P. 1
Candra Sengkala

Candra Sengkala

|Views: 9|Likes:
Dipublikasikan oleh Kresno Aji
Tentang makna simbolis penanggalan Jawa
Tentang makna simbolis penanggalan Jawa

More info:

Published by: Kresno Aji on Jul 27, 2013
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/22/2014

pdf

text

original

Candra Sengkala

@Kresno Aji <kresno.aji@gmail.com>

Candra Sangkala
TEMBUNG “sengkalan” asalé saka tembung “saka” lan “kala” Saka utawa çaka iku jenengé bangsa Indhu, kala utawa kala ateges wektu. Sakakala yaiku kalané ana ratu golongan çaka kang jumeneng ing tanah Indhu sisih kidul, lan wektu iku wiwitané tahun saka, yaiku taun 1 utawa taun 78 Masèhi. Mungguh kang dikarepaké “sengkalan”, yaiku unèn-unèn kang nduwèni teges angkaning taun. Jaman biyèn kang kanggo pétungan ing Tanah Jawa taun Saka. Nanging saiki ana kang migunakaké taun rembulan, yaiku kang pétungan sasiné manut lakuning rembulan, diarani: “Candrasengkala”.
Sengkala kang adhedhasar taun srengéngé, diarani: “Suryasengkala” Adhedhasar wujud lan dhapukané, sengkalan ana warna loro; 1. Sengkalan lamba, yaiku sengkalan kang awujud kumpulaning tembung utawa wujud ukara. 2. Sengkalan memet, yaiku sengkalan kang awujud gegambaran utawa pepethan. Mungguh carané nyurasa utawa maca sengkalan iku kawiwitan saka ékané, banjur dasan, yèn ana atusan lan éwoné. Tuladha : Rupa sirna retuning rumi Rupa sirna retu bumi = 1 (ékan) = 0 (dasan) = 6 (atusan) = 1 (éwon), dadi taun : 1601

Mungguh carané nggoléki aji utawa wataking tembung miturut Candra Sangkala karangané Ki Bratakésawa, kena migunakaké wewaton sawetara, yaiku: 1. Guru Dasa nama, Tembung tembung kang padha tegesé dianggep padha ajiné. Tembung: ratu, naréndra, nata, katong, pamasé, aji, iki kabèh watak siji.

Halaman 1

basu padha karo sawer. bulus. cecak. Kayata : ilat karo rasa. Jenengé piranti kang kanggo nindakaké sawijining kriyané. tekèk. Guru Jarwa. yaiku: wolu. Tembung kaanan. kang ateges gajah. 4. 3. 6. padha ajiné yaiku nenem.aji@gmail. Tanduking sawijining tembung. ajiné padha.com> Tembung tembung kang sastrané utawa panulisé padha. kayata: ula. èsthi kang ateges sedya utawa pikir ajiné padha. 5. Tembung tembung nduwèni wanda kang padha. Guru karya. Halaman 2 . lsp. @Kresno Aji <kresno. lsp. 8. Kayata : tangan ajiné padha karo nyekel. Guru darwa. yaiku: wolu. Tembung tembung kang jarwané padha utawa mèh padha ajine uga padha. lsp. kaanggep padha ajiné karo tembung iku. Tembung rasa padha karo raras. 7. ajiné padha karo tembung wani. baya. bentèr padhakaro latu. tembung buja ajiné padha karo tembung bujana. kadhal iku kabèh kalebu kéwan ingkang rumangkang. kaanggep padha ajiné karo tembung iku. ajining uga padha. mripat padha ajiné karo tembung ndeleng utama mandeng. Guru wanda.Candra Sengkala 2. Tembung tembung kang mratélakaké jeneng kang nunggal bangsa utawa warga. Guru warga. Tembung: wanita. ajiné dianggep padha. lsp. Tembung: êsthi. kaanggep padha ajiné karo tembung kang kadunungan kahanan iku. Guru sarana. Kayata : tembung galak padha ajiné karo tembung danawa. dadi padha ajiné. Guru sastra.

Bangsané banyu utawa kang ngemu banyu: hèr. iku.aji@gmail. lsp. Kang Awatak papat: 1. candra. lèk. swiwi. ndulu. putra. tiga. kanthi. hantelu. sindang. kanthèt. anala. kaya. aji. kenya. 2. tangan. lsp. suku. lsp. rai. Halaman 3 . jagad. prawan. wudel. myat. lsp. 4. tyas. lsp. buntut. lsp. kukus. IV.com> Tembung tembung kang dianggep nduwèni watak utawa ajining wilangan: I. lsp. sumur. bahni. 2. ujel. Tembung tembung kang kanggo wanda tri utawa teges telu: mantri. badan. 1. dresthi. wasuh. wédang. wulan. kuping. Tembung tembung kang cacahé loro: mripat. gusti. kalih.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. bumi. lsp. athi athi. Kang awatak loro: 1. lir. III. Tembung tembung kang teges loro: dwi. juga. Tembung tembung araning barang kang wanguné bunder: rembulan. Tembung tembung liyane: urip. ati. éka. lsp. Kang nduwèni sesipatan telu: geni. tirta. sunu. lintah. wiji. sagara. catur. bun. 3. 3. suci. nyata. lsp. welut. Kang awatak telu: 1. srengéngé. dahana. utawaka. wrin. nadi. waudadi. lsp. nalincing. Tembung tembung: ula. 3. Kang awatak siji. panas. puji. siking. bumi. jalanidhi. nembah. asta. pat. guna. nata. sumber. janma. buja. Tembung tembung kang nuduhaké kriyané tembung ing ndhuwur: ndeleng. Tembung tembung kang ateges siji: tunggal. rupa. Tembung kang ateges papat. iji. pawaka. 2. ratu. ngrungu. bening. Tembung tembung kang cacahé mung siji: nabi. sirah. 4. udan. Tembung tembung liyané: gandhèng. lsp. II. 2. wignya. lsp.

dirada. wajik.aji@gmail. maruta. bramara. gora. Tembung tembung jeneng kéwan kang asikil enem: tawon. ancala. retu. murti. legi. lsp. 4. Halaman 4 wayang. lsp. wulang. 5. èsthi. Tembung kang teges lima: gangsal. menyawak. Bangsané buta: danawa. 6. dura. lsp. suka. lsp. lsp. Kang awatak wolu: 1. raseksa. indriya. ula. lsp. 2. turangga. kombang. bunglon. lsp. biksu. Kang awatak lima: @Kresno Aji <kresno. sara. kecut. 2. asin. VI. Tembung tembung kang kagolong kéwan rumangkang: baya. matengga. 2. Tembung tembung liyané: raras. 3. kyasa. amla. Tembung tembung liyané: wisikan. diyu. lsp. yogiswara. dhawa. muni. taksaka. Dasanamané gunung: ardi. gula. galak. resi. . sindung. tikta. Tembung tembung kang mratélakaké rasa: pedhes. Kang awatak enem: 1. samirana. lsp. Bangsané angin: bayu. kilat. dhita. warajang.Candra Sengkala 3. lsp. dwija. lsp.com> 1. tekèk. 3. kirti. lsp. 3. bujangga. weling. kunjara. wil. anggang anggang semut. tanu. uyah. VIII. pancawara. slira. basu. ilat. Bangsané gegaman: panah. Dasnananing gajah: dwipangga. Dasanamané jaran: kuda. obah. VII. prabatang. panca. ojag. pait. sedhih. swara. lsp. giri. Bangsané kang amaratapa: wiku. jaksa. V. 4. wukir. liman. lungit. sabda. naga. Araning barang kang cacah lima: indri. 4. lsp. bajul. anila. 2. cecak. karya. Tembung kang ateges gawé: karta. Tembung tembung liyané: angsa. landhep. suyati. wisaya. lsp. aswa. Kang awatak pitu: 1. gurih. bana. Tembung tembung kang nduwèni sipat kang gegayuhan tembung tembung ing ndhuwur : gendhis. lsp. prawata.

déwa. gatra.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. lsp. A. gegana. IX. mumbul. tumenga. 5. lsp. wangi. antariksa. lsp. Kang awatak sanga: 1.com> 3. nir. muksa. X. Tembung tembung liyané: samadya. manggala. song. Sapta yana surya = taun 1217. butul. 6. Sengkalan Lamba. lsp. B. dwara. rong. Dwi gaya rawi = taun 1282. Halaman 5 . Dwara adri pana indu = taun 1279. Indu bana dwi rupa = taun 1254. 4.aji@gmail. muluk. wijat. Panerus tingal tataning nabi = tahun 1529 Tinemu ing layang Suluk Wujil – Sunan Bonang. padusan. Ana manèh kang tinemu ing yayasan. tanpa. ambuka. 2. adoh. sempal. mesat. asat. guwa. babahan. das. ilang. 7. awang awang. pasareyan. wiwara. lsp. Yaiku tembung tembung kang ngemu teges ora ana utawa suwung: sunya. trusthi. Barang barang kang wujudé bolong: gapura. Sanga kuda cuddha candrama = taun 1079. rusak. surut. méntar. 1. sengkalan lamba kang akèh tinemu ing layang layang. Ing Tratagrambat kraton Ngayohyakarta sisih lor ana gambar tawon cacahé lima lan slira (menyawak) siji. boma. Kang diarani sengkalan lamba yaiku sengkalan kang awujud ukara utawa kumpulaning tembung. Tembung tembung liyané: ganda muka. Tuladha: 1. brahman. dhuwur. 3. trusta. Tinemu ing layang Bharatayudha – Mpu sedhah – Mpu Panuluh. mletik. ngumbara. oncat. 2. Yama sunya surya = taun 1202. sirna. musna. wilasita. luhur. iku kena diwaca : Panca gana salira tunggal = taun 1865. gapura. angles. Sengkala Memet. Kang awatak sapuluh utawa dasa: 1.

Kayata: 1. ana pepethan wujud ula naga loro. Ing kratosn Surakarta ana pepethan naga kang ditumpaki manungsa. Ana uga warana kang digawé saka walulang kebo kang direngga rengga. C. raja.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. 2. Aja nganti wujud ukara kang durung rampung. iku kena diwaca : Tri sula kembang lata = taun 1953. Pangrakiting ukara. saben sagatra kudu mengku surasa wutuh.aji@gmail. Tembung sapada kudu kaangkah mujudaké ukara wutuh. mengku isi wutuh. Ana pepethan wujudé bunderan pepindhaning jagad kang dicekeli déning buta cacahé telu. Tuladha : Anoman sampun malumpat. Ing magangan kraton Ngayogyakarta. narpati. nata. iku kena diwaca: Naga muluk tinitihan janma = taun 1708. 3. Iku prelu banget kanggo nemtokaké tibaning swara ing pungkasaning gatra. iku kena diwaca: Dwi naga ngrasa tunggal = tahun 1682. 5. Prelu migatèkaké dasanamaning tembung tembung. 3. pamasé. isi pangertèn ganep. lumrah kasebut baliswara. Tembung kang becik. pethité padha pepuletan. lan rakitaning gatra siji lan sijiné dalem tembang sapada. kayata: brangta dadi karti prapta dadi prapti Halaman 6 . diowahi: Anoman malumpat sampun. Kena ngowahi susunaning ukara.com> 2. dhatu. Manawa gatra wekasan isih kudu disambung ukara ing pada candhaké ana ing rasa ora kepénak. aji. iku kena diwaca : Buta telu ngojag jagad utawa Tri jaksa ngojag buwana = taun 1635. Ana gegambaran wujud sula cacahé telu lan ing tengah ana gambar kembang. lsp. iku kena diwaca: Walulang kebo siji utawa Wolu ilang kebo siji = taun 1708 4. Upama tembung: ratu iku duwé dasanama: katong. Kena ngowahi swara. Manawa arep ngarang tembang sadurungé prelu ngélingi prakara prakara kang prelu.

2. Kena nggarba tembung loro utawa luwih: ana lagi sira + ing + antuk + arsa dadi anèng dadi lagyantuk dadi kadyèku dadi sirarsa. Kena mancah tembung: puniku dadi niku pijer dadi jer déné dadi dé ingkang dadi kang 3.com> kadya + iku Halaman 7 .Candra Sengkala brangta dadi brangti marang dadi maring dipati dadi dipatya. Kanggo ngoyak guru wilangan: 1. lsp. lsp. Kena ngulur utawa ngungkret wanda: sru dadi asru prang dadi perang tan dadi datan trus dadi terus lumaku dadi mlaku gelebyar dadi glebyar kerelip dadi krelip sinerang dadi sinrang. @Kresno Aji <kresno.aji@gmail.

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->