Anda di halaman 1dari 27

LAPORAN PRAKTIKUM KIMIA FARMASI DASAR TEKNIK-TEKNIK DASAR DI LABORATORIUM KIMIA

Golongan: I Kelompok: C Anggota: ! T"ea #$%$ In%$an$ &G F' )! Ina* G"a+*an$ &G F' ,! I$n Sol$"at$ &G F' ' (

' )(

' ,( ' -(

-! K"a.$*ma A%$t/a &G F' 0a.$1 Tanggal: Kam$*1 )2 Okto3e. )'

LABORATORIUM KIMIA 4 FARMASI 5URUSAN FARMASI FAKULTAS KEDOKTERAN DAN ILMU-ILMU KESE0ATAN UNI6ERSITAS 5ENDERAL SOEDIRMAN PUR#OKERTO )'

I. JUDUL PEMISA0AN DAN PEMURNIAN

II.TUJUAN ! )! Le3$" mema"am$ 7a.a-7a.a pem$*a"an %an pem+.n$an %a.$ 7amp+.an Dapat mempela8a.$ 7a.a pem$*a"an %an pem+.n$an *+at+ 9at %a.$ 7amp+.ann/a

III.ALAT DAN BAHAN No Nama Alat Uk+.an Gam3a. 5+mla"

Ta3+ng Reak*$

Gela* Uk+.

: ml

E.lenme/e.

):' ml

P$pet Tete*

Co.ong

Ke.ta* Sa.$ng

Stan% Ta3+ng Reak*$

<

La3+ Ala* B+lat

Co.ong P$*a"

'

Te.momete.

Gela* Beake.

,'' ml

Spat+la

Pem3aka. Sp$.t+*

Ka>at Ka*a

Ca>an Po.*elen

Ala* Kak$ T$ga

Stat$?

IV. DATA PENGAMATAN

NO !

PERCOBAAN ! FILTRASI

PERLAKUAN Ma*+kan )-, *en%ok 3+3+k kap+. ke %alam gela* k$m$a /ang 3e.$*$ a$. ,' ml )@, 7amp+.an ma*+kkan ke 7o.ong /g %$3e.$ ke.ta* *a.$ng Tamp+ng ?$lt.ate ke la3+ E.lenme/e. Ma*+kkan @, 7amp+.an ke ta3+ng .eak*$

HASIL La.+tan 3+3+k kap+. le3$" 8e.n$"

!) DEKANTASI

D$amkan A,' men$t P$*a"kan %engan %ekanta*$

La.+tan 3+3+k

kap+. t$%ak )! )! FILTRASI Sa.$ng la.+tan ga.am %ap+. /ang koto. %engan 7o.ong /ang *+%a" %$3e.$ ke.ta* *a.$ng )!) KRISTALISASI Tamp$ng ?$lt.ate %$ 7a>an Pana*kan "$ngga meng+ap ,! ,! EKSTRAKSI En7e.kan $o%$+m %engan Men8a%$ 3+t$.an-3+t$.an K.$*tal ga.am Io%$+m akan te.7amp+. %engan aB+a%e*t Io%$+m akan te.7amp+. %an le3$" la.+t ke klo.o?o.m Ek*t.ak*$ /ang %$"a*$lkan le3$" 3an/ak ka.ena %$total %engan -! -! ADSORPSI Ma*+kkan : ml la.+tan 3e.>a.na ke %alam ta3+ng .eak*$ Tam3a"kam ka.3on akt$? D$amkan A,' men$t -!) DEKANTASI D$ %ekanta*$ La.+tan le3$" 3e.>a.na :! KROMATOGRAFI Alko"ol %$ 8en+"kan &t+ngg+ 3e3e.apa *aat( 8e.n$" Komponenkomponen ek*t.ak*$ a>al La.+tan le3$" 3e.>a.na 8e.n$" 3eg$t+ 8e.n$" La.+tan 8e.n$"

aB+a%e*t :' ml Ma*+kkan ke 7o.ong p$*a" Camp+.kan klo.o?o.m ' ml D$go8og *elama : men$t D$amkan ?a*e a$. Kel+a.kan ?a*e o.gan$7 Tem3a"kan klo.o?o.m "$ngga te.l$"at

p$*a"an %a.$ ?a*e o.gan$7 %an

B+at ke.ta* >"atman *e*+a$ +k+.an /ang %$tent+kan Totolkan *p$%ol pa%a t$t$k /ang *+%a" %$tent+kan Temple ke.ta* pa%a pen*$l ;! DESTILISASI Ma*+kkan ke %alam 7"am3e. Pema*angan alat %e*t$la*$ *e%e."ana Cat >a.na %$p$*a"kan %a.$ pela.+tn/a %engan mengg+nakan alat %e*t$la*$ *e%e."ana Catat *+"+ pa%a tete*an pe.tama

>a.na te.l$"at

Tete*an %e*t$lat

V. PERHITUNGAN VI! PEMBAHASAN 6I! Monog.a?$ Ba"an a! Kal*$+m "$%.ok*$%a Kalsium hidr !sida a%ala" *en/a>a k$m$a %engan .+m+* k$m$a Ca&O0()! Kal*$+m "$%.ok$%a %apat 3e.+pa k.$*tal tak 3e.>a.na ata+ 3+3+k p+t$"! Kal*$+m "$%.ok*$%a %$"a*$lkan melal+$ .eak*$ kal*$+m ok*$%a &CaO( %engan a$.! Sen/a>a $n$ 8+ga %apat %$"a*$lkan %alam 3ent+k en%apan melal+$ pen7amp+.an la.+tan kal*$+m klo.$%a &CaCl)( %engan la.+tan nat.$+m "$%.ok*$%a &NaO0(!

Dalam 3a"a*a Ingg.$*1 kal*$+m "$%.ok*$%a 8+ga %$namakan slaked lime1 ata+ hydrated lime &kap+. /ang %$-a$.kan(! Nama m$ne.al Ca&O0() a%ala" portlandite1 ka.ena *en/a>a $n$ %$"a*$lkan melal+$ pen7amp+.an a$. %engan *emen Po.tlan%! S+*pen*$ pa.t$kel "al+* kal*$+m "$%.ok*$%a %alam a$. %$*e3+t 8+ga milk of lime &Ba"a*a Ingg.$*:milkD*+*+1 limeDkap+.(! La.+tan Ca&O0() %$*e3+t a$. kap+. %an me.+pakan 3a*a %engan kek+atan *e%ang! La.+tan te.*e3+t 3e.eak*$ "e3at %engan 3e.3aga$ a*am1 %an 3e.eak*$ %engan 3an/ak logam %engan a%an/a a$.! La.+tan te.*e3+t men8a%$ ke.+" 3$la %$le>atkan ka.3on %$ok*$%a1 ka.ena mengen%apn/a kal*$+m ka.3onat! Pa%a : ) EC1 kal*$+m "$%.ok*$%a te.+.a$ men8a%$ kal*$+m ok*$%a %an a$.! 3! AB+a De*t$llata AB+a %e*t$llata @ a$. *+l$ng %$3+at %engan men/+l$ng a$. /ang %apat %$m$n+m! P"m"ria#$ Ca$.an 8e.n$"F t$%ak 3e.>a.naF t$%ak 3e.3a+F t$%ak memp+n/a$ .a*a! K"asama#%!"&asaa#$ Pa%a ' ml tam3a"kan ) tete* la.+tan merah metil PF t$%ak te.8a%$ >a.na me.a"! Pa%a ' ml tam3a"kan : tete* larutan biru bromtimol PF t$%ak te.8a%$ >a.na 3$.+! Am #ium$ Pa%a :' ml tam3a"kan ) ml larutan kalium tetraiodohidrargirat (II) basa P1 7a$.an >a.na %alam tabung pembanding %$ ata* %a*a. p+t$"F >a.na t$%ak le3$" t+a %a.$ >a.na la.+tan pem3an%$ng /ang %$3+at %engan mem7amp+. :' ml air bebas amoniak P %an ) ml ammonium klorida encer P1 /ang %$ke.8akan %engan 7a.a /ang *ama! B"si' ("m&a)a da# (im&al$ Pa%a '' ml tam3a"kan 7a$.an tetap 8e.n$" %an t$%ak 3e.>a.na! Kalsium$ Pa%a '' ml tam3a"kan ) ml larutan ammonium oksalat PF t$%ak te.8a%$ keke.+"an! Kl rida$ Pa%a ' ml tam3a"kan 7a$.an 8e.n$" t$%ak 3e.>a.na! ml larutan perak nitrat P1 3$a.kan *elama : men$t1 tete* larutan natrium sulfida P1

Ni(ra($ T+angkan "at$-"at$ : ml %$ ata* : ml larutan difenilamina PF t$%ak te.8a%$ >a.na 3$.+ pa%a 3$%ang 3ata*! Sul*a($ Pa%a ' ml tam3a"kan men$tF 7a$.an 8e.n$" t$%ak 3e.>a.na! Kar& #di !sida$ Pa%a ): ml tam3a"kan ): ml larutan kalsium hidroksida P1 3$a.kan *elama : men$tF la.+tan 8e.n$"! +a( ("r !sidasi$ D$%$"kan '' ml %engan ' ml asam sulfat encer P %an '1: ml haliumpermanganat 0,01 N1 >a.na t$%ak "$lang! Sisa ,"#)ua,a#$ T$%ak le3$" %a.$ '1'' G 3@HF peng+apan %$lak+kan %$ ata* tanga* a$. "$ngga ke.$ng! P"#-im,a#a#$ Dalam >a%a" te.t+t+p 3a$k! 7! Nat.$+m Klo.$%a &ga.am %ap+.( Nat.$+m Klo.$%a mengan%+ng t$%ak k+.ang %a.$ ==1:G NaCl1 %$"$t+ng te."a%ap 9at /ang tela" %$ke.$ngkan! P"m"ria#$ 0a3l+. "ek*a%.al t$%ak 3e.>a.na ata+ *e.3+k "a3l+. p+t$"F t$%ak 3e.3a+F .a*a a*$n! K"laru(a#$ La.+t %alam )1< 3ag$an a$.1 %alam )12 3ag$an a$. men%$%$" %an %alam le3$" k+.ang ' 3ag$an gliserol PF *+ka. la.+t %alam etanol (95 ) P! Id"#(i*i!asi$ Men+n8+kkan .eak*$ Natrium %an !lorida /ang te.te.a pa%a "eaksi identifikasi! K"asama#%!"&asaa#$ La.+tkan :' g %alam )'' ml air bebas karbondioksida P1 tam3a"kan ' tete* larutan biru bromtimol P! 8$ka la.+tan 3e.>a.na k+n$ng1 +nt+k me.+3a" men8a%$ >a.na 3$.+ %$pe.l+kan t$%ak le3$" %a.$ 1' ml natrium hidroksida 0,0# N! 8$ka la.+tan 3e.>a.na "$8a+ ata+ 3$.+1 +nt+k me.+3a" men8a%$ >a.na k+n$ng %$pe.l+kan t$%ak le3$" %a.$ ,1 ) ml asam klorida 0,0# N! Penetapan ka%a.: T$m3ang *ak*ama ):' mg1 la.+tkan %alam :' ml a$.1 T$t.a*$ %engan perak nitrat 0,1 N mengg+nakan $n%$kato. larutan halium kromat P! ml larutan barium klorida P1 3$a.kan *elama :

1 ml perak nitrat 0,1 N setara dengan 5,$%% mg Na&l' P"#-im,a#a#$ Dalam >a%a" te.t+t+p 3a$k! Khasia( da# ,"#))u#aa#$ S+m3e. $on klo.$%a %an $on nat.$+m! %! Io%$+m I dium &3a"a*a I+nan$: Iodes - +ng+(1 a%ala" +n*+. k$m$a pa%a ta3el pe.$o%$k /ang mem$l$k$ *$m3ol I %an nomo. atom :,! Un*+. $n$ %$pe.l+kan ole" "amp$. *em+a ma"kl+k "$%+p! Io%$+m a%ala" "alogen /ang .eakt$H$ta*n/a pal$ng .en%a" %an pal$ng 3e.*$?at elekt.opo*$t$?! Se3aga$ 7atatan1 *e"a.+*n/a a*tat$n le3$" .en%a" .eakt$H$ta*n/a %an le3$" elekt.opo*$t$? %a.$ pa%a $o%$+m1 tap$ kelangkaan a*tat$n mem3+at *+l$t +nt+k mengkon?$.ma*$kan "al $n$! Io%$+m te.+tama %$g+nakan %alam me%$*1 ?otog.a?$1 %an *e3aga$ pe>a.na! Sepe.t$ "aln/a *em+a +n*+. "alogen la$n1 $o%$+m %$tem+kan %alam 3ent+k molek+l %$atom$k! Io%$+m mengan%+ng t$%ak k+.ang %a.$ ==1:G I! P"m"ria#$ Kep$ng ata+ 3+t$.1 3e.at1 mengk$lat1 *epe.t$ logamF "$tam kela3+F 3a+ k"a*! K"laru(a#$ La.+t %alam le3$" k+.ang ,:'' 3ag$an a$.1 %alam , 3ag$an etanol (95 )

P1 %alam le3$" k+.ang <' 3ag$an gliserol P %an %alam le3$" k+.ang - 3ag$an karbondioksida PF la.+t %alam kloroform P %an %alam karbontetraklorida P! Sisa ,"#)ua,a#$ T$%ak le3$" %a.$ '1': GF peng+apan %$lak+kan %$ ata* tanga* a$.! P"#"(a,a# !adar$ T$m3ang *ak*ama :'' mg *e.3+k "al+*1 la.+tkan %alam la.+tan g halium iodida P %alam : ml a$.1 en7e.kan %engan a$. *e7+k+pn/a "$ngga le3$" k+.ang :' ml1 tam3a"kan ml asam klorida encer P! T$t.a*$ %engan nat.$+m t$o*+l?at '1 N mengg+nakan $n%$kato. larutan kan(i P! 1 ml natrium tiosulfat 0,1 N setara dengan 1#,)9 mg I'

P"#-im,a#a#$ Dalam >a%a" te.t+t+p .apat! Khasia( da# ,"#))u#aa#$ Ant$*ept$k+m ek*te.nF ant$ 8am+.! e! Klo.o?o.m Kl r * rm a%ala" nama +m+m +nt+k t.$klo.ometana &C0Cl,(! Klo.o?o.m %$kenal ka.ena *e.$ng %$g+nakan *e3aga$ 3a"an pem3$+*1 me*k$p+n ke3an/akan %$g+nakan *e3aga$ pela.+t nonpola. %$ la3o.ato.$+m ata+ $n%+*t.$! #+8+%n/a pa%a *+"+ .+ang 3e.+pa 7a$.an1 nam+n m+%a" meng+ap! Klo.o?o.m a%alam t.$klo.metana1 mengan%+ng etanol *e3aga$ 9at pen*ta3$l! P"m"ria#$ Ca$.an1 m+%a" meng+apF t$%ak 3e.>a.naF 3a+ k"a*F .a*a man$* %an mem3aka.! K"laru(a#$ La.+t %alam le3$" k+.ang )'' 3ag$an a$.F m+%a" la.+t %alam etanol mutlak P1 %alam eter P1 %alam *e3ag$an 3e*a. pela.+t o.gan$k1 %alam m$n/ak at*$.$ %an %alam m$n/ak lemak! B & ( ,"r ml$ 1-2- g *ampa$ 1-2= g! Jara! didih$ T$%ak le3$" %a.$ :1' G H@H te.*+l$ng pa%a *+"+ %$ 3a>a" ;'oF *$*a te.*+l$ng pa%a *+"+ anta.a ;'o %an ;)o! K"asama#%!a&asaa#$ Klo.$%aF Klo. 3e3a*: Ko7ok ' ml %engan )' ml air bebas karbondioksida P *elama , men$t1 3$a.kan mem$*a"F lap$*an a$. memen+"$ */a.at 3e.$k+t: !easaman*kebasaan Pa%a : ml la.+tan tam3a"kan '1 ml larutan lakmus PF >a.na /ang te.8a%$ t$%ak 8a+" 3e.3e%a %a.$ >a.na la.+tan /ang %$3+at %engan menam3a"kan '1 ml larutan lakmus P pa%a : ml air bebas karbondioksida P! !lorida Pa%a : ml tam3a"kan : ml a$. %an '1) ml larutan perak nitrat PF t$%ak te.8a%$ opale*en*$! 1' G H@H *ampa$ )1' G H@H

!lor bebas Pa%a ' ml la.+tan1 tam3a"kan

ml larutan kadmium iodida P %an

) tete* larutan kan(i P1 t$%ak te.8a%$ >a.na 3$.+ Ald"hida$ Ko7ok : ml %engan : ml a$. %an '1) ml larutan kalium tetraiodohidrargirat (II) basa P %alam la3+ 3e.*+m3at! B$a.kan %$ tempat gelap *elama : men$tF "an/a 3ole" 3e.>a.na k+n$ng p+7at! +a( r)a#i! asi#). *en/a>a klo. a*$ng: Ko7ok )' ml %engan ' ml asam sulfat bebas klorida P *elama : men$t %alam la3+ 3e.*+m3at /ang tela" %$3$la* %engan asam sulfat bebas klorida P1 3$a.kan %$ tempat gelap *elama ,' men$tF lap$*an a*am %an lap$*an klo.o?o.m tetap t$%ak 3e.>a.na! +at organik asing Pa%a ) ml lap$*an a*am tam3a"kan : ml a$.F 7a$.an tetap 8e.n$"1 t$%ak 3e.>a.na %an t$%ak mem3e.$kan 3a+ /ang t$%ak enak! Tam3a"kan ' ml a$. %an '1) ml larutan perak nitrat PF t$%ak te.8a%$ oplen*a*$! ,enya-a klor asing Ko7ok : ml lap$*an klo.o?o.m %engan ,' ml a$. %alam la3+ 3e.*+m3at *elama , men$t! B$a.kan mem$*a"! Pa%a lap$*an a$. tam3a"kan '1) ml larutan perak nitrat P1 3$a.kan %$ tempat gelap *elama : men$tF t$%ak te.8a%$ opalen*a*$! Hasil ,"ruraia#$ Ma*+kkan )' ml ke %alam la3+ 3e.*+m3at /ang tela" %$3$la* %engan asam sulfat P! Tam3a"kan : ml asam sulfat P %an - tete* ?o.mal%e"$%a P! Ko7ok *elama ,' men$t1 3$a.kan *elama ,' men$tF lap$*an a*am "an/a 3ole" 3e.>a.na lema"! Selama peng+8$an la3+ te.l$n%+ng %a.$ 7a"a/a! Sisa ,"#)ua,a#$ T$%ak le3$" %a.$ mgF peng+apan %$lak+kan %engan mengg+nakan

): ml1 kem+%$an %$ke.$ngkan pa%a *+"+ ':o "$ngga 3o3ot tetap! P"#-im,a#a#$ Dalam >a%a" te.t+t+p 3a$k te.*+m3at ka7a1 te.l$n%+ng %a.$ 7a"a/a! Khasia( da# ,"#))u#aa#$ Ane*tet$k+m +m+mF penga>etF 9at tam3a"an! ?! Ka.3on akt$? Kar& # a!(i*1 ata+ *e.$ng 8+ga %$*e3+t *e3aga$ a.ang akt$?1 a%ala" *+at+

8en$* ka.3on /ang mem$l$k$ l+a* pe.m+kaan /ang *angat 3e*a.! 0al $n$ 3$*a %$7apa$ %engan mengakt$?kan ka.3on ata+ a.ang te.*e3+t! 0an/a %engan *at+ g.am %a.$ ka.3on akt$?1 akan %$%apatkan *+at+ mate.$al /ang mem$l$k$ l+a* pe.m+kaan k$.a-k$.a *e3e*a. :'' m) &%$%apat %a.$ peng+k+.an a%*o.p*$ ga* n$t.ogen(! B$a*an/a pengakt$?an "an/a 3e.t+8+an +nt+k mempe.3e*a. l+a* pe.m+kaann/a *a8a1 nam+n 3e3e.apa +*a"a 8+ga 3e.ka$tan %engan men$ngkatkan kemamp+an a%*o.p*$ ka.3on akt$? $t+ *en%$.$! g! Alko"ol Al! h l *e.$ng %$paka$ +nt+k men/e3+t etanol1 /ang 8+ga %$*e3+t grain alcoholF %an ka%ang +nt+k m$n+man /ang mengan%+ng alko"ol! 0al $n$ %$*e3a3kan ka.ena memang etanol /ang %$g+nakan *e3aga$ 3a"an %a*a. pa%a m$n+man te.*e3+t1 3+kan metanol1 ata+ g.+p alko"ol la$nn/a! Beg$t+ 8+ga %engan alko"ol /ang %$g+nakan %alam %+n$a ?ama*$! Alko"ol /ang %$mak*+%kan a%ala" etanol! Se3ena.n/a alko"ol %alam $lm+ k$m$a mem$l$k$ penge.t$an /ang le3$" l+a* lag$! Dalam k$m$a1 al! h l &ata+ al!a# l( a%ala" $*t$la" /ang +m+m +nt+k *en/a>a o.gan$k apa p+n /ang mem$l$k$ g+g+* "$%.ok*$l &*./( /ang te.$kat pa%a atom ka.3on1 /ang $a *en%$.$ te.$kat pa%a atom "$%.ogen %an@ata+ atom ka.3on la$n! Struktur G+g+* ?+ng*$onal alko"ol a%ala" g+g+* "$%.ok*$l /ang te.$kat pa%a ka.3on "$3.$%$*a*$ *p,! A%a t$ga 8en$* +tama alko"ol - Jp.$me.J1 J*ek+n%e.1 %an Jte.*$e.J! Namanama $n$ me.+8+k pa%a 8+mla" ka.3on /ang te.$kat pa%a ka.3on C-O0! Alko"ol p.$me. pal$ng *e%e."ana a%ala" metanol! Alko"ol *ek+n%e. /ang pal$ng *e%e."ana a%ala" p.opan-)-ol1 %an alko"ol te.*$e. *e%e."ana a%ala" )-met$lp.opan-)-ol! Rumus !imia umum R+m+* k$m$a +m+m alko"ol a%ala" C#H/#01OH2 Nama-nama untuk alkohol A%a %+a 7a.a menama$ alko"ol: nama t.$H$a %an nama IUPAC!

Nama t.$H$a 3$a*an/a %$3ent+k %engan mengam3$l nama g+g+* alk$l1 lal+ menam3a"kan kata al! h l! Conto"n/a1 Kmet$l alko"olK ata+ Ket$l alko"olK! Nama IUPAC %$3ent+k %engan mengam3$l nama .anta$ alkanan/a1 meng"ap+* KaK te.ak"$.1 %an menam3a" l! Conto"n/a1 KmetanolK %an KetanolK! Pa%a *en/a>a /ang le3$" komplek*1 m$*aln/a golongan *te.o$%1 maka g+g+* -O0 %$3e.$ nama hidr !si! Conto": K,-0$%.ok*$!!!K Keasaman Alko"ol a%ala" a*am lema"1 ka.ena pe.3e%aan keelekt.onegat$?an anta.a Ok*$gen %an 0$%.ogen pa%a g+g+* "$%.ok*$l1 /ang memamp+kan 0$%.ogen lepa* %engan m+%a"! B$la %$ %ekat Ka.3on 0$%.ok*$ te.%apat g+g+* pena.$k elekt.on *epe.t$ ?en$l ata+ "alogen1 maka kea*aman men$ngkat! Se3al$kn/a1 *emak$n 3an/ak g+g+* pen%o.ong elekt.on *epe.t$ .anta$ alkana1 kea*aman men+.+n! 6I!) F+ng*$ Pe.lak+an %an Ca.a Ke.8a ! Pe.7o3aan pe.tama B+3+k kap+. *e3an/ak )-, *en%ok %$ma*+kkan ke%alam gela* k$m$a /ang 3e.$*$ a$. ,' ml! Sepe.t$ga %a.$ 7amp+.an te.*e3+t %$ma*+kkan ke%alam ta3+ng .eak*$ %an lak+kan p.o*e* %ekanta*$! S$*a 7amp+.ann/a kem+%$an %$ ?$lt.a*$ %engan ke.ta* *a.$ng! Setela" %$amat$ *elama ,' men$t "a*$l %a.$ p.o*e* %ekanta*$ a$.n/a 3e.ke.+" %an te.%apat en%apan 3+3+k kap+. %$ 3a>a"n/a1 *e%angkan "a*$l %a.$ p.o*e* ?$lt.a*$ a$.n/a le3$" 8e.n$" ka.ena 3+3+k kap+. tela" te.*a.$ng! 0a*$l %engan 7a.a ?$lt.a*$ ma*$" te.%apat *e%$k$t 3+3+k kap+. %an kem+%$an mengalam$ p.o*e* %ekanta*$ 8+ga! )! Pe.7o3aan ke %+a Ga.am %ap+. /ang ma*$" koto. %$ma*+kkan ke %alam gela* k$m$a /ang 3e.$*$ a$.! Meng"a*$lkan la.+tan ga.am /ang ke.+" %an kem+%$an %$*a.$ng %engan ke.ta* *a.$ng! Setela" %$%apatkan la.+tan ga.am m+.n$ /ang %$tamp+ng %alam 7a>an kem+%$an %$+apkan *ampa$ *em+a a$.

meng+ap! 0a*$ln/a la.+tan ga.am te.*e3+t men8a%$ K.$*tal ga.am /ang m+.n$! ,! Pe.7o3aan ke t$ga Ek*t.ak*$ a%ala" pem$*a"an 9at %engan la.+tann/a 3e.%a*a.kan kepola.ann/a %an ma**a 8en$*n/a! Pem$*a"an te.8a%$ ata* %a*a. kemamp+an la.+tan /ang 3e.a%a %a.$ komponen-komponen %alam 7amp+.an! Pem$*a"an $n$ 3e.%a*a.kan 8en$* la.+tann/a ata+ kepola.ann/a1 %an ma**a 8en$*n/a! Camp+.an %+a 8en$* 7a$.an /ang t$%ak *al$ng mela.+tkan %apat %$p$*a"kan %engan 7o.ong p$*a"! Pem$*a"an %engan 7a.a ek*t.ak*$ mengg+nakan p.$n*$p L*olHe %$**olHe l$keM1 /a$t+ 3e.%a*a.kan *+ka ata+ t$%ak *+ka la.+tan! Fakto.-?akto. /ang mempenga.+"$ la8+ ek*t.ak*$ a%ala": N N N N N T$pe pe.*$apan *ampel #akt+ ek*t.ak*$ K+ant$ta* pela.+t S+"+ pela.+t T$pe pela.+t

Pa%a pe.7o3aan kal$ $n$ 3a"an-3a"an /ang akan %$g+nakan a%ala" $o%$+m1 aB+a%e*t1 %an klo.o?o.m! Io%$+m a%ala" "alogen /ang .eakt$H$ta*n/a pal$ng .en%a" %an 3e.*$?at elekt.opo*$t$?! B$a*an/a %$g+nakan %alam me%$*1 ?otog.a?$1 %an *e3aga$ pe>a.na! Klo.o?o.m a%ala" nama +m+m +nt+k t.$klo.ometana &C0Cl,(! Klo.o?o.m %$kenal ka.ena *e.$ng %$g+nakan *e3aga$ 3a"an pem3$+*1 me*k$p+n ke3an/akan %$g+nakan *e3aga$ pela.+t nonpola. %$ la3o.ato.$+m ata+ $n%+*t.$! #+8+%n/a pa%a *+"+ .+ang 3e.+pa 7a$.an1 nam+n m+%a" meng+ap! Se%angkan 3a"an /ang te.ak"$. a%ala" AB+a%e*t! Pa%a pe.7o3aan kal$ $n$ k$ta akan mem$*a"kan a$. %a.$ 7amp+.an la.+tan $o%$+m! Iang pe.tama klal$ %$lak+kan a%ala" men7amp+.kan : mL la.+tan Io%$+m %engan :' mL AB+a%e*t1 lal+ ma*+kkan 7amp+.an te.*e3+t ke%alam 7o.ong p$*a"! Setela" %$7amp+.1 >a.na /ang %$%apat a%ala" 7oklat t+a! Lal+ am3$l ' mL Klo.o?o.m %engan mengg+nakan gela* +k+.1 ma*+kkan klo.o?o.m /ang tela" %$am3$l ke%alam 7o.ong p$*a" 3e.$*$ 7amp+.an la.+tan Io%$+m %engan AB+a%e*t! Co.ong p$*a" %$go8og *e7a.a pe.la"an *am3$l *e*ekal$ mem3+ka k.an +nt+k mem3+ang +%a.a /ang a%a %alam 7o.ong p$*a"1 8$ka +%a.a t$%ak %$3+ang makan t+t+p pa%a 7o.ong p$*a" akan te.pental

ka.ena +%a.a %$%alam 7o.ong p$*a" /ang te.+*-mene.+* mem3e.$kan ga/a tekanan %a.$ %alam! Setela" $t+1 %$%$amkan *elama : men$t *ampa$ la.+tan te.p$*a" men8a%$ ) lap$*an! Lap$*an /ang pal$ng 3a>a" /ang 3e.>a.na +ng+ a%ala" la.+tan $o%$+m /ang tela" 3e.7amp+. %engan klo.o?o.m! Dan lap$*an /ang ke%+a /ang 3e.>a.na 7oklat m+%a a%ala" la.+tan a$. %engan $o%$+m! Kel+a.kan lap$*an /ang 3e.>a.na +ng+1 %an 3$a.kan lap$*an /ang 3e.>a.na 7oklat m+%a tetap 3e.a%a %$%alam 7o.ong p$*a"! Lak+kan kem3al$ p.o*e* ek*t.ak*$ pa%a 7amp+.an /ang a%a %$ %alam 7o.ong p$*a"! Setela" %$lak+kan ek*t.ak*$ /ang ke%+a1 %$%apat 7amp+.an 3e.>a.na 7oklat /ang le3$" m+%a lag$! Klo.o?o.m 3e.a%a %$ lap$*an 3a>a" ka.ena 3e.at 8en$* klo.o?o.m & 1-= g.@7m,( le3$" 3e*a. %a.$pa%a 3e.at 8en$* a$. & 1' g.@7m ,(! Be.%a*a.kan pengamatan te.l$"at 3a">a $o%$+m le3$" 3an/ak te.la.+t %alam klo.o?o.m %$3an%$ng %alam a$.! 0al $n$ %$*e3a3kan ole" *$?at klo.o?o.m /ang "amp$. *ama %engan *$?at Io%$+m %a.$pa%a *$?at a$. %engan Io%$+m! A$. 3e.*$?at pola. *e%angkan Io%$+m %an klo.o?o.m 3e.*$?at *em$pola.! Ka.ena $t+ Io%$+m le3$" 7en%e.+ng te.%$*t.$3+*$ %an te.la.+t ke %alam klo.o?o.m %$3an%$ng ke %alam a$.! Da.$ "a*$l pe.7o3aan te.*e3+t %apat %$*$mp+lkan 3a">a Io%$+m le3$" men/+ka$ klo.o?o.m %$3an%$ngkan a$.1 *e"$ngga +nt+k pem$*a"an 7amp+.an a$. %engan $o%$+m %apat mengg+nakan klo.o?o.m *e3aga$ pela.+t!

-! Pe.7o3aan ke empat Dekanta*$ /a$t+ pem$*a"an komponen-komponen %alam 7amp+.an %engan 7a.a %$t+ang *e7a.a lang*+ng! Dekanta*$ %apat %$lak+kan +nt+k mem$*a"kan 7amp+.an 9at 7a$. %an 9at pa%at ata+ 9at 7a$. %engan 9at 7a$. /ang t$%ak *al$ng 7amp+. &*+*pen*$(! Ba"an-3a"an /ang %$g+nakan pa%a p.akt$k+m kal$ $n$ a%ala" la.+tan t$nta "$otam %an ka.3on akt$?! Ka.3on akt$?1 ata+ *e.$ng 8+ga %$*e3+t *e3aga$ a.ang akt$?1 a%ala" *+at+ 8en$* ka.3on /ang mem$l$k$ l+a* pe.m+kaan /ang *angat 3e*a.! 0al $n$ 3$*a %$7apa$ %engan mengakt$?kan ka.3on ata+ a.ang te.*e3+t! B$a*an/a pengakt$?an "an/a 3e.t+8+an +nt+k mempe.3e*a. l+a*

pe.m+kaann/a *a8a1 nam+n 3e3e.apa +*a"a 8+ga 3e.ka$tan %engan men$ngkatkan kemamp+an a%*o.p*$ ka.3on akt$? $t+ *en%$.$ Pa%a pe.7o3aan kal$ $n$ k$ta akan mem$*a"kan : ml la.+tan t$nta "$tam %engan mengg+nakan ka.3on akt$?! Iang pe.tama kal$ %$lak+kan a%ala" mengam3$l : ml la.+tan t$nta "$tam lal+ %$ma*+kkan ke %alam ta3+ng .eak*$ %an %$tam3a"kan ka.3on akt$? *e7+k+pn/a! Ko7ok *e7a.a pe.la"an aga. te.7amp+.1 kem+%$an %$amkan 3e3e.apa *aat "$ngga la.+tan te.3ag$ men8a%$ ) lap$*an /a$t+ lap$*an ata* /ang 3e.>a.na le3$" 3en$ng 3e.$*$ komponen a$. %an /ang %$ 3ag$an 3a>a" a%ala" lap$*an /ang 3e.>a.na le3$" "$tam /a$t+ /ang 3e.$*$ ka.3on akt$? /ang men/e.ap t$nta "$tam! Setela" la.+tan te.p$*a" men8a%$ ) lap$*an lal+ langka" *elan8+tn/a a%ala" mem$*a"kan ) lap$*an te.*e3+t %engan 7a.a %$ %ekanta*$ ata+ %$ t+ang! T+angkan la.+tan te.*e3+t ke %alam gela* k$m$a1 p$*a"kan anta.a lap$*an ata* %an lap$*an 3a>a"1 8angan *ampa$ en%apan t$nta %an ka.3on /ang a%a %$ lap$*an 3a>a" $k+t ma*+k ke %alam gela* k$m$a! P.$n*$p ke.8a pa%a pe.7o3aan $n$ a%ala" a%*o.p*$1 Ads r,si me.+pakan *+at+ p.o*e* /ang te.8a%$ ket$ka *+at+ ?l+$%a &7a$.an ma+p+n ga*( te.$kat pa%a pa%atan %an ak"$.n/a mem3ent+k te.*e3+t! Dengan a%an/a ka.3on akt$? /ang mem$l$k$ l+a* pe.m+kaan *angat 3e*a. /a$t+ '' *ampa$ %engan )''' m)@g! l+a* pe.m+kaan /ang 3e*a. te.*e3+t %$ka.enakan te.%apat 3eg$t+ 3an/ak po.$-po.$ /ang 3e.+k+.an 3e.k$*a. %a.$ +k+.an m$k.o %$3a>a" )' A &Ang*t.om(1 +k+.an me*o anta.a )' *ampa$ :' Ang*t.om %an +k+.an mak.o /ang mele3$"$ :'' A &pem3ag$an +k+.an po.$ 3e.%a*a.kan IUPAC(! Se"$ngga l+a* pe.m+kaan %$*$n$ le3$" %$mak*+%kan l+a* pe.m+kaan $nte.nal /ang %$ak$3atkan %a.$ a%an/a po.$ 4 po.$ /ang 3e.+k+.an *angat ke7$l! :! Pe.7o3aan ke l$ma Se3+a" ke.ta* *a.$ng /ang tela" %$3ent+k pe.*eg$ pan8ang < 7m O < 7m %$tete*$ ole" *p$%ol >a.na->a.n$ pa%a *ala" *at+ +8+ng ke.ta* *a.$ng te.*e3+t pa%a t$t$k /ang 3e.3e%a! U8+ng ke.ta* te.*e3+t %alam kea%aan *+at+ lap$*an t$p$* pa%a pe.m+kaan

tegak l+.+* %$ma*+kkan ke %alam 7am3e. /ang 3e.$*$ *e%$k$t alko"ol! 0a*$ln/a *etela" 3e3e.apa men$t kem+%$an >a.na->a.na pen/+*+n %a.$ >a.na %a*a. te.*e3+t mem$*a"kan %$.$ kea.a" ata*! ;! Pe.7o3aan ke enam Cat >a.na /ang tela" %$*$apkan *e3el+mn/a %$ma*+kkan ke%alam pe.alatan %e*t$la*$ *e%e."ana /ang tela" te.pa*ang! Cat >a.na te.*e3+t %$tent+kan t$t$k %$%$"n/a! Pela.+t %a.$ 9at >a.na te.*e3+t meng+ap %an "a*$ln/a pela.+t %a.$ 9at >a.na te.*e3+t mem$*a"kan %$.$ men+8+ >a%a" tamp+ngan melal+$ p$pa gan%a /ang %$lap$*$* a$. +nt+k p.o*e* pen7a$.an!

6I!, Ma7am-Ma7am Pem$*a"an %an Pem+.n$an ! De*t$la*$ De*t$la*$ a%ala" p.o*e* pem$*a"an 3e.%a*a.kan pe.3e%aan t$t$k %$%$" %a.$ komponen /ang akan %$p$*a"kan! De*t$la*$ *e.$ng %$g+nakan %alam $*ola*$ komponen a$.! P.o*e* %$*t$la*$ %$%a"+l+$ %engan peng+apan *en/a>a 7a$. %engan pemana*an %$lan8+tkan %engan pengem3+nan +ap /ang te.3ent+k %an %$tamp+ng %alam >a%a" /ang te.p$*a" +nt+k men%apatkan %$*t$lat! Da*a. p.o*e* %$*t$la*$ a%ala" ke*et$m3angan *en/a>a Holat$l anta.a ?a*a 7a$. %an ?a*a +ap! B$la 9at non Holat$l %$la.+tkan ke %alam *+at+ 9at 7a$. te.*e3+t akan t+.+n! 0+k+m .ao+lt men/ataka 3a">a tekanan ma*$ng-ma*$ng komponen 3e.3an%$ng lang*+ng %engan ?.ak*$ moln/a! De*t$la*$ me.+pakan 7a.a /ang pent$ng +nt+k melak+kan pem$*a"an 7amp+.an ata+ *en/a>a %alam *kala 3e*a.! Da.$ pen7amp+.an a$. %an pene.$maan +ap %alam *e3+a" pem$*a"an 7amp+.an1 molek+l %alam ge.akan tetap %an 7en%e.+ng lepa* %a.$ pe.m+kaan ?a*e +ap! Dalam tempe.at+. /ang tepat1 pela.$an ?enomena akan %$lan8+tkan ke kotak 7amp+.an /ang %$3ata*$ %engan +ap 3a*a"!

De*t$la*$ $n$ %$katakan no.mal ka.ena tekanan 7amp+.an /ang tela" %$p$*a"kan1 tekanann/a *ama %engan tekanan +%a.a l+a. /ang 3e*a.n/a a%ala" *at+ atm! De*t$la*$ no.mal %$g+nakan +nt+k mem$*a"kan 7amp+.an Holat$l %a.$ 3a"an /ang t$%ak Holat$l! It+ %$3+at %a.$ 7a$.an /ang men%$%$" %an +ap /ang %$*$mpan %$ %alam *e3+a" pene.$ma "a*$l %e*t$la*$ /ang tela" *$ap %$lan8+tkan %alam kotak pem$*a"! 0al-"al /ang pe.l+ %$pe."at$kan pa%a >akt+ p.o*e* %$*t$la*$ : Te.momete. t$%ak 3ole" %$ma*+kan *ampa$ men%ekat$@mengena$ la.+tan1 tetap$ "an/a %$ata* pe.m+kaan! D$*et$ap te.8a%$n/a kena$kan *+"+ +ap lak+kan penggant$an >a%a" penamp+ng %$*t$lat!

A%a 3e3e.apa 8en$* %e*t$la*$1 /a$t+: De*t$la*$ No.mal1 /a$t+ *+at+ meto%e /ang %$lak+kan +nt+k mem$*a"kan *+at+ komponen /ang %$%a*a.kan pa%a pe.3e%aan t$t$k %$%$" /ang 7+k+p 8a+" ata+ 7+k+p 3e*a. %a.$ *+at+ 7amp+.an /ang akan %$p$*a"kan! De*t$la*$ Be.t$ngkat1 me.+pakan meto%e %e*t$la*$ %engan 7a.a mem$*a"kan *+at+ 7a$.an /ang m+%a" meng+ap! De*t$la*$ 3e.t$ngkat $n$ %$%a*a.kan pa%a pe.3e%aan t$t$k %$%$" +nt+k mem$*a"kan %+a ata+ le3$" 7amp+.an! De*t$la*$ 3e.t$ngkat $n$ %$lak+kan ka.ena +nt+k mem$*a"kan 7a$.an /ang m+%a" meng+ap meng"a%ap$ 3an/ak ken%ala ata+ ma*ala"! De*t$la*$ Uap1 *+at+ meto%e +nt+k mem+.n$kan 7a$.an /ang t$%ak 3e.7amp+.! Apa3$la tekanan +apn/a *ama %engan tekanan atmo*?e.1 maka t$t$k %$%$"n/a pa%a meto%e $n$ %apat %$7apa$! D$g+nakan +nt+k mengam3$l m$n/ak at*$.$ %a.$ t+m3+"an! )! K.omatog.a?$ Kr ma( )ra*i a%ala" *+at+ tekn$k pem$*a"an molek+l 3e.%a*a.kan pe.3e%aan pola pe.ge.akan anta.a ?a*e ge.ak %an ?a*e %$am +nt+k mem$*a"kan komponen &3e.+pa molek+l( /ang 3e.a%a pa%a la.+tan! Molek+l /ang te.la.+t

%alam ?a*e ge.ak1 akan mele>at$ kolom /ang me.+pakan ?a*e %$am! Molek+l /ang mem$l$k$ $katan /ang k+at %engan kolom akan 7en%e.+ng 3e.ge.ak le3$" lam3at %$3an%$ng molek+l /ang 3e.$katan lema"! Dengan $n$1 3e.3aga$ ma7am t$pe molek+l %apat %$p$*a"kan 3e.%a*a.kan pe.ge.akan pa%a kolom! Setela" komponen te.el+*$ %a.$ kolom1 komponen te.*e3+t %apat %$anal$*a %engan mengg+nakan %etekto. ata+ %apat %$k+mp+lkan +nt+k anal$*a le3$" lan8+t!
P)Q

Be3e.apa alat-alat anal$t$k %apat %$ga3+ngkan %engan meto%e pem$*a"an +nt+k

anal$*$* *e7a.a on*line &on*line analysis( *epe.t$: pengga3+ngan k.omatog.a?$ ga* &gas chromatography( %an k.omatog.a?$ 7a$. &li0uid chromatography( %engan mass spectrometry &GC-MS %an LC-MS(1 1ourier*transform infrared spectroscopy &GC-FTIR(1 %an diode*array U6-6IS &0PLC-U6-6IS(!

Jenis Kromatografi K.omatog.a?$ Ca$. &L$B+$% C".omatog.ap"/( K.omatog.a?$ 7a$. me.+pakan tekn$k /ang tepat +nt+k

mem$*a"kan $on ata+ molek+l /ang te.la.+t %alam *+at+ la.+tan! 5$ka la.+tan *ampel 3e.$nte.ak*$ %engan ?a*e *ta*$one.1 maka molek+lmolek+l %$%alamn/a 3e.$nte.ak*$ %engan ?a*e *ta*$one.F nam+n $nte.ak*$n/a 3e.3e%a %$ka.enakan pe.3e%aan %a/a *e.ap &adsorption(1 pe.t+ka.an $on &ion e2change(1 pa.t$*$ &partitioning(1 ata+ +k+.an! Pe.3e%aan $n$ mem3+at komponen te.p$*a" *at+ %engan /ang la$n %an %apat %$l$"at pe.3e%aann/a %a.$ laman/a >akt+ t.an*$t komponen te.*e3+t mele>at$ kolom! Te.%apat 3e3e.apa 8en$* k.omatog.a?$ 7a$.1 %$anta.an/a: re3erse phase chromatography1 /igh Performance 4i0uid &hromatography &0PLC(1 si5e e2clusion chromatography1 *e.ta supercritical fluid chromatography!

Kr ma( )ra*i P"r(u!ara# I # 3Ion-Exchange Chromatography4


K.omatog.a?$ pe.t+ka.an $on &ion*e2change chromatography( 3$a*a %$g+kanan +nt+k pem+.n$an mate.$ 3$olog$*1 *epe.t$ a*am am$no1

pept$%a1 p.ote$n! Meto%e $n$ %apat %$lak+kan %alam %+a t$pe1 /a$t+ %alam kolom ma+p+n .+ang %ata. &plana.(! Te.%apat %+a t$pe pe.t+ka.an $on1 /a$t+ pe.t+ka.an kat$on &cation e2change( %an pe.t+ka.an an$on &anion e2change(! Pa%a pe.t+ka.an kat$on1 ?a*e *ta*$one. 3e.m+atan negat$?F *e%angkan pa%a pe.t+ka.an an$on1 ?a*e *ta*$one. 3e.m+atan po*$t$?! Molek+l 3e.m+atan /ang 3e.a%a pa%a ?a*e 7a$. akan mele>at$ kolom! 5$ka m+atan pa%a molek+l *ama %engan kolom1 maka molek+l te.*e3+t akan te.el+*$! Nam+n 8$ka m+atan pa%a molek+l t$%ak *ama %engan kolom1 maka molek+l te.*e3+t akan mem3ent+k $katan $on$k %engan kolom! Unt+k mengel+*$ molek+l /ang menempel pa%a kolom %$pe.l+kan penam3a"an la.+tan %engan p0 %an kek+atan $on$k te.tent+! Pem$*a"an %engan meto%e $n$ *angat *elekt$? %an ka.ena 3$a/a +nt+k men8alankan meto%e $n$ m+.a" *e.ta kapa*$ta*n/a t$ngg$1 maka meto%e $n$ 3$a*a %$g+nakan pa%a a>al p.o*e* ke*el+.+"an! ,! F$lt.a*$ 5il(rasi a%ala" pem3e.*$"an pa.t$kel pa%at %a.$ *+at+ ?l+$%a %engan mele>atkann/a pa%a me%$+m pen/a.$ngan1 ata+ *ept+m1 /ang %$ ata*n/a pa%atan akan te.en%apkan! Range ?$lt.a*$ pa%a $n%+*t.$ m+la$ %a.$ pen/a.$ngan *e%e."ana "$ngga pem$*a"an /ang komplek*! Fl+$%a /ang %$?$lt.a*$ %apat 3e.+pa 7a$.an ata+ ga*F al$.an /ang lolo* %a.$ *a.$ngan m+ngk$n *a8a 7a$.an1 pa%atan1 ata+ ke%+an/a! S+at+ *aat 8+*t.+ l$m3a" pa%atn/ala" /ang "a.+* %$p$*a"kan %a.$ l$m3a" 7a$. *e3el+m %$3+ang! D$ %alam $n%+*t.$1 kan%+ngan pa%atan *+at+ +mpan memp+n/a$ .ange %a.$ "an/a *eke%a. 8e8ak *ampa$ pe.*enta*e /ang 3e*a.! Se.$ngkal$ +mpan %$mo%$?$ka*$ melal+$ 3e3e.apa pengola"an a>al +nt+k men$ngkatkan la8+ ?$lt.a*$1 m$*al %engan pemana*an1 k.$*tal$*a*$1 ata+ mema*ang pe.alatan tam3a"an pa%a pen/a.$ng *epe.t$ *el+lo*a ata+ tana" %$atomae! Ole" ka.ena Ha.$eta* %a.$ mate.$al /ang "a.+* %$*a.$ng 3e.agam %an kon%$*$ p.o*e* /ang 3e.3e%a1 3an/ak 8en$* pen/a.$ng tela" %$kem3angkan1 3e3e.apa 8en$* akan %$8ela*kan %$ 3a>a" $n$! Fl+$%a mengal$. melal+$ me%$a pen/a.$ng ka.ena pe.3e%aan tekanan /ang melal+$ me%$a te.*e3+t! Pen/a.$ng %apat 3e.ope.a*$ pa%a:

Tekanan %$ ata* atmo*?e. pa%a 3ag$an ata* me%$a pen/a.$ng! Tekanan ope.a*$ pa%a 3ag$an ata* me%$a pen/a.$ng! 6ak+m pa%a 3ag$an 3a>a"!

Tekanan %$ ata* atmo*?e. %apat %$lak*anakan %engan ga/a g.aH$ta*$ pa%a 7a$.an %alam *+at+ kolom1 %engan mengg+nakan pompa ata+ 3lo>e.1 ata+ %engan ga/a *ent.$?+gal! Pen/a.$ng *ent.$?+gal %$%$*k+*$kan pa%a *ek*$ 3e.$k+tn/a pa%a 3a3 $n$! Dalam *+at+ pen/a.$ng g.aH$ta*$ me%$a pen/a.$ng 3$*a 8a%$ t$%ak le3$" 3a$k %a.$pa%a *a.$ngan &*7.een( ka*a. ata+ %engan +ngg+n pa.t$kel ka*a. *epe.t$ pa*$.! Pen/a.$ng g.aH$ta*$ %$3ata*$ pengg+naann/a %alam $n%+*t.$ +nt+k *+at+ al$.an 7a$.an k.$*tal ka*a.1 pen8e.n$"an a$. m$n+m1 %an pengola"an l$m3a" 7a$.! Ke3an/akan pen/a.$ng $n%+*t.$ a%ala" pen/a.$ng tekan1 pen/a.$ng Hak+m1 ata+ pem$*a" *ent.$?+gal! Pen/a.$ng te.*e3+t 3e.ope.a*$ *e7a.a kont$n/+ ata+ %$*kont$n/+1 te.gant+ng apaka" 3+angan %a.$ pa%atan te.*a.$ng t+nak &*tea%/( ata+ *e3enta.-*e3enta.! Se3ag$an 3e*a. *$kl+* ope.a*$ %a.$ pen/a.$ng %$*kont$n/+1 al$.an ?l+$%a melal+$ pe.alatan *e7a.a kont$n+1 tetap$ "a.+* %$"ent$kan *e7a.a pe.$o%$k +nt+k mem3+ang pa%atan te.ak+m+la*$! Dalam *a.$ngan kont$n/+ 3+angan pa%at ata+ ?l+$%a t$%ak %$"ent$kan *elama pe.alatan 3e.ope.a*$! Pen/a.$ng %$3ag$ ke %alam t$ga golongan +tama1 /a$t+ pen/a.$ng k+e &7ake(1 pen/a.$ng pen8e.n$"an &7la.$?/$ng(1 %an pen/a.$ng al$.an *$lang &7.o**?lo>(! Pen/a.$ng k+e mem$*a"kan pa%atan %engan 8+mla" .elat$? 3e*a. *e3aga$ *+at+ k+e k.$*tal ata+ l+mp+.1 *e3aga$mana te.l$"at %alam G3! ,'!-!a! Se.$ngkal$ pen/a.$ng $n$ %$lengkap$ pe.alatan +nt+k mem3e.*$"kan k+e %an +nt+k mem3e.*$"kan 7a$.an %a.$ pa%atan *e3el+m %$3+ang! Pen/a.$ng pen8e.n$"an mem3e.*$"kan *e8+mla" ke7$l pa%atan %a.$ *+at+ ga* ata+ pe.7$kan 7a$.an 8e.n$" *em$*al m$n+man! Pa.t$kel pa%at te.pe.angkap %$ %alam me%$+m pen/a.$ng &G3! ,'!-!3( ata+ %$ ata* pe.m+kaan l+a.n/a! Pen/a.$ng pen8e.n$"an 3e.3e%a %engan *a.$ngan 3$a*a1 /a$t+ mem$l$k$ %$amete. po.$ me%$+m pen/a.$ng le3$" 3e*a. %a.$ pa.t$kel /ang akan %$*$ngk$.kan! D$ %alam pen/a.$ng al$.an *$lang1 +mpan *+*pen*$ mengal$. %engan tekanan te.tent+ %$ ata* me%$+m pen/a.$ng &G3! ,'!-!7(! Lap$*an t$p$* %a.$ pa%atan %apat te.3ent+k %$ ata* me%$+m pe.m+kaan1 tetap$ ke7epatan 7a$.an /ang t$ngg$

men7ega" te.3ent+kn/a lap$*an! Me%$+m pen/a.$ng a%ala" mem3.an ke.am$k1 logam1 ata+ pol$me. %engan po.$ /ang 7+k+p ke7$l +nt+k mena"an *e3ag$an 3e*a. pa.t$kel te.*+*pen*$! Se3ag$an 7a$.an mengal$. melal+$ me%$+m *e3aga$ ?$lt.at /ang 8e.n$"1 men$nggalkan *+*pen*$ pekatn/a! Pem3a"a*an *elan8+tn/a1 *+at+ pen/a.$ng +lt.a1 +n$t al$.an *$lang 3e.$*$ mem3.an %engan po.$ /ang *angat ke7$l1 %$g+nakan +nt+k mem$*a"kan %an memekatkan pa.t$kel kolo$% %an molek+l 3e*a.! -! Ek*t.ak*$ Ek*t.ak*$ a%ala" pem$*a"an *+at+ 9at %a.$ 7amp+.ann/a %engan pem3ag$an *e3+a" 9at te.la.+t anta.a %+a pela.+t /ang t$%ak %apat te.7amp+. +nt+k mengam3$l 9at te.la.+t te.*e3+t %a.$ *at+ pela.+t ke pela.+t /ang la$n! Se.$ngkal$ 7amp+.an 3a"an pa%at %an 7a$. &m$*aln/a3a"an alam$(t$%ak %apat ata+ *+ka. *ekal$ %$p$*a"kan %engan meto%e pem$*a"an mekan$* ata+ te.m$* /ang tela" %$3$7a.akan! M$*aln/a *a8a1ka.ena komponenn/a *al$ng 3e.7amp+. *e7a.a *angat e.at1 peka te."a%ap pana*13e%a *$?at-*$?at ?$*$kn/a te.lal+ ke7$l1 ata+ te.*e%$a %alam kon*ent.a*$ /ang te.lal+ .en%a"! Dalam "al *ema7am! $t+1 *e.$ngkal$ ek*t.ak*$ a%ala" *at+-*at+n/a p.o*e* /ang %apat %$g+nakan ata+ /ang m+ngk$n pal$ng ekonom$*! Se3aga$ 7onto" pem3+atan e*te. &e**en7e( +nt+k 3a+-3a+an %alam pem3+atan *$.+p ata+ m$n/ak >ang$1 pengam3$lan ka?e$n %a.$ %a+n te"1 3$8$ kop$ ata+ 3$8$ 7oklat %an /ang %apat %$l$"at *e"a.$-"a.$ $ala" pela.+tan komponen-komponen kop$ %engan mengg+nakan a$. pana* %a.$ 3$8$ kop$ /ang tela" %$3aka. ata+ %$g$l$ng! Pen/$apan 3a"an /ang akan %$ek*t.ak %an pla.+t S"l"!(i6i(as Pela.at "an/a 3ole" mela.+tkan ek*t.ak /ang %$$ng$nkan1 3+kan komponen-komponen la$n %a.$ 3a"an ek*t.ak*$! Dalam p.aktek1te.+tama pa%a ek*t.ak*$ 3a"an-3a"an alam$1 *e.$ng 8+ga 3a"an la$n &m$*aln/a lemak1 .e*$n( $k+t %$3e3a*kan 3e.*ama-*ama %engan ek*t.ak /ang %$$ng$nkan! Dalam "al $t+ la.+tan ek*t.ak te.7ema. /ang %$pe.ole" "a.+* %$3e.*$"kan1 /a$t+ m$*aln/a %$ek*t.ak*$ lag$ %engan mengg+nakan pela.+t ke%+a!

K"laru(a# Pela.+t *e%apat m+ngk$n mem$l$k$ kemamp+an mela.+tkan ek*t.ak /ang 3e*a. &ke3+t+"an pela.+t le3$" *e%$k$t(! K"mam,ua# Tida! Sali#) B"r7am,ur Pa%a ek*t.ak*$ 7a$.-7a$.1 pela.+t t$%ak 3ole" &ata+ "an/a *e7a.a te.3ata*( la.+t %alam 3a"an ek*t.ak*$! K"ra,a(a# Te.+tama pa%a ek*t.ak*$ 7a$.-7a$.1 *e%apat m+ngk$n te.%apat pe.3e%aan ke.apatan /ang 3e*a. anta.a pela.+t %an 3a"an ek*t.ak*$! 0al $n$ %$mak*+%kan aga. ke%+a ?a*a %apat %engan m+%a" %$p$*a"kan kem3al$ *etela" pen7amp+.an &pem$*a"an %engan ga/a 3e.at(! B$la ke.apatann/a ke7$l *e.$ngkal$ pem$*a"an "a.+* %$g+nakan %engan ga/a *ent.$?+gal! R"a!(i6i(as Pa%a +m+mn/a pela.+t t$%ak 3ole" men/e3a3kan pe.+3a"an *e7a.a k$m$a pa%a komponenko.nponen 3a"an ek*ta.k*$! Se3al$kn/a1 %alam "al-"al te.tent+ %$pe.l+kan a%an/a .eak*$ k$m$a &m$*aln/a pem3ent+kan ga.am( +nt+k men%apatkan *elekt$H$ta* /ang t$ngg$! Se.$ngkal$ Ek*t.ak*$ 8+ga %$*e.ta$ %engan .eak*$ k$m$a! Dalam "al $n$ 3a"an /ang akan %$p$*a"kan m+tlak "a.+* 3e.a%a %alam 3ent+k la.+tan! Ti(i! Didih Ka.ena ek*t.ak %an pela.+t 3$a*an/a "a.+* %$p$*a"kan %engan 7a.a peng+apan1 %e*t$la*$ ata+ .ekt$?$ka*$1 maka t$t$k %$%$t ke%+a 3a"an $t+ t$%ak 3ole" te.lal+ %ekat1 %an ke%+an/a t$%ak mem3ent+k a*7ot.op!D$t$n8a+ %a.$ *eg$ ekonom$1 akan meng+nt+ngkan 8$ka pa%a p.o*e* ek*t.ak*$ t$t$k %$%$" pela.+t t$%ak te.lal+ t$ngg$ &*epe.t$ 8+ga "aln/a %engan pana* peng+apan /ang .en%a"(! :! Dekanta*$

Dekanta*$1 /a$t+ pem$*a"an komponen-komponen %alam 7amp+.an %engan 7a.a %$t+ang *e7a.a lang*+ng! Dekanta*$ %apat %$lak+kan +nt+k mem$*a"kan 7amp+.an 9at 7a$. %an 9at pa%at ata+ 9at 7a$. %engan 9at 7a$. /ang t$%ak *al$ng 7amp+. &*+*pen*$(! VI. KESIMPULAN ! Pem$*a"an %an pem+.n$an *+at+ 9at me.+pakan *+at+ 3ent+k /ang a%a %alam k$m$a! Cat-9at te.*e3+t a%a /ang te.la.+t %an t$%ak te.la.+t! S+at+ p.o*e* pem$*a"an te.*e3+t $ala" mem$*a"kan 3e3e.apa 9at /ang te.%apat %alam *+at+ la.+tan %a.$ 3e.3aga$ 8en$* 9at1 *e%angkan pem+.n$an $ala" mem+.n$kan 9at %a.$ *+at+ pela.+t +nt+k men%apatkan *+at+ 9at /ang m+.n$! )! Pem$*a"an %engan meto%a %ekanta*$ %$penga.+"$ ole" ga/a g.aH$ta*$ %an 8+ga %$penga.+"$ ole" 3e.at pat$kel pa%atan! ,! Pem$*a"an %engan meto%a ?$lt.a*$ %$lak+kan %engan mengg+nakan ke.ta* *a.$ng %an pen/a.$ng 3+7"ne. &Hak+m(! -! Pem$*a"an %engan meto%a %e*t$la*$ me.+pakan pem$*a"an /ang 3e.%a*a.kan pe.3e%aan t$t$k %$%$"! :! Pem$*a"an %engan meto%a ek*t.ak*$ 3e.%a*a.kan pe.3e%aan kepola.an %an kela.+tan komponen! ;! Pem$*a"an %engan meto%a .ek.$*tal$*a*$ me.+pakan meto%a +nt+k pem+.n$an *+at+ pa%atan &k.$*tal(! 2! Meto%a pem$*a"an 7amp+.an 7a$.-pa%at /ang pal$ng 3a$k a%ala" meto%e .ek.$*tal$*a*$ %an ?$lt.a*$! <! Meto%a pem$*a"an 7amp+.an 7a$.-7a$. /ang pal$ng 3a$k a%ala" meto%a %e*t$la*$!

VII.

DA5TAR PUSTAKA P+.3a M$7"ael! )'')! !imia I6! 5aka.ta1 E.langga! Anon$m! =2=! Fa.makope In%one*$a! E%$*$ III! 5aka.ta1 Depke* RI! Anon$m! Pemisahan dan pemurnian 5at cair serta 5at padat! (http788aryhrsft0$'com) %$ak*e* tanggal ): okto3e. )' !

Anon$m! Pemisahan dan pemurnian 5at secara fisik! (http788ochakimia'blogspot'com) %$ak*e* tanggal ): okto3e. )' !

Anon$m! Pemisahan dan Pemurnian 5at' (http788biologiikipmadiun'blogspot'com) %$ak*e* tanggal ): Okto3e. )' !

Anon$m! 9kstraksi! &"ttp:@@>>>!7"em-$*-t./!o.g( %$ak*e* tanggal ; NoHem3e. )' !

Anon$m! Pemisahan dan pemurnian' &"ttp:@@>>>!*7.$3%!7om( %$ak*e* tanggal ): okto3e. )' !

Anon$m! !arbon 6ktif! &"ttp:@@mate.$al7e.%a*!>o.%p.e**!7om( %$ak*e* tanggal ; NoHem3e. )' !

Anon$m! !loroform! &"ttp:@@$%!>$k$pe%$a!o.g( %$ak*e* tanggal '; NoHem3e. )' !

Anon$m! :odium! &"ttp:@@$%!>$k$pe%$a!o.g( %$ak*e* tanggal '; NoHem3e. )' ! !

I+*+? 9aelana! Praktikum Pemisahan &ampuran! &"ttp:@@7"em$*tapol3an!3log*pot!7om( %$ak*e* tanggal '; NoHem3e. )' Anon$m! Ka.3on akt$?! &"ttp:@@$%!>$k$pe%$a!o.g( %$ak*e* tanggal ; noHem3e. )' !

A3$n+l! Pemisahan !omponen ;alam &ampuran. &"ttp:@@a3/noel!>o.%p.e**!7om( %$ak*e* tanggal < NoHem3e. )'