Candra Sengkala

@Kresno Aji <kresno.aji@gmail.com>

Candra Sangkala
TEMBUNG “sengkalan” asalé saka tembung “saka” lan “kala” Saka utawa çaka iku jenengé bangsa Indhu, kala utawa kala ateges wektu. Sakakala yaiku kalané ana ratu golongan çaka kang jumeneng ing tanah Indhu sisih kidul, lan wektu iku wiwitané tahun saka, yaiku taun 1 utawa taun 78 Masèhi. Mungguh kang dikarepaké “sengkalan”, yaiku unèn-unèn kang nduwèni teges angkaning taun. Jaman biyèn kang kanggo pétungan ing Tanah Jawa taun Saka. Nanging saiki ana kang migunakaké taun rembulan, yaiku kang pétungan sasiné manut lakuning rembulan, diarani: “Candrasengkala”.
Sengkala kang adhedhasar taun srengéngé, diarani: “Suryasengkala” Adhedhasar wujud lan dhapukané, sengkalan ana warna loro; 1. Sengkalan lamba, yaiku sengkalan kang awujud kumpulaning tembung utawa wujud ukara. 2. Sengkalan memet, yaiku sengkalan kang awujud gegambaran utawa pepethan. Mungguh carané nyurasa utawa maca sengkalan iku kawiwitan saka ékané, banjur dasan, yèn ana atusan lan éwoné. Tuladha : Rupa sirna retuning rumi Rupa sirna retu bumi = 1 (ékan) = 0 (dasan) = 6 (atusan) = 1 (éwon), dadi taun : 1601

Mungguh carané nggoléki aji utawa wataking tembung miturut Candra Sangkala karangané Ki Bratakésawa, kena migunakaké wewaton sawetara, yaiku: 1. Guru Dasa nama, Tembung tembung kang padha tegesé dianggep padha ajiné. Tembung: ratu, naréndra, nata, katong, pamasé, aji, iki kabèh watak siji.

Halaman 1

Guru Jarwa. 4. Tanduking sawijining tembung. tekèk. yaiku: wolu. Guru wanda. kaanggep padha ajiné karo tembung kang kadunungan kahanan iku. lsp. Guru warga. èsthi kang ateges sedya utawa pikir ajiné padha. bulus. Tembung tembung kang mratélakaké jeneng kang nunggal bangsa utawa warga. Guru sarana. Tembung tembung kang jarwané padha utawa mèh padha ajine uga padha. Guru karya. kang ateges gajah. tembung buja ajiné padha karo tembung bujana. padha ajiné yaiku nenem. lsp. Guru darwa. basu padha karo sawer. Tembung: wanita. Kayata : ilat karo rasa. ajiné padha. 7. dadi padha ajiné. Guru sastra. cecak. @Kresno Aji <kresno. baya. lsp.Candra Sengkala 2. yaiku: wolu. bentèr padhakaro latu.com> Tembung tembung kang sastrané utawa panulisé padha. kayata: ula. 5. ajiné dianggep padha. Tembung tembung nduwèni wanda kang padha. Kayata : tembung galak padha ajiné karo tembung danawa. ajiné padha karo tembung wani. kadhal iku kabèh kalebu kéwan ingkang rumangkang. 8. Jenengé piranti kang kanggo nindakaké sawijining kriyané. 3. kaanggep padha ajiné karo tembung iku. lsp.aji@gmail. mripat padha ajiné karo tembung ndeleng utama mandeng. Kayata : tangan ajiné padha karo nyekel. 6. Tembung rasa padha karo raras. Halaman 2 . ajining uga padha. kaanggep padha ajiné karo tembung iku. Tembung: êsthi. Tembung kaanan.

sumur. Tembung tembung kang cacahé mung siji: nabi. tangan. ati. Kang nduwèni sesipatan telu: geni. catur. Kang awatak telu: 1. rupa. candra. aji. wulan. Tembung tembung kang ateges siji: tunggal. lsp. Tembung tembung araning barang kang wanguné bunder: rembulan. prawan. Bangsané banyu utawa kang ngemu banyu: hèr. janma. Tembung tembung kang nuduhaké kriyané tembung ing ndhuwur: ndeleng. lsp. Tembung tembung kang kanggo wanda tri utawa teges telu: mantri. udan. guna. kalih. juga. siking. lsp. Halaman 3 . 3. bahni. kuping. swiwi. badan. dahana. suku. bun. lsp. welut. lsp. sunu. wignya. lsp. IV. lsp. iji. kaya. jalanidhi. utawaka. III. buja. sumber. dresthi. buntut.com> Tembung tembung kang dianggep nduwèni watak utawa ajining wilangan: I. sirah. lèk. Tembung tembung kang teges loro: dwi. asta. waudadi. puji. nadi. pawaka. pat. kanthi. lsp. ngrungu.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. lsp. ujel. athi athi. bumi. nyata. kukus. wasuh. 2. lsp. 2. panas. tiga. Kang awatak siji. sagara. nalincing. nembah. bumi. kenya. Kang awatak loro: 1. Tembung tembung liyané: gandhèng. Kang Awatak papat: 1. tyas. Tembung tembung kang cacahé loro: mripat. lir. tirta. ndulu. 3. anala. wiji. lsp. 4. suci. wédang.aji@gmail. kanthèt. gusti. rai. lsp. wrin. sindang. Tembung tembung: ula. bening. hantelu. srengéngé. jagad. 2. wudel. II. lsp. 3. ratu. 1. éka. 4. nata. lintah. Tembung kang ateges papat. myat. 2. putra. Tembung tembung liyane: urip. iku.

swara. muni. gula. Tembung tembung liyané: raras. lsp. warajang. dura. indriya. 2. 3. aswa. 6. Halaman 4 wayang. Bangsané kang amaratapa: wiku. bajul. lsp. prabatang. Tembung tembung kang kagolong kéwan rumangkang: baya. lsp. Dasnananing gajah: dwipangga. 5. slira. taksaka. murti. Kang awatak enem: 1. lsp. Tembung tembung kang mratélakaké rasa: pedhes. bramara. Tembung tembung liyané: wisikan. sara. cecak. tikta. menyawak. 4. amla. samirana. kecut. ula.com> 1. lsp. landhep. lsp. weling. gurih. lsp. 4. 3. liman. lsp. jaksa. bana. 4. Kang awatak lima: @Kresno Aji <kresno. panca. Dasanamané gunung: ardi. Araning barang kang cacah lima: indri. 3. tekèk. karya. Tembung kang teges lima: gangsal. kilat. wisaya. retu. suyati. pancawara. bujangga. VI. . tanu. lsp. turangga. ojag. lsp. dirada. wukir. 2. Bangsané gegaman: panah. naga. èsthi. lsp. Kang awatak wolu: 1. bunglon. biksu. resi. Tembung tembung kang nduwèni sipat kang gegayuhan tembung tembung ing ndhuwur : gendhis. 2. wulang.aji@gmail. dwija. lungit. Kang awatak pitu: 1. 2. giri. kirti. V. obah. Tembung tembung liyané: angsa. wajik. yogiswara. gora. VIII. lsp. prawata. lsp. ancala. legi. VII. lsp. diyu. Tembung kang ateges gawé: karta. kyasa. sindung. dhita. kombang. ilat. suka. Tembung tembung jeneng kéwan kang asikil enem: tawon.Candra Sengkala 3. wil. Bangsané buta: danawa. dhawa. Bangsané angin: bayu. basu. matengga. lsp. raseksa. anila. lsp. sabda. anggang anggang semut. Dasanamané jaran: kuda. sedhih. maruta. galak. kunjara. asin. pait. uyah.

Yaiku tembung tembung kang ngemu teges ora ana utawa suwung: sunya. Dwara adri pana indu = taun 1279. antariksa. Panerus tingal tataning nabi = tahun 1529 Tinemu ing layang Suluk Wujil – Sunan Bonang. Sapta yana surya = taun 1217. lsp. wijat. dwara. song. manggala. tumenga.com> 3. Halaman 5 . mesat. boma. butul. lsp. 5. lsp. Kang awatak sapuluh utawa dasa: 1. wangi. 7. dhuwur. luhur. gegana. adoh. muluk. Sanga kuda cuddha candrama = taun 1079. Barang barang kang wujudé bolong: gapura. Ana manèh kang tinemu ing yayasan. 3. ngumbara. Kang awatak sanga: 1. awang awang. gapura. musna. pasareyan. Tinemu ing layang Bharatayudha – Mpu sedhah – Mpu Panuluh. brahman. Dwi gaya rawi = taun 1282. 6.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. guwa.aji@gmail. asat. 2. 4. padusan. oncat. mumbul. tanpa. Ing Tratagrambat kraton Ngayohyakarta sisih lor ana gambar tawon cacahé lima lan slira (menyawak) siji. lsp. nir. rusak. wilasita. Tuladha: 1. B. rong. sirna. X. Yama sunya surya = taun 1202. mletik. IX. Kang diarani sengkalan lamba yaiku sengkalan kang awujud ukara utawa kumpulaning tembung. déwa. Tembung tembung liyané: samadya. trusta. lsp. muksa. Indu bana dwi rupa = taun 1254. Sengkalan Lamba. angles. iku kena diwaca : Panca gana salira tunggal = taun 1865. babahan. A. méntar. 2. ilang. wiwara. sempal. Sengkala Memet. trusthi. ambuka. surut. das. gatra. Tembung tembung liyané: ganda muka. 1. sengkalan lamba kang akèh tinemu ing layang layang.

iku kena diwaca: Dwi naga ngrasa tunggal = tahun 1682. lumrah kasebut baliswara. Iku prelu banget kanggo nemtokaké tibaning swara ing pungkasaning gatra. 3. iku kena diwaca : Buta telu ngojag jagad utawa Tri jaksa ngojag buwana = taun 1635. Aja nganti wujud ukara kang durung rampung. Tembung kang becik. Kena ngowahi swara. Tembung sapada kudu kaangkah mujudaké ukara wutuh. pethité padha pepuletan. raja. dhatu. C. Upama tembung: ratu iku duwé dasanama: katong. Pangrakiting ukara. iku kena diwaca: Naga muluk tinitihan janma = taun 1708. Ing magangan kraton Ngayogyakarta. narpati. 3. iku kena diwaca: Walulang kebo siji utawa Wolu ilang kebo siji = taun 1708 4. lsp. ana pepethan wujud ula naga loro. iku kena diwaca : Tri sula kembang lata = taun 1953. Manawa arep ngarang tembang sadurungé prelu ngélingi prakara prakara kang prelu. aji.com> 2. lan rakitaning gatra siji lan sijiné dalem tembang sapada. 2. saben sagatra kudu mengku surasa wutuh.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno.aji@gmail. diowahi: Anoman malumpat sampun. isi pangertèn ganep. 5. nata. Ana pepethan wujudé bunderan pepindhaning jagad kang dicekeli déning buta cacahé telu. Ana uga warana kang digawé saka walulang kebo kang direngga rengga. Kena ngowahi susunaning ukara. kayata: brangta dadi karti prapta dadi prapti Halaman 6 . Kayata: 1. Manawa gatra wekasan isih kudu disambung ukara ing pada candhaké ana ing rasa ora kepénak. Prelu migatèkaké dasanamaning tembung tembung. Tuladha : Anoman sampun malumpat. pamasé. Ana gegambaran wujud sula cacahé telu lan ing tengah ana gambar kembang. Ing kratosn Surakarta ana pepethan naga kang ditumpaki manungsa. mengku isi wutuh.

Kena nggarba tembung loro utawa luwih: ana lagi sira + ing + antuk + arsa dadi anèng dadi lagyantuk dadi kadyèku dadi sirarsa. lsp.com> kadya + iku Halaman 7 . lsp. @Kresno Aji <kresno. Kanggo ngoyak guru wilangan: 1. Kena mancah tembung: puniku dadi niku pijer dadi jer déné dadi dé ingkang dadi kang 3.aji@gmail. Kena ngulur utawa ngungkret wanda: sru dadi asru prang dadi perang tan dadi datan trus dadi terus lumaku dadi mlaku gelebyar dadi glebyar kerelip dadi krelip sinerang dadi sinrang.Candra Sengkala brangta dadi brangti marang dadi maring dipati dadi dipatya. 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful