Anda di halaman 1dari 9

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

Predmet:

Ekoloki instrumenti zatite ivotne sredine

Eko kriminalitet
-Seminarski rad-

Mentor:prof.dr.Krsto Mijanovi

Student:Armin Goralija Br.indexa:T-30-I/11

TRAVNIK,2013

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

SADRAJ

Sadraj...................................................................................................................... .............................................................2 Uvod................................................................................................................................................................................3 1.Odreivanje pojma ekolokog kriminala i primarne uloge prava u njegovom suzbijanju..........................................4 2. Organizovani ekoloki kriminal..................................................................................................................................5 3. Evropsko ekoloko krivino pravo, sa osvrtom na Direktivu o eko-kriminalu 2008/99/EC......................................5 4.Razlozi za usvajanje Direktive o zatiti ivotne sredine kroz okvire krivinog prava i njen sutinski znaaj .......................6 Zakljuak.......................................................................................................................................................................8 Literatura......................................................................................................................................................................9

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

UVOD

Ekoloki kriminal se odnosi na sve radnje kojima se kre odredbe ekolokih propisa i kojima se priinjava znaajna teta ili ugroava ivotna sredina i zdravlje ljudi. Najpoznatije manifestacije ove vrste kriminala javljaju se kao nelagalne emisije ili isputanja supstanci u vazduh, vodu ili zemljite, nelegalna trgovina ivotinjama i biljkama, nelegalna trgovina supstancama koje unitavaju ozonski omota ili pak opasnim otpadom i sl. Ekoloki krminal donosi veoma visoke profite njegovim poiniocima, teko se otkriva i prouzrokuje izuzetno ozbiljne negativne posljedice po ivotnu sredinu. Danas se on smatra ozbiljnim i daleko rasprostranjenim problemom sa kojim se mora borit na evropskom nivou.

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

1. Odreivanje pojma ekolokog kriminala i primarne uloge prava u njegovom suzbijanju

Problematikom ekolokog kriminala ne bave se samo pravnici, ve u velikoj mjeri i sociolozi, te se i sama definicija ove pojave javlja ne samo kao isto pravna, nego i u jednom irem drutvenom kontekstu. ire znaenje ekolokog kriminala definisano je u navodima da on predstavlja svaki akt izvren sa namerom da se nanese teta ili potencijalom da se oteti ivotna sredina i / ili bioloki svet, a u cilju da se na taj nain pribavi poslovna ili lina korist1. Akcenat je na namjernom ugroavanju ili oteenju ivotne sredine, dakle svjesnom i voljnom inu koji poslovne i line (dakle, pojedinane interese) pretpostavlja optem drutvenom interesu koji se ogleda u zdravom prirodnom okruenju. Usko pravno poimanje ekoloki kriminal definie kao svaki akt koji je suprotan ekoloko pravnoj normi i osnovano se moe procesuirati. Sutina izloene definicije je u postojanju pravno normiranih pravila ponaanja u oblasti ivotne sredine, koja su opte obaveznog karaktera, unaprijed odreena i za ije krenje je propisana sankcija. Ovakvo pristup je posljedica shvatanja da se zatita ivotne sredine, prije svega, ostvaruje kroz sistem preventivnih i represivnih zakonom propisanih mjera u oblasti upravnog, graanskog, trgovakog i finansijskog prava, koje u nejveoj mjeri sprovode inspekcijski organi. Krivinopravna zatita ivotne sredine je krajnja, ali veoma efikasna i nuna opcija. Efikasno sprovoenje ekoloko-pravne regulative je od vitalnog znaaja za suzbijanje i spreavanje ove vrste kriminala, a time i za samo ouvanje zdrave ivotne sredine. U najranijim fazama razvoja ekolokog prava, nasilje nad ivotnom sredinom bilo je sankcionisano ne ba strogim mjerama i kaznama upravnopravnog i graanskopravnog karaktera. Sami pravni propisi nisu imali nikakav ili je to bio minimalan uticaj na kompanije, dravne strukture i graane pojedince da se pridravaju ekolokih normi.2 Njihovo potovanje i regularno sprovoenje je od izuzetnog znaaja za ouvanje ivotne sredine i prirodnih resursa u cjelosti. Svjest na nivou pojedinaca, samog drutva, drava i nadnacionalnih tvorevina znatno je uznapredovala i danas sa sigurnou moemo rei da je ekoloki kriminal

1 2

Clifford., M.: Environmental crime- enforcement, policy and social responsibility, Aspen Publ., 2008 Tomkins., K.:Law Enforcement and Environment, Current Issues in Criminal Justice, Vol. 16, Issue 3, 2005

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

ozbiljan meunarodni problem koji je u porastu, a prepoznatljiv je ne samo kao zagaenje vazduha, vode i zemljita ili eksploatacija divljeg biljnog i ivotinjskog svjeta u komercijalne svrhe koja vodi njihovom istrebljenju, ve u razvijenim zemljama i kao najobinije bacanje otpadaka na ulicu, iscrtavanje grafita ili vandalizam na javnim mestima.

2. Organizovani ekoloki kriminal

Ekoloki kriminal je po svojoj prirodi nerijetko transnacionalnog karaktera i moe se javiti i kao posebna vrsta organizovano g kriminala3. U tim sluajevima manifestuje se kao trafiking prirodnim resursima, nelegalna trgovina biljkama i ivotinjama, nelegalno/nedozvoljeno ribarenje, nelegalna eksploatacija i trafiking mineralima i dragocenim kamenjem, drvetom ili opasnim otpadom, itd. iroko je prihvaen stav da je suzbijanje ekolokog kriminala izazov kako za razvijene, tako i za zemlje u razvoju4. Uticaj nelegalnih aktivnosti koje se podvode pod pojam ekolokog kriminala daleko prevazilazi granicu ugroavanja same ivotne sredine i biodiverziteta i esto dovodi do posledica ireg drutvenog i ekonomskog karaktera koje se negativno odraavaju na sveukupni razvoj. Zbog toga se u drava lanicama EU velika panja posveuje rjeavanju ovog problema, dok je u dravama kandidatima njegovo tretiranje jo uvijek u poetnim faza ma. U prilog ovoj tvrdnji istiemo injenicu da se podaci o organizovanom kriminalu u sferi ivotne sredine ne mogu se nai u policijskim statistikama pomenutih drava. Ni ostale dravne institucije i njihovi organi (ministrarstva, sudovi, tuilatva) ne raspolau aurnim i detaljnim informaci jama, ili ih ne ine dostupnim na adekvatan i standardizovan nain. Ako prihvatamo stav da je tanost procene stanja pojedinanog i organizovanog ekolokog kriminala srazmerno jednaka mogunosti pristupu informacijama o uestalosti i vrsti ovog kriminala i stanju na tritu ekolokih prozvoda i usluga, onda zakljuujemo da u dravama kandidatima jo uvijek nije mogue formirati pouzdanu predstavu o predmetnoj pojavi. Situacija drastino drugaija u dravama lanicama, jer osim samih nacionalnih pravnih i insti tucionalnih okvira, borba protiv ovog vida kriminala je podstaknuta i sa nivoa Evropske unije, pri emu primarno mislimo na usvajanje Direktive o eko-kriminalu52008 godine.

3.Evropsko ekoloko krivino pravo, sa osvrtom na Direktivu o eko -kriminalu 2008/99/EC

Koncept evropskog ekolokog krivinog prava vrsto je ustanovljen usvajanjem Direktive 2008/99/EC o zatiti ivotne sredine kroz okvire krivinog prava. Evropska komisija je, voena idejom o nunosti uspostavljanja minimuma standarda u prevenciji i spreavanju ekolokog kriminala, jo u martu 2001 godine podnijela prijedlog pomenute direktive na razmatranje i usvajanje Evropskom savjetu. Sutina predloga se sastojala u namjeri da se
3 4

Siegel, D.,Nelen, H.: Organized crime- Culture, Markets and Polices, SpringerVol. 7, 2008 Froehlich, T.: Organized crime in the sphere of environment in a few Candidate Countries, Final report, Betreungsgeselltschaft fuer Umweltfragen, Kassel, 2003 5 Directive 2008/99/EC of the European Parliament and of the Council on the Protection of the environment through criminal law, OJ L 328/28

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

drave lanice obaveu da e ozbiljne, namjerne ili nehatne, povrede ekolokih pravnih propisa Evropske unije tretirati kao krivina djela, jer se jedino primjenom krivinog prava moe uticati na efikasniju primjenu ekoloko pravnih normi. Ovakav pristup je iz korjena mjenjao tradicionalni model sprovoenja i primjene Evropskog ekolokog prava, koji je poivao na principu da evropske ekoloka regulativa stvara pravne norme, ali drave lanice zadravaju slobodu izbora naina kako e ih na svojim teritorijama implementirati, odnosno na koji nain e sankcionisati povrede tih normi. Prijedlog Direktive nije naiao na pozitivnu rekciju Evropskog Savjeta, najverovatnije upravo iz razloga to uvodi prethodno pomenutu izmjenu tradicionalnog modela primjene Evropskog zakonodavstva. Zbog toga je u januaru 2003 godine Evropski Savjet usvojio Okvirnu Odluku o zatiti ivotne sredine kroz okvire krivinog prava. Odlukom je jedino bila predviena meudravna saradnja na nivou vlada, policija, pravosua i upravnih organa u spreavanju i suzbijanju ekolokog kriminala. Oigledna i nepomirljiva razlika u stavovima Komisije i Saveta oko pitanja sutinskog koncepta Evropskog ekolokog krivinog prava nije mogla biti godinama pomirena i njihovo razilaenje je rezultiralo sporom pred Evropskim sudom pravde, na inicijativu Komisije protiv Okvirne Odluke Savjeta. Stav Evropskog suda pravde, iznijet u presudi, konstituie pravo Komisije da zahtjeva od drava lanica primjenu krivinih sankcija za ekoloke tete, s tim da nije ujedno ovlaena i da nalae konkretne vrste i visine kazni. Presuda Evropskog suda pravde ila je u korist stava Komisije i njome je ponitena Okvirna Odluka Saveta6, ime je otvoren put za podnoenje novog predloga Direktive Komisije koji je prihvaen i od Saveta i od Evropskog parlamenta. Direktiva 2008/99/EC o zatiti ivotne sredine kroz okvire krivinog prava je formalno usvojena 24. oktobra 2008 godine i mora biti inkorporirana u okvire nacionalnih zakonodavstva drava lanica EU.

4.Razlozi za usvajanje Direktive o zatiti ivotne sredine kroz okvire krivinog prava i njen sutinski znaaj

Ekoloko pravo Evropske unije je staro vie od 30 godina. Za to vrijeme je stupilo na snagu preko 200 direktiva koje reguliu pitanja zatite ivotne sredine koje, meutim, jo uvijek nisu pokrile, odnosno pravno zatitile sve postojee oblasti u domenu pomenute problematike. Sa druge strane, postojea ekoloka regulativa mora biti implementirana na efikasan nain, i to je jedan od osnovnih razloga zbog ega je Evropska komisija predloila usvajanje direktive koja e drave lanice EU obavezati da sankcioniu najozbiljnija krivina djela protiv ivotne sredine, jer smatra da se jedino ovakvom vrstom mjera moe doi do kontinuirane, pravilne i efikasne primjene svih ekolokih pravnih propisa. Nerijetko drave lanice, iz raznoraznih razloga, nekorektno primjenjuju standarde i izvravaju obaveze propisane ekolokim direktivama. Razlog za to je ili tenja da se zatite interesi nacionalnih industrija ili pak jednostavna nemogunost drave da ispuni administrativne obaveze koje su u korelaciji sa njenom obavezom implementacije direktive. vrst stav Komisije je da u mnogim sluajevima samo zaprjeenost krivinim sankcijama moe dovesti do eljenog odgovarajueg efekta u cilju zatite ivotne sredine, jer odailje znatno jai signal potencijalnim prekriocima propisanih normi. Istovremeno, treba naglasiti i neospornu injenicu da je krivino gonjenje znatno snanije sredstvo suzbijanja svih oblika neeljenih ponaanja od mjera predvienih u okvirima upravnog ili graanskog prava. Prepoznajui i prihvatajui navedene razloge, Komisija je ustanovila i kroz okvire Direktive 2008/99/EC uinila obaveznim primjenu osnovnih standarda u okvirima nacionalnih krivinih zakonodavstava drava lanica. Direktiva sadri listu ekolokih krivinih djela koja, ukoliko su

Sluaj Komisija protiv Saveta C-176/03 doneta 13. septembra 2005 (The case of Commission v Council (C-176/03), decided on 13 September 2005, involved an action for annulment of Council Framework Decision 2003/80 on the protection of the environment through criminal law)

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

izvrena (ili je njihovo izvrenje pomagano ili podsticano) u namjeri ili iz krajnje nepanje, kao takva moraju biti definisana nacionalnim zakonima drava lanica15: Drave lanice e obezbediti da se sljedei protivzakoniti poduhvati kvalifikuju kao krivina dela / prekraji, ukoliko su izvreni sa namjerom ili iz krajnje nepanje: (a) isputanje, emisija ili odlaganje vrstog materijala ili jonizirajue radijacije u vazduh, zemljite ili vodu, koje dovodi ili moe dovesti do smrti ili ozbiljnih povreda ljudi, odnosno sutinski nanosi tetu kvalitetu vazduha, zemljita ili vode, kao i biljkama i ivotinjama (b) sakupljanje, transport, oporavak ili odlaganje otpada, ukljuujui i nadzor nad takvim operacijama i kasniju brigu o deponija ma, kao i sve aktivnosti koje se poduzimaju u svojstvu dilera i brokera (menadment otpada), a koje dovode ili mogu dovesti do smrti ili oz biljnih povreda ljudi, odnosno sutinski nanjeti tetu kvalitetu vazduha, zemljita ili vode, kao i biljkama i ivotinjama (c) transport otpada, u smislu lana 2(35) Uredbe (EC) br 1013/2006 Evropskog parlamenta i Saveta o transportu otpada (1) (d) rad fabrike u kojoj se odvijaju opasne aktivnosti ili u kojoj se upotrebljavaju ili skladite ili pripremaju za skladite nje opasne supstance koje izvan fabrike dovode ili mogu dovesti do smrti ili ozbiljnih povreda ljudi, odnosno sutinski nan jeti tetu kvalitetu vazduha, zemljita ili vode, kao i biljkama i ivotinjama (e) proizvodnja, obrada, upotreba, dranje, skladitenje, transport, uvoz, izvoz ili odlaganje nuklearnih materijala ili drugih otrovnih radioaktivnih supstanci koje dovode ili mogu dovesti do smrti ili ozbiljnih povreda ljudi, odnosno sutinski nanjeti tetu kvalitetu vazduha, zemljita ili vode, kao i biljkama i ivotinjama (f) ubijanje, unitavanje, posjedovanje ili uzimanje primjeraka zastienih vrsta divljeg ivotinjskog ili biljnog svijeta, izuzev sluajeva kada se takvi poduhvati izvode spram zanemarljivog stepena kvantitea tih vrsta ili imaju zanemarljiv uticaj na njigovo ouvanje (g) trgovina zatienim biljnim i ivotinjskim vrstama ili njihovim djelovima i derivatima, izuzev sluajeva kada se takvi poduhvati izvode spram zanemarljivog stepena kvantitea tih vrsta ili imaju zanemarljiv uticaj na njigovo ouvanje (h) svaki poduhvat koji ima znaajan uticaj na izmetanje stanita unutar zatiene zone (i) proizvodnja, uvoz, izvoz, plasiranje na trite ili upotreba supstanci koje unitavaju ozonski omota. Drave lanice su obavezne da obezbjede efikasno, srazmjerno i odgovarajue kanjavanje kako fizikih, tako i pravnih lica za izvrene protivpravne akte. Naglaena je obaveza uvoenja odgovornost pravnih lica za izvrenje protivpravnih akata u oblasti ivotne sredine koji su bili usmjereni u pravcu ostvarenja profita ili pribavljanja koristi. Njihova odgovornost moe biti krivinopravne ili druge prirode. Usvojena Direktiva uspostavlja samo minimum standarda koji u oblasti zatite ivotne sredine moraju biti inkorporirani u nacionalna prava drava lanica, dok se svakoj od njih pojedinano ostavlja i velika sloboda u smislu eventualnog stroeg naina kanjavanja. Porecesna pitanja u rjeavanju problema ekolokog kriminala, ovlaenja tuilatava i sudstva nisu predmet regulisanja Direktive, ve su u apsolutnoj nadlenosti nacionalnih pravnih sistema.

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

Zakljuak

Vie od dvadeset godina kriminolozi, pravnici i sociolozi ukazuju na neophodnost intenzivnog spreavanja, suzbijanja i sankci onisanja ekolokog kriminala. Istraivai, politiari, ekolozi i razliite grupe graana izraavaju zabrinutost zbog djelatnosti i aktivnosti koje sutinski tete prirodi i ivotnoj sredini. Kada graane pitate ta misle o problemima promjene klime, otpada ili zagaenja vazduha i vode, jasno iskazuju svoju elju za veim stepenom zatite to znai da ele usvajanje i sprovoenje zakona koji e im garantovati zdrav i bezbjedan ivot u svom prirodnom okruenju. Dakle, svaki vid zagaenja ivotne sredine je neeljena drutvena pojava koja u svojim ekstremnim oblicima postaje krajnje opasna ili pogubna. Kada pree granicu drutvene tolerancije zalazi u zonu opte drutveno opasnih radnji i vie ne moe biti sankcionisana drutvenom osudom, ve iziskuje intervenciju drave, a na teritoriji Evrope i same Evropske unije. Ova intervencija se ogleda u stvaranju pravnog okvira (na nacionalnom i nadnacionalnom nivou) za zatitu ivotne sredine i sankcionisanju svih akata koji su u suprotnosti sa tom vrstom pozitivnopravnih normi.

INTERNACIONALNI UNIVERZITET TRAVNIK

INTERNATIONAL UNIVERSITY OF TRAVNIK

Literatura

1. Clifford., M.: Environmental crime- enforcement, policy and social responsibility, Aspen Publ., 2008 2. Tomkins., K.:Law Enforcement and Environment, Current Issues in Criminal Justice, Vol. 16, Issue 3, 2005 3. Siegel, D.,Nelen, H.: Organized crime- Culture, Markets and Polices, SpringerVol. 7, 2008 4. Froehlich, T.: Organized crime in the sphere of environment in a few Candidate Countries, Final report, 5. Betreungsgeselltschaft fuer Umweltfragen, Kassel, 2003 6. Directive 2008/99/EC of the European Parliament and of the Council on the Protection of the environment through criminal law, OJ L 328/28 7. www.wikipedia.com 8. www.ekoforum.ba