Anda di halaman 1dari 20

Teorija i analiza bilansa Teorija I, II dio (11 - 302)

Prilikom razmatranja graninih odnosa opte teorijskih i posebno teorijskih nauka koje blie prouavaju datu stvarnost, moraju se respektovati njihove horizontalne i vertikalne meuzavisnosti?

12

Vretikalne meuzavisnosti se odnose na genetiku povezanost i interakcijski odnos pojedinanih naunih disciplina i opteteorijskih naunih disciplina u okviru date teorije. Horizontalne meuzavisnosti se ispoljavaju izmeu posebnih naunih disciplina kojima je po pravilu zajedniki predmet istraivanja, ali su im razliiti prilazi, metodologije, sadraji, odabrane metode i tehnike naunog prouavanja. Poslovna analiza ima obiljeja posebnog oblika analize barem iz dva razloga? 14

Najmanje dva obiljeja poslovnu analizu ine naunom disciplinom: U okviru ekonomske nauke prouava ui segment-ekonomiju preduzea Bavi se ekonomijom konkretnog preduzea. 3 Ekonomska analiza poslovanja preduzea ima karakter naune samostalne discipline to joj potvruju i sledea obiljeja?

15

Poslovna analiza kao samostalna nauna disciplina ogleda se kroz nekoliko obiljeja: svoje ispitivanje i ocjenjivanje (istraivanje) zapoinje od prakse konkretnog preduzea, koja se ispoljava iz perioda u period tokom funkcionisanja, rasta i razvoja datog preduzea istraivanje prakse konkretnog preduzea analiza ostvaruje tako to ima svojstvo sposobnosti da pronikne u konkretne pojave i procese poslovnih zbivanja procesom analize se dolazi do saznanja o zakonomjernosti ispoljavanja ekonomije konkretnog preduzea da bi poslovna analiza mogla da sve to ostvaruje mora da posjeduje specifian pristup, koncepciju. To znai da se konstituie kao posebna nauna disciplina. 4 Za dokazivanje poslovne analize kao jedne od kljunih teorijsko metodolokih 17 naunih disciplina i posebno aktivnosti u podrci ef ikasnom upravljanju preduzeem, kao i njenoj genezi, argumentovano dokazuju odreeni prikazi. Navedite ih? 5 Promjene u ekonomiji preduzea na globalnom nivou i premjetanje teita upravljanja Promjene u ekonomici preduzea Genezi razvoja analize kao teorijske i praktine aktivnosti. Upravljanje se prije svega odnosi na?

19

Teite sa upravljanja u preduzeima je doivjelo promjene od polovine dvadesetog vijeka pa do danas odnosno upravljanje promjenama (preduzeem) lociralo se na: Upravljanje proizvodnjom Upravljanje marketingom Strateko upravljanje i turbulentnost trita Ekonomsko finansijska kriza teite upravljanja premjeta na borbu za opstanak preduzea i izlaenje preduzea iz krize. 6 Geneza naziva poslovne analize? 22 \ Sama geneza razvoja poslovne analize i njeno mijesto u naunim disciplinama zasnivali su se na razliitim terminima naziva poslovne analize, tako se geneza naziva poslovne analize kretala: Tehnike ili tehnoekonomske analize Analize poslovanja preduzea Ekonomske i finansijske analize Poslovne analize

1|Strana

U emu se ogleda uloga sistema menaderske analize?

30

Uloga sistema menaderske analize ogleda se u sledeem: kod poslovnog odluivanja kod planiranja kod organizovanja regulacije poslovnih procesa kod evidentiranja sa bilansiranjem i uopte kod raunovodstva kod kontrolisanja kod analiziranja kod informisanja funkcija analize to moe da ostvaruje samo u sinergiji sa temeljnim funkcijama upravljanja, odnosno podrke menadmenta 8 Ukratko objasnite kontroling kao moderan koncept podrci upravljanju? 31 Kontroling kao pojam znai ekspertska podrka upravljanju ili ekonomska savjest menadmenta. Prije uvoenja pojma kontrolinga u privrednim sistemima je bilo razvijeno: planiranje, kontrola i informisanje. Kontroling mora transparentno prenijeti informaciju. Kontrola nadzor, analiza uzrok. 9 Objasnite genezu razvoja koncepta kontrolinga 34 Smatra se da je pojam kontrolinga nastao u SAD-u. Meutim pojam kontrolinga se veu za 15 vijek i smatraju da je nastao u velikoj britaniji. Prvi kontroler u bivoj jugoslaviji uveden je u Sloveniji u mjestu nova gorica u firmi Nebl. 10 Danas u trinoj ekonomiji razlikuju se dva pristupa u razvoju kontrolinga? 36 11 Ameriki (anglosaksonski) pristup razvoju kontrolinga Njemaki (evropski) pristup razvoju kontrolinga Objasnite ameriki pristup kontrolingu?

37

Ameriki pristup kontrolingu zasniva se na savremenim informacijama koje prua raunovodstvo, rije je: Pruanju kvalitetnih informacija Otkrivanju poslovnih dogaaja Pruanje informacija eksternim i internim korisnicima Eksternim korisnicima informacije prua finansijsko raunovodstvo. Internim korisnicima informacije se pruaju od strane upravljakog raunovodstva. Upravljako raunovodstvo informacije dobija od finansijskog i trokovnog raunovodstva. 12 Glavni zadaci amerikih raunovoa, odnosno kontrolera usmjereni su na? 38 13 Planiranje poslovanja preduzea Prikupljanje, obrada i transver informacija korisnicima Izrada ekonomske analize Nadziranje poslovanja Ukratko objasnite Njemaki pristup kontrolingu?

38-9

Njemaki pristup kontrolingu odnosi se na ralanjivanje osnovnog cilja na djelimine ciljeve. Kod primjene njemakog pristupa kontrolinga ralikujemo dvije faze: Faza koja se odnosi na proces Faza koja se odnosi na funkciju Kada je u pitanju faza koja se odnosi na proces rije je o odreivanju cilja i njegovom podsticanju u preduzeu. Njemaki teoretiari kontroling kao proces dijele na: operativni i strategijski. Gdje operativni pristup poslovodstvu osigurava ekspertsku podrku gdje se kao cilj postavlja poveanje efikasnosti poslovanja. Strategijski usmjeren je na djelovanje zaposlenih sa svrhom ostvarivanja dobiti preduzea.

2|Strana

14

Koje su to bitne razlike u poimanju kontrolinga, analize i kontrole kako u teoriji tako i u praksi?

41

15

Kontrola se smatra nadzornom funkcijom. Kontrola se bavi uporeivanjem planiranih i ostvarenih vrijednosti i zadrava se na tome. Analiza ispituje uzrok i iznalazi rijeenja poboljanja. Kontroling je sveobuhvatni upravljaki instrumentarijum koji objedinjuje analizu, kontrolu i informisanje. Kontroling koristi finansijske i nefinansijske informacije ime prelazi samo raunovodstvo u pruanju informacija korisnicima. Kontroling ima svojstvo kibernetskog sistemskog procesa koji funkcionie na princip u povratne sprege. Osnovni zadaci kontrolinga u preduzeu? 46

Osnovni zadaci kontrolinga u preduzeu su: prikupljanje relevantnih informacija neophodnih za kvalitetno odluivanje i efikasno upravljanje menadmenta. 16 Generike funkcije kontrolinga neophodne za realizaciju zadataka kontrolinga u 46 preduzeu? 17 Koordinacija Planiranje Kontrola Analiza Informisanje Osnovna razlika izmeu menadera i kontrolera?

48

Ogleda se u tome to menader realizuje ciljeve u okviru preduzea, dok kontroling alje relevantne informacije menaderu, to znai bavi se transparentnosti uspjeha preduzea. 18 Poslovnu analizu kao i sve druge naune discipline sainjena je od konstitutivnih 62 elemenata putem kojih se odreuje? 19 Ciljevi Predmet ili sadraj Metode i tehnike Zadaci Predmet ili sadraj poslovne analize?`

62

Predmet ili sadraj poslovne analize u sutini predstavlja ekonomija preduzea. 20 Ciljevi poslovne analize? Ciljevi poslovne analize su uslovljeni i determinisani nainom upravljanja preduzeem. 21 Metode i tehnike?

62

62

Metode i tehnike se koriste u analizi kod metodsko tehnikih procesa analize gdje se dolazi do odreenog saznanja o datoj pojavi. 22 Zadaci u poslovnoj analizi? 62 Zadaci u poslovnoj analizi se razliito definiu i oni se orjentiu na problemsko usmjerenu analizu, gdje rjeavaju problemsko orjentisane probleme.

3|Strana

23

Ciljevi analize, bez sumnje su primarno u funkciji efikasnosti upravljanja menadmenta. U tom smislu se mogu iskristalisati sledei ciljevi analize za podrku menadmentu.

62

24

Iskristalisati i prezentovati znaaj i domet kontrolnih informacija na relaciji ostvarenja planskih zadataka. U vezi sa odstupanjima od planiranih (eljenih veliina) ispitati i ocjeniti mogunosti korienja i kreiranja neiskorienih potencijala. Uoavanje disproporcija na dui rok i njihovo otklanjanje kako bi se mogla efikasnije voditi strateka poslovna politika. O svemu tome, u cjelini, permanentno ili, u razumnim rokovima informisati: generalnog menadera, sektorskog menadera, pogonskog menadera i druge zainteresovane korisnike. ta je to poslovna analiza? 66

Poslovna analiza je neprekidan proces sistematskog ispitivanja i ocjenjivanja uspjenosti poslovanja i unutranjih rezervi u cilju informisanja svih nivoa menadmenta i drugih interesenata o nastaloj poslovnoj situaciji i mogunostima daljeg razvoja poslovanja. 25 Elementi koji ine poslovnu analizu? 66 Elementi koji ine poslovnu analizu, elementi na kojima se najvie insistira: Upravljaka funkcija Permanentni proces ili neprekidni tok sagledavanja i informisanja Sagledavanje uzroka odstupanja neiskorienih potencijala i kreiranja novih potencijala Vri pruanje informacija menadmentu i drugim korisnicima int ernim i eksternim radi sagledavanja poslovanja preduzea, rasta i razvoja. 26 Definiite predmet (ili sadraj) poslovne analize? 68 Predmet poslovne analize odnosno cjelokupnog poslovanja preduzea obuhvata ispitivanje i ocjenjivanje: 1. Toka poslovanja 2. Rezultata poslovanja 3. Uslova njihovog ostvarivanja 4. Neiskorienih potencijala. 27 Navedite osnovne faze po kojima se realizuju zadaci analize, u celini i po 69 segmentima predmeta analize celokupnog poslovanja preduzea? Prvo - faza konstatacije pojava, koja se odnosi na merenje ostvarenih rezultata. To znai: utvrditi objektivan pokazatelj za odstupanja rezultata i uslova poslovanja datog preduzea u odnosu na prosjek grupacije srodnih ili istih djelatnosti, utvrditi stepen ostvarenja plana, utvrditi razvojnu tendenciju poslovanja u odnosu na predhodni period, utvrditi kvalitet promjena , utvrditi i uoiti kljune kauzalne meuzavisnosti analiziranih pojava i njima direktno uticajnih pojava iz domena poslovne aktivnosti. Drugo - faza uoavanja zakonomernosti u poslovnoj aktivnosti preduzea, tu se uoavaju i identifikuju kljuni faktori pozitivnog i negativnog dejstva na analiziranu pojavu. Tree - faza pregleda alternativnih rjeenja kao podloge odluivanja. etvrto - faza selekcije i preferiranja datih rjeenja koja analitiar rangira. 28 Sutinski zadatak analize podrazumjeva? 71 Dijagnozu nastalih poslovnih poremeaja Oblikovanje relevantnih i pouzdanih informacija Identifikaciju uticaja poslovnih poremeaja i njihovo mogue alternativno rjeenje Predlog poslovnog rijeenja za mogue otklanjanje ili kontrolu nastalih poslovnih poremeaja.

4|Strana

29 30

Kako se moe izvriti sistematizacija metoda u poslovnoj analizi? Osnovni logiko metodski principi Osnovne metode u poslovnoj analizi Posebne ili specijalne metode u poslovnoj analizi Metode objektiviziranja u uslovima inflacije Pomone metode u poslovnoj analizi Metode kompleksne eksterne analize poslovanja Koja su to 4 osnovna logiko metodska principa na koje se oslanjaju sve metode u poslovnoj analizi?

74

75

Postoje etiri logiko metodska principa: Svaki poslovni rezultat i svaku pojavu u poslovanju preduzea, rastu i razvoju neophodno je analizirati u povezanosti sa nekoliko vrsta razliitih pojava. Svaki poslovni rezultat i svaku pojavu ne treba analizirati samo statiki nego i dinamiki u kretanju. Svaki rezultat poslovanja treba posmatrati kroz prizmu pretvaranja kvantitativnih u kvalitativne pojave i zadatke. Na svaki poslovni rezultat treba gledati sa stanovita dugoronog usklaivanja proporcija i uspostavljanje proporcija. 31 Navedite osnovne metode u poslovnoj analizi? 83 U poslovnoj analizi koristi se 5 osnovnih metoda: Metoda uporeivanja Metoda ralanjivanja Metoda uoptavanja ili sintetizovanja Metoda izolacije ili eliminacije Metoda korelacije ili uzronosti. 32 Objasnite metodu uporeivanja?

85

Metoda uporeivanja je jedna od osnovnih metoda u poslovnoj analizi, ova metoda sadri obiljeja koja ih preferiraju a to su: Nijedna pojava se nemoe posmatrati izolovano nego se ona mora posmatrati sa nekom slinom pojavom, s tim to moraju biti uporedive. Metodom uporeivanja se ispituje kvantitativni odnos meu pojavama Metodom uporeivanja se ispituju slinosti i razlike kvantitativnih odnosa meu pojavama, to je neophodno za primjenu svih ostalih metoda u cjelini u poslovnoj analizi. Metodom uporeivanja ne vri se rasvjetljavanje dublje sutine kvantitativnih odnosa meu pojavama. 33 Ukratko objasnite metodu ralanjivanja? 90 Pored metode uporeivanja metoda ralanjivanja ini osnovnu metodu u poslovnoj analizi i za razliku od metode uporeivanja predmet koji se ispituje mora biti sloen kako bi ga mogli razgraditi na pojedinane dijelove, to znai da metod ralanjivanja koristi metod dedukcije to znai posmatranje predmeta ili pojave od opteg ka posebnom. Metodom ralanjivanja takoe se ispituju kvantitativni odnosi meu pojavama, meutim za razliku od metoda uporeivanja metod raslanjivanja ispituje i kvalitet do kojeg pojava dovodi. Kod metoda ralanjivanja, ralanjivanje se moe vriti po predmetu, vremenu i u prostoru, to znai postavlja se pitanje na emu, gdje i kada je nastupila promjena kod sloenih elemenata koji su predmet ispitivanja. 34 Ukratko objasnite metodu sintetizovanja? 94 Metoda sintetizovanja ili uoptavanja spada u grupu osnovnih metoda u poslovnoj analizi a za razliku od prethodne dvije metode, metoda uoptavanja vri ocjenjivanje posmatrane pojave. Sutina ove metode odnosi se na prikupljanje relevantnih injenica i zapaanje i njihovo grupisanje u jednu logiku jedinicu. To znai da se metoda sintetizovanja odvija u dvije faze: 1. U prvoj fazi se vri odabir relevantnih injenica. 2. U drugoj fazi se vri grupisanje relevantnih injenica i zapaanja u jednu logiku cjelinu. Kod ove metode svoju kreativnost ispoljavaju analitiari iji je upravo zadatak da pravilno izvre odabir relevantnih injenica i zapaanja i da to grupiu u jednu logiku cjelinu.

5|Strana

35

Ukratko objasnite metodu izolacije ili eliminacije?

95

Pored navedenih metoda metoda izolacije ini jednu od osnovnih metoda poslovne analize i zajedno sa ovim metodama ispituje kvantitet i kvalitet promjena u okviru cjeline promjena. Na same promjene utiu razliiti faktori odnosno uzroci a oni upravo i dovode do promjena u kvantit etu i kvalitetu ispitivane pojave a metodom uporeivanja, ralanjivanja i sintetizovanja ti faktori se mogu samo globalno otkriti ali se ne mogu izdiferencirati i iskvanticirati. Iz tog razloga u poslovnoj analizi se primjenjuje metoda izolacije ili eliminacije to znai metodom eliminacije se otkrivaju pojedinani faktori koji dovode do promjena u kvantitetu i kvalitetu ispitivane pojave i otkriva se svako pojedinano dejstvo svakog pojedinanog faktora kao i intezitet tog dejstva. 36 Ukratko objasnite metodu korelacije ili uzronosti ili meuzavisnosti? 100 Spada u osnovne metode poslovne analize i koristi se iz razloga to se pojava ne moe posmatrati sama za sebe to znai da ne moe prouzrokovati samu sebe nego se trai uzrok sa nekim drugim pojavama odnosno uzrokuju je neke druge pojave. Osnovni cilj metode korelacije je traenje uzroka odnosno meuzavisnost izmeu pojava. Takoe metodom korelacije se ispituju i kvantitativni i kvalitativni aspekti uzroka odnosno meuzavisnosti izmeu pojava. To znai da se metodom korelacije vri: Utvrivanje meuzavisnosti izmeu pojava odnosno direktnih i indirektnih uzrono posljedinih veza izmeu pojava Utvruje se kvantitativno postojanje ili nepostojanje uzrono posljedinih veza izmeu pojava. 37 --Ukratko objasnite metodu objektiviziranja u uslovima inflacije? 107 Ova metoda se koristi u onom sluaju kada nastaju poremeaji u privrednim sistemima jedne zemlje odnosno kad doe do obezvrjeivanja novca to znai da su nominalne cijene manje od stvarnih cijena a sve to skupa dovodi do pojave inflacije. Ove metode se koriste u sluaju kada se pojavljuju podcjenjivanja i precjenjivanja aktive i pasive, prihoda i rashoda kao i finansijskih rezultata. U tom segmentu dolazi do pojave inflatornih dobitaka i inflatornih gubitaka. Inflatorni gubitak se pojavljuje samo na novanim sredstvima i potraivanjima dok se inflatorni dobitak pojavljuje i kod sredstava i kod stranih novanih sredstava i kod finansijskih rezultata. Poznate su 3 metode objektiviziranja u uslovima inflacije a to su: Bilans u zlatu Metoda normalnih zaliha (LIFO) Metode revalorizacije 38 Pomone metode ili tehnike u poslovnoj analizi? 113 39 Grupisanje i tabeliranje podataka Srednje vrijednosti Relativni brojevi Grafike metode Eksterne i komparativne metode?

119

U njih spadaju: Metoda meuuporeivanja srodnih preduzea Metoda ocjene odnosa vrijednosti 40 Ukratko objasnite metodu meuuporeivanja srodnih preduzea?

120

Klju metode je uporeivanje preduzea eksterno sa poslovanjem srodnih preduzea u istoj privrednoj grani. Poslovni rezultat preduzea uporeuje se sa prosjenim poslovnim rezultatom srodnog preduzea, najboljim i najloijim poslovnim rezultatom srodnih preduzea iz ega proizilaze dvije kljune stvari meu uporeivanja srodnih preduzea:1.uporeivanje sa prosjekom. 2.odstupanje od prosjeka to alarmira istraivanje zbog ega je dolo do odstupanja. Ako je poslovni rezultat na prosjeku sa prosjekom srodnih preduzea, smatra se da preduzee ima dobar rezultat. Metoda meu uporeivanja srodnih preduzea putem eksterne uporedbe upravo prua objektivne informacije koje su neophodne za pravilno odluivanje i efikasno upravljanje.

6|Strana

41

Navedite najvanije prednosti primjene metode uporednih analiza srodnih preduzea, na koje je ukazala teorija i praksa analize poslovanja preduzea?

123

42

Mogunost objektivnog ocjenjivanja ekonomske snage odnosno efektivnosti i efikasnosti poslovanja preduzea. Mogunost jasnog utvrivanja kljunih podruja koja zasluuju prioritet u daljoj orjentaciji ispitivanja i ocjenjivanja. Mogunost uoavanja najznaajnijih pojava poslovanja i eliminisanja beznaajnih pojedinosti. Mogunost otkrivanja disproporcija izmeu razvoja obima poslovanja preduzea i razvoja prosjenih dostignua. Mogunost otkrivanja unutranjih rezervi po osnovu efektivnosti, efikasnosti i faktora poslovanja preduzea Mogunost jedinstvenog metodolokog prilaza analizi poslovanja preduzea. U emu se ogleda sutina metode ocjene odnosa? 126

Vri se objedinjavanje pojedinanih pokazatelja u jedan sintetiki pokazatelj koji odraava znaaj relevantnosti ispitivane pojave. Metoda ocjene odnosa vrijednosti sprovodi se kroz odreene faze:1. Izbor pokazatelja 2. Pridaje se znaaj izabranim pokazateljima ispitivane pojave. 3. Objedinjavanje izabranih pokazatelja u jedan zajedniki ponderisani pokazatelj. 43 Metodoloka postavka i tok analize prodaje? 136 Da bi se verifikovala proizvodnja u preduzeu, da li je ona bila uspjena, neophodno je izvriti prodaju, zbog toga to putem realizacije vri se njihova verifikacija. Konana verifikacija uinaka na tritu ili potvrda uinaka ogleda se u konanom ishodu u ukupnom prihodu. Pored ukupnog prihoda kod toka analize prodaje bitna je analiza realizacije proizvodnje odnosno u teoriji i praksi se naziva ire realizacije. 44 Koje analize obuhvata analiza realizovane proizvodnje ire realizacije? 138 Analiza realizovane proizvodnje ire realizacije sastoji se iz nekoliko analiza (faza): analiza realizacije prema srodnim preduzeima i konkurenciji analiza realizacije prema ostvarenom planu analiza realizacije prema dinamici analiza ravnomjernosti realizacije analiza profitabilnosti realizacije analiza strukturne realizacije 45 Metodoloke postavke za analizu proizvodnje? 46

153

analiza proizvodnje po koliini i vrijednosti analiza proizvodnje po asortimanu analiza proizvodnje po kvalitetu analiza pojave karta u proizvodnji analiza ciklusa proizvodnje analiza proizvodnje unutar kategorije proizvodnje i odnosa sa osnovnim faktorom proizvodnje kritina ocjena plana proizvoda selekcionirane informacije u proizvodnji. ta je ukupna proizvodnja a ta dovrena proizvodnja? 154 njihove 160

Ukupna proizvodnja je izraz zapoetog u proizvodnji a Dovrena je mjerilo finalizacije.Nedovrena je realno prisutna u proizvodnji, nastoji se svesti na najnii mogui obim. 47 U emu se ogleda znaaj analize izvrenja plana proizvodnje po asortimanima? Znaaj je u sljedeem: strukturu uinaka u proizvodnji asortiman prua mogunost fleksibilnijeg postavljanja proizvodnje prema prodaji asortiman se mora ispitivati sa stanovita ekonominosti, profitabilnosti i produktivnosti asortiman bitno utie na odvijanje ciklusa proizvodnje asortiman u procesu proizvodnje utie na blagovremeno snabdijevanje procesa proizvodnje sirovinama i materijalom.

7|Strana

48

Analiza kvaliteta proizvoda?

165

Kvalitet proizvoda moe biti interni i eksterni. Interni se ogleda u odreenim svojstvima proizvoda a to su : upotrebna korist, dodatna korist i pouzdanost i trajnost. Eksterni kvalitet proizvoda mora posjedovati svojstva koja e zadovoljiti kupca gdje jedna grupa kupaca kod eksternog kvalitet proizvoda zahtijeva kvalitet i servis a druga grupa dizajn i lako rukovoenje proizvoda. 49 Indeks kvaliteta? 167

50

Analiza pojave karta u proizvodnji?

168

kart je uniten i neupotrebljiv proizvod koji se neminovno pojavljuje u proizvodnji. S tim to menadment mora da utie na smanjenje karta na najmanji mogui nivo. Mjerenje stepena smanjenja karta iskazuje se odnosom: Uzroci produenja ciklusa proizvodnje odnosno smanjivanja stepena i ritma dovravanja proizvoda su brojni. Navedi neke od njih?

51

170

52

U industrijskoj proizvodnji prilikom promjene asortimana i kvaliteta proizvoda zbog uhodavanja proizvodnje, priprema i lansiranje dokumentacije za proizvodnju, prekidi u snadbjevanju materijalima, sirovinama i energijom. U biljnoj proizvodnji zbog biolokog ciklusa za odreene vrste i sorte kulture, promjene kvaliteta sjetvenih povrina, kvalitet sjemena, promjene klimatskih uslova i dr. U stoarskoj proizvodnji zbog prirode zoociklusa koja zavisi od vrste i rase grla, naina ishrane, zdravstvene zatite i slino. ta u stvari znai analizirati ekonominost? 179

Analizirati ekonominost znai ispitati i ocjeniti da li je i u kojoj mjeri preduzee ekonomisalo trokovima osnovnih faktora proizvodnje uinaka i drugim rashodima i izdacima nastalim u toku proizvodnje i realizacije na tritu u datom periodu. 53 Osnovni ekonomski postulati, kojima se vrjednuje racionalnost troenja faktora 180 proizvodnje i nastajanja rashoda i izdataka u vezi proizvoenja uinaka i njihove realizacije, jeste? Sa to mogue niim trokovima proizvesti to vei obim uinaka, realizovati ih natritu i time uticati na to vee ostvarenje finansijskog rezultata, sadranog u prihodu prodatih uinaka. 54 Kako bi se mogao sistematizovati predmet ili sadraj analize ekonominosti? 180 55 Mjerenje i analiza novoa i dinamike ostvarene ekonominosti trokova Analiza ekonominosti trokova po organizacionoj strukturi, sferama i djelatnostima poslovanja Selekcija relevantnih informacija za upravljanje trokovima i ekonominosti prema zahtjevima menaderske strukture. Ukratko objasnite trokove radne snage u kontekstu mjerenja nivoa i dinamike 184 ekonominosti?

Trokovi radne snage odnose se na vremenski period utroka ljudskog rada u procesu proizvodnje uinaka. Utroak ljudskog rada se mjeri putem zarada. Zarade su direktan troak za preduzee, jer se prenosi direktno na uinak. Ovi trokovi su: pojedinani, proporcionalni i homogeni ali ne i integralni. 56 Navedite osnovne karakteristike trokova predmeta rada kao faktora proizvodnje? 185 Trokovi predmeta rada jeste vrijednost utroka direktnog materijala, sirovina, energije za izradu uinaka. Spadaju u direktne trokove, pojedinane, proporcionalne, homogene ali nisu integralni.

8|Strana

57

Navedite osnovne karakteristike trokova sredstava za rad?

186

Trokovi sredstava za rad se izraavaju vrjednosno utroka osnovnih sredstava a ogleda se kroz procjenu utroka osnovnih sredstava odnosno kroz amortizaciju. Amortizacija je novani izraz utroaka osnovnih sredstava koji se izdvaja iz neto dobitka. 58 ta znai analizirati strukturu ukupnih trokova? 197 Kvantitativno to znai utvrditi procentualni udio pojedinih vrsta i grupa trokova u stvarnoj i planiranoj strukturi ukupnih trokova proizvodnje, odnosno realizacije razvrstanih po odreenim kriterijumima trokova. Kvalitativno to znai ispitivati i ocjeniti: pravac smjer i intezitet pomjeranja u stvarnoj u odnosu na plansku strukturu, pojedinanih vrsta i grupa trokova, te na bazi tih pozitivnih i negativnih odstupan ja ocjeniti uticaj na ostvareni nivo i dinamiku ekonominosti. 59 Sa kojim ciljevima se ispituju strukturne promjene unutar cjeline trokova? 198 Prvo,utvuje se na kojim pozicijama strukture trokova dolazi do pomijeranja. Drugo, sagledavanje pojedinog udjela trokova i uoavanje teista mogueg uticaja na sniavanje trokova. I tree, uoavanje pozitivnih i negativnih pomijerenja u strukturi trokova sa teitem izdvajanja negativnih pomijeranja. 60 U principu za praktinu analizu strukture trokova dva su prilaza bitna? 198 Analiza strukture trokova po prirodnim vrstama trokova i Analiza strukture trokova sa stanovita njihovog obraunavanja i obuhvatanja kalkulacijama 61 Navedite direktne trokove koji su bitni za biljnu proizvodnju? 210 Direktni troskovi vezani za biljnu proizvodnju su: Troskovi sjemena Troskovi ubriva Troskovi zastite Troskovi transporta materijala i gotovih proizvoda Troskovi usluga sopstvene ili iznajmljene mehanizacije Troskovi amortizacije dugogodisnjih zasada, opreme i objekata Premije osiguranje Zarade radnika 62 Navedite direktne trokove koji su karakteristini za stoarsku proizvodnju? Osnovni trokovi u stoarskoj proizvodnji su: Trokovi hrane Nabavna vrijednost grla stavljenog u tov Prostirka Osjemenjivanja i lijekova Mehanizacija Zarada direktnih radnika 63 Opti trokovi vezani za proizvodnju uinaka u biljnoj i ivotinjskoj proizvodnji? Opti trokovi vezani za proizvodnju uinaka u biljnoj i ivotinjskoj proizvodnji su: Kancelarijskog materijala Sitnog inventara Grijanja i osvjetljenja Usluga Dnevnica i putnih trokova Reklame i propagande Amortizacije Zarada radnika u administraciji Ostala lina primanja Porezi i doprinosi

212

213

9|Strana

64

Objasnite brzinu cirkulisanja obrtnih sredstava kao jedan od izuzetno znaajnih faktora uticaja na trokove i ekonominost?

221

Njegovo dejstvo se moe posmatrati dvostruko: kroz poveanje ili smanjivanje trokova finansiranja zavisno od usporavanja ili ubrzavanja koeficijenta obrta i kroz trokove odravanja skladitenja zaliha. 65 Navedite blokove informacija o ekonominosti relevantne za menadment preduzea?

222

Prvi blok- ostvarenje nivoa i dinamike ekonominosti, uticaja ukupnih-direktnih-optih-graninih trokova na ekonominost, uticaj razliitih vidova i uzoraka odstupanja ostvarenih od planiranih trokova, uticaja naturalnih i vanrednih faktora na promjenu trokova Drugi blok tretira ostvarivanje ekonominosti na nivou strateke cjeline preduzea, njihovih organizacionih dijelova, sfera poslovne aktivnosti, osnovne i pomo ne djelatnosti. Trei blok- odnosi se na lociranje mogunosti mirovanja trokova i poveanja ekonominosti. 66 Teorija ekonomike preduzea nas ui da se produktivnost radne snage ili rada 227 izraava? 1. koliinom uinaka (proizvoda, usluga) ili upotrebnih vrijednosti kao outputa, i 2. utrocima rada izraenog u jedinicama vremena potrebnog za ostvarivanje tih uinaka, kao inputa. 67 Objasnite naturalni metod mjerenja i iskazivanja proizvodnje za potrebe mjerenja 231 produktivnosti? Naturalni metod kod mjerenja odnosno iskazivanja proizvodnje koristi naturalne ili fizike jedinice mjere kao sto su metar, kilogram, litar, tona itd. On se koristi kod jednorodne proizvodnje ali ustaljenog asortimana i kvaliteta. Potpuna primjena naturalnog metoda jeste kod jednog proizvoda mada je to rijedak sluaj. Primjena naturalnog metoda u praksi je ograniena. Ipak, u praksi kod mjerenja produktivnosti ovaj metod koristi metod reprezentativnog proizvoda to znai da je odabrani proizvod stalno zastupljen u procesu proizvodnje, odnosno ima izrazeno uee u ukupnom asortimanu proizvodnje. 68 Objasnite naturalno-uslovni metod mjerenja i iskazivanja proizvodnje za potrebe 231 mjerenja produktivnosti? Naturanlo uslovni metod pri mjerenju i iskazivanju proizvodnje primjenjuje se kod jednorodne proizvodnje i to kod vise srodnih proizvoda kao i usluga. Po ovom metodu obim proizvodnje se svodi na jedan proizvod koji je iskazan u uslovnim jedinicama proizvodnje. Samoprera unavanje na uslovne jedinice vri se putem koeficijenata odnosno ekvivalentnih brojeva koji pokazuju odnos svakog proizvoda zastupljenog u procesu proizvodnje prema uslovnom proizvodu i to na bazi odabranog karakteristicnog obiljeja. Naturalno uslovni metod kao i naturalni metod se ogranieno primjenjuje u praksi. 69 Objasnite radni metod mjerenja i iskazivanja proizvodnje za potrebe mjerenja 233 produktivnosti? Radni metod se pri mjerenju produktivnosti esto primjenjuje u praksi. Radni metod za jedinicu mjere uzima normirani ili standardizovani as prosjecno potrebnog radnog vremena za izradu proizvoda ili pruanje usluge. Kod radnog metoda se za iskazivanje rada koriste efektivni asovi rada za ostvareni obim proizvodnje, to znai da se putem radnog metoda produktivnost moze iskazati putem slede eg pokazatelja odnosno indikatora: Produktivnost = Obim proizvodnje izraen u NC / Utroeni rad izraenu u EC gdje je NC-norma as, a EC-efektivni as 70 Objasnite vrijednosni ili novani metod mjerenja i iskazivanja proizvodnje pri mjerenju produktivnosti radne snage?

235

Vrijednosni ili novcani metod kod iskazivanja mjerenja proizvodnje je najvi e zastupljen u praksi. Kod ovog metoda za mjerenje i iskazivanje proizvodnje i produktivnosti koriste se cijene. Kako bi se izbjegla promjena cijena na promjene vrijednosti proizvodnje a samim tim i nerealno iskazivanje produktivnosti kod primjene ovog metoda koriste se stalne cijene. A od stalnih cijena naj ee se koriste cijene kotanja iz planskih kalkulacija ili planske ili bazine prodajne cijene. Kod mjerenja produktivnosti kod ovog metoda koristi se sledei pokazatelj ili indikator: Produktivnost=( Ukupna proizvodnja * Stalne cijene jedinice u inka) / Utroeni rad

10 | S t r a n a

71

Ukratko objasnite mjerenje i iskazivanje veliine uloenog rada u izrazu produktivnosti?

235

Mjerenje i iskazivanje velicine utrosenog rada. Kod mjerenja i iskazivanja velicine utrosenog rada u mjerenju produktivnosti koriste se metode koje preferiraju sledeca mjerila rada a to su: U vremenu trajanja rada odnosno u radnom vremenu U angazovanoj radnoj snazi ili broju radnika U vrijednosnom izrazu ili zaradama radnika Vrijeme trajanja rada ili radno vrijeme radnika je kvantitativno mjerilo za izrazavanje angazovane radne snage kao faktora u mjerenju produktivnosti rada. Za mjerenje produktivnosti kolicinsko iskazane kategorije rada u radnom vremenu uzimaju se efektivni casovi rada ili radnik-casovi, radnik-dani, radnik-mjeseci, radnik-godine. Broj radnika kao mjerilo iskazivanja kategorije rada prema klasicnoj teoriji se dijeli na proizvodne i neproizvodne radnike. Prednost u mjerenju produktivnosti se daje proizvodnim radnicima mada u praksi i neproizvodni radnici daju znacaj u mjerenju produktivnosti rada. U poslednje vrijeme sa napretkom tehnike i tehnologije sve vise se pridaje paznje intelektualnom radu u povecanju produktivnosti rada. Vrijednosno mjerilo pri iskazivanju produktivnosti rada cesto se koristi u praksi a za mjerenje produktivnosti rada cesto uzima ukalkulisane zarade. 72 ta podrazumjevamo pod tehnikom opremljenou rada radne snage? 244 Analiza tehnicke opremljenosti radne snage. Pod tehnickom opremljenosti rada podrazumijevamo odnos koji vlada izmedju broja zaposlenih i njihove opremljenosti osnovnim sredstvima i opremom. Indikatori koji se koriste za prikazivanje tog odnosa su: Osnovna sredsva / Broj zaposlenih i Oprema / Broj zaposlenih ili broj radnika Pokazatelj koji izrazava ipsitivanje i ocjenjivanje uticaja tehnicke opremljenosti rada na produktivnost kroz izrazeni kapacitet opreme moze se iskazati na sledeci nacin: Izrazeni kapacitet opreme / Broj radnika (zaposlenih) 73 ta je korisni fond radnog vremena? 247 Korisni fond radnog vremena se dobija kada se iz fonda ostvarenih radnih sati iskljue gubici radnog vremena zbog karta, gdje se vrijeme utroenog na kart ocjenjuje kao izgubljeno vrijeme. 74 Kalendarski fond radnog vremena? 247 Kalendarski fond radnog vremena predstavlja cjelokupno radno vrijeme osim neradnih subota, nedjelja i praznika. 75 Ostvareni radni dani predstavljaju? 247 Ostvareni radni dani predstavljaju fond radnog vremena koji se dobija ako iz kalendarskog fonda radnog vremena iskljuimo sva stajanja preko cijelog radnog dana i sve izostanke sa posla preko cijelog radnog dana. 76 Ostvareni radni sati? 247 Ostvareni radni sati se dobijaju ako se iz fonda radnih dana iskljuce sva stajanja kraca od citavog radnog dana kao sto su razne pauze,cekanja i sl. 77 Navedite motivacione faktore koji utiu na ostvarenje i poveanje produktivnosti 252 rada? Zarada je najizraeniji motivacioni faktor u poveanju produktivnosti rada radnika. Pored zarade kao motivacioni faktori za poveanje produktivnosti rada su: - Dobri radni uslovi i bezbijednost rada - Dobra organizacija rada - Dobri meuljudski odnosi - Dobre mogucnosti u rjeavanju linih interesa - Mogunost sudjelovanja u upravljanju preduzeem - Dobre mogunosti usavravanja u struci - Dobre mogunosti napredovanja u poslu itd.

11 | S t r a n a

78 79

Kako moemo ispitati veliinu osnovnih sredstava?

260

Sa gledita procentualnog udjela osnovnih sredstava u ukupnim sredstvima. Sa gledita njihove dinamike tj. Sa gledita poveanja ili smanjenja osnovnih sredstava Sa gledita njihove perspektive utvrujemo da li e u narednom periodu doi do poveanja ili ne osnovnih sredstava. Putem kojih indikatora ispitujemo perspektivu jaanja osnovnih sredstava ? 262

1. Prvo, tu stranu osnovnih sredstava moemo sagledati iz dinamike pozicije koja je u knjigovodstvu poznata pod imenom osnovna sredstva u izgradnji ili izradi: da li se ta pozicija poveava ili smanjuje. 2. Drugo, procentualni udio osnovnih sredstava u izgradnji ili pripremi u ukupnim osnovnim sredstvima: da li jaa, stagnira ili opada. 3. Tree, ispitivanje opet iste pozicije, koja se knjii na odreenim kontima, ali sa gledita faza: 1. Da li se izgradnja osnovnih sredstava nalazi u tzv. novanoj fazi. 2. Da li se sredstva u izgradnji nalaze u drugoj fazi. 3. Da li se osnovna sredstva ve nalaze u izgradnji, tj. izgradnji u toku. 80 ta je cilj ispitivanja razliitih aspekata strukture osnovnih sredstava ? 268 Cilj je da se ustanovi u kojim oblicima se nalazi preteni dio osnovnih sredstava, zatim da se vidi u kome se pravcu vre pomjeranja unutar strukture osnovnih sredstava, iz perioda u period, po bilo kome od navedenih kriterijuma i sa kojim intezitetom dolazi do promjena u strukturi osnovnih sredstava, pri tome uvjek ocjenjujemo randman osnovnih sredstava. 81 Izvrite klasifikaciju kategorija kapaciteta, a potom ih definiite? 269 U poslovnoj praksi se razlikuju sledee vrste kapaciteta: Tehniki Optimalni Realni Planski Tehniki kapacitet se izrava teorijskim obimom uinka koje bi dato osnovno sredstvo ili grupa osnovnih sredstava produkovalo bez zastoja. Meutim u poslovnoj praksi javljaju se razliiti zastoji koji umanjuju tehniki kapacitet osnovnih sredstava a zastoji se pojavljuju zb og pripreme osnovnih sredstava, zbog neispravnosti osnovnih sredstava i zastoja u procesu proizvodnje. Upravo zbog tih zastoja korigujemo kapacitet osnovnih sredstava na nie a takav kapacitet definiemo optimalnim kapacitetom osnovnih sredstava a u praksi se najee naziva i realni kapacitet osnovnih sredstava. Realni kapacitet osnovnih sredstava iskazuje obim uinaka koje dato osnovno sredstvo produkuje prema datom stanju pogonske spremnosti osnovnih sredstava. Planski kapacitet je u stvari eljena veliina datih kapacitetakoji mogu produkovati eljeni obim uinaka, za period za koji se planira korienje datog kapaciteta. 82 Na koje kapacitete praksa analize stepena iskorienja kapaciteta razvrstava 269 kapacitete? Stepen korienja kapaciteta osnovnih sredstava sagledava se klasifikacijom kapaciteta osnovnih sredstava gdje se ubrajaju: ukupni kapacitet instalisani kapacitet iskorieni kapacitet. Ukupni kapacitet predstavlja sva raspoloiva osnovna sredstva koja su sposobna za upotrebu a bez obzira da li su u upotrebi ili su u rezervi ili su van upotrebe. Pod instalisanim kapacitetom podrazumijevaju se sva osnovna sredstva koja su sposobna za vrenje svoje funkcije. Iskorieni kapaciteti su kapaciteti koji se ostvaruju za razliku od planiranih kapaciteta. 83 Definiite realni i planski kapacitet? 269

12 | S t r a n a

Optimalnim kapacitetom osnovnih sredstava a u praksi se najee naziva i realni kapacitet osnovnih sredstava. Realni kapacitet osnovnih sredstava iskazuje obim uinaka koje dato osnovno sredstvo produkuje prema datom stanju pogonske spremnosti osnovnih sredstava. Planski kapacitet je u stvari eljena veliina datih kapacitetakoji mogu produkovati eljeni obim uinaka, za period ya koji se planira korienje datog kapaciteta. 84 Kako postii bolje iskorienje kapaciteta? 273 Ubrzanje montae kapaciteta. Ubrzanje investicionog odravanja. Ispitamo mogunost kooperacije. Bolje planiranje proizvodnje sa gledita rasporeda proizvoda na postojeim mainama. Cjelishodno poveati broj smjena. Snienje gubitka radnog vremena. Suzbijanje izostanka sa rada. Poboljati organizaciju radnih mjesta. Usavravanje tehnolokog procesa. Poveanje kvalifikacije radnika. Smanjenje kvarova boljim odravanjem maina.
Kojim metodolokim postavkama se moe izraziti predmet analize nabavke?

85

282

Prvo analiza snadbjevenosti potrebnim dobrima inputima: materijalom, sirovinama, robama i uslugama, kako po koliini, tako i po vrstama i kvalitetu. Drugo analiza racionalnog korienja i ekonominog troenja mater ijala sirovina, roba i usluga, kako po koliini, tako i po vrstama i kvalitetu. 86 Koji faktori utiu na ekonominije iskorienje materijala? racionalnija konstrukcija proizvoda, dimenzije materijala koje nabavljamo, supstitucija materijala, nastojati eliminisati kart, teiti boljem iskorienju neizbenih otpadaka, skratiti vreme leanja proizvoda izmeu pojedinih operacija, utedama na alatu, transporta materijala i alata-goriva

298

87 89

Navedite koliinske faktore koji utiu na trokove materijala? Veliina obima proizvodnje Sastav proizvodnog programa Proizvodni postupak Kvalitet materijala Priprema rada ili tehnika priprema proizvodnje Umjenost radnika Pokvarljivost materijala Organizacija skladita Kontrola utroka materijala Pravilno odreivanje normativa materijala. Navedite vrijednosne faktore koji utiu na trokove materijala?

299

300

13 | S t r a n a

90

Cjena materijala Metode procjene materijala Da li se radi o nabavljenom ili smo mi sopstvenim radom pribavili materijal O kakvim se koliinama nabavljenog materijala radi Pravilno stimuliranje uteda na trokovima materijala. Ekonomska nauka je posmatrana sa dva aspekta u samom preduzeu.

Ekonomska nauka je posmatrana sa dva aspekta u samom preduzeu i to sa apekta: opte ekonomije preduzea i specijalne ekonomije preduzea. Opta ekonomija preduzea izuava ekonomiju sa opteg aspekta to znai ekonomiju u irem smislu. Specijalna ekonomija preduzea izuava konkretnu ekonomiju preduzea sa aspekta grupisanja preduzea poo poslovnoj djelatnosti i po granama: industrija, poljoprivreda, graevinarstvo, trgovina, turizma i ugostiteljstva, saobraaja bankarstva, osiguranja i dr. 91 Osnovna uloga poslovne analize ogleda se. Osnovna uloga poslovne analize ogleda se u pruanju informacija koje su neophodne za kvalitetno odluivanje i efikasno upravljanje u preduzeu. 92 U ekonomske metodologije svrstavaju se. 14 U ekonomske metodologije svrstavaju se ekonomska uenja o ekonomiji preduzea, koja se bave specifino svom pristupu i teorijsko-metodolokoj utemeljenosti, ekonomikom preduzea, podrci njegovom upravljanju, opstanku, rastu i razvoju. 93 Oslanjajui se na koncepte drugih ekonomskih nauka poslovna analiza se izgrauje u naunu i praktinu disciplinu sa aspekta. 94 Podspjeivanje upravljanja poslovanja preduzea odnosno menadmenta Kod upravljanja preduzeem ne smiju se naruiti integralni koncept upravljanja Upravljanje promjenama sutina promjena se ispoljava u. Ubrzavanju globalnih promjena Tehnolokim inovativnim promjenama Skraivanju ciklusa proizvoda Turbulentnim trinim promjenama Promjenama organizacije preduzea Gubljenju preglednosti nad cjelokupnim poslovanjem preduzea Bitne zadatke (zahtjeve) koje preduzee mora sprovesti da bi opstalo, raslo i razvijalo se ogleda se u sledecem. Kroz kvalitet i ekonominost proizvoda i usluge Kontinuirano odravanje kratkorone i dugorone finansijske ravnotee u preduzeu kao i strukture kapitala Prodaja cijeline i dijelova preduzea u momentu kada preduzee posjeduje profitabilnost i rentabilnost Odravanje zaposlenosti na visokom nivou. U emu se ogleda klju kontrolinga? -

32

95

96

Klju kontrolinga se ogleda u objedinjavanju relevantnih funkcija upravljanja i dizanja efikasnosti upravljanja menadmenta na vii nivo. 97 Kod primjene njemakog pristupa kontrolinga ralikujemo dvije faze. 38 Faza koja se odnosi na proces Faza koja se odnosi na funkciju Funkcija upravljanja poslovnoj analizi omoguava.

98

14 | S t r a n a

Funkcija upravljanja poslovnoj analizi omoguava da koristei se relevantnim informacijama otkrije uzrok pojave u poslovanju preduzea, iznae relevantna rijeenja i uputi relevantne informacije menadmentu za kvalitetno odluivanje i efikasno upravljanje. To znai da poslovna analiza putem re levantnih informacija omoguava podizanje menadmenta na vii nivo. 99 Pojam poslovne analize.

Pojam poslovne analize u samom razvoju poslovne analize su smatrali metodom, zatim metodolokom disciplinom kao i praktinom podrkom upravljanju u preduzeem. Meutim etimoloko poimanje poslovne analize usmjerava se na poslovnu analizi kao pojam ralanjivanja, razgraivanja sloenih predmeta ili pojava na njihove satstavne dijelove. Meutim pojam analize je vezan za ispitivanje a analiza se zavrava sintezom koja znai ocjenjivanje, u tom kontekstu koristi se metoda indukcije i dedukcije to znai od pojedinanog ka optem i opteg ka pojedinanom. 100 Pokuaj sistematizacije metoda podrazumjeva i odreene kriterijume, oni se mogu izraziti 73 - 74 prema sledeem: Poto je poslovna analiza vezana za ispitivanje i poslovanje preduzea, zakonomjernosti kao i kod odstupanja u domenu neiskorienja potencijala i kreiranje novih potencijala. Zbog specifinosti ispoljavanja pojava u poslovnoj analizi i faktora koji ih uzrokuju u poslovnoj analizi se koriste posebne ili specijalne metode. Svaki proces poslovanja i razvoja preduzea izloen je uticajima inflacije iz tog razloga se u poslovnoj analizi koriste metode objektiviziranja u uslovima visoke inflacije. Svako poslovanje u preduzeu kao rast i razvoj zavise od okruenja tj. od poslovanja preduzea u istoj privrednoj djelatnosti. U poslovnoj analizi se koriste metode kompleksne eksterne analize. U poslovnoj analizi se koriste i matematiko statistiki instrumentariji pri analiziranju date pojave to iziskuje korienje pomonih metoda u poslovnoj analizi. Da bi se mogle koristiti navedene metode u cjelini, neophodno je poi od osnovnih logiko metodskih principa. 101 Razlika izmeu revalorizacije i zatezne kamate. Drava donosi koeficijent revalorizacije za svaki mjesec. Drava donosi jednom visinu zatezne kamate koju svi upotrebljavaju. 102 Uporeivanje poslovna analiza vri na bazi. Normativa ili standarda Vremena ili razvoja Uporeivanje u prostoru Normativni ili standardni vid uporeivanja za kriterijum ili mjeru uzima normativ, standard, plan kao mjerne veliine. Kod vremenskog uporeivanja kao jedinicu mjere uzimamo istorodne veliine ostvarene u prethodnom periodu. Kod prostornog uporeivanja uporeuje se ostvareno sa ostvarenim u okviru preduzea (interno i eksterno uporeivanje).

103 Primjena metode izolacije ogleda se u. Diferenciranju pozitivnih i negativnih faktora i njihovog relevantnog dejstva na kvantitet i kvalitet ispitivane pojave Suava se polje analitikog ispitivanja ili istraivanja iz toga slijedi grupisanje svih faktora tako to se grupiu bitni, manje bitni i zanemarljivi faktori. Metoda izolacije ima mo odvajanja bitnog od nebitnog. U praksi nj ena primjena ogleda se kroz sagledavanje negativnih pojava ili faktora ili uzroka koji su doveli do pojave negativnih pojava dok se zanemaruju pozitivne pojave i njihovi faktori. 104 Metoda ocjene odnosa vrijednosti.

15 | S t r a n a

Metoda ocjene odnosa vrijednosti: vri se objedinjavanje pojedinanih pokazatelja u jedan sintetiki pokazatelj koji odraava znaaj relevantnosti ispitivane pojave. Metoda ocjene odnosa vrijednosti sprovodi se kroz odreene faze:1. Izbor pokazatelja 2. Pridaje se znaaj izabranim pokazateljima ispitivane pojave. 3. Objedinjavanje izabranih pokazateljau jedan zajedniki ponderisani pokazatelj. 105 Metodoloka postavka i tok analize prodaje. Da bi se verifikovala proizvodnja u preduzeu, da li je ona bila uspjena, neophodno je izvriti prodaju, odnosno u zavrnoj fazi realizacije uinaka, zbog toga to putem realizacije vri se njihova verifikacija. Konana verifikacija uinaka na tritu ili potvrda uinaka ogleda se u konano m ishodu u ukupnom prihodu.. Pored ukupnog prihoda kod toga analize prodaje bitna je analiza realizacije proizvodnje odnosno u teoriji i praksi se naziva ire realizacije. 106 Analiza ukupnog prihoda se vri putem nekoliko analiza. analiza ukupnog prihoda u odnosu na srodna preduzea i konkurenciju analiza ukupnog prihoda prema ostvarenom planiranom prihodu analiza ukupnog prihoda prema strukturi analiza ukupnog prihoda prema dinamici analiza ukupnog prihoda prema drugim kategorijama (poslovna sred., obrtna sred., broj zaposlenih, rashodi, finansijski rezultat). 107 Kritika ocjena plana proizvodnje. Proizvodnjom se ne moe racionalno upravljati ako se ne planira. Zato je neophodno realno projektovanje planskih zadataka proizvodnje. Na kraju svestrane i temeljne analize proizvodnje analiza treba da ispita i ocjeni realnost plana proizvodnje. 108 Ispitivanje ili ocjenjivanje uspjenosti ili neuspjenosti preduzea u cjelini ogleda se kroz 4 kljune analize. Analiza ostvarenog prometa Analiza ostvarene proizvodnje Analiza profitabilnosti Analiza ekonominosti 109 Analizu trokova ekonominosti ogledamo kroz korelaciju . Trokova Cijena uinaka Ukupan prihod Finansijski rezultat

110 Informacije za upravljanje proizvodnjom. Blokovi informacija neophodni za upravljanje proizvodnjom.

16 | S t r a n a

Prvi blok informacija odnosi se na izvrenje plana proizvodnje i ravnomjernost/neravnomjernost finalizacije gotove proizvodnje Drugi blok informacija prua saznanje o izvrenju plana asortimana, kvalitetu proizvoda, pojavi karta i njegovim uzrocima Trei blok informacij odnosi se na odvijanje ciklusa proizvodnje i uticaja na stepen dovravanja proizvodnje etvrti blok informacija osvjetljava odnose unutar rezultata Peti blok informacija usmjeren je na kritiku ocjenu realnosti plana proizvodnje 111 Mjerenje nivoa i dinamike ekonominosti I osnovne karakteristike trokova faktora proizvodnje. Prije pristupanja mjerenju trokova ekonominosti neophodno je sagledati osnovne faktore trokova proizvodnje u koje spadaju: Trokovi radne snage Trokovi predmeta rada Trokovi sredstava za rad Trokovi izazvani funkcionisanjem privrednog sistema i ekonomske politike. 112 Trokovi izazvani funkcionisanjem privrednog sistema i ekonomske politike . Za ovu vrstu trokova vezane su dvije vrste izdataka: Izdaci koji za preduzee imaju karakter trokova a za institucije ije preduzee usluge koristi imaju karakter prihoda Izdaci vezani za poreze I doprinose. 113 Analiza cijene kostanja robne proizvodnje. Ova analiza se odnosi na dva kljucna pitanja analize troskova: - Analiza troskova uporedive i neuporedive proizvodnje - Analiza planskog snizenja cijene kostanja 1. Uporediva proizvodnja se odnosi na dovrsene ucinke u procesu proizvodnje sto znaci da smo ih vec imali zastupljene u tekucem proizvodnom programu. Neuporediva proizvodnja se odnosi na nedovrsene ucinke koje nemamo zastupljene u tekucem proizvodnom programu. Medjutim, analiza planskog snizenja cijene kostanja je kljucni zadatak ispitavanja snizenja cijene robne proizvodnje. Ova analiza u okviru preduzeca omogucava sistematsku kontrolu troskova. 2. Za mjerenje planskog zadatka snizenja cijene kostanja koristi se sledeci pokazatelj: (Iznos ostvarenog snizenja cijene kostanja) / (Planirano snizenje cijene kostanja) * 100 114 Analiza direktnih troskova vezani za obim proizvodnje ucinaka. Direktni troskovi vezani za obim proizvodnje ucinaka su: - Troskovi materijala, pomocnog materijala, sirovina - Troskovi sitnog inventara i ambalaze - Troskovi energije - Troskovi direktnih usluga vezanih za ucinke - Troskovi zarada proizvodnih radnika 115 Analiza graninih trokova u povezanosti sa granicnim prihodima. Svaki dodatni obim proizvodnje izmedju dva stepena iskoriscenja kapaciteta pracen je dodatnim granicnim troskovima. Tu je rijec o prosjecnim dodatnim troskovima za odredjeni nivo procesa proizvodnje izrazen kroz ucinke. U kontekstu recenog isplativi obim proizvodnje kao i isplativi ucinci su upravo u presjeku izmedju granicnih troskova i granicnih prihoda. Svaka poslovna aktivnost u okviru preduzeca je isplativa ukoliko obezbjedjuje pokrice marginalnih granicnih troskova marginalnim granicnim prihodima.

116 Metodi utvrdjivanja velicine proizvodnje pri mjerenju produktivnosti radne snage.

17 | S t r a n a

Osnovni metodi iskazivanja proizvodnje pri mjerenju produktivnosti a koji se najcesce koriste u praksi su: Naturalni metod Naturalno uslovni metod Radni metod Vrijednosni ili novcani metod 117 Analiza obezbjeenja preduzeca odgovarajucom radnom snagom. Ova analiza se usmjerava na ispitivanje: - Izvrsenje plana brojnog stanja zaposlenih - Dinamiku broja zaposlenih - Strukturi ili sastava broja zaposlenih Analiza izvrsenja plana brojnog stanja zaposlenih izrazava se putem sledeceg pokazatelja: Ostvareni broj zaposlenih / Planirani broj zaposlenih Analiza dinamike broja zaposlenih se izrazava putem sledeceg indikatora: Broj zaposlenih tekuceg perioda / Broj zaposlenih prethodnog perioda 118 Analiza organizacije koriscenja radnog vremena zaposlenih. Ova analiza polazi od strukture fonda radnog vremena koja je definisana odredjenim kategorijama radnog vremena a to su: - Kalendarski fond radnog vremena - Ostvareni radni dani - Ostvareni radni sati - Korisni fond radnog vremena 119 Analiza izvrsenja radnih normi kao faktora uticaja na produktivnost rada. Norme rada predstavljaju planski zadatak ucinka koga u datom planskom vremenu treba da ostvari pojedinac ili grupa radnika ali u zavisnosti od tipa postavljanja normativa rada. Norme rada se iskazuju putem sl indikatora: (Ostvareni norma casovi rada za dati ucinak / Efektivni casovi rada za dati ucinak) 120 etiri su grupe pitanja koje rasvjetljavaju uticaj osnovnih sredstava na rezultate u proizvodnji i ekonominosti proizvodnje. ime je postignut uinak ili randman osnovnih sredstava? Koji faktori utiu da bi se ostvario randman ili uinak? Odnos ostvarenog randmana sa drugim indikatorima osnovnih sredstava? Korespondencija odnosno meuzavisnost koja vlada izmeu randmana osnovnih sredstava sa drugim indikatorima? 121 Za mjerenje randmana osnovnih sredstava koriste se sljedei indikatori. a) Odnos ukupne proizvodnje i ukupnih osnovnih sredstava b) Odnos ukupne proizvodnje i opreme c) Ova formula se najvie u praksi primjenjuje i predstavlja odnos izmeu Ukupne proizvodnje i ostvarenog kapaciteta izraenog u jedinicama mjere. 122 Randman osnovih sredstava se postie odnosno utvruje. veliinom osnovnih sredstava starosti ili dotrajalosti ili istroenosti osnovnih sredstava strukturom osnovnih sredstava 123 Kada je rije o poveanju osnovnih sredstava u procesu proizvodnje neophodno je ispitati. da li je do poveanja osnovnih sredstava dolo usled nabavke osnovnih sredstava da li je do poveanja osnovnih sredstava dolo iz proizvodnje nekih osnovnih sredstava da li je do poveanja osnovnih sredstava dolo iz rekonstrukcije osnovnih sredstava da li je do poveanja osnovnih sredstava dolo iz ponovnog aktiviranja ve otpisanih osnovnih sredstava da li je do poveanja osnovnih sredstava dolo iz realnije procjene osnovnih sredstava 124 Smanjenje osnovnih sredstava dolazi. -

18 | S t r a n a

usled prodaje osnovnih sredstava usled rashodovanja osnovnih sredstava 125 Kod starosti ili dotrajalosti odnosno istroenosti osnovnih sredstava mora se razlikovati stepen upotrebljivosti i stepen istroenosti odnosno dotrajalosti. Stepen dotrajalosti odnosi se na otpisani ili amortizovani dio osnovnih sredstava kroz nabavna vrijednost osnovnih sredstava. Stepen upotrebljivosti odnosi se na neotpisani ili neamortizovani dio osnovnih sredstava kroz nabavna vrijednost osnovnih sredstava. 126 Struktura ili sastav osnovnih sredstava. Struktura ili sastav osnovnih sredstava predstavlja procentualno uee jedne kategorije osnovnih sredstava u ukupnim sredstvima. -

19 | S t r a n a