Anda di halaman 1dari 33

Konflik Pemisah di Selatan Thailand: Isu dan Transformasi Oleh Che Mohd Aziz bin Yaacob

Unit Penyelidikan dan Pendidikan untuk Perdamaian Pusat Pengajian Sains Kemasyarakatan Universiti Sains Malaysia

Abstrak Kemunculannya kembali konflik di Selatan Thailand pada Januari 2004 dilihat semakin rumit dengan pelbagai isu yang saling berkait. Keadaan ini menjadi cabaran besar buat kerajaan Thailand untuk mencari jalan penyelesaian. Isu konflik yang pada awalnya melibatkan tuntutan kemerdekaan (akibat penjajahan kerajaan Siam ke atas negeri Patani) oleh Orang Melayu Islam Patani (OMIP) seterusnya berkembang menimbulkan isu-isu lain. Antara isu-isunya ialah ketidakadilan kerajaan Thailand ke atas sejarah, identiti, budaya, ekonomi, dan hak asasi manusia OMIP yang majoritinya tinggal di wilayah Patani, Narathiwat dan Yala. Ketidakadilan wujud apabila kerajaan Thailand menafikan tuntutan kemerdekaan tersebut dengan melaksanakan dasar-dasar yang berbentuk asimilasi dan diskriminasi ke atas OMIP. Sebagai tindakbalas, OMIP melalui pertubuhan-pertubuhan gerakan pemisah meneruskan perjuangan mereka menuntut kemerdekaan dan membentuk pemerintahan sendiri. Dalam pendekatan transformasi konflik, kemunculan isu-isu ini bukanlah sesuatu yang dapat dibanggakan kerana transformasi yang berlaku dalam konflik ini berbentuk negatif. Hal ini kerana isu tuntutan kemerdekaan merupakan sesuatu tidak sukar diselesaikan kerana ia melibatkan wilayah dan ia boleh dicapai melalui kompromi. Namun, apabila bertukar kepada isu-isu yang berbentuk nilainilai hidup seperti sejarah, identiti, dan budaya akan menyebabkan kesukaran untuk menyelesaikannya kerana tidak mungkin mencapai kompromi. Oleh itu, penulisan ini secara umumnya akan membincangkan tentang transformasi isu yang berlaku terhadap konflik di Selatan Thailand. Penumpuan menjurus kepada faktor-faktor dan transisi perubahan isu-isu ini dan impaknya terhadap masyarakat lokal hari ini. Bagi memperkemaskan perbincangan, ditimbulkan persoalan bagaimanakah isu-isu ini menjadikan konflik semakin rumit dan berpanjangan? Jawapan kepada persoalan ini akan dianalisa berdasarkan pendekatan transformasi konflik yang menjurus kepada lima elemen transformasi yang saling berkait, antaranya, transformasi kontek, struktur, isu, aktor dan personal. Isi-isi penting: Konflik Selatan Thailand, dasar-dasar, transformasi isu dan gerakan pemisah.

Isi Kandungan Muka Surat Abstrak 1. Pengenalan 2. Latar Belakang 2.1. Sejarah Konflik 2.2. 2.3. Komposisi Penduduk Insiden dan Peristiwa 4 7 9 3

3. Kerangka Teoritikal dan Pembolehubah 3.1. Definisi Transformasi Konflik 3.2. Lima Elemen dalam Transformasi konflik 13 13

4. Dasar dan Pendekatan Kerajaan Thailand 4.1. Rathaniyom: Dasar Sosio-budaya Nasionalisme Siam dan 17 17 19 20 21 22 25 30 32

Buddha 4.2. Intergrasi nasional dan sekolah Pondok 4.3. 4.4. Peraturan 66/23; Akta Penghapusan Pengaruh Komunis dan Gerakan Pemisah Pendekatan Kekerasan Thaksin Shinawatra tahun 2004 2006

4.5. Pengurusan Krisis Jeneral Surayud Chulanond 5. Isu-isu konflik dan Kebangkitan Gerakan Pemisah; Kemerdekaan / Politik, Sejarah, Identiti dan Budaya 6. Konflik di Selatan Thailand: Satu penganalisaan terhadap isu-isu konflik dan dasar-dasar kerajaan Thailand 7. Kesimpulan Senarai Rujukan

1. Pengenalan Pergolakan di wilayah Patani, Narathiwat dan Yala di Selatan Thailand masih dibelenggu dengan aktiviti keganasan. Kejadian seperti pengeboman, tembak curi, pembakaran sekolah, penculikan, sabotaj dan lain-lain lagi, antaranya boleh dikatakan berlaku hampir setiap hari.
2

Menurut Nik Abdul Ghani, pensyarah di Prince of Songkhla Universiti, kampus Pattani menyatakan keadaan ini sudah menjadi perkara biasa dalam kehidupan penduduk di tiga wilayah, beliau sendiri tidak berasa hairan tentang hal ini tetapi akan berasa hairan sekiranya tiada kematian dalam satu-satu hari1. Aktiviti keganasaan ini dapat digambarkan melalui statistik kematian dan kecederaan antara Januari 2004 hingga Januari 2010 yang dikeluarkan oleh Dr. Srisompob Jitpiromsri menunjukkan 4,100 kematian dan 6,509 cedera daripaa 9,446 insident. Daripada jumlah kematian tersebut, seramai 2,417 orang muslim dan 1,559 orang Thai-Buddha2. Walaupun begitu, usaha untuk mengurangkan angka keganasan masih menjadi keutamaan kerajaan Thailand. Bermula dengan pengisytiharan darurat ketenteraan oleh Thaksin Shinawatra pada 5 Januari 2004, tiga wilayah ini telah menerima kehadiran ribuan pasukan keselamatan bagi mengawal keadaan konflik, menjaga keselamatan orang awam dan menangkap individu-individu yang disyaki terlibat menimbulkan huru-hara. Thaksin melalui institusi Southern Provinces Administration Commitee (SPAC) yang ditubuhkan pernah meluluskan seramai 40,000 anggota tentera untuk dihantar ke tiga wilayah pada tahun 2005 3. Manakala pada Mac, 2010 Perdana Menteri Abhisit Vejjajiva turut meluluskan kemasukan tentera ke tiga wilayah seramai 4,000 anggota4. Kehadiran pasukan keselamatan dalam jumlah yang ramai ini walau bagaimanapun tidak berjaya mengatasi pergolakan yang timbul, malahan konflik dilihat semakin meruncing. Justeru, timbul persoalan tentang peranan yang dimainkan oleh pasukan keselamatan ini yang mana adakah mereka benar-benar menjaga keamanan dan keselamatan di tiga wilayah. Penulisan ini tidak membincangkan tentang kelemahan pasukan keselamatan dalam menjaga keamanan di tiga wilayah tetapi lebih kepada isu-isu dan punca-punca konflik yang masih belum diselesaikan. Konflik tetap akan berlaku selagi isu-isu tidak diselesaikan walaupun pasukan keselamatan dihantar dalam jumlah yang banyak. Justeru, konflik di Selatan Thailand yang dilihat semakin meruncing pada hari ini mempunyai kaitan dengan isu-isu konflik yang belum mendapat perhatian sepenuhnya oleh kerajaan Thailand. Kebanyakan pendekatan yang
1

Temubual dengan Nik Abdul Ghani Nik Hashim, Pensyarah Prince of Songhkla University, Kampus Pattani pada 8 September 2006. Bertempat di penginapan pensyarah, Patani. Thailand. Respoden bukan nama sebenar kerana atas dasar keselamatan. 2 Jitpiromsri, S. (2010) Sixth year of the Southern Five: Dynamics of Insurgency and Formation of the New Imagined Violence. [Online].[Akses: 2 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.deepsouthwatch.org/node/730 3 Yaacob, C, M, A. (2009) Konflik Pemisah di Selatan Thailand: Isu, Aktor dan Penyelesaian. MA Tesis. Universiti Sains Malaysia. H. 193. 4 An interview on the ongoing southern conflict with Abhisit & Thavorn.(2009).[Online].[Akses: 3 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.deepsouthwatch.org/node/371

digunakan oleh kerajaan Thailand adalah lebih kepada menyekat dan menekan konflik supaya tidak timbul dipermukaan. Walau bagaimanapun konflik tetap juga timbul kerana hak-hak OMIP yang menjadi isu kepada konflik masih belum diselesaikan. Penulisan akan membincangkan tentang peranan isu-isu yang menyebabkan konflik ini berterusan. Sebagai permulaan, penulisan akan membincangkan sepintas lalu tentang latar belakang konflik yang meliputi sejarah, komposisi penduduk serta diselitkan beberapa peristiwa utama yang berlaku sekitar tahun 2004 hingga 2010. Selain itu, turut dibincangkan tentang kerangka teori dan pembolehubah dalam bidang konflik dan perdamaian yang dirasakan sesuai untuk menganalisis elemen-elemen yang terdapat dalam konflik ini. Elemen-elemen yang penitng dalam penulisan ini adalah menyentuh tentang dasar-dasar kerajaan Thailand yang menimbulkan isu-isu baru dalam konflik. Penganalisaan akan dibuat berpandukan transformasi isu akibat daripada dasar-dasar kerajaan Thailand yang bersifat menyekat dan menekan OMIP. 2. Latar Belakang 2.1. Sejarah Konflik Konflik bermula pada tahun 1786 apabila kerajaan Siam berjaya menakluki kerajaan Kesultanan Melayu Patani melalui siri peperangan. Penaklukan telah mengubah struktur pemerintahan dan geografi negeri Patani apabila kerajaan Siam melaksanakan dasar Pecah dan Perintah. Negeri Patani telah dipecahkan kepada 7 wilayah5 dan setiap satunya dilantik raja-raja boneka yang bertujuan untuk melemahkan kekuasaan orang Melayu6. Disamping itu ia bertujuan untuk membentuk proses decentralization atau pemusatan kuasa akibat tekanan daripada kuasa Eropah yang berlumba-lumba mencari kawasan dijajah di Asia Tenggara. Kebimbangan ini semakin ketara apabila Perancis berjaya menakluki wilayah di Timur Sungai Mekong di bahagian selatan7. Begitu juga dengan kerajaan British yang aktif untuk menguasai wilayah Timur Laut Burma, Selatan China dan negeri-negeri di Tanah Melayu Utara sehingga ke Segenting Kra8. Chulalongkorn selaku raja Siam ketika itu membentuk dasar Thesaphiban bagi merealisasikan pemusatan kuasa ke atas negeri Patani. Tahun 1897 kerajaan Siam melalui
5 6

Antara wilayah yang dipecahkan terdiri daripada Patani, Nong Chik, Reman, Jalur, Legeh, Jering dan Jambu. Syukri, I. (2002) Sejarah Kerajaan Melayu Patani. Bangi, Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. H. 81. 7 Pitsuwan, S. Pitsuwan, S. (1982) Islam and Malay Nationalism: A Case Study of the Malay-Muslim of Southern Thailand. Ph.D Tesis, Harvard University. H. 29. 8 Nik Mahmud, N.A. (2000) Sejarah Perjuangan Melayu Patani 1785 1954. (Versi Jawi). Bangi, Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. H. 28.

Menteri Dalam Negeri telah mengeluarkan Akta Pentadbiran Daerah yang dikenali sebagai Phraratchabanyat Laksana Pakkhrong Thongti. Dua tahun kemudiaan akta ini diperkemaskan lagi dengan memperkenalkan Peraturan Mengenai Pentadbiran Wilayah yang dikenali sebagai Kho Bangkhap Pokkhrong Huamung9. Kedua-dua akta ini secara umumnya bertujuan memecahkan negeri Patani kepada wilayah-wilayah dan memperalihkan kuasa pemerintahan raja-raja Melayu kepada pegawai-pegawai kerajaan Siam. Peralihan ini telah membawa kepada penentangan raja-raja Melayu terhadap kerajaan Siam apabila mereka mulai sedar akan kuasa mereka semakin berkurang ke atas negeri Patani. Kemuncak persengketaan pada tahun 1902 apabila Tengku Abdul Kadir selaku raja di wilayah Patani telah ditangkap dan dilucutkan jawatan sebagai raja Melayu di Patani. Begitu juga dengan raja-raja Melayu di wilayah-wilayah lain yang turut menerima nasib yang sama. pemerintahan raja-raja Melayu di Patani. Peristiwa penangkapan dan perlucutan jawatan raja-raja Melayu ini tidak hilang begitu sahaja malahan ia diperjuangkan oleh OMIP. Jika sebelum ini ia diperjuangkan oleh golongan aristokrat tetapi kali ini perjuangan melibatkan golongan agama dan pemimpin-pemimpin tempatan. Penentangan mereka dilihat menggunakan pelbagai strategi termasuk mendapatkan pengaruh dan kepercayaan daripada kerajaan British di Tanah Melayu untuk menekan kerajaan Siam. Namun usaha mereka ternyata meleset apabila British mengadakan Perjanjian Bangkok atau Anglo Siamese-Treaty dengan kerajaan Siam pada tahun 190910. Perjanjian pengesahan sempadan ini memberi kebebasan kepada kerajaan Siam untuk melakukan apa sahaja ke atas negeri Patani tanpa campurtangan British. Bermula dari ini, kerajaan Siam mula menyentuh soalsoal budaya, identiti dan pendidikan dalam kehidupan OMIP11. Dasar yang menyentuh soal identiti dan budaya OMIP yang paling terkemuka adalah dasar Rathaniyom yang diperkenalkan oleh Phibul Songkhram pada tahun 1938. Dasar ini
9

Maka, bermula dari sini tamatlah sistem

Ibid,. H. 29. Perjanjian ini adalah untuk menentukan tanah jajahan masing-masing khususnya negeri-negeri yang dikuasai oleh kerajaan Siam sebelum ini. Hasil daripada perjanjian ini, negeri Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu telah diserah kepada kerajaan British manakala negeri Patani diserahkan kepada kerajaan Siam. 11 Dari sudut agama, kerajaan Thailand telah menukar undang-undang syariah yang diamalkan sebelum ini kepada sistem sekular. Manakala pengamalan Adat Istiadat Melayu tidak dibenarkan dalam kehidupan seharian. Akibatnya, kes-kes yang berkaitan dengan syariah seperti nikah-cerai dan pewarisan harta pusaka akan dibicarakan di mahkamah sivil dan diadili oleh hakim yang berbangsa Thai-Buddha. Keadaan ini telah menyekat semua fungsi agama Islam dalam kehidupan OMIP. Golongan raja Melayu yang menjadi penaung kepada agama Islam telah dihapuskan, manakala masjid dan institusi keagamaan juga telah ditarik kuasa. Begitu juga dengan sekolah-sekolah pondok di mana kurikulum telah diubahsuai dengan memasukkan bahasa Thai sebagai bahasa pengantar dan memasukkan tenaga pengajar yang berbangsa Thai.
10

membawa maksud hanya ciri-ciri kebudayaan Siam sahaja dibenarkan berkembang di Thailand 12. Sekali lagi OMIP terpaksa berhadapan dengan dasar yang menindaskan kelompok mereka di mana dipaksa meninggalkan identiti Melayu-Islam dan mengamalkan identiti Thai-Buddha. Sebagai tindak balas terhadap dasar tersebut, Haji Sulong bin Abdul Kadir seorang ulama terkenal di Patani telah menubuhkan al-Haiah al-Tanfiziah li al-Ahkam al-Shariyyah atau Lembaga Perlaksana Hukum Syariah pada tahun 1939. Pertubuhan ini bertujuan untuk mengumpul para ulama di Patani dan bekerjasama mengadakan aktviti untuk mempertahankan kesucian agama Islam. Antara usaha yang dilaksana ialah mengemukan 7 tuntutan 13 untuk mengembalikan keamanan di negeri Patani. Perjuangan Haji Sulong dan rakan-rakannya untuk membebaskan OMIP daripada asimilasi Thai-Buddha ini turut mendapat bantuan daripada orang-orang Patani yang tinggal di Tanah Melayu. Tengku Mahmud Mohyideen merupakan anakanda kepada Tengku Abdul Kadir Kamaruddin, raja Patani terakhir mengetuai penduduk Patani di Tanah Melayu mempengaruhi kerajaan British untuk menyatukan negeri Patani dengan Tanah Melayu. Di pihak British, permintaan OMIP ini tidak mendapat sambutan kerana British dilihat lebih mementingkan hubungan dengan kerajaan Siam. Ekoran daripada itu, British bertindak membantu Siam dengan menghapuskan pergerakan-pergerakan di Tanah Melayu termasuk Gabungan Melayu Patani Raya (GEMPAR)14 yang bertujuan untuk membantu OMIP. Manakala Tengku Mahmud Mohyideen diarah tidak terlibat dengan segala kegiatan untuk pemisahan Patani 15. Bantuan pihak British ini telah melemahkan perjuangan OMIP dan memberi ruang kepada kerajaan Siam untuk
12 13

Fathy, A. (1994) Pengantar Sejarah Patani. Alor Setar, Pustaka Darussalam. H. 80. Menurut Nik Anuar Nik Mahmood, antara tuntutan yang dikemukakan oleh Haji Sulong ialah pertama, Perlantikan seorang individu sebagai wakil kerajaan Siam yang berkuasa penuh untuk mentadbir ke empat-empat wilayah tersebut, Patani, Yala, Narathiwat dan Satun, dan mempunyai kuasa memecat, menggantung atau mengganti pegawai-pegawai kerajaan. Individu ini hendaklah dilahirkan di salah satu daripada ke empat-empat buah wilayah tersebut dan perlantikannya hendaklah dengan persetujuan para penduduk di wilayah-wilayah tersebut. Kedua, lapan puluh peratus daripada pegawai kerajaan yang akan berkhidmat di wilayah-wilayah tersebut mestilah beragama Islam. Ketiga, bahasa Melayu dan bahasa Siam hendaklah dijadikan sebagai bahasa rasmi. Keempat, bahasa Melayu hendaklah dijadikan bahasa pengantar di sekolah-sekolah rendah. Kelima, undang-undang Islam hendaklah diiktiraf dan dikuatkuasakan di Mahkamah Syariah. Keenam, kesemua hasil dan pendapatan yang diperolehi daripada ke empat-empat buah wilayah itu hendaklah digunakan di wilayah berkenaan. Ketujuh, pembentukan sebuha badan yang mempunyai kuasa penuh untuk mengurus kesemua hal-ehwal orang Islam yang berada di bawah tanggungjawab Ketua Negeri. 14 GEMPAR ditubuhkan pada Mac 1948 di Kota Bharu, Kelantan oleh orang-orang Patani yang tinggal di Tanah Melayu. Penubuhannya bertujuan untuk menyatukan wilayah Patani, Yala, Narathiwat dan Satun menjadi Negara Melayu Islam. Kedua membentuk pemerintahan sesuai dengan kehendak dan pendirian kebangsaan Melayu, adat resam Melayu dan agama Islam. Ketiga, meningkatkan taraf kehidupan orang Melayu Patani supaya mendapat hak, keadilan, kebebasan dan pendidikan. 15 Ibid,. H. 103.

bertindak menekan pemimpin-pemimpin Melayu. Ramai pemimpin Melayu yang dikatakan hilang dan dibunuh secara sulit termasuk Haji Sulong dan Tengku Mahmud Mohyideen. Ekoran daripada itu, pergolakan di Patani dapat dikawal oleh kerajaan Siam dan reda dengan aktivitiaktiviti pemberontakan. Namun, menjelang akhir 1960 dan awal 1970 pergolakan di Patani muncul kembali. Pergolakan ini diketuai oleh kumpulan-kumpulan gerakan pemisah yang mendapat aspirasi akan kemerdekaan Malaya pada 1957 dan menyambung wasiat perjuangan pemimpin-pemimpin terdahulu16. Kebanyakan pemimpin gerakan pemisah ini terdiri daripada individu-individu yang mendapat pendidikan tinggi dari dalam dan luar negara. Mereka menjadikan senjata dan keganasan sebagai wadah perjuangan bagi mendapatkan kemerdekaan ke atas negeri Patani. Perjuangan mereka masih lagi aktif sehingga ke hari ini dan dipercayai bahawa kejadian pembunuhan dan pembakaran tempat-tempat awam adalah perbuatan gerakan pemisah dan juga pihak berkuasa yang dilihat masing-masing memainkan strategi dalam konflik kali ini. 2.2. Komposisi Penduduk Berdasar data yang dikeluarkan oleh Patani Malays Human Rights Organization (PMHRO), populasi penduduk di wilayah Patani, Narathiwat, Yala dan Satun bagi tahun 2005 seramai 2.23 juta orang. Bagi wilayah Patani, penduduknya seramai 685,000 manakala Melayu muslim seramai 552,000 orang (81%). Wilayah Narathiwat, penduduknya seramai 754,000 manakala penduduk Melayu muslim seramai 603,000 orang (82%). Manakala wilayah Yala, penduduknya seramai 493,000 dan Melayu muslim seramai 339,000 orang (68%). Manakala wilayah Satun penduduknya seramai 303,000 orang, manakala penduduk Melayu muslim seramai 205,000 orang (68%)17. Dari sudut geografi, keluasan empat wilayah ini ialah 13,732 kilometer persegi dan berkedudukan garis lintang 535 hingga 655 utara 18. Dari segi bahasa, OMIP boleh dibahagikan kepada tiga kumpulan pertuturan. Kumpulan pertama mereka yang bertutur dalam bahasa Melayu dialek Patani dan menggunakan tulisan jawi atau arab. Kumpulan kedua, mereka yang bertutur dalam bahasa Thai serta menulis dan membaca dalam bahasa Thai. Mereka ini kebanyakannya generai muda yang terhasil daripada proses asimilasi kerajaan
16 17

A. Malek, M,Z. (1993) Umat Islam Patani: sejarah dan Politik. Shah Alam, Hizbi. H. 318. Rujukan melalui laman web Patani Malay Human Rights Organization (PMHRO). [ Online].[Akses: 3 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman web: http://www.pmhro.net/?S=Geograph 18 Mahmood, S.S. (1990) De-Radicalization of Minority Dissent: A Case Study of the Malay-Muslim Movement in Southern Thailand, 1980 1994. Philippines, Quezon City 1101. H.118.

Thailand. Manakala kumpulan ketiga mereka yang bertutur dalam bahasa Melayu dialek Patani tetapi tidak menggunakan tulisan jawi untuk menulis dan membaca. Dari segi pendidikan, mereka diwajibkan mengikut sistem pendidikan nasional yang berteraskan budaya Thai dan agama Buddha19. Anak-anak OMIP di peringkat pra-sekolah dibenarkan mendapat pendidikan berteraskan budaya Melayu dan agama Islam. Namun setelah menjejaki ke peringkat sekolah rendah hingga ke universiti, mereka mesti mengikuti skim pembelajaran yang ditentukan oleh kerajaan Thailand. Bagi mengimbangi pembelajaran budaya Thai dan Melayu, terdapat sekolahsekolah swasta milik persendirian yang ditubuhkan oleh OMIP seperti sekolah agama rakyat dan pondok. Kurikulum yang diajar lebih menjurus kepada ilmu agama Islam dan sedikit tentang budaya dan bahasa Melayu. Walaupun begitu, mereka diwajibkan mengajar bahasa dan budaya Thai sebagai prasyarat untuk mendapat kelulusan menubuhkan institusi pendidikan. Dari segi budaya, mereka mengamalkan budaya Melayu yang berteraskan agama Islam. Kebanyakan seni budaya seperti pakaian, permainan tradisional, hiburan, kraftangan dan lain-lain adalah sama seperti mana yang diamalkan oleh orang Melayu di Malaysia. Dari sudut ekonomi, wilayah Patani, Yala dan Narathiwat berada tahap sederhana. Berdasar laporan United Nations Development Program Thailand (UNDP) pada tahun 2007, pendapatan purata isu rumah sebulan bagi wilayah Patani ialah RM 1,169.40, manakala 20.7% penduduknya berpendapatan di bawah RM81.80. Bagi wilayah Yala pendapatan purata bulanan isi rumah ialah RM 1,188.00 dan 37% penduduknya berpendapatan di bawah RM84.50 sebulan. Manakala wilayah Narathiwat, pendapatan purata ialah RM 921.40 dan 46% berada di bawah pendapatan RM80.8 sebulan20. Pendapatan yang diperolehi ini melalui sektor-sektor pekerjaan tertentu. Antaranya, 50% masih lagi bergantung dalam sektor pertanian, bagi mereka yang tidak bekerja dalam sektor pertanian, kebanyakannya menumpukan kepada sektor lain seperti 15.4% sektor komersial, 15.1% sektor perkhidmatan dan 9.1% sektor industri kraftangan 21. Manakala sektor perindustrian ianya tidak majoriti kerana tiada pembangunan dalam sektor tersebut di tiga wilayah. Dalam sektor pertanian, pecahan pekerjaan penduduk adalah merangkumi dalam penanaman padi, getah, kelapa sawit, buah-buahan, sayur-sayuran dan nelayan. Manakala dalam
19

Patani Malay Human Rights Organization (PMHRO),. Op.cit.

20

Thailand Human Development Report 2007: Sufficiency Economy and Human Development. (2007) [Online]. [Akses: 6 Mei 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.undp.or.th/download/NHDR2007bookENG.pdf 21 Makishima, M. (2008)., op.cit.

sektor komersial, kebanyakan penduduk menjalankan perniagaan kecil-kecilan dengan memasarkan hasil tanaman, makanan ringan pakaian ke Malaysia dan juga kawasan setempat. 2.3. Insiden dan Peristiwa Insiden yang berlaku di tiga wilayah ini seperti mana yang dinyatakan sebelum ini terdiri daripada pelbagai bentuk serangan, kejadian dan peristiwa. Insiden ini boleh dikatakan membawa kematian, kecederaan dan kemusnahan harta benda. Menurut Deep South Wacth, jumlah insiden yang berlaku di tiga wilayah antara tahun 2004 hingga 2010 adalah seperti berikut.

(Sumber: Srisompob, J. (2010) Deep South Wacth, http://www.deepsouthwatch.org) Melihat kepada diagram tersebut, tahun 2004 hingga 2005 menunjukkan berlaku peningkatan insiden. Keadaan ini menunjukkan konflik semakin memuncak dan mengakibatkan ramai kematian. Menurut Asst. Prof. Dr. Worawit Baru, Director of Institute of Southeast Asian Maritime States Studies, Prince of Songhkla University, Pattani menyatakan bahawa antara tahun tersebut merupakan masa dirancang oleh gerakan pemisah untuk bertindak. Menurut beliau lagi tahun 2004 merupakan era kebangkitan gerakan pemisah yang selama ini berlatih dan menyusun
9

strategi untuk melawan kerajaan Thailand 22. Tambahan pula, pendekatan kerajaan Thailand khususnya Thaksin Shinawatra yang menggunakan pendekatan kekerasan sehingga menimbulkan keadaan yang rumit untuk diselesaikan. Di sini akan dibincangkan insiden-insiden utama antara tahun 2004 hingga 2010 yang melibatkan jumlah kematian yang ramai dan mendapat perhatian pihak luar. Tahun 2004 merupakan detik permulaan konflik terbaru apabila pada 4 Januari 2004 berlaku penyerangan ke atas Kem Tentera di Kg. Pileng, Daerah Pecah Airong dalam wilayah Narathiwat oleh sekumpulan militan yang tidak dikenali. Dalam serangan tersebut, empat anggota tentera telah terbunuh dan 366 laras senjata jenis M16, 24 laras Gun, 7 laras RPG (M79) dan 2 laras M60 telah di rompak. Dalam masa yang sama 18 buah sekolah dalam 10 daerah di Narathiwat turut dibakar23. Sebelum memasuki Kem tersebut, kumpulan ini bertindak menabur paku-paku di setiap jalan keluar masuk serta menebang pokok-pokok supaya dapat menyekat daripada pihak berkuasa. Menurut kepercayaan kerajaan Thailand melalui ucapan General Thammarat Israkul Na Ayuthaya, ini merupakan tindakan kumpulan gerakan pemisah yang melancarkan operasi mengikut strategi 1000 hari merampas Narathiwat24. Kerajaan percaya tindakan seperti ini memerlukan perancangan dan latihan yang cukup terancang dan rapi. Terdapat juga tuduhan yang mengatakan bahawa kumpulan ini mendapat latihan dan arahan daripada luar. Selang tiga bulan kemudiaannya, Selatan Thailand digemparkan dengan insiden yang kedua iaitu pertembungan bersenjata antara kumpulan pemuda Melayu Islam yang dikenali sebagai Kumpulan Serban Merah dengan pihak berkuasa pada 28 April 2004 25. Serangan melibatkan wilayah Patani, Yala dan Songkhla secara serentak dan modus operandinya adalah berjihad dan mati syahid dengan menyerang pos-pos kawalan tentera dan polis. Serangan dilakukan dengan bersenjatakan parang, pisau dan beberapa laras senapang26. Insiden ini berakhir
22

Temubual dijalankan sebelum beliau dipilih menjadi Senator bagi negara Thailand. Temubual dijalankan pada 9 Ogos 2006 bertempat di Prince of Songhkla University sempena penulis melaksanakan kerja lapangan untuk menyiap tesis sarjana yang bertajuk Konflik Pemisah di Selatan Thailand; Isu, Aktor dan Penyelesaian. 23 Penyerang bakar 18 sekolah, empat askar terbunuh (2004) [Online].[Akses 4 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my 24 Danial, M. (2004) Konflik Selatan Thailand dan Transformasi Sosial. Pembentangan Kertas Kerja Sempena Minggu Perdamaian Universiti Sains Malaysia Ke-3. Pada 14 Disember 2004. Universiti Sains Malaysia. Pulau Pinang. H. 3. 25 Ayub, T.S. (2004) Insiden Pembunuhan Umat Islam di Selatan Thailand. Dlm. Persidangan Parlimen Malaysia Kesebelas, Penggal Pertama, Mesyuarat Ketiga. [Online].[Akses: 17 Mei 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.parlimen.gov.my/hindex/pdf/DR23112004.pdf 26 Bakar, Z. (2004) Rasa tidak tenang Tok Ayah terjawab selepas subuh- masjid bersejarah catat kisah sedih. [Online].[Akses: 4 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my

10

di Masjid Kerisik apabila pihak berkuasa menembak 32 individu yang berlindung di dalamnya. Jumlah keseluruhan yang terkorban seramai 112 orang yang mana 107 orang di kalangan orang Melayu dan 5 orang di pihak berkuasa. Insiden ini menjadi tumpuan ramai termasuk pihak-pihak luar yang mengecam tindakan kerajaan Thailand yang dianggap melanggar hak asasi manusia dan tidak berperikemanusiaan27. Kematian boleh dianggap sebagai perkara biasa di tiga wilayah kerana boleh dikatakan tiap-tiap hari berlaku insiden yang kecil-kecil seperti tembak curi dan pengeboman. Pada 25 Oktober 2004, sekali lagi Selatan Thailand digegarkan dengan tragedi Tak Bai yang melibatkan kematian dalam jumlah yang ramai. Insiden berlaku ketika orang-orang Melayu di tiga wilayah mengadakan demonstrasi beramai-ramai di hadapan Balai Polis Tak Bai bagi membebaskan 6 sukarelawan keselamatan yang ditangkap atas tuduhan memberi senjata kepada gerakan pemisah28. Demonstrasi ini berakhir dengan tragedi apabila pasukan keselamatan menggunakan pendekatan kekerasan dalam menyuraikan perhimpunan tersebut. Pasukan keselamatan melepaskan tembakan peluru hidup mengorbankan 6 orang di tempat kejadian manakala 79 lagi terkorban dalam perjalanan ke kem tahanan. Pihak berkuasa bertindak dengan mengikat kedua belah tangan kesemua tahanan dan memuatkan mereka didalam trak tentera dengan kedudukan secara berlapis-lapis dan bertindih-tindih. Akibat kesesakan tersebut, ramai di kalangan tahanan terkorban akibat sesak nafas semasa dalam perjalanan ke kem tahanan Telaga Bakong, Patani yang lebih kurang 160 kilometer daripada daerah Tak Bai29. Tragedi seterusnya iaitu pada 8 Jun 2009 apabila wilayah Narathiwat digemparkan dengan serangan ke atas masjid di kampung Air Tempayang, daerah Pecah Airong. Penyerangan ini melibatkan sekumpulan pengganas yang memakai seragam hitam serta bertopeng dan bersenjata Raifel M16 dan Pump Gun melepaskan tembakan ke arah jemaah yang sedang menunaikan solat Isyak. Kejadian pada jam 8.30 malam ini telah mengorbankan 11 orang

27

Selatan Thai berdarah 107 militan, 5 askar terbunuh dalam pertempuran di tiga wilayah (2004) [Online]. [Akses 4 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my 28 Kaewtipayanate, B. (2008) Peace Journalism and the Tak Bai Incident: the case of the Bangkok Post and the Nations coverage on the Southern Conflict in Thailand. M. A Tesis, Orebro University. H. 12. 29 Zulkiflee, B. (2004) Penduduk dakwa 100 maut Thailand akui 84 terbunuh dalam tragedi berdarah di selatan Thai [Online]. [Akses 27 Oktober 2004]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my/utusan/archive.asp? y=2004&dt=1027&pub=Utusan_Malaysia&sec=Muka_Hadapan&pg=mh_01.htm

11

manakala yang cedera parah seramai 12 orang dan 2 orang lagi terselamat tidak terkena apa-apa tembakan30. Insiden-insiden seperti yang dibincangkan ini boleh saja berlaku pada bila-bila masa kerana keadaan konflik masih belum dapat dikawal sepenuhnya. Walaupun kerajaan Thailand menghantar pasukan keselamatan dalam jumlah yang ramai namun insiden-insiden masih lagi berlaku saban hari yang melibatkan kematian dan kecederaan. Tiga wilayah ini masih belum reda dengan kejadian-kejadian seperti tembak curi dan pengeboman, pembakaran sekolah, pemenggalan kepala, penculikan, sabotaj, ugutan, demonstrasi, rogol dan lain-lain lagi. )

3. Kerangka Teoritikal dan Pembolehubah 3.1. Definisi Transformasi Konflik John Paul Lederach dalam bukunya menyatakan Konflik transformation merupakan tindakan melihat-memahami-memasang impian untuk bertindak balas terhadap pasang surut konflik sosial melalui pemberian peluang dalam kehidupan untuk menghasilkan proses perubahan yang membina iaitu mengurangkan keganasan dan meningkatkan keadilan dalam perhubungan dan struktur sosial, dan bertindak balas terhadap permasalahan dalam perhubungan manusia31. Manakala Hugh Miall pula berpendapat Transformasi merupakan proses tindakbalas dengan konflik dan membuat perubahan membina ke atas hubungan, kepentingan, perbualan dan yang paling mustahak adalah undang-undang atau sistem dalam masyarakat yang selama ini menyokong tindakan keganasan32. Beliau menghasilkan definisi ini berdasarkan kepada hujahannya untuk membezakan pendekatan penyelesaian konflik, pengurusan konflik dengan transformasi konflik. Berdasarkan penulisannya, beberapa pandangan dan pendapat ahli bidang konflik dan perdamaian yang diambil seperti David Bloomfield dan Ben Reilly yang menulis tentang perubahan-perubahan semulajadi yang berlaku dalam konflik dan pengurusan konflik.
30

Rahim, A.F. (2009) Ditembak dalam masjid [Online].[Akses: 15 Mei 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp? dt=0610&pg=mh_01.htm&pub=Utusan_Malaysia&sec=Muka_Hadapan&y=2009 31 Lederach, J. P. (2003) The Little Book of Conflict Transformation. United States of Amerika, Good Book, Intercourse. H. 14. 32 Miall, H. (2001) Conflict Transformation: A Multy-Demensional Task. [Online].[Akses: 28 November 2009]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.inglewhite.net/pfp/pdfpapers/p2-miall_handbook.pdf. H. 4.

12

Begitu juga dengan pendapat Edward Azar dan John W. Burton yang menulis tentang penyelesaian konflik antarabangsa. 3.2. Lima Elemen dalam Transformasi konflik Raimo Vayrynen menetapkan 5 elemen transformasi yang boleh digunakan untuk menstruktur semula sesuatu perhubungan yang berkonflik. Elemen-elemen ini terdiri daripada konteks, struktur, aktor, isu dan personal. Transformasi konteks merujuk kepada perubahan dalam konteks konflik sama ada di peringkat dalaman konflik mahupun luar konflik. Bagi dalaman konflik, Transformasi konteks merujuk kepada perubahan persepsi dan motivasi aktor-aktor dalam sesuatu situasi konflik. Aktor-aktor konflik yang mengubahsuai persepsi dan motivasi terhadap konflik akan menyebabkan persekitaran konflik akan berubah dan membuka peluang penyusunan kembali terhadap corak perhubungan di antara kedua belah pihak33. Sebagai contoh, konflik dalaman sesebuah negara yang melibatkan kelompok minoriti dengan kerajaan akan menyebabkan mereka diabaikan dari segi politik, budaya, ekonomi, pendidikan dan lain-lain lagi. Situasi ini secara tidak langsung akan mengubah persepsi pemimpin kelompok tersebut dan mengurangkan motivasi untuk berkonflik dan lebih menumpukan kepada untuk bekerjasama dengan kerajaan bagi membangunkan kelompok mereka. Justeru, transformasi dalam kontek aktor akan dapat dibentuk khususnya dalam menyusun kembali corak hubungan ke arah yang positif antara kelompok minoriti dengan kerajaan. Manakala di peringkat luar konflik, ia merujuk kepada konteks antarabangsa yang mana konflik yang berlaku di peringkat tempatan boleh ditransformkan ke peringkat antarabangsa dan ini secara tidak langsung akan mengubah dan mempengaruhi persepsi dan motivasi setiap aktoraktor konflik disamping membuka ruang-ruang untuk proses penyelesaian konflik 34. Sebagai contoh, konflik dalaman sesebuah negara apabila dibawa ke peringkat antarabangsa akan mendapat perhatian negara-negara dan pertubuhan-pertubuhan luar yang boleh membantu menyelesaikan konflik yang dihadapi. Negara-negara luar khususnya negara jiran yang terkena tempias konflik dan juga pertubuhan antarabangsa akan memberi tekanan kepada kerajaan sesebuah negara yang mengalami konflik berbentuk asimetrik. Sekiranya kerajaan negara
33

Vayrynen, R. (1991) New Direction in Conflict Theory: Conflict Resolution and Conflict Transformation. London, SAGE Publication Ltd. H. 5. 34 Ibid,. H. 78.

13

tersebut melakukan penindasan atau kezaliman yang membawa kepada pengcabulan hak asasi manusia terhadap golongan minoriti pastinya akan mengundang ancaman atau tekanan khususnya dari segi hubungan diplomatik dan pergantungan ekonomi negara tersebut dengan negara-negara luar yang lain. Transformasi struktur pula merujuk kepada perubahan yang berlaku dalam elemenelemen seperti aktor-aktor, kedudukan, kepentingan, isu-isu, perhubungan, nilai-nilai dan keperluan dalam konflik. Ia juga melibatkan struktur sosial seperti ekonomi, politik, pendidikan, persempadanan geografi, mahkamah, jaringan komunikasi, kaedah membuat keputusan dan lainlain lagi. Walau bagaimanapun, Hugh Miall menegaskan bahawa konflik yang berbentuk asimetrik sukar ditransform kerana ia melibatkan ketidakseimbangan kuasa di peringkat akar konflik. Namun, ia boleh dilakukan secara beransur-ansur mengikut perubahan persekitaran yang mungkin boleh dibantu oleh aktor-aktor dalam dan luar wilayah konflik. Hugh Miall mengemukan cadangan ini berdasarkan kajian kes di Benua Afrika. Beliau mengemukakan contoh pergerakan Steve Bikos Black Consciousness yang bertujuan meningkatkan kesedaran penduduk tempatan di bandar-bandar tentang penindasan kulit putih ke atas kulit hitam. Begitu juga dengan pergerakan anti Apartheid yang mana berjaya menekan pelabur-pelabur dari luar keluar dari Afrika Selatan sebelum tamatnya regim Aparthied. Walaupun begitu, banyak demonstrasi dilakukan untuk menekan pihak kerajaan kulit putih tetapi tidak berjaya kerana kekuasaan dan kepentingan ekonomi dimiliki oleh orang kulit putih35. Transformasi aktor-aktor konflik yang mana salah satu kaedah yang membolehkan proses-proses penyelesaian konflik dilaksanakan. Banyak konflik akan senang diselesaikan apabila pemimpin kedua-dua pihak berkonflik bertukar. Pemimpin-pemimpin yang baru pastinya akan membawa pendekatan baru terutamanya dalam mengatur kembali saluran komunikasi, mengubahsuai matlamat dan mengubah perspektif terhadap perjuangan radikal. Selain daripada pemimpin untuk diubah, terdapat perkara lain yang boleh diubah seperti peraturan-peraturan pertubuhan, matlamat baru, nilai dan kepercayaan. Secara umumnya, perubahan terhadap persekitaran dan kepentingan yang terdapat dalam peraturan setiap parti juga mewakili kepada transformasi konflik walaupun ia berlaku secara beransur-ansur dan tidak menjadi tumpuan utama. Selalunya matlamat atau kepentingan pihak-pihak berkonflik sukar diubah tetapi ianya boleh berubah bergantung kepada perubahan persekitaran dalam masa yang panjang.
35

Miall, H. (2001)., op.cit,. H.77.

14

Transformasi isu boleh berlaku bergantung kepada takrifan dibuat oleh aktor-aktor terhadap isu-isu yang dimainkan dalam konflik. Transformasi ini berlaku apabila mereka mengubah kedudukan dan keputusan sehingga isu-isu sebelum ini telah tenggelam serta meningkatkan isu-isu baru. Proses untuk mengubah kedudukan dan keputusan aktor-aktor konflik adalah merujuk kepada isu-isu yang susah diselesaikan terutamanya yang melibatkan nilai-nilai hidup. Jika melibatkan isu agama, identiti, budaya dan sejarah maka ia boleh diubah kepada isu-isu yang boleh dirunding seperti tanah, ekonomi, pendidikan dan lain-lain lagi. Perundingan yang dijalankan akan boleh melahirkan kompromi di antara kedua belah pihak khususnya perkara-perkara yang boleh dibahagikan sama rata. Selain itu, boleh juga melihat kepada isu-isu yang dikongsikan bersama yang mana kedua belah pihak akan dapat bersatu bersama-sama membangunkan isu-isu tersebut. Sebagai contoh, konflik Acheh selepas tsunami dapat ditransformkan isu konflik apabila mewujudkan isu bersama iaitu kerajaan Indonesia dan juga Gerakan Aceh Merdeka (GAM) bersama-sama membangunkan semula Acheh. Transformasi personal atau kumpulan merujuk kepada perubahan terhadap perasaan, hati dan emosi pihak-pihak yang berkonflik. Hati atau niat yang baik akan dapat membentuk suasana yang baik. Justeru, aktor-aktor konflik khususnya di kalangan pemimpin akan dapat diubah hatinya untuk ikhlas dan menerima perdamaian mengikut saluran yang positif. Apabila berlakunya perubahan hati maka ia akan memberi kesan positif kepada organisasi dan cara bertindak. Hasrat dan keinginan pihak yang berkonflik juga akan turut berubah. Transformasi ini boleh dibuat melalui pendedahan tentang nilai-nilai positif yang berteraskan ajaran agama yang sebenar bagi menyucikan hati setiap aktor konflik. Justeru, konflik yang wujud adalah berasal dari hati dan pemikiran setiap manusia. Sifat yang berkeinginan dan berkehendak terbitnya dari hati dan seterusnya dinilai oleh kemampuan akal untuk mendapatkannya. Keadaan ini boleh berlaku kepada semua orang termasuk diperingkat individu, kumpulan mahupun negara. Oleh itu, jika hati dapat diasuh dan diubah pastinya konflik yang dihadapi dapat diselesaikan dengan mudah. Hati yang ikhlas dan pemikiran yang positif di kalangan aktor konflik akan dapat membantu kepada proses-proses perdamaian36.

36

Age, L. (2005) Tsunami and Conflict Transformation in Aceh in The SEACSN Bulletin. Research and Education for Peace Unit, USM. Penang. H. 8-10.

15

4. Dasar dan Pendekatan Kerajaan Thailand 4.1. Rathaniyom: Dasar Sosio-budaya Nasionalisme Siam dan Buddha Dasar Rathaniyom dilaksanakan pada tahun 1938 oleh Phibul Songkhram 37. Melalui dasar ini hanya ciri-ciri kebudayaan Thai dan agama Buddha sahaja yang dibenarkan berkembang di Thailand. Semua rakyat Thai tidak kira kelompok yang mempunyai identiti dan budaya yang berbeza diwajibkan mematuhi dasar ini. Dasar ini bertujuan untuk menyatukan rakyat dalam memajukan kemajuan negara. Dari segi perlaksanaan, pada tahun 1940, Phibul menubuhkan Dewan Kebudayaan Thai atau Sepa Watana Tam bagi memperluaskankan fahaman Nasionalism Kesiaman kepada rakyat di seluruh negara. Melalui institusi ini, Phibul mengumumkan tujuh dikri yang berbentuk arahan perundangan bagi memaksa rakyat mengikut akta-akta yang terdapat dalam dasar ini. Di Selatan Thailand, dikri yang diumumkan bertindak menghapuskan bahasa, bangsa dan budaya Melayu dan ditukar kepada budaya Thai, hukum perkahwinan dan faraid diketepikan dan diadili oleh mahkamah sivil, pakaian Melayu diharamkan, nama individu dan tempat ditukar ke nama Siam38. Dari segi pemakaian, mereka diwajibkan memakai pakaian potongan Barat seperti berseluar dan bertopi bagi lelaki dan bergaun serta skirt bagi wanita. Manakala amalan harian, mereka diwajibkan makan dengan sudu dan menggunakan meja39. Phibul percaya bahawa kejayaan akan dapat dicapai melalui rancangan sosio-budaya yang berasaskan konsep nasionalisme, kebudayaan Siam dan agama Buddha. Rakyat pasti akan bekerjasama untuk memajukan negara setelah mempunyai satu pegangan satu bangsa dan satu negara dan saling bertoleransi untuk membangunkan sosiobudaya, ekonomi dan politik.
37

Phibul Songkhram merupakan seorang yang bersifat ultra-nasional dan mementingkan nasionalisme kesiaman dalam pemerintahannya. Beliau berpendapat bahawa semua warga negara Siam perlu menjadi satu bangsa untuk bersama-sama bekerja memajukan negara. Bagi mencapai hasrat ini, pada Jun 1939 beliau secara rasminya menukar nama Siam kepada Thailand yang bermaksud tanah yang aman dan subur. 38 Belitan sejarah (2000) [Online].[Akses 13 Mac 2004]. Boleh diperolehi melalui Laman Web: http://www.geocities.com/pulo_99_2000/sejarah.html 39 Al-Fatani, A.F. (1994),. Op.cit. H. 81.

16

4.2. Intergrasi nasional dan sekolah Pondok Dasar intergrasi nasional dimulakan oleh Sarit Thanarat pada 1957 setelah berjaya menggulingkan pemerintahan Phibul Songkhram. Beliau berpendapat program intergrasi yang dilakukan sebelum ini perlu dipertingkatkan lagi agar keamanan di selatan dapat dicapai sepenuhnya. Keamanan yang dimaksudkan merujuk kepada usaha menangkap ketua gerakan pemberontak dan mengintergrasikan budaya Thai dalam sekolah agama dan pondok. Lantaran itu, beliau telah mengadakan pertemuan dengan 70 pemimpin Melayu Patani daripada pelbagai pertubuhan untuk membincangkan pembaharuan yang ingin dibawa di wilayah selatan. Hasil daripada pertemuan ini, beliau berjaya mendapat kerjasama daripada beberapa rakyat tempatan untuk mematahkan pertubuhan-pertubuhan gerakan pemisah40. Selain itu, bagi melemahkan pertubuhan gerakan pemisah, beliau menubuh pasukan risikan secara sulit untuk mendapatkan maklumat-maklumat disamping menimbulkan hasutan-hasutan yang boleh membawa perbalahan di kalangan ahli kumpulan gerakan pemisah. Strategi beliau berkesan apabila berjaya mengaitkan penangkapan Haji Muhamad Amin dan Haji Wan Salleh Abas selaku bekas wakil parlimen Yala atas tuduhan menderhaka kepada kerajaan dan bersubahat dengan komunis. Bagi memperkemaskan lagi intergrasi nasional ini, Sarit Thanarat telah mengarahkan sesiapa yang tidak menyokong dasar-dasar kerajaan walau dalam keadaan mana sekali pun akan dipisahkan daripada majoriti masyarakat Thai41. Dasar-dasar ini bertujuan untuk mengatasi pergolakan di Selatan Thailand melalui pembentukan masyarakat Thai yang mengamalkan satu budaya, satu bahasa, satu agama dan satu negara. Antara saluran yang digunakan adalah melalui sekolah agama dan pondok. Beliau melihat sekolah pondok merupakan nadi kepada pertumbuhan gerakan pemisah dan penghalang kepada dasar intergrasi yang ingin dibawa ke tiga wilayah ini. Oleh itu, beliau memperbaharui sistem pendidikan di sekolah-sekolah pondok milik orang Melayu. Antaranya sekolah pondok diwajibkan menggunakan kurikulum selaras dengan sekolah-sekolah kerajaan. Mana-mana
40

Sekitar awal 60-an, telah wujud beberapa gerakan pemisah yang memperjuangakan kemerdekaan Patani. Antara, Barisan Revolusi Nasional Patani (BRN), Barisan Nasional Perjuangan Patani )BNPP) dan Pattani United Liberation Organisation (PULO). Tindakan yang dilakukan ialah melaksanakan kempen berdasarkan isu pendidikan agama Islam, isu bahasa dan keagungan Kesultanan Melayu Patani untuk mendapat sokongan daripada rakyat Melayu. Strategi yang digunakan dengan mengedar risalah-risalah dalam bahasa Melayu, Jawi, Thai dan Inggeris di seluruh wilayah selatan mahupun di sempadan luar. 41 Rahimmula, C.(2001) Peace Resolution : A Case Study of Separatism and Terrorist Movement in Southern Border Provinces of Thailand. [Online].[Akses: 2 Ogos 2005]. Boleh diperolehi melalui Laman Web: http://www.geocities.com/bluesing2001/media/peaceresolution.htm

17

sekolah pondok yang tidak mengikut arahan tersebut tidak akan mendapat bantuan daripada kerajaan dan diancam penutupan. Guru-guru sekolah pondok juga turut dibawa melawat sekolahsekolah agama di Bangkok untuk mendedahkan dengan sistem pengajaran yang selaras dengan sistem pendidikan kerajaan. Tujuan utama arahan dibuat adalah mengawal kegiatan sekolahsekolah pondok yang dilihat mengancam kestabilan negara42. 4.3. Peraturan 66/23; Akta Penghapusan Pengaruh Komunis dan Gerakan Pemisah Jeneral Prem Tinasulanond selaku Perdana Menteri Thailand pada tahun 1963. Beliau telah memperkenalkan Peraturan 66/23 yang bertujuan untuk menamatkan revolusi komunis di Thailand sekaligus menghapuskan pengaruh gerakan pemisah. Beliau menjadikan Komunisme sebagai mekanisme untuk meningkat kerjasama antara orang Melayu dengan pasukan keselamatan dalam membentuk perdamaian dan menamatkan operasi gerakan pemisah. Beliau antara lainnya meminta agar perbezaan ideologi dilupakan seketika dan menumpukan kepada penghapusan pengaruh komunis di Thailand. Disamping itu, beliau menawarkan pengampunan kepada gerakan pemisah selain membaiki ketidakadilan yang wujud dalam pentadbiran kerajaan. Dibawah Peraturan 66/23, kerajaan Thailand menubuhkan 43rd Civil-Police-Military Joint Head (CPM 43) sebagai saluran kerjasama antara OMIP dengan pasukan keselamatan. Institusi ini berfungsi untuk memberi peluang kepada orang awam, gerakan pemisah dan kerajaan untuk berkerjasama membenteras pengaruh Komunis. Beserta dengan CPM 43 ini, kerajaan Thailand menubuhkan Administrative Center for the Administration of Southern Border Provinces (ACASBP) bertujuan untuk menyelesaikan jurang perbezaan dan stereotaip antara OMIP dengan pentadbir-pentadbir awam dan membentuk kerjasama untuk menghapuskan pengaruh gerakan pemisah. Perbezaan antara penjawat awam dengan OMIP telah lama wujud akibat daripada dasar Rathaniyom yang memisahkan antara orang Thai dengan orang Melayu. Keadaan ini menyebabkan timbul stereotaip antara dua kelompok ini dan menjadi punca utama kepada penindasan ke atas penduduk tempatan. Oleh itu, ACASBP bertindak menjadi saluran untuk OMIP meluahkan permasalahan ekonomi, pendidikan dan sebagai tempat untuk melaporkan kesalahan-kesalahan yang dilakukan oleh pegawai-pegawai awam yang bertugas di tiga wilayah. Dasar ini telah mendapat kerjasama yang baik di kalangan OMIP dan berjaya
42

Harish, S.P.(2006) Ethnic or Religious Cleavage? Investigating the Nature of the Conflict in Southern Thailand . Contemporary Southeast Asia. [Online]. Vol.28,Iss.1 : pg.48,22pgs. [Akses: 14 November 2006]. Boleh diperolehi melalui Laman Web: http://proquest.umi.com/pqdweb? did=1075504961&sid=1&Fmt=3&clientId=27905&RQT=309&VName=PQD

18

mengekang pengaruh gerakan pemisah seterusnya membawa keamanan di tiga wilayah. Bagi pihak gerakan pemisah, keadaan ini memberi tekanan kepada mereka apabila penduduk tempatan mula menyokong kerajaan. Bekalan seperti makanan, pakaian, duit dan maklumat yang diterima daripada orang awam khususnya orang-orang kampung mula berkurangan. Malahan orang-orang awam telah menjadi agen pemberi maklumat mereka kepada kerajaan. Oleh itu, dilihat sekitar tahun 1980an, ramai anggota gerakan pemisah yang terdiri daripada BRN dan PULO menyerah diri. Justeru itu, dasar ini merupakan pencarian titik persamaan antara OMIP dengan kerajaan Thailand dan boleh dikatakan sebagai serampang dua mata. Disamping bekerjasama menentang Komunis CPM43, ia juga akan dapat menimbulkan kepercayaan penduduk tempatan dengan pihak berkuasa. 4.4. Pendekatan Kekerasan Thaksin Shinawatra tahun 2004 2006 Thaksin Shinawatra yang memegang tampuk pemerintahan negara Thailand pada 2001 membawa perubahan yang besar dan drastik dalam menangani isu-isu dalaman negara. Di awal pemerintahan, beliau melaksanakan dasar memerangi penagihan dan pengedaran dadah di seluruh negara. Di Selatan Thailand, dasar ini sedikit sebanyak memberi tempias kepada kumpulan kongsi gelap43 yang selama ini menjalankan kegiatan pengedaran dadah, penyeludupan dan lain-lain lagi. Kewujudan kembali konflik pada 2004 dilihat oleh sebagai masalah dalaman negara dan perlu diuruskan berdasarkan undang-undang sivil. Oleh itu, Thaksin menggunakan akta-akta kekerasan seperti mengisytiharkan darurat kententeraan dengan menghantar lebih 12000 tentera dan polis bagi mengawal keselamatan orang awam dan mengesan pihak-pihak yang terlibat dalam menimbulkan huru-hara. Akta darurat yang disambung tiga bulan sekali ini dipinda bagi memudahkan pihak berkuasa menjalankan tugas. Salah satu pindaan yang paling ketara apabila persidangan parlimen Bangkok bersetuju sebulat suara memberi kuasa mengurus konflik di Selatan Thailand adalah terletak di bawah Perdana Menteri tanpa gangguan mana-mana pihak. Dengan kuasa yang dimiliki, Thaksin menubuhkan
43

Keterlibatan kongsi gelap dalam konflik di tiga wilayah diperakui oleh Chalida Tajaroensuk, aktivii dari Forum Asia. Beliau ketika ditemubual pada 6 Januari 2007 yang menyatakan keadaan konflik semakin keliru dengan kehadiran pelbagai aktor yang berperanan menimbulkan konflik. Salah satunya adalah kongsi gelap atau mafia yang mana cuba menghuru-harakan keadaan supaya aktiviti yang dijalankan dapat mengelak daripada pihak berkuasa. Apabila berlakunya kejadian atau insiden, pihak berkuasa selalunya akan menuduh kejadian tersebut dilakukan oleh gerakan pemisah walaupun ia berlaku disebabkan urusan peribadi. Kelemahan pasukan berkuasa untuk mengenalpasti sesuatu kejadian menyebabkan kumpulan kongsi gelap megambil peluang untuk meneruskan aktiviti mereka.

19

Committee on Southern Thailand Provinces Peace-Building Policy (CSPPP) yang bertindak untuk mencari penyelesaian kepada konflik yang terbaru ini. Dibawah badan ini, ditubuhkan pula Southern Provinces Administrative Committee (SPAC). Segala kajian dan kelulusan bagi program perdamaian di wilayah selatan Thailand adalah melalui badan-badan ini. Salah satu fungsinya ialah meminda Akta Darurat dan kelulusan penghantaran tentera dan polis. Badan ini pernah membuat pindaan dengan menambah jumlah bilangan tentera dan polis dari 12000 kepada 40000 orang. Kedua-dua badan yang berpusat di Bangkok in, turut dibantu oleh Southern Border Provinces Peacebuilding Command (SBPPC) bagi melaksanakan pindaan-pindaan yang dibentuk. Antara pindaan lain yang dibuat ialah memberi kuasa kepada pihak keselamatan untuk menahan atau menangkap sesiapa sahaja yang disyaki sebagai militan. Mereka yang ditahan tidak memerlukan waran tangkap dari mahkamah dan jangka masa selama 30 hari tanpa bicara. Disamping itu juga, pihak berkuasa boleh merampas harta benda suspek tanpa waran. Pihak berkuasa juga boleh melaksanakan penapisan berita tentang sesuatu kejadian yang berlaku serta boleh mengharam penerbitan tertentu. Semua orang diwajibkan mendaftar talian telefon bimbit serta pihak berkuasa dibenarkan mencuri dengar perbualan telefon sesiapa sahaja. Pendekatan ketenteraan yang dibawa oleh Thaksin ini telah menimbulkan pelbagai insiden yang membawa kepada peningkatan intensiti konflik. Antara tindakan kerajaan yang ketara dan melampau ialah ketika Tragedi Tak Bai apabila melibat kematian orang awam yang tragis. Mereka diikat tangan, dipukul dan disusun secara berlapis-lapis dalam truk tentera sehingga menyebabkan sesak nafas dan kematian. 4.5. Pengurusan Krisis Jeneral Surayud Chulanond Pendekatan Thaksin walau bagaimanapun tidak bertahan lama kerana pemerintahannya telah digulingkan melalui rampasan kuasa yang diketuai oleh Jeneral Sonthi Boonrayatglink pada 19 September 2006. Sejurus selepas itu, Jeneral Surayud Chulanond telah dilantik sebagai Perdana Menteri sementara untuk menguruskan kekecohan politik negara dan juga konflik di tiga wilayah selatan Thailand. Surayud di awal perlantikannya menegaskan bahawa tugas utama kerajaan beliau ialah mengembalikan perpaduan masyarakat Thailand dan menyelesaikan konflik di Selatan Thailand44. Pendekatan beliau di selatan untuk mententeramkan kembali
44

Junta Tentera Thailand dan Nasib Bangsa Melayu Patani!. Artikel daripada laman Web Pattani United Liberation Organization (PULO). [Online].[Akses: 5 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.puloinfo.net/?Show=ReadArticles&ID=46

20

keadaan di mana yang dihuru-harakan semasa pemerintahan Thaksin dan menggunakan dasar berbaik-baik dengan OMIP45. Dasar yang ingin berbaik-baik ini diterjemahkan melalui permohonan maaf secara terbuka kepada OMIP ekoran pendekatan Thaksin sebelum ini banyak memberi tekanan kepada masyarakat di tiga wilayah. Sebagai tanda keikhlasan beliau, melalui Pejabat Peguam Negara, kerajaan telah menggugurkan dakwaan ke atas 92 penduduk Islam yang terbabit dalam demontrasi antikerajaan di Tak Bai. Beliau kemudiaannya menghidupkan kembali SBPAC atau So O Bo To yang satu ketika dahulu berjaya mengurangkan keganasan pada 1970an tetapi badan ini dibubarkan oleh Thaksin pada 2002 kerana dianggap tidak memberi sebarang faedah46. Selain itu, Surayud turut meminta sokongan dan bekerjasama dengan Malaysia selaku jiran terdekat untuk menyelesaikan pergolakan yang berlaku..Usulan ini diterima oleh Malaysia dengan menubuhkan Task Force 2010 (Malaysia) dan Task Force 960 (Thailand). Penubuhan kedua institusi ini bertujuan untuk mengurus dan menyelaraskan program-program yang diberi oleh kerajaan Malaysia untuk membawa keamanan di tiga wilayah. Walau bagaimanapun respon daripada OMIP majoritinya menunjukkan masih berbelah bagi menerima hasrat kerajaan Thailand untuk membentuk perdamaian di tiga wilayah. Mereka kebanyakannya mengambil pendekatan tunggu dan lihat kerana kebiasaannya ucapan pemimpin atau dasar kerajaan Thailand adalah berbeza dengan apa yang dilaksanakan47. 5. Isu-isu konflik dan Kebangkitan Gerakan Pemisah; Kemerdekaan / Politik, Sejarah, Identiti dan Budaya Perkembangan politik di tiga wilayah Selatan Thailand dibelenggu oleh tindakan seperti penindasan, diskriminasi, pembunuhan dan rasuah. Anand Panyarachun bekas Perdana Menteri Thailand dan juga pengarah National Reconciliation Commission (NRC) ketika ditemubual menyatakan,Masalah utama di Selatan Thailand adalah politik, manakala sosial, ekonomi, identiti adalah suatu yang kecil sahaja. Jadi, politik perlu ditukar dengan politik untuk menyelesaikan masalah48. Isu politik dalam konflik ini adalah menjurus kepada politik
45

Perubahan dasar Surayud di selatan Thai tepat (2006). [Online].[Akses: 5 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: www.utusan.com.my 46 Hasan, A.Z. (2006) Bersama mencari keamanan. [Online].[Akses: 5 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: www.utusan.com.my 47 Temubual dengan Tuan Suri Bin Tuan Wae, Pengarah Pentadbiran Kerajaan Tempatan, Bandaran Tanjung, pada 9 Ogos 2006. Bertempat di pejabat Pentadbir Kerajaan Tempatan, Bandaran Tanjung. Pattani, Thailand 48 Temubual dengan Anand Panyarachun, Ketua National Reconciliation Commission (NRC), pada 7 September 2006. Bertempat di Lobi hotel C.S Patani. Patani, Thailand.

21

pemisahan. OMIP melalui kumpulan gerakan pemisah berjuang menggunakan senjata untuk memerdekakan wilayah mereka daripada kerajaan Thailand dan membentuk pemerintahan sendiri yang berdaulat. Isu ini timbul sejak awal lagi di mana selepas penjajahan kerajaan Siam ke atas negeri Patani pada tahun 1786. Keadaan ini berterusan dari generasi ke satu generasi di kalangan OMIP untuk menuntut kemerdekaan daripada kerajaan Thailand. Banyak buku yang memaparkan penulisan tentang pergolakan politik Patani dan kesusahan yang dihadapi oleh OMIP setelah kuasa politik mereka dirampas oleh kerajaan Thai49. Antaranya memaparkan perjuangan politik oleh OMIP melibatkan pelbagai adegan keganasan dengan jumlah kematian dan kemusnahan meningkat saban hari. Kes-kes orang hilang dan mati di kalangan pemimpin politik menjadi lumrah dalam konflik ini dan sering kali menimbulkan ketegangan yang memuncak melibatkan jumlah kematian yang ramai dalam satu-satu kejadian50. Perjuangan menuntut kemerdekaan ini adalah bermula dengan semangat nasionalisme yang tinggi di kalangan OMIP. Kemerdekaan yang dimaksudkan bukan sahaja berkenaan dengan merebut kuasa politik ke atas tiga wilayah tetapi merangkumi kebebasan pengamalan identiti, budaya, sosial, ekonomi dan pendidikan sebagai kumpulan minoriti. Surin Pitsuwan dalam bukunya menyatakan dari segi budaya, Melayu muslim di Selatan Thailand adalah hak kepunyaan dunia Melayu, cuma dari segi politik, mereka sebahagian daripada bangsa Thai yang berteraskan kepada agama Buddha51.Tuntutan ini timbul akibat daripada keputusan kerajaan Thailand yang menafikan hak OMIP terhadap wilayah mereka. Penafian ini dibuat berasaskan kepada perlembagaan negara Thailand yang tidak membenarkan mana-mana wilayah di dalam kedualatan negara Thailand dibelah bahagikan. Jadi, penafian ini dijelmakan melalui dasar-dasar dan pendekatan-pendekatan yang bersifat menyekat tuntutan tersebut. Dasar-dasar ini secara tidak langsung membentuk satu halangan dan jurang antara rakyat dengan kerajaan. Akhirnya, jurang antara kedua kelompok ini telah membawa kepada konflik yang berpanjangan setelah
49

Penulis-penulis yang melakarkan kesengsaraan perjuangan politik Patani ialah Nik Anuar Bin Nik Mahmud dalam bukunya yang berjudul Sejarah Perjuangan Melayu Patani 1785-1954 , Ibrahim Syukri dalam bukunya yang berjudul Sejarah Kerajaan Patani, Abddurahman Bin Daud dalam bukunya yang berjudul Patani dalam Kenangan Umat, Sejarah dan Politik untuk Warga Masyarakat Patani Darulsalam (Teks Jawi), Mohd Zamberi A. Malek dalam bukunya yang berjudul Umat Islam Patani: Sejarah dan Politik, Ahmad Fathy Al-Fatani dalam bukunya yang berjudul Pengantar Sejarah Patani, A. Bangnara dalam bukunya yang berjudul Patani: Dahulu dan Sekarang (Teks Jawi) dan Wan Abdul Kadir Che Man dalam bukunya yang berjudul Muslim Separatism: The Moros of Southern Philippine and The Malays of Southern Thailand. 50 Temubual dengan Isamaili Alikkuntor, pelajar Hat Yai University, pada 22 Mac 2007. Bertempat di Pulau Jerejak, Pulau Pinang. Malaysia. Responden bukan nama sebenar kerana atas dasar keselamatan. 51 Pitsuwan, S. (1982) Islam and Malay Nationalism: A Case Study of the Malay-Muslim of Southern Thailand. Ph.D Tesis, Harvard University. H. 28.

22

pendekatan ketenteraan digunakan sebagai alat untuk menekan mencapai perdamaian yang negatif. Sejarah, identiti dan budaya OMIP mengalami proses asimilasi apabila kerajaan Thailand memperkenalkan dasar kebudayaan Thai-Buddha yang mewajibkan semua rakyatnya mengamalkannya. Dasar yang memaksa mengamal identiti dan budaya Thai-Buddha ini mendatangkan masalah besar kepada OMIP apabila ia secara jelas bertelagah dengan ajaran Islam dan budaya Melayu. Mereka tidak boleh berkompromi dalam hal ini kerana agama Islam telah menggariskan amalan-amalan untuk umatnya yang wajib dipatuhi. Tindakan kerajaan Thailand ini dilihat tidak menghormati nilai-nilai hidup kelompok mereka dan menyebabkan OMIP bangkit mempertahankan hak-hak mereka sebagai orang Melayu muslim. Dari sudut sejarah, asimilasi ini bermula semasa pemerintahan Phibul Songkhram apabila beliau memperkenalkan Rathaniyom dan diteruskan oleh pemimpin-pemimpin selepasnya. Dalam dasar ini, bahasa dan budaya Melayu cuba dihapuskan, hukum perkahwinan dan faraid diketepikan, pakaian Melayu diharamkan manakala pakaian barat diwajibkan, nama individu dan tempat ditukar ke nama Siam52. Contohnya, Senggora kepada Songkhla, Ligor kepada Nakhorn Sri Thamarat, Becah Herong kepada Cho Ai Rong, Teluk Hala kepada TaLoHaLO, Bendang Setar kepada Ban Nang Sata, Binjai Lima kepada Yarang, Jambu kepada Yaring, Teluban kepada Saiburi dan banyak lagi. Justeru itu, dasar ini memberi kesan yang ketara sehingga ke hari ini apabila ramai anak-anak muda Melayu tidak lagi gemar bertutur dalam bahasa Melayu dan berasa bangga menggunakan bahasa Thai53. Walaupun begitu, pegangan OMIP terhadap budaya, agama dan bangsa masih lagi utuh. Contohnya dari sudut agama, walaupun semasa pemerintahan Phibul memberi tekanan yang cukup hebat kepada agama Islam seperti menukar undang-undang syariat kepada udang-undang sivil54 tetapi hingga ke hari ini didapati masih lagi kedengaran azan-azan dicorong-corong masjid dan surau. Begitu juga dengan anak-anak perempuan Melayu yang masih memakai tudung dan menutup aurat.

52

Belitan sejarah (2000) [Online],[Akses 13 Mac 2004]. Boleh diperolehi melalui Laman Layar: http://www.geocities.com/pulo_99_2000/sejarah.html 53 Temubual dengan Salhi Awae, pegawai penyelidik Research Center for Peace Building, Mahidol University , pada 5 Disember 2006. Bertempat di Vistana Hotel, Pulau Pinang. Responden bukan nama sebenar kerana atas dasar keselamatan. 54 Nik Mahmud, N. A. (2000) Sejarah Perjuangan Melayu Patani 1785-1954 [Online].[Akses 23 Januari 2004]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://fanzalika.tripod.com/malay/patani/kepala_%20 sejarah.html.

23

6. Konflik di Selatan Thailand: Satu penganalisaan terhadap isu-isu konflik dan dasardasar kerajaan Thailand Konflik di Selatan Thailand mengalami pergolakan yang begitu lama. Dalam usia yang melebihi dua dekad, pastinya konflik ini mengalami pelbagai proses transformasi yang disebabkan oleh persekitaran konflik dan tekanan atau pengaruh dari dalam dan luar. Elemenelemen transformasi yang melibatkan kontek, struktur, aktor dan isu dilihat wujud dalam konflik ini dan saling berkait antara satu sama lain. Justeru, penganalisaan ini akan menghuraikan elemen-elemen transformasi ini yang berlaku dalam konflik di Selatan Thailand. Dari segi transformasi kontek, konflik ini telah lama berlaku khususnya yang berkaitan dengan kontek dalaman konflik. Kontek dalaman ini merujuk kepada OMIP sendiri yang mengalami perubahan persepsi dan motivasi terhadap matlamat perjuangan dan isu konflik. Pada awalnya, OMIP berjuang atas dasar memerdekakan negeri Patani tetapi telah berubah kepada perjuangan untuk mempertahankan identiti dan budaya. Mereka merasakan identiti dan budaya merupakan nilai hidup yang amat penting untuk dipertahankan berbanding wilayah yang diduduki. Oleh itu, dasar Rathaniyom yang bertindak mengasimilasikan identiti dan budaya mereka ke dalam budaya Thai-Buddha telah menukar persepsi dan motivasi OMIP untuk lebih menumpukan perjuangan mereka kepada membebaskan pengamalan identiti dan budaya serta mendapat pengiktirafan daripada kerajaan Thailand berbanding perjuangan kemerdekaan wilayah. Sebagai contoh, kejadian seperti pembakaran sekolah dan tembak guru di Selatan Thailand merupakan salah satu tindak balas OMIP melalui Runda Kumpulan Kecil (RKK) untuk menunjukkan bahawa sekolah dan guru merupakan agen kepada asimilasi budaya Thai-Buddha ke atas anak-anak orang Melayu di Selatan Thailand. Mereka bertindak sedemikian adalah kerana terpaksa dalam mempertahankan identiti dan budaya Melayu yang dilihat semakin pupus akibat asimilasi kerajaan Thailand55. Selain itu, konflik ini juga mengalami transformasi dari segi kontek luaran yang melibatkan peralihan dari peringkat tempatan kepada antarabangsa. Transformasi ini boleh dikatakan sebagai transformasi yang konstruktif kerana ia sedikit sebanyak dapat mengurangkan intensiti konflik. Bermula daripada tragedi Masjid Kerisik dan Tak Bai, ramai pihak-pihak luar khususnya OIC dan negara-negara ahli anggota ASEAN mulai memberi perhatian kepada konflik ini. Kematian umat Islam dalam jumlah yang ramai dan
55

Temubual dengan Abu Daud Alikontor, ahli Runda Kumpulan Kecil (RKK), pada 10 Julai 2006. bertempat di Patani, Thailand. Responden bukan nama sebenar kerana atas dasar keselamatan.

24

bentuk kezaliman yang dilakukan oleh pasukan keselamatan Thailand menjadi faktor kepada keperihatinan dan simpati pertubuhan ini untuk membantu menyelesaikan permasalahan yang timbul. OIC selaku pertubuhan antarabangsa melalui setiausahanya Prof. Ekmeleddin Ihsanoglu bersama deligasi yang lain pernah melawat tiga wilayah dan mengadakan perbincangan dengan kerajaan Thailand bagi meraih komitmen untuk bersama-sama mencari solusi konflik. Pertemuan antara OIC dengan kerajaan Thailand diadakan pada 1 Julai 2007 dan berjaya mendapat persetujuan daripada Panich Vikitsreth, Menteri Luar Thailand untuk bekerjasama dengan OIC untuk memperkuatkan kerja-kerja perdamaian dan pembangunan OMIP di tiga wilayah. Melihat kepada situasi ini, dapat dijelaskan bahawa konflik ini mengalami transformasi kontek ke peringkat antarabangsa dan sedikit sebanyak memberi tekanan kepada kerajaan Thailand yang selama ini melakukan penindasan terhadap OMIP apabila segala gerak geri mereka diperhatikan oleh pihak luar. Selain itu, tekanan yang diterima oleh pihak luar membuatkan kerajaan Thailand lebih serius dalam menyelesaikan permasalah di Selatan Thailand dengan kadar segera. Secara keseluruhannya, transformasi kontek ini turut melibatkan proses transformasi struktur khususnya elemen aktor konflik dan pendekatan hubungan. Transformasi struktur yang berlaku dalam konflik di Selatan Thailand memang banyak, namun perbincangan ini hanya menumpukan kepada dua elemen ini sahaja. Dari segi aktor, konflik ini mengalami penambahan bilangan aktor utama mahupun sampingan. Konflik dilihat semakin rumit untuk diselesaikan apabila kehadiran aktor-aktor baru seperti kongsi-kongsi gelap atau penjenayah yang mengambil peluang daripada konflik ini untuk menjayakan aktiviti mereka. Seperti yang dihuraikan sebelum ini yang mana kongsi gelap sengaja melakukan pembunuhan untuk memastikan intensiti konflik meningkat. Tujuan tindakan ini dibuat supaya tumpuan pasukan keselamatan kepada gerakan pemisah dan mengurangkan kepada aktiviti pencegahan jenayah yang dilakukan oleh mereka. Hal ini kerana pasukan keselamatan tidak dapat membezakan antara kejadian jenayah dan serangan gerakan pemisah, malahan semua kejadian ini dirangkum sebagai perbuatan gerakan pemisah. Selain itu, peranan pihak luar seperti yang dibincangkan di atas turut mengubah struktur konflik dan juga mempengaruhi keputusan dan pendekatan pihak-pihak yang berkonflik. Hal ini dapat dilihat dalam struktur hubungan antara kerajaan Thailand dengan OMIP yang mana Surayud Chulanond mengubah pendekatan secara lembut. Pendekatan ini adalah sedikit sebanyak terpengaruh dengan tekanan pihak luar untuk kerajaan Thailand bertindak lebih adil dan menghormati hak asasi manusia. Surayud mengakui kesilapan pendekatan Thaksin dan
25

secara terbuka memohon maaf kepada OMIP dan berjanji menggunakan pendekatan lembut untuk menyelesaikan masalah di Selatan Thailand. Pendekatan ini kemudiannya disambung oleh Abhisit Vijjajeva yang mahu konflik ini diselesaikan dengan baik. Abhisit juga turut mengundang mana-mana pemimpin negara luar untuk memberi pandangan dan bantuan dalam menyelesaikan konflik ini dan turut mengadakan program pembangunan ekonomi di tiga wilayah. Antara program yang dijalankan turut melibatkan kerajaan Malaysia khususnya dalam memberi kemahiran dan pendidikan kepada OMIP di tiga wilayah melalui penubuhan TaskForce 2010 (Malaysia) dan Task-Force 960 (Thailand). Justeru, hubungan antara kerajaan Thailand dengan OMIP mengalami transformasi yang konstruktif dan ini dapat dibuktikan apabila selepas tragedi Tak Bai, tiada lagi berlaku peristiwa-peristiwa besar yang menarik perhatian semua pihak. Tragedi Tak Bai juga boleh dikatakan sebagai satu proses tekanan dalaman untuk menghasilkan transformasi struktur perhubungan antara kerajaan Thailand dengan OMIP. Walaupun konflik ini berbentuk asimetrik namun setiap keputusan kerajaan Thailand tidak boleh dibuat sewenang-wenangnya untuk memihak kepada mereka. Oleh itu, Demonstrasi yang berlaku sebelum tragedi Tak Bai dan demonstrasi-demonstrasi lain merupakan tekanan OMIP kepada kerajaan Thailand untuk mengubah pendekatan yang selama ini menekan, menakutnakutkan, menindas dan menzalimi penduduk Melayu di tiga wilayah. Transformasi struktur dalam konflik ini turut melibatkan perubahan isu-isu konflik. Transformasi isu secara konstruktif seperti yang dibincangkan sebelum ini adalah mengubah isuisu yang susah diselesaikan kepada isu-isu yang senang dirunding dan mencapai kompromi. Selain itu juga pemimpin negara boleh membentuk isu-isu yang boleh menyatukan aktor-aktor konflik dan menyelesaikan isu tersebut secara bersama. Secara umumnya, transformasi isu yang melibatkan pengubahan kepada isu-isu yang senang diselesaikan masih belum berlaku di Selatan Thailand. Malahan, perubahan isu ini berlaku sebaliknya iaitu isu yang senang diselesaikan telah berubah kepada isu yang susah diselesaikan. Sebagai contoh, kemerdekaan selaku isu utama dalam konflik ini adalah melibatkan wilayah yang mungkin senang mencapai diselesaikan kerana senang diagihkan. Namun, setelah Rathaniyom dilaksanakan maka timbul isu-isu seperti identiti dan budaya yang sememangnya sukar diselesaikan kerana ia melibatkan nilai-nilai hidup OMIP yang tidak mungkin mencapai kompromi. Oleh itu, transformasi isu di Selatan Thailand mengalami proses yang destruktif dan mungkin menjadi salah satu faktor yang menyebabkan
26

konflik ini semakin rumit dan berpanjangan. Namun begitu, terdapat juga usaha kerajaan Thailand melalui Prem Tinasulanonde yang menjadikan pendekatan transformasi isu sebagai langkah perdamaian di Selatan Thailand. Pendekatan yang digunakan ialah dengan membentuk isu bersama yang melibatkan OMIP dengan pasukan keselamatan dalam memerangi pengaruh komunis di tiga wilayah. Isu komunis ini merupakan isu bersama yang perlu diperangi oleh OMIP dan juga pasukan keselamatan. Penyatuan ini dibentuk melalui penubuhan CPM-43 dan ACASBP yang dikenali sebagai SBPAC pada hari ini. Sekitar tahun 80an, pendekatan ini mendapat maklumbalas yang positif di kalangan OMIP dan mereka mulai bekerjasama dengan kerajaan Thailand amnya dan mula mengurangkan komitmen untuk menyokong gerakan pemisah. Pengaruh gerakan pemisah semakin berkurang menyebabkan mereka kurang aktif sekitar tahun 80an hingga 90an, sehinggalah muncul kembali pada tahun 2004. Perubahan terhadap isu adalah disebabkan oleh perubahan dalam aktor-aktor konflik. Setiap keputusan yang dibuat oleh aktor-aktor konflik akan mempengaruhi situasi konflik. Oleh itu, aktor konflik di Selatan Thailand selepas tahun 2004 mengalami transformasi yang cukup ketara, sama ada dari segi pemimpin mahupun strategi yang digunakan. Tumpuan perbincangan adalah kepada PULO dan BRN yang dilihat aktif pada masa ini. PULO hari ini turut mengalami proses transformasi apabila mengalami perpecahan dalam pertubuhan. Perpecahan ini berlaku pada tahun 1995 akibat perbezaan ideologi, matlamat dan pendekatan yang membawa kepada kumpulan serpihan yang dikenali sebagai NewPULO. Walau bagaimanapun masih belum jelas peranan yang dimainkan oleh kedua kumpulan ini kerana mereka tidak menghebahkan organisasi dan aktiviti yang dijalankan. Kemungkinan ini merupakan salah satu transformasi dalam strategi mereka kerana penggunaan pendekatan sebelum ini tidak mendatangkan kesan dalam mencapai matlamat mereka. Begitu juga dengan BRN yang mana wujudnya RKK yang berperanan menyerang pasukan keselamatan dan tempat-tempat awam. Setiap serangan yang dilakukan dilihat menggunakan perancangan yang cukup rapi sehingga menyukarkan pasukan keselamatan mengesan mereka. Strategi yang digunakan juga mengalami transformasi apabila mereka tidak lagi tinggal di hutan atau bukit dan bersembunyi dalam masyarakat awam. Selain itu, setiap serangan yang dilakukan tidak disusuli dengan kenyataan pengakuan oleh pihak mereka. Dari segi sasaran pula, selain daripada pasukan keselamatan mereka juga menyerang orang awam yang terdiri daripada pegawai kerajaan, sami-sami Buddha, Ustaz atau Imam, orang perseorangan dan lain-lain lagi. Perubahan ini kemungkinan disebabkan berlaku transformasi
27

dalam kepimpinan setiap pertubuhan. Pemimpin pertubuhan telah bertukar tangan, maka pendekatan dan peraturan pertubuhan akan turut bertukar mengikut persepsi dan perspektif pemimpin yang baru. Bagi mengenalpasti perubahan pemimpin ini agak sukar kerana kedua-dua pertubuhan ini menggunakan pendekatan bersembunyi dan belum mengisytiharkan pergerakan mereka secara rasmi. Tambahan pula, kerajaan Thailand yang belum mengiktiraf pertubuhan ini sebagai pertubuhan gerakan pemisah. Transformasi aktor juga berlaku dalam kerajaan Thailand yang mana sekitar tahun 70an, kerajaan Thailand di bawah Prem Tinasulanond mengiktiraf pertubuhan gerakan pemisah ini dan pernah berlaku perundingan antara BRN dengan Tentera Bahagian Keempat di Selatan Thailand. Namun, pertukaran pemimpin kerajaan Thailand telah menyebabkan berlaku perubahan pendekatan khususnya semasa pemerintahan Thaksin Shinawatra yang tidak mengiktiraf pertubuhan gerakan pemisah dan menganggap pergolakan yang berlaku adalah masalah jenayah domestik dan merupakan masalah dalaman Thailand. Pendekatan ini masih diteruskan oleh Abhisit Vijjajeva sehingga ke hari ini, dan ini merupakan salah satu faktor yang menyebabkan konflik sukar diselesaikan kerana perundingan secara rasmi tidak dapat dijalankan. Justeru, elemen-elemen transformasi yang dibincangkan di atas merupakan perubahan yang saling berkait rapat antara satu sama lain. Transformasi konflik di Selatan Thailand mengalami kedua-dua sifatnya iaitu konstruktif dan destruktif. Secara umumnya, konflik ini masih belum mencapai penyelesaian yang terbaik kerana transformasi konflik yang berlaku tidak disokong oleh usaha-usaha pembinaan perdamaian. Walaupun begitu, dalam konflik yang bersifat asimetrik yang berlaku di Selatan Thailand ini, usaha pembinaan perdamaian ini turut bergantung kepada keputusan pihak kerajaan Thailand. Selagi mereka menyatakan ini konflik di Selatan Thailand sebagai masalah dalaman negara Thailand, selagi itulah usaha pembinaan perdamaian sukar dilaksanakan di wilayah konflik. Dengan ini, perlu ada mekanisme tertentu untuk mempengaruhi keputusan kerajaan Thailand untuk menjadikan konflik ini terbuka dan memberi ruang kepada pihak luar untuk campurtangan. 7. Kesimpulan Konflik di Selatan Thailand bukan perkara baru untuk diperkatakan, malahan usianya yang begitu lama menyebabkan pelbagai perubahan yang berlaku. Konflik yang bersifat dinamik
28

telah membawa tiga wilayah ke kancah yang lebih rumit sehingga mengorbankan ribuan nyawa dan kemusnahan harta benda. Usia yang begitu lama menunjukkan konflik ini belum berjaya diselesaikan sepenuhnya walaupun sekitar tahun 80an konflik ini dilihat reda. Namun, menjelang tahun 2004 ia muncul kembali apabila berlaku perubahan pendekatan pemimpin kerajaan Thailand dalam mengurus konflik ini. Isu utama dalam konflik ini adalah kemerdekaan ke atas wilayah Patani yang dituntut oleh OMIP dan berkembang kepada isu-isu identiti dan budaya. Perkembangan isu ini selain sifat konflik yang dinamik tetapi juga disebabkan kelemahan kerajaan Thailand yang berfikiran sempit terhadap pengamalan identiti dan budaya kelompok lain. Pemimpin yang berbangsa Thai melihat identiti dan budaya Melayu melalui kacamata budaya sendiri sehingga bertindak secara salah dengan menafikan hak orang lain. Kemungkinan pemimpin Thai menganggap identiti Thai merupakan yang terbaik dan sesuai untuk semua kelompok dalam negara Thailand. Buktinya, mereka mempunyai semangat nasionalisme identiti yang tinggi apabila bertindak membentuk ideologi Dunia Thai yang merangkumi kelompok mereka sahaja. Justeru, timbul elemen ethnocentrisme terhadap kelompok mereka dan sanggup menghapuskan identiti dan budaya Melayu. Fahaman inilah yang membawa kepada permasalahan di Selatan Thailand apabila bahasa Melayu, tulisan jawi, agama Islam dan bangsa Melayu yang dimiliki oleh OMIP di Selatan Thailand telah disekat dan dipaksa mengamalkan budaya Thai-Buddha. Hari ini, permasalahan identiti dan budaya ini dilihat sudah menjadi penyebab utama kepada tuntutan kemerdekaan ke atas negeri Patani. Justeru, pada pandangan saya, bagi mencari penyelesaian konflik di Selatan Thailand adalah menumpukan kepada usaha-usaha pembinaan perdamaian yang bertujuan untuk mempengaruhi kerajaan Thailand bagi mengiktirafkan identiti dan budaya Melayu-Islam di Selatan Thailand. Hal ini kerana kedua isu ini merupakan nilai-nilai hidup yang sukar untuk dibahagi-bahagikan. Tambahan pula, konflik yang berlaku adalah pertembungan antara dua kelompok berbeza yang mungkin berlaku pertelagahan pemahaman terhadap budaya antara satu sama lain. Justeru, usaha yang perlu dijalankan ialah meningkat keupayaan OMIP selaku kelompok minoriti untuk sama level dengan kerajaan Thailand bagi memudahkan perundingan. Peningkatan keupayaan ini termasuk sokongan pihak luar seperti pemimpin negara, pertubuhan antarabangsa ,NGOs dan institusi-institusi kerajaan seperti universiti, pusat-pusat penyelidikan, jaringan kerjasama dan lain-lain lagi. Setiap pihak perlu memainkan peranan mengikut level dan keupayaan masing-masing sama ada dari peringkat bawahan ( masyarakat lokal) sehinggalah
29

atasan (pemimpin negara dan PBB, ASEAN dan OIC). Tekanan dan pengaruh merupakan elemen penting untuk melobi kerajaan Thailand bagi membuka konflik ini ke kontek antarabangsa bagi membolehkan pihak luar campurtangan. Dengan ini, usaha yang penting perlu dilakukan oleh semua pihak sama ada dari dalam mahupun luar adalah meningkatkan keupayaan OMIP dan ruang campurtangan pihak luar, kerana konflik ini berbentuk asimetrik yang mana kekuasaan dan keistimewaannya adalah memihak kepada kerajaan Thailand.

Senarai Rujukan 1. Buku

Age, L. (2005) Tsunami and Conflict Transformation in Aceh in The SEACSN Bulletin. Research and Education for Peace Unit, USM. Penang. A. Malek, M,Z. (1993) Umat Islam Patani: sejarah dan Politik. Shah Alam, Hizbi. Fathy, A. (1994) Pengantar Sejarah Patani. Alor Setar, Pustaka Darussalam. Lederach, J. P. (2003) The Little Book of Conflict Transformation. United States of Amerika, Good Book, Intercourse. Mahmood, S.S. (1990) De-Radicalization of Minority Dissent: A Case Study of the MalayMuslim Movement in Southern Thailand, 1980 1994. Philippines, Quezon City 1101. Syukri, I. (2002) Sejarah Kerajaan Melayu Patani. Bangi, Penerbit Universiti Kebangsaan
30

Malaysia. Nik Mahmud, N.A. (2000) Sejarah Perjuangan Melayu Patani 1785 1954. (Versi Jawi). Bangi, Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. Vayrynen, R. (1991) New Direction in Conflict Theory: Conflict Resolution and Conflict Transformation. London, SAGE Publication Ltd. 2. Tesis Pitsuwan, S. Pitsuwan, S. (1982) Islam and Malay Nationalism: A Case Study of the MalayMuslim of Southern Thailand. Ph.D Tesis, Harvard University. Kaewtipayanate, B. (2008) Peace Journalism and the Tak Bai Incident: the case of the Bangkok Post and the Nations coverage on the Southern Conflict in Thailand. M. A Tesis, Orebro University. Yaacob, C, M, A. (2009) Konflik Pemisah di Selatan Thailand: Isu, Aktor dan Penyelesaian. MA Tesis. Universiti Sains Malaysia 3. Kertas Persidangan dan Seminar Danial, M. (2004) Konflik Selatan Thailand dan Transformasi Sosial. Pembentangan Kertas Kerja Sempena Minggu Perdamaian Universiti Sains Malaysia Ke-3. Pada 14 Disember 2004. Universiti Sains Malaysia. Pulau Pinang.

4. Laman Web dengan Nama Penulis Ayub, T.S. (2004) Insiden Pembunuhan Umat Islam di Selatan Thailand. Dlm. Persidangan Parlimen Malaysia Kesebelas, Penggal Pertama, Mesyuarat Ketiga. [Online].[Akses: 17 Mei 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.parlimen.gov.my/hindex/pdf/DR23112004.pdf Bakar, Z. (2004) Rasa tidak tenang Tok Ayah terjawab selepas subuh- masjid bersejarah catat kisah sedih.[Online].[Akses: 4 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my Harish, S.P.(2006) Ethnic or Religious Cleavage? Investigating the Nature of the Conflict in Southern Thailand. Contemporary Southeast Asia. [Online]. Vol.28,Iss.1 : pg.48,22pgs. [Akses: 14 November 2006]. Boleh diperolehi melalui Laman Web: http://proquest.umi.com/pqdweb? did=1075504961&sid=1&Fmt=3&clientId=27905&RQT=309&VName=PQD
31

Hasan, A.Z. (2006) Bersama mencari keamanan. [Online].[Akses: 5 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: www.utusan.com.my Jitpiromsri, S. (2010) Sixth year of the Southern Five: Dynamics of Insurgency and Formation of the New Imagined Violence. [Online].[Akses: 2 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.deepsouthwatch.org/node/730 Miall, H. (2001) Conflict Transformation: A Multy-Demensional Task. [Online].[Akses: 28 November 2009]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.inglewhite.net/pfp/pdfpapers/p2-miall_handbook.pdf Nik Mahmud, N. A. (2000) Sejarah Perjuangan Melayu Patani 1785-1954 [Online].[Akses 23 Januari 2004]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://fanzalika.tripod.com/malay/patani/kepala_%20 sejarah.html. Pitsuwan, S. (1982) Islam and Malay Nationalism: A Case Study of the Malay-Muslim of Southern Thailand. Ph.D Tesis, Harvard University. Rahim, A.F. (2009) Ditembak dalam masjid [Online].[Akses: 15 Mei 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my Rahimmula, C.(2001) Peace Resolution : A Case Study of Separatism and Terrorist Movement in Southern Border Provinces of Thailand. [Online].[Akses: 2 Ogos 2005]. Boleh diperolehi melalui Laman Web: http://www.geocities.com/bluesing2001/media/peaceresolution.htm Zulkiflee, B. (2004) Penduduk dakwa 100 maut Thailand akui 84 terbunuh dalam tragedi berdarah di selatan Thai [Online]. [Akses 27 Oktober 2004]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my/utusan/archive.asp? y=2004&dt=1027&pub=Utusan_Malaysia&sec=Muka_Hadapan&pg=mh_01.htm

5. Laman Web tanpa Nama Penulis An interview on the ongoing southern conflict with Abhisit & Thavorn.(2009).[Online].[Akses: 3 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.deepsouthwatch.org/node/371 Belitan sejarah (2000) [Online],[Akses 13 Mac 2004]. Boleh diperolehi melalui Laman Layar: http://www.geocities.com/pulo_99_2000/sejarah.html Junta Tentera Thailand dan Nasib Bangsa Melayu Patani!. Artikel daripada laman Web Pattani United Liberation Organization (PULO). [Online].[Akses: 5 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.puloinfo.net/?Show=ReadArticles&ID=46 Patani Malay Human Rights Organization (PMHRO). [Online].[Akses: 3 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman web: http://www.pmhro.net/?S=Geograph
32

Penyerang bakar 18 sekolah, empat askar terbunuh (2004) [Online].[Akses 4 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my Perubahan dasar Surayud di selatan Thai tepat (2006). [Online].[Akses: 5 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: www.utusan.com.my Selatan Thai berdarah 107 militan, 5 askar terbunuh dalam pertempuran di tiga wilayah (2004) [Online].[Akses 4 November 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.utusan.com.my Thailand Human Development Report 2007: Sufficiency Economy and Human Development. (2007) [Online].[Akses: 6 Mei 2010]. Boleh diperolehi melalui laman Web: http://www.undp.or.th/download/NHDR2007bookENG.pdf

33