Candra Sengkala

@Kresno Aji <kresno.aji@gmail.com>

Candra Sangkala
TEMBUNG “sengkalan” asalé saka tembung “saka” lan “kala” Saka utawa çaka iku jenengé bangsa Indhu, kala utawa kala ateges wektu. Sakakala yaiku kalané ana ratu golongan çaka kang jumeneng ing tanah Indhu sisih kidul, lan wektu iku wiwitané tahun saka, yaiku taun 1 utawa taun 78 Masèhi. Mungguh kang dikarepaké “sengkalan”, yaiku unèn-unèn kang nduwèni teges angkaning taun. Jaman biyèn kang kanggo pétungan ing Tanah Jawa taun Saka. Nanging saiki ana kang migunakaké taun rembulan, yaiku kang pétungan sasiné manut lakuning rembulan, diarani: “Candrasengkala”.
Sengkala kang adhedhasar taun srengéngé, diarani: “Suryasengkala” Adhedhasar wujud lan dhapukané, sengkalan ana warna loro; 1. Sengkalan lamba, yaiku sengkalan kang awujud kumpulaning tembung utawa wujud ukara. 2. Sengkalan memet, yaiku sengkalan kang awujud gegambaran utawa pepethan. Mungguh carané nyurasa utawa maca sengkalan iku kawiwitan saka ékané, banjur dasan, yèn ana atusan lan éwoné. Tuladha : Rupa sirna retuning rumi Rupa sirna retu bumi = 1 (ékan) = 0 (dasan) = 6 (atusan) = 1 (éwon), dadi taun : 1601

Mungguh carané nggoléki aji utawa wataking tembung miturut Candra Sangkala karangané Ki Bratakésawa, kena migunakaké wewaton sawetara, yaiku: 1. Guru Dasa nama, Tembung tembung kang padha tegesé dianggep padha ajiné. Tembung: ratu, naréndra, nata, katong, pamasé, aji, iki kabèh watak siji.

Halaman 1

Tembung: êsthi. yaiku: wolu. Guru darwa. 5. kayata: ula. kaanggep padha ajiné karo tembung kang kadunungan kahanan iku.Candra Sengkala 2. cecak. Guru sarana. Tanduking sawijining tembung. bentèr padhakaro latu. Guru karya. èsthi kang ateges sedya utawa pikir ajiné padha. kaanggep padha ajiné karo tembung iku. 6. Halaman 2 . 4. lsp. yaiku: wolu. @Kresno Aji <kresno. lsp. kang ateges gajah. 3. Guru warga. ajiné dianggep padha. baya. tembung buja ajiné padha karo tembung bujana. padha ajiné yaiku nenem. mripat padha ajiné karo tembung ndeleng utama mandeng. ajiné padha. Jenengé piranti kang kanggo nindakaké sawijining kriyané. ajining uga padha. kadhal iku kabèh kalebu kéwan ingkang rumangkang.com> Tembung tembung kang sastrané utawa panulisé padha. kaanggep padha ajiné karo tembung iku. lsp. ajiné padha karo tembung wani. dadi padha ajiné. 8. Tembung rasa padha karo raras. tekèk. Kayata : tangan ajiné padha karo nyekel. Guru Jarwa. Guru sastra. Guru wanda. Tembung tembung kang jarwané padha utawa mèh padha ajine uga padha. basu padha karo sawer. Tembung kaanan. Tembung tembung kang mratélakaké jeneng kang nunggal bangsa utawa warga. bulus. lsp. Tembung: wanita. Tembung tembung nduwèni wanda kang padha. 7. Kayata : tembung galak padha ajiné karo tembung danawa. Kayata : ilat karo rasa.aji@gmail.

lsp. gusti. Kang Awatak papat: 1. Tembung tembung kang cacahé mung siji: nabi. sumur. lsp. wrin. lintah. 3. lsp. sunu. nalincing. rupa. lir. 2. sagara. Kang nduwèni sesipatan telu: geni. buja. udan. siking.com> Tembung tembung kang dianggep nduwèni watak utawa ajining wilangan: I. wiji. jagad. III. waudadi. Bangsané banyu utawa kang ngemu banyu: hèr. Tembung tembung kang ateges siji: tunggal. lsp. lsp. utawaka.aji@gmail. aji. Tembung tembung: ula. puji. nata. buntut. pawaka. ngrungu. Tembung tembung liyané: gandhèng. bening. tyas. Tembung tembung liyane: urip. bahni. nadi. sirah. badan. rai. lsp. suku. lsp. kukus. lsp. wudel. Kang awatak telu: 1. lsp. lèk. catur. 2. srengéngé. athi athi. Tembung tembung araning barang kang wanguné bunder: rembulan. bun. bumi. éka. kenya. asta. iku. suci. dresthi. kanthi. kuping. Tembung kang ateges papat. nyata. wignya. tiga. myat. candra. juga. 4.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. IV. swiwi. welut. 1. dahana. 2. jalanidhi. putra. kanthèt. ati. kaya. Kang awatak loro: 1. pat. Tembung tembung kang kanggo wanda tri utawa teges telu: mantri. anala. 3. prawan. lsp. Tembung tembung kang cacahé loro: mripat. nembah. wasuh. guna. 2. lsp. ndulu. wédang. II. Tembung tembung kang teges loro: dwi. ujel. bumi. Halaman 3 . kalih. tangan. sindang. sumber. lsp. lsp. wulan. 4. Kang awatak siji. janma. ratu. panas. hantelu. iji. 3. Tembung tembung kang nuduhaké kriyané tembung ing ndhuwur: ndeleng. tirta.

dhita. 4. wukir. anila. weling. kirti. wisaya. lsp. Bangsané buta: danawa. lsp. lsp. yogiswara. kilat. ilat. lsp. cecak. 4. uyah. jaksa. lsp. lsp. sara. lsp. lsp. suyati. VIII. prawata. sabda. 4. Bangsané angin: bayu. Kang awatak pitu: 1. lsp. Tembung tembung kang nduwèni sipat kang gegayuhan tembung tembung ing ndhuwur : gendhis. slira. karya. Araning barang kang cacah lima: indri. swara. kecut. panca. lsp. lsp. raseksa. amla. tanu. 2. basu. lsp. Dasnananing gajah: dwipangga. Kang awatak wolu: 1. ancala. 2. legi. Tembung kang teges lima: gangsal. prabatang. wil. aswa. dura. bunglon. retu. obah. lsp. kunjara. warajang. maruta. tekèk. 2. Tembung tembung liyané: raras. èsthi. Kang awatak enem: 1. Tembung kang ateges gawé: karta. anggang anggang semut. resi. gurih. lsp. lsp. Tembung tembung kang mratélakaké rasa: pedhes. 5. naga. dwija. bujangga.Candra Sengkala 3. wajik. 2. 3. Tembung tembung jeneng kéwan kang asikil enem: tawon. lungit. menyawak. indriya. gula. biksu. dhawa. Bangsané gegaman: panah. sindung. landhep. dirada. liman. 3. galak. wulang. asin. bramara. kombang. Dasanamané jaran: kuda. taksaka. VII. giri.aji@gmail.com> 1. ojag. matengga. pancawara. bajul. Kang awatak lima: @Kresno Aji <kresno. Halaman 4 wayang. Bangsané kang amaratapa: wiku. . samirana. 3. V. gora. lsp. diyu. tikta. 6. ula. VI. muni. bana. Tembung tembung liyané: wisikan. murti. suka. Tembung tembung liyané: angsa. sedhih. pait. Tembung tembung kang kagolong kéwan rumangkang: baya. Dasanamané gunung: ardi. kyasa. turangga.

Sengkala Memet. IX. lsp. luhur. lsp. ambuka. Dwara adri pana indu = taun 1279. Tuladha: 1. gatra. lsp. wijat. rong. Sapta yana surya = taun 1217. nir. Tembung tembung liyané: samadya. Ing Tratagrambat kraton Ngayohyakarta sisih lor ana gambar tawon cacahé lima lan slira (menyawak) siji. ngumbara. Kang diarani sengkalan lamba yaiku sengkalan kang awujud ukara utawa kumpulaning tembung. X. Yaiku tembung tembung kang ngemu teges ora ana utawa suwung: sunya. Barang barang kang wujudé bolong: gapura. awang awang. dhuwur. 5. wangi. 1. 3. guwa. mesat. sirna. adoh. Tembung tembung liyané: ganda muka. 4. boma. tanpa. 7. lsp.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. gapura. ilang.aji@gmail. méntar. antariksa. Indu bana dwi rupa = taun 1254. muluk. mletik. tumenga. Halaman 5 . wiwara. babahan. trusta. padusan. song. das. sengkalan lamba kang akèh tinemu ing layang layang. Sengkalan Lamba. B. rusak. A. butul. sempal. Sanga kuda cuddha candrama = taun 1079. pasareyan. oncat. mumbul. trusthi. Panerus tingal tataning nabi = tahun 1529 Tinemu ing layang Suluk Wujil – Sunan Bonang. Kang awatak sapuluh utawa dasa: 1. manggala. angles. 6. musna. dwara. Kang awatak sanga: 1. iku kena diwaca : Panca gana salira tunggal = taun 1865. Tinemu ing layang Bharatayudha – Mpu sedhah – Mpu Panuluh. surut. brahman. 2. muksa. Ana manèh kang tinemu ing yayasan. Yama sunya surya = taun 1202. déwa. wilasita. gegana. asat. 2.com> 3. lsp. Dwi gaya rawi = taun 1282.

Manawa gatra wekasan isih kudu disambung ukara ing pada candhaké ana ing rasa ora kepénak. Tembung sapada kudu kaangkah mujudaké ukara wutuh. iku kena diwaca : Tri sula kembang lata = taun 1953. nata. 5. Kena ngowahi susunaning ukara. Aja nganti wujud ukara kang durung rampung.com> 2. Kayata: 1. iku kena diwaca: Walulang kebo siji utawa Wolu ilang kebo siji = taun 1708 4. iku kena diwaca: Dwi naga ngrasa tunggal = tahun 1682. kayata: brangta dadi karti prapta dadi prapti Halaman 6 . 3. narpati. aji. Ing kratosn Surakarta ana pepethan naga kang ditumpaki manungsa. Ana uga warana kang digawé saka walulang kebo kang direngga rengga. lumrah kasebut baliswara. Tembung kang becik. pethité padha pepuletan. pamasé. lsp. isi pangertèn ganep. Ana pepethan wujudé bunderan pepindhaning jagad kang dicekeli déning buta cacahé telu. ana pepethan wujud ula naga loro. lan rakitaning gatra siji lan sijiné dalem tembang sapada. Pangrakiting ukara. saben sagatra kudu mengku surasa wutuh. C. iku kena diwaca: Naga muluk tinitihan janma = taun 1708. 2.Candra Sengkala @Kresno Aji <kresno. Iku prelu banget kanggo nemtokaké tibaning swara ing pungkasaning gatra. Kena ngowahi swara. Tuladha : Anoman sampun malumpat. Ing magangan kraton Ngayogyakarta. iku kena diwaca : Buta telu ngojag jagad utawa Tri jaksa ngojag buwana = taun 1635. Upama tembung: ratu iku duwé dasanama: katong. dhatu. raja. diowahi: Anoman malumpat sampun. mengku isi wutuh.aji@gmail. 3. Manawa arep ngarang tembang sadurungé prelu ngélingi prakara prakara kang prelu. Prelu migatèkaké dasanamaning tembung tembung. Ana gegambaran wujud sula cacahé telu lan ing tengah ana gambar kembang.

Candra Sengkala brangta dadi brangti marang dadi maring dipati dadi dipatya. Kena mancah tembung: puniku dadi niku pijer dadi jer déné dadi dé ingkang dadi kang 3.aji@gmail. Kena ngulur utawa ngungkret wanda: sru dadi asru prang dadi perang tan dadi datan trus dadi terus lumaku dadi mlaku gelebyar dadi glebyar kerelip dadi krelip sinerang dadi sinrang. Kena nggarba tembung loro utawa luwih: ana lagi sira + ing + antuk + arsa dadi anèng dadi lagyantuk dadi kadyèku dadi sirarsa. lsp. @Kresno Aji <kresno. Kanggo ngoyak guru wilangan: 1.com> kadya + iku Halaman 7 . 2. lsp.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful