satu konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara ( j ). iaitu ( i ) dan separuh vokal dua bibir bersuara (w). kita perlu peka bahawa terdapat lapan jenis huruf vokal yang wujud dalam bahasa Melayu. Cara membunyikan huruf vokal Dalam pertuturan sebenar. j ) Dua konsonan geseran tidak bersuara. Dalam bahasa Melayu konsonan terbahagi kepada 2 iaitu konsonan asli dan konsonan pinjaman. Konsonan bersuara bermaksud konsonan yang terhasil apabila tekanan udara yang keluar dari peparu menggetarkan pita suara manakala konsonan tidak bersuara adalah konsonan yang terhasil apabila udara dari peparu tidak menggetarkan pita suara.lidah atau belakang lidah. lidah. sama ada dinaikkan dan udara dari paru -paru keluar melalui rongga mulut sahaja ( menghasilkan bunyi-bunyi vokal atau oral) atau dinaikkan tetapi tidak rapat sehingga udara dari paru-paru keluar melalui rongga mulut dan juga rongga hidung ( menghasilkan bunyi-bunyi vokal yang disengaukan) dan keadaan glotis dirapatkan dan semasa udara keluar dari paru-paru pita suara bergetar. cara membunyikannya: . Konsonan terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara. Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah-daerah artikulasi seperti dua bibir.

cara membunyikannya: · · · · · Keadaan bibir hampar Depan lidah dinaikkan setinggi yang mungkin ke arah gigi gusi Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung Udara dari paru-paru keluar ke rongga hidung Pita suara digerarkan Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan separuh sempit [e] seperti pada perkataan berikut: Awal Enak Elok Tengah Teleng Leher Akhir Tauge Tempe (b) Vokal depan separuh luas atau lapang [ε].(a) (b) (c) Keadaan bibir hampar Depan lidah dinaikkan setinggi yang mungkin ke arah lelangit keras tetapi tidak sampai menyentuh lelangit keras Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung Udara dari paru-paru keluar ke rongga hidung Pita suara digerarkan Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan sempit [i] seperti pada perkataan berikut: Awal Ikan Ibu Tengah Bila Tiba Akhir Tali Padi (a) Vokal depan separuh sempit [e]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan separuh luas atau lapang [ε] seperti pada perkataan berikut: Awal Esa Tengah Belek Akhir Tauge . Cara membunyikannya: (a) Keadaan bibir hampar (b) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi (c) Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung (d) Udara dari paru-paru keluar dari rongga mulut (e) Pita suara digetarkan.

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang sempit [u] seperti pada perkataan yang berikut: Awal ubat ular Tengah bulat sudu Akhir Batu Palu (a) Vokal belakang separuh sempit [o]. . Cara membunyikannya: (a) Keadaan bibir hampar (b) Depan lidah diturunkan serendah mungkin (c) Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung (d) Udara dari paru-paru ke luar ke rongga mulut (e) Pita suara digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas atau lapang [a] seperti pada perkataan yang berikut: Awal Awan Anak Tengah Kadar Beras Akhir Siapa Nama (d) Vokal belakang sempit [u].Enak Belok Tempe (c) Vokal depan luas atau lapang [a]. Cara membunyikannya: (a) Keadaan bibir hampar (b) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut tetapi tidak sampai menyentuh lelangit lembut (c) Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung (d) Udara dari paru-paru ke luar ke rongga mulut (e) Pita suara digetarkan. Cara membunyikannya: (a) Keadaan bibir hampar (b) Belakang lidah dinaikkan setinggi mungkin ke arah lelangit lembut tetapi tidak sampai menyentuh lelangit lembut (c) Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung (d) Udara dari paru-paru ke luar ke rongga mulut (e) Pita suara digetarkan.

Cara membunyikannya: (a) Keadaan bibir antara hampar dengan bundar (b) Tengah lidah dinaikkan kea rah lelangit keras tetapi tidak sampai menyentuh lelangit keras (c) Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung (d) Udara dari paru-paru ke luar ke rongga mulut (e) Pita suara digetarkan. seperti pada perkataan yang berikut: Awal Orang Otak Tengah Tolong Bohong Akhir Pidato Koko (b) Vokal belakang separuh luas atau lapang [‫]כ‬. Cara membunyikannya: (a) Keadaan bibir hampar (b) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah (c) Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung (d) Udara dari paru-paru ke luar ke rongga mulut (e) Pita suara digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh luas atau lapang seperti [‫ ]כ‬seperti pada perkataan yang berikut: Awal Orang Oleh (f) Vokal tengah [ə]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal tengah [ə] seperti pada perkataan berikut: Tengah Borong Bolot Akhir Soto Teko Awal Emak Empat Cara Membunyikan Konsonan Tengah Penat Tenat Akhir Sosialisme Behaviurisme Lapan belas konsonan asli yang terdapat dalam bahasa Melayu dapat diklasifikasikan mengikut cara dan daerah sebutannya seperti yang terdapat dalam jadual berikut: .Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o].

rdan l. 4. tengah dan akhir perkataan. 5. Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut Bunyi konsonan [b] Cara membunyikan sama seperti membunyikan konsonan [p]. 2. Huruf konsonan ny. Pita suara direnggangkan. m. keadaan dan kedudukan alat-alat artikulasi seperti bibir. koc dan kolej. c dan jbab. hanya berada pada akhir perkataan dalam perkataan. Huraian ini disertakan dengan gambar rajah bagi membantu memahami cara setiap konsonan tersebut dihasilkan. Dua bibir dirapatkan untuk membuat sekatan penuh pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. Lelangit lembut dinaikkan ke belakang atau ke 1.t. lelangit lembut dan pita suara dalam membunyikan konsonan bahasa Melayu asli.perkataan pinjaman seperti Huraian berikut dapat menjelaskan peranan. udara dari paru-paru ke rongga hidung. n. k. yang berbeza ialah: Pita suara dirapatkan.Daerah sebutan Cara sebutan Letupan Letusan Sengau Geseran Getaran Sisian Separuh vokal Hanya sepuluh sahaja huruf konsonan dapat hadir pada awal. Cara membunyikannya: Pb M W bibir Td N S R L Gigi-gusi Cj (ny) Y Lelangit keras Lelangit lembut Kg (ng) ŋ H Glottis Bunyi konsonan [p] 1. Contoh perkataan: 3. iaitu p. Sekatan pada dua bibir dilepaskan serta. ng. Arus udara dari paru-paru keluar melalui rongga mulut dengan mengetarkan pita suara. lidah anak tekak. . 3. Bunyi yang dihasilkan ialah letupan dua bibir bersuara [b]. tanpa menggetarkan pita suara. Bunyi yang dihasilkan ialah letupan dua bibir tidak bersuara [p]. dinding rongga tekak untuk membuat sekatan 2. g. h. konsonan b. (a) Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dan konsonan letupan dua bibir bersuara [b]. s. d.merta. w dan y tidak pernah terdapat pada akhir perkataan . had.

Huruf Konsonan [p] Konsonan [b] Awal Palu Batek Tengah Lapik Rabun Akhir Atap Adab (b) Konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] dan konsonan letupan gusi bersuara [d] Cara membunyikannya: Bunyi konsonan [t] 1. Pita suara direnggangkan . Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan ke belakang atau ke dinding rongga tekak untuk 1. pita suara. Arus udara dari paru-paru keluar melalui rongga 3. Bunyi konsonan [d] Cara membunyikan konsonan sama seperti membunyikan konsonan [t]. Sekatan yang dibuat oleh hujung lidah dan gusi dilepaskan serta-merta. 4. 2. 5. renggangkan. 5. mulut tanpa menggetarkan pita suara. Arus udara dari paru-paru yang keluar melalui rongga mulut mengetarkan pita suara. Pita suara di Arus udara keluar dari paru3. Belakang lidah dirapatkan ke lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara . Bunyi yang dihasilkan ialah letupan gusi tidak bersuara [t]. 2. Cara Bunyi konsonan [g] membunyikan konsonan sama seperti membunyikan konsonan [k]. Bunyi yang dihasilkan ialah letupan lelangit lembut bersuara [g]. Huruf Konsonan [t] Konsonan [d] Awal Takut Dalam Tengah Batas Tanduk Akhir Padat Abad (c) Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dan konsonan letupan langit lembut bersuara [g]. 6. Arus udara dari paru-paru keluar melalui rongga mulut dengan menggetarkan pita suara. yang berbeza ialah: Pita suara dirapatkan. paru melaui rongga mulut tanpa menggetarkan Sekatan udara yang dibuat oleh . 3. Contoh perkataan: 2. Bunyi yang dihasilkan ialah letusan gusi bersuara [d]. 4. yang berbeza ialah: Pita suara dirapatkan . paru-paru ke rongga hidung. Cara membunyikannya: Bunyi konsonan [k] 1. menutup arus udara ke rongga hidung. Hujung lidah dinaikkan rapat ke gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara. 3. Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan ke 1. rongga tekak bagi menyekat arus udara dari 2.

4. 2. 6. Udara yang tersekat oleh hadapan lidah di lelangit keras dilepaskan pelahan-lahan. Contoh perkataan: Huruf Konsonan [k] Konsonan [g] Awal Kala Garam Tengah Makan Pagar Akhir Tamak Dialog (d) Hentian glotis [?] dan Cara membunyikannya: (a) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan ke belakang atau ke dinding rongga tekak untuk membuat sekatan udara dari paru-paru ke rongga hidung (b) Pita suara dirapatkan sepenuhnya (c) Arus udara yang keluar dari paru-paru dibiarkan tersekat dibelakang rapatan pita suara. Cara membunyikannya: Bunyi konsonan [č] 1. Bunyi yang dihasilkan ialah letusan lelangit keras 3. Bunyi yang dihasilkan ialah letupan lelangit lembut tidak bersuara [k]. 3. 5. belakang atau ke dinding rongga tekak untuk 2. Arus udara dari paru-paru keluar melalui rongga mulut dengan menggetarkan pita suara. Cara Bunyi konsonan [Ĵ] membunyikan konsonan sama seperti membunyikan konsonan [Ĵ]. membuat sekatan terhadap arus udara dari paruparu ke rongga hidung. Bunyi yang dihasilkan ialah letusan lelangit keras gusi bersuara [Ĵ] . Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan ke 1. (d) Udara disekat oleh rapatan pita suara tanpa menggetarkan pita suara Bunyi yang dihasilkan ialah hentian glotis [?] seperti pada perkataan berikut: Awal Anak Ikan Tengah Saat Rakyat Akhir Lemak Budak (e) Konsonan letusan lelangit keras tidak bersuara [č] dan konsonan letusan lelangit keras bersuara [Ĵ]. yang berbeza ialah: Pita suara dirapatkan. 6.belakang lidah dilepaskan serta merta. Arus udara dari paru-paru melalui rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. Pita suara direnggangkan. Hadapan lidah rapat ke lelengit keras untuk membuat sekatan pada arus udara.

(b) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan ke belakang rongga tekak untuk membuat sekatan arus udara dari paru-paru ke rongga hidung. (d) Arus udara dari paru-paru melalui rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara (e) Udara keluar melalui sempitan depan lidah dan gusi untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s]. Contoh perkataan: Huruf Konsonan [č] Konsonan [Ĵ] Awal Cara Jala Tengah Laci Kanji Akhir Koc Kolej (f) Konsonan geseran gusi tidak bersuara [s]: (a) Hadapan lidah dinaikan ke gusi untuk membuat sempitan pada arus udara. (d) arus udara yang keluar dari paru-paru melalui rongga tekak menggetarkan pita suara (e) arus udara melalui rongga mulut menggetarkan hujung lidah Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan getaran gusi bersuara [r] seperti pada perkataan berikut: Awal Rapat Rugi (f) Konsonan gusi bersuara [I]: (a) Hujung lidah dikenakan pada gusi. Tengah Tiram Seram Akhir Sabar Lebar Tengah Lasak Lesu Akhir Pedas Lemas . (b) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikan ke belakang rongga tekak untuk menyekat arus udara dari paruparu ke rongga hidung. (b) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan ke belakang rongga hidung untuk membuat sekatan arus udara dari paru-paru ke rongga hidung. (c) Pita suara di renggangkan. (c) Pita suara dirapatkan. Contoh perkataan: Awal Silap Satu (f) Konsonan getaran gusi bersuara [r]: (a) Hujung lidah dikenakan pada gusi.gusi tidak bersuara [č].

Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan sengau dua bibir bersuara [m] seperti pada perkataan yang berikut: Awal Macam Murah Tengah Teman Lumba Akhir Ketam Badam (k) Konsonan sengau gusi bersuara [n] cara membunyikannya: (a) Hujung lidah dinaikkan pada gusi atau gigi gusi untuk membuat sekatan arus udara. Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan sisian gusi bersuara [I] seperti pada perkataan yang berikut: Awal Lagu Lipat (f) Konsonan sengau dua bibir bersuara [m]: Tengah Tilam Kelam Akhir Tebal Kekal (a) Bibir bawah dan bibir atas dirapatkan untuk membuat sekatan pada arus udara.(c) Pita suara dirapatkan (d) Arus udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara (e) Arus udara dibiarkan keluar melalui tepi lidah sahaja. (h) Arus udara dari paru-paru masuk ke rongga mulut dan terus ke rongga hidung. (b) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan untuk memberikan laluan arus udara dari paru-paru ke rongga hidung. (g) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan untuk memberikan laluan arus udara dari paru-paru ke rongga hidung. . (b) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan untuk memberikan laluan arus udara yang keluar dari paruparu masuk ke rongga hidung. (c) Arus udara dari paru-paru melalui rongga mulut terus ke rongga hidung (d) Arus udara dilepaskan perlahan-lahan Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan sengau gusi bersuara [n] seperti pada perkataan berikut: Awal Naga Nilam Tengah Tanah Panah Akhir Taman Laman (e) Konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] cara membunyikannya: (a) Belakang lidah dirapatkan ke lelangit lembut untuk membuat sekatan arus udara. Arus udara dilepaskan perlahan-lahan. (i) (j) Pita suara dirapatkan untuk membuat getaran.

Cara membunyikannya: (a) Depan lidah dinaikkan ke lelangit keras untuk membuat sekatan arus udara (b) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan untuk memberikan laluan arus udara yang terkeluar dari paruparu ke rongga hidung (c) Pita suara dirapatkan dan digetarkan (d) Arus udara daripada paru-paru melalui rongga mulut dan terus ke rongga hidung (e) Udara yang tersekat oleh depan lidah dan lelangit keras dilepaskan pelahan-lahan Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan sengau lelangit keras gusi bersuara ( ‫ )תּ‬seperti perkataan yang berikut: Awal Nyaris Nyala Tengah Banyak Senyap Akhir - (f) Separuh vokal dua bibir bersuara [w]: (a) Bibir di bundarkan.(c) Pita suara dirapatkan dan digetarkan (d) Arus udara dari paru-paru melalui rongga mulut terus ke rongga hidung. (e) Arus udara yang tersekat oleh belakang lidah dan lelangit lembut dilepaskan pelahan-pelahan. (c) Lelangit lembut dinaikkan ke belakang rongga tekak untuk menyekat arus udara udara dari paru-paru ke rongga hidung (d) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut (e) Pita suara digetarkan dan lidah bergerak dengan pantas ke kedudukan untuk membunyikan vokal tengah [w]. Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] seperti pada perkataan yang berikut: Awal Waris Tengah Kawan Akhir Takraw . (b) Belakang lidah dinaikkan ke lelangit lembut. Bunyi yang yang dihasilkan ialah kosonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] seperti yang berikut: Awal Ngilu Ngeri Tengah Bingka Rangkap Akhir Lalang Tulang (f) Konsonan sengau gusi lelangit keras bersuara [‫] תּ‬.

tetapi mempunyai peranan yang amat penting dalam menghasilkan bunyi. Semua bunyi vokal merupakan bunyi-bunyi bersuara. Kuala Lumpur: Nurin Enterprise Arbak Othman Dan Ahmad Mahmood Musanid (2000). Kejayaan Komunikasi. maka getaran akan berlaku pada pita suara dan bunyi yang terhasil ialah bunyi bersuara. RUJUKAN Abdullah Hassan Dan Ainon Mohd (1994). maka getaran pada pita suara tidak berlaku maka yang terhasil ialah bunyi yang tidak bersuara. Bunyi bersuara dan tidak bersuara ini berkait rapat dengan keadaan pita suara. Cara membunyikannya: (a) Depan lidah diangkat tinggi ke arah gusi. Terdapat banyak alat artikulasi manusia dan setiap satunya mempunyai kedudukan dan fungsi yang berbeza dalam menghasilkan bunyi bahasa. Namun demikian terdapat unsur yang bukan dikategorikan sebagai alat artikulasi manusia. manakala bunyi konsonan ada yang bersuara dan ada yang tidak bersuara. Kuala Lumpur: Fajar Bakti Ahmad Kamal Muhammad (1992). (e) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi separuh vokal lelangit keras bersuara [j] Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] seperti pada perkataan berikut: Awal Yakin Yuran KESIMPULAN Tengah Tayang Payah Akhir - Kajian fonetik dan fonologi melibatkan organ pertuturan manusia secara lansung. (b) Bibir di hamparkan. (c) Lelangit lembut dinaikkan ke belakang rongga tekak untuk menyekat udara dari paru-paru ke rongga hidung. Linguistik Am. Organ tutur manusia ini disebut alat artikulasi. Bunyi vokal atau konsonan merupakan antara bunyi bahasa yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia.Wajar Lawan - (g) Separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. Bahasa Melayu Untuk Maktab Perguruan. sekiranya keadaan pita suara (glotis) tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya. Sebaliknya jika pita suara itu direnggangkan atau terbuka sewaktu udara melaluinya. (d) Pita suara digetarkan sambil lidah bergerak pantas ke kedudukan untuk membunyikan vokal [j]. Kuala Lumpur: Penerbitan Sarjana . Unsur tersebut ialah udara dan merupakan sumber tenaga utama dalam menghasilkan bunyi.