UNIVERSITAS BINA NUSANTARA

Jurusan Teknik Industri
Skripsi Sarjana
Semester Genap tahun 2005/2006

USULAN TATA LETAK DAN MATERIAL HANDLING UNTUK
MINIMASI JARAK PADA LANTAI PRODUKSI MAGIC TAPE
PT. FAJARINDO FALIMAN ZIPPER
William
NIM: 0600656734
Abstrak
Kenaikan BBM, TDL dan masuknya produk-produk negeri Cina dengan volume yang
banyak dan harga yang murah telah menciptakan iklim persaingan yang ketat antar perusahaan.
Salah satu strategi yang ditempuh sebagian perusahaan untuk menghadapi situasi ini adalah
dengan mengurangi kualitas atau menaikan harga jual dari produk untuk menghemat biaya
pengeluaran. Namun terdapat alternative lain untuk menghemat biaya pengeluaran yaitu
dengan mengatur layout dan menentukan material handling yang tepat sehingga jarak
perpindahan material dapat diminimasi.
Penelitian diawali dengan mencari total jarak tempuh material dengan cara mengubah
layout awal menjadi blok layout, menggunakan metode rectilinear dan aisle dan Peta Dari- Ke-.
Selanjutnya mengusulkan layout usulan dengan ARC dan ARD, Routing Sheet, tabel luas
produksi dan fasilitas, metode rectilinear dan aisle, Peta Dari- Ke- dan tabel material handling.
Kemudian jarak layout awal dijadikan tolah ukur dalam mengusulkan layout usulan apakah
lebih baik atau tidak.
Dari hasil analisa jarak tempuh material layout awal sebesar 1430.9 meter sedangkan
jarak tempuh material pada layout usulan hanya 387.1 terjadi selisih jarak sekitar 1043.8 meter.
Dari segi biaya, biaya pemindahan bahan pada layout awal sebesar Rp 8.588,- per hari,
sedangkan pada layout usulan hanya Rp 3.871,- per hari.
Halhal
yang

mempengaruhi minimasi jarak pada layout usulan adalah pola aliran bahan, jenis material
handling yang digunakan dan jumlah mesin serta allowance-nya.

ARD dan ARC. routing sheet. peta dari.ke-.Kata kunci: Layout. pola aliran bahan . metode rectilinear dan aisle.

Eng. Kartowisastro. Dr.KATA PENGANTAR Dengan mengucapkan syukur kepada Tuhan Yang Maha Esa atas berkat dan karunianya sehingga penulis dapat menyelesaikan skripsi tepat pada waktunya. 2.. 3. Dalam menyusun skripsi ini. penulis telah banyak mendapat bantuan dan bimbingan. MBA.Sc. M. Untuk itu penulis ingin mengucapkan banyak terima kasih kepada: 1. Mbak Itawati SE. Ir. Bapak Prof. Pak Ratum. Bapak Gunawarman Hartono. R. Dosen pembimbing yang telah meluangkan waktu dan memberi saran dan kritikan kepada penulis. Ketua Jurusan Teknik Industri Universitas Bina Nusantara. 5.. Gerardus Polla.App. 4. Bapak Iman H. Ph. Mas Widodo Hadiwijoyo. Resley selaku Manager Personalia. selaku Rektor Universitas Bina Nusantara. Fajarindo Faliman Zipper yang telah meluangkan waktunya untuk menjadi pembimbing di lapangan selama penulisan dilakukan. M. Wajong. Bapak Hendrik M. . Pak Jamal dari PT. D.. selaku Dekan Falkutas Teknik Universitas Bina Nusantara.. Dimana tujuan dari pembuatan skripsi adalah sebagai salah satu syarat kelulusan yang harus dipenuhi oleh mahasiswa Teknik Industri Universitas Bina Nusantara untuk meraih gelar sarjana. Andre M. Ir.

Juli 2006 Penulis . Begitupun dalam penyusunan skripsi. 7. Penulis pun menyadari bahwa tidak terlepas dari kekurangan dan keterbatasan. Jakarta. dengan kerendahan hati penulis menantikan adanya masukkan. Seluruh staf dan karyawan PT. 8.6. Serta orang-orang yang membantu penulis baik secara langsung maupun tidak langsung yang tidak dapat disebutkan seluruhnya disini. Kedua orang tua saya dan teman-teman yang telah memberikan dukungan secara penuh baik mental maupun materiil. Akhir kata penulis berharap laporan kerja praktek ini dapat bermanfaat dan berguna bagi pembaca dan semua pihak yang memerlukan. baik berupa saran maupun kritik yang dapat bersifat membangun guna penyusunan laporan-laporan yang akan datang. Fajarindo Faliman Zipper yang telah memberikan informasi kepada penulis.

.................3 Square Euclidean ......................3 Ruang Lingkup....................................................................... 44 2............................................ 1 1.........................................................................................................DAFTAR ISI Judul ............................................................. 4 1.....................................................................................1 Latar belakang ....................................................................... viii Daftar Tabel ............................................................................................................................. 43 2..........................................................................................................4 Aisle........................................................2 Identifikasi dan Perumusan Masalah ..............................................................7..............................................2 Jarak Rectilinear ............................................................................................... 44 .............................................................................. iii Lembar Persetujuan Dewan Penguji ........................... 1 1................... xv BAB 1 PENDAHULUAN ......... vi Daftar Isi .............................................................................. i Lembar Persetujuan Hardcover .. 5 2............... v Kata Pengantar ....... xiv Daftar Lampiran ......7................................................................7.....................................................................................................................................................iv Abstrak ............................................................................. xii Daftar Gambar...................................................................................

....................4 Tujuan dan Manfaat ................. 15 . 9 1.......................5.................................................................................5...............................5 Gambaran Umum Perusahaan......................................................................3 Proses Produksi .. 6 1.......................... 7 1..............................2 Struktur Organisasi ...........5.............1 Profil Perusahaan .................................. 7 1...............................1.........................

...................................................................................................................................4 Aisle...........2 Operation Process Chart (OPC)..................... 21 2................ 29 2............................................7..................................(From to Chart)...........5...............................1 Tata Letak Magic tape........2 Permasalahan Perencanaan Fasilitas ..3 Square Euclidean ...... 33 2..................................... 20 1..............5 Diagram Keterkaitan Kegiatan (Activity Relation Diagram).... 27 2....................... 22 2........5.............3 Tipe-tipe Layout.... 21 2...............................................................6 Diagram Alir ...........................5...........................2 Jarak Rectilinear .......................4........5......................5.....................2 Tata Letak Lantai Produksi ...................................................1............. 30 2....... 24 2.........4 Peta Keterkaitan Kegiatan (Activity Relation Chart) ................3 Peta dari Ke.......... 20 BAB 2 LANDASAN TEORI.....5..................................4 Pola-Pola Aliran Material .......5........ 36 2...............5 Teknik-Teknik Analisis Konvensional .......... 19 1.......................4...............................................................4 Tata Letak Pabrik ............... 44 2.1 Assembly Chart .........1 Pengertian dan Tujuan Perencanaan Tata Letak .......7.. 34 2............................................................................................... 29 2...............................................................................................................5................................................5................................................................... 32 2................7.............. 43 2.... 44 ................

...5............ 38 2..........4 Aisle.................... 43 2................ 41 2..................4 Tata Letak Pabrik ................................................................2 Jarak Rectilinear ........... 20 1........................................7..........7 Ukuran Jarak ......................1 Tata Letak Magic tape......................................................... 20 2........ 19 1......................................7............. 42 2................................ 19 1.....4.....................3 Square Euclidean .................................5............................................1 Tata Letak Magic tape...........................................4...................................5.......................................................5..................................... 44 2.......................7.........................1 Jarak Euclidean ..............1.7.......................4 Tata Letak Pabrik .......................6 Rancangan Alternatif Tata Letak ............................................... 44 ..................................

........................................................................................ 45 2............... 53 4...............................................1...............................5 Adjacency .....................................................4 Pengolahan Data ................ 48 3.... 104 Lampiran ........ 50 3.............. 48 3.......................2 Studi Pustaka ........... 46 BAB 3 METODE PEMECAHAN MASALAH ....5 Analisis Pengolahan Data .............1 Layout dan Proses Magic Tape ..........1...1............................. 105 ....2 Teknik Pengumpulan Data ...........................................................................................................................................1.....2...............................................................................................................................1...................................1......................6 Kesimpulan dan Saran...... 49 3.... 49 3............................................... 50 3.............................................. 53 Daftar Pustaka ...........................................................................1 Flowchart Pemecahan Masalah ...........................8 Routing Sheet .7.....................................................................................................1 Pengumpulan data .......3 Pengumpulan Data ................................................................................. 103 Daftar Riwayat Hidup ............................................................................................................................1.................................. 49 3.............................. 52 BAB 4 HASIL DAN PEMBAHASAN.....1 Identifikasi dan Perumusan Masalah ......................................................................... 53 4........................... 48 3........................

...........................4. 58 4..........1 Pengolahan Data Layout Awal.1........... Peralatan dan Frekuensi Pemindahan Material .....2 Pembahasan..............1........1..................... 56 4......... 63 ......................................................................................2..........2 Jumlah dan Ukuran Mesin ..... 63 4..........3 Tenaga kerja.............. 63 4.............2............1 Pengelompokan dan Pengukuran Luas Departemen...........

........ 104 Lampiran ...............................................2........... GBJ.... Fasilitas dan Produksi ..... 65 4........3...............................................2............................2.... 96 BAB 5 Kesimpulan dan Saran ......2 Saran.............................. 74 4............................5 Jarak Antar Departemen pada Layout Usulan...........2 Diagram Keterkaitan Kegiatan........ 93 4.......... 95 4................... 73 4.......................................4...........2... 105 ............2 Analisa Jumlah Mesin yang Dibutuhkan ....................... 69 4....3 Material Handling....................2 Pengukuran Jarak antar Departemen...................................2........................ 94 4....................................2...........................................2........................ 89 4.....1 Kesimpulan ..2.................................. 87 4..... 102 Daftar Pustaka ......................2 Pengolahan Data Untuk Layout Usulan ............1...3............................................... 103 Daftar Riwayat Hidup .. Frekuensi Pemindahan dan Material handling ...1 Analisis Hubungan Aktivitas .....................................2 Routing Sheet ......... 85 4.........................2...................................................................................3 Analisa Jarak...........................2..........2..........2.......3 Analisa .................................... 69 4....1 Analisa Tata Letak Mesin.1.....2........................................... 69 4.........2.........................................1.............................3 Luas Lantai GBB...................................................2...............................2.......2............3.....1 Peta Keterkaitan Kegiatan.............................. Fasilitas dan Aliran material ..... 101 5.................................... 94 4.................. 101 5.............................4 Blok Layout Usulan ..

.....1 Jenis dan jumlah mesin untuk produksi Magic tape saat ini................ 68 Tabel 4..................1 Peta dari ke.........................................3 From to chart jarak antar departemen (saat ini) ............. 67 Tabel 4.............4 Jarak perpindahan per hari ..3 Contoh tabel routing sheet ..............8 Kapasitas mesin rajut .................. 76 Tabel 4............................. 46 Tabel 4..... 78 Tabel 4..................................... 35 Tabel 2......................................... 72 Tabel 4.....................................................................................................................................................................................................5 Lembar keterkaitan kegiatan .....................................9 Routing sheet.................2 Frekuensi pemindahan material ..................................................10 Routing sheet (lanjutan 1) ..........6 Data minimum stock magic tape .....................7 Kapasitas masing-masing mesin ........................................................................................................................DAFTAR TABEL Tabel 2........... 75 Tabel 4........................................... 79 ...... 56 Tabel 4.......................................................... 33 Tabel 2.............. 59 Tabel 4.2 Contoh lembar keterkaitan kegiatan ........ 75 Tabel 4.......11 Routing sheet (lanjutan 2) ........................................................ 77 Tabel 4.....................................

.................................... 81 Tabel 4.................Tabel 4..................................16 Jumlah mesin yang dibutuhkan untuk membuat hook ..........13 Routing sheet (lanjutan 4) ............................. 83 Tabel 4...................................15 Routing sheet (lanjutan 6) ........... 82 Tabel 4..................... 80 Tabel 4..........................................14 Routing sheet (lanjutan 5) ....12 Routing sheet (lanjutan 3) ............................ 84 ...................................................

..................20 Titik pusat masing-masing departemen ...17 Jumlah mesin yang dibutuhkan untuk membuat loop.......... 99 ................27 Biaya pemindahan material (usulan)............ 93 Tabel 4......... 97 Tabel 4...............25 Jarak yang ditempuh material (usulan) ........................................................22 Frekuensi pemindahan material usulan................21 From to chart jarak antar departemen (usulan) .........................23 Perbandingan jumlah mesin saat ini dan usu ........................................................................................ 91 Tabel 4.....19 Luas lantai produksi .............................. 86 Tabel 4........... 92 Tabel 4...... 99 Tabel 4...........18 Luas fasilitas pendukung. 84 Tabel 4.......................Tabel 4....................................................................................................................................28 Biaya pemindahan material (sekarang)...................................................... 84 Tabel 4....................................................24 Jarak yang ditempuh material (saat ini) ..... 98 Tabel 4...17 Jumlah mesin yang dibutuhkan untuk membuat loop... 85 Tabel 4.............26 Jarak yang ditempuh dengan cara pemindahan sekarang .. 96 Tabel 4........ 95 Tabel 4.........

............... 46 Gambar 3...1 Layout saat ini .....................1 Macam-macam pola aliran bahan ................................................................ 34 Gambar 2...........................................................................................DAFTAR GAMBAR Gambar 1..................2 Blok lantai produksi (awal .................................................. 63 Gambar 4........... 30 Gambar 2.................8 jarak rectilinear ....................................................... 35 Gambar 2...........................................3 Titik pusat masing-masing departemen................................ 54 Gambar 4...................................................................................................................8 Jarak untuk aisle....5 Diagram Keterkaitan Kegiatan...............................1 Struktur Organisasi....................... 28 Gambar 2...............4 Peta keterkaitan Kegiatan............................. 31 Gambar 2............. 43 Gambar 2.....................3 Peta proses operasi ............7 jarak Euclidean.......................................................... 9 Gambar 2..................................................................... 42 Gambar 2..........................9 Adjancency distance ........................ 51 Gambar 4...................................................................................................................................1 Metodologi pemecahan masalah .......................................... 65 ................................................. 44 Gambar 2.... 38 Gambar 2....................................................2 Peta rakitan .6 Block Layout....

...5 Diagram keterkaitan kegiatan....................................................... 73 Gambar 4................... 71 Gambar 4........7 Titik pusat departemen usulan........Gambar 4.........................................6 Blok layout usulan....................... 87 Gambar 4............................................................................................ 89 ...........4 Peta keterkaitan kegiatan........................

. 116 Data minimum stock ........................... 114 Diagram aliran proses loop (usulan) ............................................................................................................................ 113 Layout usulan .......................................................................................................... 115 Diagram aliran proses hook (usulan).....................................DAFTAR LAMPIRAN OPC Loop........................................................................................................... 106 Peta aliran proses Loop ........................................ 105 OPC Hook .......................................................................................................................................................... 109 Diagram aliran proses Loop ........................................................ 108 Layout saat ini ..................................... 107 Peta aliran proses Hook....................................................................................................................................................................................................................................... 117 KMK ........................................ 118 Surat pernyataan.................................................................................................................................................................................................................................. 119 ................................................................................... 111 Peta aliran proses loop (usulan) .................................................................................. 110 Diagram aliran proses hook................. 112 Peta aliran proses hook (usulan).................