Anda di halaman 1dari 77

LAPORAN PENDAHULUAN INTRACEREBRAL HEMATOMA (ICH) INTRACEREBRAL HEMATOMA A. PENDAHULUAN 1. Latar Belakang Perdarahan intra ere!ral "er#$akan $en%a!a!

Cere!r&'a(k#lar A ident %ang ketiga. Perdarahan %ang ter)adi $ada "e"ar &tak da$at "e"!e(ar "en)adi he"at&" intra(ere!ral. *elainan ini (ering dite"#kan $ada $enderita tra#"a ke$ala. Le!ih dari +, - $enderita dengan he"at&" intra ere!ral di(ertai he"at&" e$id#ral ata# he"at&" (#!d#ral. Paling !an%ak ter)adi di l&!#( .r&ntali( ata# te"$&rali(/ dan tidak )arang dite"#kan "#lti$el. 0. T#)#an 1. Unt#k "engetah#i tin)a#an te&ri intra ere!ral he"at&"a "eli$#ti $engertian/ eti&l&gi/ $at&.i(i&l&gi/ tanda dan ge)ala/ $e"erik(aan $en#n)ang/ $r&gn&(i(/ $ath1a%. 0. Unt#k "engetah#i a(#han ke$era1atan $ada $a(ien dengan intra ere!ral he"at&"a "eli$#ti $engka)ian/ diagn&(a ke$era1atan %ang "#ngkin "#n #l dan ren ana ke$era1atan

B. TIN2AUAN TEORI 1. Pengertian Perdarahan intra ere!ral ata# intra ranial ter"a(#k $erdarahan ke dala" r#ang (#!ara hn&id ata# ke dala" )aringan &tak (endiri. 0. Eti&l&gi Pen%a!a! $erdarahan &tak %ang $aling la3i" ialah 4 a. Ane#r%("a Berr%5 !ia(an%a de.ek &ngenital !. Ane#r%("a .#(i.&r"i(5 dari arteri&( ler&(i( . Ane#r%("a "% &tik 6 dari 'a( #liti( nekr&(e dan e"!&li (e$ti( d. Mal.&r"a(i arteri&'en#( 6 ka a#/ ter)adi h#!#ngan $er(a"!#ngan $e"!#l#h darah (ehingga darah arteri lang(#ng "a(#k 'ena e. R#$t#r arteri&l ere!ral 6 aki!at hi$erten(i/ %ang "eni"!#lkan $ene!alan dan degenera(i $e"!#l#h darah. 7. Pat&.i(i&l&gi Ada k&ndi(i5k&ndi(i %ang da$at "en%e!a!kan $erdarahan (#!ara hn&id $erdarahan intra(ere!ral ata# k&"!ina(i ked#a 6 d#an%a. Te"$at %ang $aling (ering dari ane#r%("a Berr% adalah !elahan anteri&r dari Ci le &. 8illi( $ada (a"!#ngan antara ar&ti( interna dan arteri &""#ni ant $&(teri&r. Ane#r%("a "#lti$le dite"#kan $ada !an%ak &rang. R#$t#re ane#r%("a ter)adi !ila ti"!#l l&!ang $ada ane#r%("a/ $erdarahan "en%e!ar

dengan e$at/ "eni"!#lkan $er#!ahan5 $er#!ahan (ete"$at dan irita(i $ada $e"!#l#h5 $e"!#l#h &tak. Perdarahan !ia(an%a (#ka !erhenti karena $e"!ent#kan (#"!atan &laeh .i"!rae thr&"!&(it dan &leh hi"$itan )aringan. 9etelah 7 "ingg# darah "#lai dire(&r$(i. R#$t#re #langan "er#$akan re(ik& (eri#( : ata# 1, hari (etelah $erdarahan %ang $erta"a. R#$t#re dari $e"!#l#h d$at !eraki!at terhentin%a aliran darah ke daerah tertent#/ t&"!#l i( he"i .& al dan in.ark )aringan &tak. Ta"!ahan $#la !ah1a kel#arn%a darah %ang "endadak !ia( "eni"!#lkan gegar &tak dan hilang ke(adaran. 2#ga "eni"!#lkan $eningkatan tekanan airan ere!r&($inal dan "eni"!#lkan ge(eran &tak. Perdarahan %ang "a(#k ke dala" )aringan &tak da$at "eni"!#lkan ker#(akan $ada &tak aki!at &tak ter!elah (e$an)ang )aring (era!#t. Ta"!ahan lagi $erdarahan da$at "engi(i (i(te" 'entrikel ata# he"&t&n %ang "er#(ak )aringan &tak. Darah it# (endiri !i(a "er#$akan !ahan %ang "er#(ak dan !ila ter)adi he"&li(e/ darah "engirita(i $e"!#l#h darah/ "eninge(/ dan &tak. Darah dan !ahan 'a(&akti. %ang dile$a( "end&r&ng ($a("#( arteri/ %ang !eraki!at "en#r#nkan $er.#(i ere!ral. 9$a("#( arteri ata# 'a(&($a("#( !ia(an%a ter)adi ; (a"$ai 1, hari (etelah $erdarahan dan "en%e!a!kan k&n(trik(i arteri &tak. <a(&($a("#( "er#$akan k&"$lika(i %ang (eri#( / !i(a !eraki!at ter)adin%a $en#r#nan .& al ne#r&l&gi(/ i( e"i &tak dan in.ark.

Ane#r%("a !err%/ ane#r%("a .#(i.&r"i(/ ane#r%("a "% &tik/ "al.&r"a(i arteri&'en#(/ r#$t#re arteri&l ere!ral

Perdarahan &tak I(ke"ia )aringan &tak In.ark &tak Peningkatan tekanan intrakranial Pen#r#nan *e(adaran Tekanan "eningkat/ N%eri ke$ala M#ntah/ Ta hi ardia/ Dilata(i $#$il .&t&.&!ia/ Penglihatan ka!#r/ <i(#( "en#r#n =angg#an (en(&ri dan "&t&rik ;. Tanda dan ge)ala a. 9akit ke$ala "endadak %ang ek($l&(i. !. >&t&.&!ia . M#al dan "#ntah d. Hilang ke(adaran e. *e)ang5ke)ang .. =angg#an re($irat&ri

g. 9h& k +. Pe"erik(aan $en#n)ang a. Angi&gra.i !. Ct ( anning . L#"!al $#ng(i d. MRI e. Th&ra? $h&t& .. La!&rat&ri#" g. E*=

@. Path1a% Ane#r%("a !err%/ ane#r%("a .#(i.&r"i(/ ane#r%("a "% &tik/ "al.&r"a(i arteri&'en#(/ r#$t#re arteri&l ere!ral Perdarahan &tak

I(ke"ia )aringan &tak In.ark &tak Peningkatan tekanan intrakranial Pen#r#nan *e(adaran Tekanan "eningkat/ N%eri ke$ala M#ntah/ Ta hi ardia/ Dilata(i $#$il .&t&.&!ia/ Penglihatan ka!#r/ <i(#( "en#r#n =angg#an (en(&ri dan "&t&rik

:. Penatalak(anaan Medik a. Tera$i k&n(er'ati. dan &$erati. !. Pengendalian tekanan intrakranial . Anti &n'#l(ant. d. Pengendalian $eningkatan TI* dilak#kan Hi$er'entila(i/ Di#retika dan k&rtik&(ter&id teta$i da$at "e"!eri ker#gian/ "i(aln%a "#dah terkena in.ek(i hi$erglike"ia/ $erdarahan la"!#ng ((tre(( #l er). Perdarahan (#! arakhn&id(4 a. Pe"!erian &k(igena(i/ 'entila(i/ ke(ei"!angan elektr&lit !. N%eri dengan &!at k&rtik&(ter&id/ antik&n'#l(an $r&.ilak(i( $erl# di$erti"!angkan. . O!(tr#kti. $erl# $e"a(angan Pira# <entri #l&5$erit&neal (<P 9h#nt). d. Tindakan &$era(i intrakranial "er#$akan tera$i $ilihan/ teta$i &$era(i (egera (e(#dah $erdarahan !er!aha%a karena Aretrak(i &takB (N&n &"$liant Brain)/ da$at "eni"!#lkan i(ke"ik &tak. C. Pr&gn&(i( *ira5kira +, - $a(ien dengan r#&t#r ane#r%("a da$at (e"!#h dari e$i(&de a1al/ ta$i +, - lagi akan ter#( "engala"i $erdarahn #lang !ila tidak di&!ati. He"&ragi #langan akan ter)adi dala" 0 "ingg# dan !aha%a "a#t !ia( "engan a" (etia$ e$i(&de $erdarahan.

D. Pengka)ian a. Data (#!%ekti. "eli$#ti 4 1) Pengertian $a(ien tentng $en%akit ata# ge)alan%a 0) *arakteri(tik (erangan ge)ala 7) Ada (akit ke$ala 6 !agai"ana (i.at dan l&ka(in%a ;) De.i(it (en(&ri +) *e"a"$#an "elihat5 .&t&.&!ia @) Ada "#al dan "#ntah !. Data &!%ekti. "eli$#ti 4 1) *ek#atan "&t&rik 0) Per#!ahan tingkat ke(adaran 7) =e)ala $eningkatan tekanan intra ranial ;) 9tat#( re($ira(i +) *e)ang 1,. Diagn&(a ke$era1atan %ang "#ngkin "#n #l a. Per.#(i )aringan tidak e.ekti. 4 ere!ral !erh#!#ngan dengan aliran arteri terha"!at. !. *etidak(ei"!angan n#tri(i 4 k#rang dari ke!#t#han t#!#h !erh#!#ngan dengan tidak "a"$# dala" "e"a(#kkan "akanan karena .akt&r !i&l&gi

. *er#(akan "&!ilita( .i(ik !erh#!#ngan dengan ker#(akan ne#r&"#(k#lar. d. De.i(it (el.5 are4 "andi/ !er$akaian/ "akan/ t&ileting !.d gangg#an ne#r&"#(k#ler/ ker#(akan "&!ilita( .i(ik. e. *er#(akan k&"#nika(i 'er!al !erh#!#ngan dengan $en#r#nan (irk#la(i ke &tak. .. Re(ik& in)#ri. >akt&r re(ik&4 gangg#an $er(e$(i (en(&ri/ gangg#an "&t&rik/ hi$&k(ia )aringan. g. Re(ik& in.ek(i. >akt&r re(ik&4 $r&(ed#r in'a(i./ k#rang $engetah#an "en egah ek($&(e $at&gen/ "eningkatn%a ek($&(#re lingk#ngan/ et . h. Re(ik& k&n(ti$a(i. >akt&r re(ik&4 inadek#at t&ileting/ akti.ita( .i(ik k#rang/ $&la "akan/ .ar"ak&l&gi/ gangg#an ne#r&l&gi. i. Re(ik& ker#(akan integrita( k#lit. >akt&r re(ik&4 i"&!ili(a(i .i(ik/ $en#r#nan (en(a(i. ). *er#(akan "enelan !.d ker#(akan ne#r&"#(k#ler

TRAUMA BOLA MATA I. TIN2AUAN PU9TA*A

9e!agai (e&rang klini(i #"#"/ kita har#( "a"$# "e"erik(a tra#"a !&la "ata dan &r!ita %ang #"#" ter)adi dan "a"$# "enent#kan a$akah "a(alah ter(e!#t "e"!#t#hkan $erhatian %ang le!ih (eri#( ata# tidak. Dala" (it#a(i (e$erti l#ka !akar ki"ia/ kita har#( "a"$# "e"!erikan tera$i ketika di$erl#kan. Unt#k "enda$atkan t#)#an ini kita har#(4 1. Mengenali "a(alah "ana %ang $enting #nt#k (egera ditangani 0. Me"$er&leh ri1a%at $en%akit %ang "en&n)&l 7. Me"erik(a "ata %ang terkena tra#"a ;. Me"erik(a keta)a"an $englihatan (eak#rat "#ngkin +. Menent#kan ka$an tra#"a ter(e!#t har#( ditangani ata# dir#)#k *a$an 1akt# %ang te$at #nt#k "e"erik(a Pada #"#"n%a $ada tra#"a "ata terda$at ra(a n%eri dan "ata ke"erahan. 8ala#$#n de"ikian/ tidak (e"#a tra#"a "e"iliki tanda (e$erti %ang telah di(e!#tkan tadi. 9e!agai &nt&h/ $er.&ra(i ta)a" "#ngkin han%a "eni"!#lkan (edikit ke"erahan $ada "ata dan tidak terlihat. Pe"erik(a har#( 1a($ada terhada$ tra#"a te"!#( %ang di(e!a!kan &leh $ant#lan ke il antara "etal dengan "etal. Benda a(ing intra&k#lar tidak "engha(ilkan n%eri karena $ada len(a/ retina dan 'itre#( tidak terda$at #)#ng (ara. %ang "enghantarkan (en(a(i n%eri. 2ika kita (edang !ert#ga( di $#(at ga1at dar#rat/ kita akan dihada$kan dengan tra#"a &k#lar tak terd#ga. *e"a"$#an kita dala" "enghada$i tra#"a "ata !e(ar "a#$#n ke il da$at "e"!#at $er!edaan dala" "en%ela"atkan $englihatan $a(ien. 1

8ala#$#n "ata "e"$#n%ai (%(te" $elind#ng %ang #k#$ !aik (e$erti r&ngga &r!ita/ kel&$ak/ dan )aringan le"ak retr&!#l!ar (elain terda$atn%a re.le? "e"e)a" dan "engedi$/ "ata "a(ih (ering "enda$atkan tra#"a dari d#nia l#ar. Tra#"a da$at "engaki!atkan ker#(akan $ada !&la "ata dan kel&$ak/ (ara. "ata dan r&ngga &r!ita. *er#(akan "ata akan da$at "engaki!atkan ata# "e"!eri $en%#lit (ehingga "enggangg# .#ng(i $englihatan. Tra#"a $ada "ata "e"erl#kan $era1atan %ang te$at #nt#k "en egah ter)adin%a $en%#lit %ang le!ih !erat %ang akan "engaki!atkan ke!#taan. 0 Tra#"a $ada "ata "er#$akan 75;- dari (el#r#h ke elakaan ker)a. 9e!agian !e(ar (C;-) "er#$akan tra#"a ki"ia. Ra(i& .rek#en(i a(a" 'er(#( !a(a (e!agai !ahan $en%e!a!n%a $ada tra#"a ki"ia1i !er'aria(i dari 141 (a"$ai 14;/ !erda(arkan !e!era$a $enelitan. 1 Pada "ata da$at ter)adi tra#"a dala" !ent#k5!ent#k !erik#t4 E Tra#"a t#"$#l E Tra#"a te"!#( !&la "ata E Tra#"a ki"ia E Tra#"a radia(i Tra#"a $ada "ata da$at "engenai )aringan di !a1ah ini (e ara ter$i(ah ata# "en)adi ga!#ngan tra#"a )aringan "ata. Tra#"a da$at "engenai )aringan "ata4 kel&$ak/ k&n)#ngti'a/ k&rnea/ #'ea/ len(a retina/ $a$il (ara. &$ti / dan &r!ita. 0 Anat&"i Dan >#ng(i

T#lang &r!ita E Te$i t#lang &r!ita "elind#ngi !&la "ata dari $engar#h !ent#ran &!)ek %ang !e(ar E Patah $ada te$i t#lang &r!ita !ia(an%a tidak "eni"!#lkan $en#r#nan .#ng(i "ata E Da(ar t#lang &r!ita da$at F!l&1 &#tG ke dala" (in#( "a?ilari( aki!at !ent#ran t#"$#l/ (e!agai &nt&h aki!at !ent#ran !&la teni(. E Patah $ada "edial t#lang &r!ital da$at "en%e!a!kan e".ie"a (#! #tan $ada kel&$ak "ata *el&$ak "ata E *el&$ak "ata "en#t#$ (e ara re.le? )ika "ata teran a" E Ak(i "engedi$kan "ata "en)aga k&rnea teta$ !er(ih "elal#i $r&d#k(i air "ata A$$arat#( lakri"ali( E Draina(e air "ata "elal#i !agian "edial dari kel&$ak "ata/ "elal#i $#ngt#" lakri"al dan !erlan)#t ke kanalik#li ke (ak#( lakri"al dan "elal#i d#kt#( na(&lakri"al ke hid#ng *&n)#ngti'a dan k&rnea E E$itel k&rnea !ia(an%a (e"!#h dengan e$at (etelah "engala"i a!era(i E La(era(i ke il di k&n)#ngti'a (e"!#h dengan e$at dan "#ngkin da$at "en#t#$i edera $enetra(i dari !&la "ata Bilik anteri&r E H#"&r aH#e&#( (ering kel#ar "elal#i edera $enetra(i/ dan kadang "en%e!a!kan $endangkalan !ilik. Iri( dan !adan (iliar

E Iri( da$at $r&la$( "elal#i l#ka !ila ter)adi la(era(i $ada k&rnea dan li"!#( "en%e!a!kan $#$il ireg#er E Tra#"a t#"$#l $ada !&la "ata da$at "en%e!a!kan iriti(/ "engha(ilkan n%eri/ ke"erahan/ .&t&.&!ia dan "i&(i( $#$il E *&nt#(i da$at "en%e!a!kan de.&r"ita( $#$il "elal#i r&!ekan $ada akar iri( Len(a E Cedera $ada len(a !ia(an%a !erlan)#t "en)adi katarak E Tra#"a t#"$#l $ada !&la "ata da$at "en%e!a!kan di(l&ka(i $ar(ial dari len(a H#"&r 'itre&#( E Berk#rangn%a ke)ernihan da$at dite"#kan $ada keadaan adan%a $erdarahan/ inla"a(i ata# in.ek(i Retina E Retina dilind#ngi &leh ( lera (la$i(an l#ar %ang k#at) dan k&r&id (la$i(an $e"!#l#h darah) E retina "er#$akan la$i(an %ang ti$i( dan rentan. 2ika teregang ata# dite"!#( &leh !enda a(ing/ da$at ter)adi $ele$a(an retina E $erdarahan retina da$at ter)adi aki!at tra#"a lang(#ng "a#$#n tak lang(#ng E retina "en)adi $#tih )ika "engala"i $e"!engkakan E ker#(akan "a #la da$at "en%e!a!kan $en#r#nan keta)a"an $englihatan tan$a "en%e!a!kan ke!#taan t&tal. 1

II.

PEMBAHA9AN

PEMERI*9AAN A8AL PADA TRAUMA MATA Ana"ne(i( har#( "en ak#$ $erkiraan keta)a"an $englihatan (e!el#" dan (egera (e(#dah edera. Har#( di atat a$akah gangg#an $englihatan !er(i.at $r&gre(i. la"!at ata# !era1itan "endadak. Har#( di #rigai adan%a !enda a(ing intra& #lar a$a!ila terda$at ri1a%at "e"al#/ "enga(ah ata# ledakan. Cedera $ada anak dengan ri1a%at %ang tidak (e(#ai dengan edera %ang diderita har#( "eni"!#lkan ke #rigaan adan%a $engania%aan anak. Pe"erik(aan .i(ik di"#lai dengan adan%a $eng#k#ran dan $en atatan keta)a"an $englihatan. A$a!ila gangg#an $englhatann%a $arah/ "aka $erik(a $r&%ek(i aha%a/ di(kri"ina(i d#a titik/ dan adan%a de.ek $#$il a.eren. Perik(a "&tilita( "ata dan (en(a(i k#lit $eri&r!ita/ dan lak#kan $al$a(i #nt#k "en ari de.ek $ada !agian te$i t#lang &r!ita. Pada $e"erik(aan !ed(ide/ adan%a en&.tal"#( da$at ditent#kan dengan "elihat $r&.il k&rnea dari ata( ali(. A$a!ila tidak ter(edia (lit la"$ di r#ang dar#rat/ "aka (enter/ ka a $e"!e(ar/ ata# &.tal"&(k&$ lang(#ng $ada I1, (n&"&r gela$) da$at dig#nakan #nt#k "e"erik(a adan%a edera di $er"#kaan tar(al kel&$ak dan (eg"en anteri&r Per"#kaan k&rnea di$erik(a #nt#k "en ari adan%a !enda a(ing/ l#ka/ dan a!ra(i. Dilak#kan in($ek(i k&n)#ngti'a !#l!ari( #nt#k "en ari adan%a $erdarahan/ !enda a(ing ata# la(era(i. *edala"an dan ke)ernihan ka"era anteri&r di atat. Uk#ran/ !ent#k/ dan reak(i terhada$ aha%a dari $#$il har#( di!andingkan dengan "ata lain #nt#k "e"a(tikan a$akah terda$at de.ek $#$il a.eren di "ata %ang edera. A$a!ila !&la "ata tidak r#(ak/

"aka kel&$ak/ k&n)#ngti'a $al$e!ra/ dan .&rnik( da$at di$erik(a (e ara le!ih teliti/ ter"a(#k in($ek(i (etelah e'er(i kel&$ak "ata ata(. O.tal"&(k&$ lang(#ng dan tiak lang(#ng dig#nakan #nt# "enga"ati len(a/ k&r$#( 'iter#(/ d#kt#( &$tik#(/ dan retina. D&k#"enta(i .&t& !er"an.aat #nt#k t#)#an "edik&legal $ada (e"# ka(#( tra#"a ek(ternal. Pada (e"#a ka(#( tra#"a "ata/ "ata %ang tidak ta"$ak edera )#ga har#( di$erik(a (e ara teliti. 0 *la(i.ika(i tra#"a "ata 1. tra#"a "ekanik E tra#"a $al$e!ra E tra#"a (%(te" lakri"ali( E la(era(i k&n)#ngti'a E !enda a(ing k&rnea dan k&n)#ngti'a E er&(i k&rnea E tra#"a n&n $enetra(i dan tra#"a t#"$#l E tra#"a dinding da(ar &r!ita E tra#"a $enetra(iJtra#"a ta)a" 0. tra#"a ki"ia E tra#"a a(a" E tra#"a alkali 7. tra#"a .i(ik

E E

l#ka !akar l#ka aki!at radia(i

1. TRAUMA PALPEBRA Eti&l&gi4 tra#"a $al$e!ra da$at ter)adi $ada ha"$ir (e"#a tra#"a 1a)ah. Ti$e dari tra#"a $al$e!ra adalah4 E la(era(i $al$e!ra dengan terli!atn%a "argin $al$e!ra E a'#l(i $al$e!ra $ada kant#( "ediali( dengan a'#l(e kanalik#l#( akri"ali( ga"!aran klini(4 "eningkatn%a 'a(k#lari(a(i dan )aringan $al$e!ra %ang ra$#h "en%e!a!kan $al$e!ra "#dah !erdarah ketika ter)adi tra#"a. Da$at ter)adi he"at&" dan $e"!engkakkan %ang !erat. A!ra(i !ia(an%a han%a "eli!atkan la$i(an ata( k#lit/ na"#n l#ka t#(#k/ l#ka (a%at/ dan dan (e"#a a'#l(e $al$e!ra aki!at tra#"a t#"$#l !ia(an%a "eli!atkan (el#r#h la$i(an $al$e!ra. L#ka gigitan ((e$erti gigitan an)ing) !ia(an%a diik#ti dengan tra#"a $ada (%(te" lakri"ali(. Tera$i 4 $e"!edahan $a$e!ra/ ter#ta"a $ada la(era(i %ang "li!atkan "argin $al$e!ra/ har#( dilak#kan dengan hati5hati. L#ka har#( dit#t#$ la$i( de"i la$i(/ dan te$in%a har#( di(at#kan dengan te$at #nt#k "enghindari k&"$lika(i (e$erti (ikatrik( ektr&$in. Pe"!engkakan $al$e!ra (e!aikn%a ditangani dengan !e!at tekan dan k&"$re( e(. 0. TRAUMA 9I9TEM LA*RIMALI9 Eti&l&gi4 la(era(i dan "ata !erair $ada kant#( "ediali( ((e$erti $ada gigitan an)ing ata# $e ahan ka a) da$at "e"!elah d#kt#( lakri"ali(. Ter$#t#(n%a $#ngt#" dan kanalik#l#(

lakri"ali( !ia(an%a di(e!a!kan aki!at l#ka !akar dan tra#"a ki"ia1i. Tra#"a (ak#( lakri"ali( ata# kelen)ar lakri"al !ia(an%a !erh#!#ngan dengan tra#"a rani&.a ial ((e$erti $ada ke elakaan lal# linta(). Dakri&(i(titi( #"#"n%a "er#$akan (ek#ele %ang da$at ditera$i dengan $e"!edahan. (dakri&(i(t&rhin&(t&"i). =e)ala klini(4 (a"a (e$erti dakri&(i(titi( Peng&!atan4 tra#"a (%(te" lakri"al da$at di$er!aiki dengan $e"!edahan "engg#nakan "ikr&(k&$. 9e!#ah (ili &n !er!ent#k in in di$a(ang di dalan kanalik#l#( "engg#nakan $r&!e kh#(#(. 9ili &n (tent ini di!iarkan in (it# (ela"a 75; !#lan ke"#dian diangkat. Pe"!edahan $al$e!ra dan (ite" lakri"al har#( dilak#kan &leh &.tal"&l&gi(. 7 7. TRAUMA TUMPUL PADA MATA Tra#"a t#"$#l $ada "ata da$at diaki!atkan !enda %ang kera( ata# !enda %ang tidak kera(/ di"ana !enda ter(e!#t da$at "engenai "ata dengan kera( (ken ang) ata#$#n la"!at. 1. He"at&"a *el&$ak He"at&"a $al$e!ra %ang "er#$akan $e"!engkakan ata# $eni"!#nan darah di !a1ah k#lit kel&$ak aki!at $e ahn%a $e"!#l#h darah $al$e!ra. He"at&"a kel&$ak "er#$akan kelainan %ang (ering terlihat $ada tra#"a t#"$#l kel&$ak. Tra#"a da$at aki!at $#k#la tin)#/ ata#$#n !enda5!enda kera( lainn%a. *eadaan ini "e"!erikan !ent#k %ang "enak#tkan $ada $a(ien/ da$at tidak !er!aha%a ata#$#n (angat !er!aha%a karena "#ngkin ada kelainan lain di !elakangn%a.

Bila $erdarahan terletak le!ih dala" dan "engenai ked#a kel&$ak dan !er!ent#k ka a "ata hita" %ang (edang di$akai/ "aka keadaan ini di(e#t (e!agai he"at&"a ka a "ata. He"at&"a ka a "ata "er#$akan keadaan (angat ga1at. He"at&"a ka a "ata ter)adi aki!at $e ahn%a arteri &.tal"ika %ang "er#$akan tanda .rakt#r !a(i( kranii. Pada $e ahn%a a.&.tal"ika "aka darah "a(#k ke dala" ked#a r&ngga &r!ita "elal#i .i(#ra &r!ita. Aki!at darah tidak da$at "en)alar lan)#t karena di!ata(i (e$t#" &r!ita kel&$ak "aka akan !er!ent#k ga"!aran hita" $ada kel&$ak (e$erti (e(e&rang "e"akai ka a "ata. Pada he"at&"a kel&$ak %ang dini da$at di!erikan k&"$re( dingin #nt#k "enghentikan $erdarahan dan "enghilangkan ra(a (akit. Bila telah la"a/ #nt#k "e"#dahkan a!(&r$(i darah da$at dilak#kan k&"$re( hangat $ada kel&$ak "ata. 0. 0.1 Tra#"a T#"$#l *&n)#ngti'a Ede"a k&n)#ngti'a 2aringan k&n)#ngti'a %ang !er(i.at (ela$#t lendir da$at "en)adi ke"&tik $ada (etia$ kelainann%a/ de"ikian $#la aki!at tra#"a t#"$#l. Bila kel&$ak ter$a)an ke d#nia l#ar dan k&n)#ngti'a (e ara lang(#ng kena angin tan$a da$at "engedi$/ "aka keadaan ini telah da$at "engaki!atkan ede"a $ada k&n)#ngti'a. *e"&tik k&n)#ngti'a %ang !erat da$at "engaki!atkan $al$e!ra tidak "en#t#$ (ehingga !erta"!ah rang(angan terhada$ k&n)#gti'a. Pada ede"a k&n)#ngti'a da$at di!erikan dek&nge(tan #nt#k "en egah $e"!end#ngan airan di dala" (ela$#t lendir

k&n)#ngti'a. Pada ke"&tik k&n)#ngti'a !erat da$at dilak#kan in(i(i (ehingga airan k&n)#ngti'a ke"&tik kel#ar "elali in(i(i ter(e!#t. 0.0 He"at&"a (#!k&n)#ngti'a He"at&"a (#!k&n)#ngti'a ter)adi aki!at $e ahn%a $e"!#l#h darah %ang terda$at $ada ata# di !a1ah k&n)#ngti'a/ (e$erti arteri k&n)#ngti'a dan arteri e$i(klera. Pe ahn%a $e"!#l#h darah ini da$at aki!at !at#k re)an/ tra#"a t#"$#l !a(i( kranii (he"at&"a ka a "ata)/ ata# $ada keadaan $e"!#l#h darah %ang rentan dan "#dah $e ah. Pe"!#l#h darah akan rentan dan "#dah $e ah $ada #(ia lan)#t/ hi$erten(i/ arteri&(kler&(e/ k&n)#ngti'a "eradang (k&n)#ngti'iti()/ ane"ia/ dan &!at5&!at tertent#. Bila $erdarahan ini ter)adi aki!a tra#"a t#"$#l "aka $erl# di$a(tikan !ah1a tidak terda$at r&!ekan di !a1ah )aringan k&n)#ngti'a ata# (klera. *adang5kadang he"at&"a (#!k&n)#ngti'a "en#t#$i keadaan "ata %ang le!ih !#r#k (e$erti $er.&ra(i !&la "ata. Pe"erik(aan .#nd#(k&$i adalah $erl# $ada (etia$ $enderita dengan $erdarahan (#!k&n)#ngti'a aki!at tra#"a. Bila tekanan !&la "ata rendah dengan $#$il l&n)&ng di(ertai ta)a" $englihatan "en#r#n dan he"at&"a (#!k&n)#ngti'a "aka (e!aikn%a dilak#kan ek($l&ra(i !&la "ata #nt#k "en ari ke"#ngkinan adan%a r#$t#r !#l!#( &k#li. Peng&!atan dini $ada he"at&"a (#!k&n)#ngti'a ialah dengan k&"$re( hangat. Perdarahan (#!k&n)#ngti'a akan hilang ata# dia!(&r$(i dala" 150 "ingg# tan$a di&!ati. 7. 7.1 Tra#"a t#"$#l $ada k&rnea Ede"a k&rnea

Tra#"a t#"$#l %ang kera( ata# e$at "engenai "ata da$at "engaki!atkan ede"a k&rnea "alahan r#$t#r "e"!ran de( e"et. Ede"a k&rnea akan "e"!erikan kel#han $englihatan ka!#r dan terlihatn%a $elangi (ekitar !&la la"$# ata# (#"!er aha%a %ang dilihat. *&rnea akan terlihat ker#h/ dengan #)i $la(id& %ang $&(iti.. Ede"a k&rnea %ang !erat da$at "engaki!atkan "a(#kn%a (er!#kan (el radang dan ne&'a(k#lari(a(i ke dala" )aringan (tr&"a k&rnea. Peng&!atan %ang di!erikan adalah lar#tan hi$ert&nik (e$erti NaCl +- ata# lar#tan gara" hi$ert&nik 05C-/ gl#k&(e ;,- dan lar#tan al!#"in. Bila terda$at $eninggian tekanan !&la "ata "aka di!erikan a(eta3&la"ida. Peng&!atan #nt#k "enghilangkan ra(a (akit dan "e"$er!aiki ta)a" $englihatan dengan len(a k&ntak le"!ek dan "#ngkin aki!at ker)an%a "enekan k&rnea ter)adi $eng#rangan ede"a k&rnea. Pen%#lit tra#"a k&rnea %ang !erat !er#$a ter)adin%a ker#(akan M.de( e"et %ang la"a (ehingga "engaki!atkan kerat&$ati !#l&(a %ang akan "e"!erikan kel#han ra(a (akit dan "en#r#nkan ta)a" $englihatan aki!at a(tig"ati("e ireg#lar. 7.0 Er&(i k&rnea Er&(i k&rnea "er#$akan keadaan terkel#$a(%a e$itel k&rnea %ang da$at diaki!atkan &leh ge(ekan kera( $ada e$itel k&rnea. Er&(i da$at ter)adi tan$a edera $ada "e"!ran !a(al. Dala" 1akt# %ang $endek e$itel (ekitarn%a da$at !er"igra(i dengan e$at dan "en#t#$i de.ek e$itel ter(e!#t. Pada er&(i $a(ien akan "era(a (akit (ekali aki!at er&(i "er#(ak &rnea %ang "e"$#n%ai (erat (en(i!el %ang !an%ak/ "ata !erair/ dengan !le.ar&($a("e/ lakri"a(i/ .&t&.&!ia/ dan $englihatan akan tergangg# &leh "edia k&rnea %ang ker#h.

Pada k&rnea akan terlihat (#at# de.ek e$itel k&rnea %ang !ila di!eri $e1arnaan .l#&re(ein akan !er1arna hi)a#. Pada er&(i k&rnea $erl# di$erhatikan adalah adan%a in.ek(i %ang ti"!#l ke"#dian. Ane(te(i t&$ikal da$at di!erikan #nt#k "e"erik(a ta)a" $englihatan dan "enghilangkan ra(a (akit %ang (angat. Hati5hati !ila "e"akai &!at ane(tetik t&$ikal #nt#k "enghilangkan ra(a (akit $ada $e"erik(aan karena da$at "ena"!ah ker#(akan e$itel. E$itel %ang terkel#$a( ata# terli$at (e!aikn%a dile$a( ata# dik#$a(. Unt#k "en egah in.ek(i !akteri di!erikan anti!i&tika (e$erti anti!i&tika ($ektr#" l#a( ne&($&rin/ kl&ra".enik&l/ dan (#l.a(eta"id tete( "ata. Aki!at rang(angan %ang "engaki!atkan ($a("e (iliar "aka di!erikan (ikl&$legik ak(i5$endek (e$erti tr&$ika"ida. Pa(ien akan "era(a le!ih tert#t#$ !ila di!e!at tekan (ela"a 0; )a". Er&(i %ang ke il !ia(an%a akan tert#t#$ ke"!ali (etelah ;C )a". 7.7 Er&(i k&rnea rek#ren Er&(i rek#ren !ia(an%a ter)adi aki!at edera %ang "er#(ak "e"!ran !a(al ata# t#kak "etaher$etik. E$itel %ang "en#t#$ k&rnea akan "#dah le$a( ke"!ali di 1akt# !ang#n $agi. Ter)adin%a er&(i k&rnea !er#lang aki!at e$itel tidak da$at !ertahan $ada de.ek e$itel k&rnea. 9#karn%a e$itel "en#t#$i k&rnea diaki!atkan &leh ter)adin%a $ele$a(an "e"!ran !a(al e$itel k&rnea te"$at d#d#kn%a (el !a(al e$itel k&rnea. Bia(an%a "e"!ran !a(al %ang r#(ak akan ke"!ali n&r"al (etelah @ "ingg#. Peng&!atan ter#ta"a !ert#)#an "el#"a( $er"#kaan k&rnea (ehingga regenera(i tidak e$at terle$a( #nt#k "e"!ent#k "e"!ran !a(al k&rnea. Peng&!atan !ia(an%a

dengan "e"!erikan (ikl&$legik #nt#k "enghilangkan ra(a (akit ata#$#n #nt#k "eng#rangkan ge)ala radang #'ea %ang "#ngkin ti"!#l. Anti!i&tik di!erikan dala" !ent#k tete( dan "ata dit#t#$ #nt#k "e"$er e$at t#"!#h e$itel !ar# dan "en egah in.ek(i (ek#nder. Bia(an%a !ila tidak ter)adi in.ek(i (ek#nder er&(i k&rnea %ang "engenai (el#r#h $er"#kaan k&rnea akan (e"!#h dala" 7 hari. Pada er&(i k&rnea tidak di!eri anti!i&tik dengan k&"!ina(i (ter&id. Pe"akaian len(a k&ntak le"!ek $ada $a(ien dengan er&(i rek#ren (angat !er"an.aat/ karena da$at "e"$ertahankan e$itel !erada di te"$at dan tidak di$engar#hi kedi$an kel&$ak "ata. ;. ;.1 Tra#"a t#"$#l #'ea Irid&$legia Tra#"a t#"$#l $adda #'ea da$at "engaki!atkan kel#"$#han &t&t (.ingter $#$il ata# irid&$legia (ehingga $#$il "en)adi le!ar ata# "idria(i(. Pa(ien akan (#kar "elihat dekat karena gangg#an ak&"&da(i/ (ila# aki!at gangg#an $engat#ran "a(#kn%a (inar $ada $#$il. P#$il terlihat tidak (a"a !e(ar ata# ani(&k&ria dan !ent#k $#$il da$at "en)adi ireg#lar. P#$il ini tidak !ereak(i terhada$ (inar. Irid&$legia aki!at tra#"a akan !erlang(#ng !e!era$a hari (a"$ai !e!era$a "ingg#. Pada $a(ien dengan irid&$legia (e!aikn%a di!eri i(tirahat #nt#k "en egah ter)adin%a kelelahan (.ingter dan $e"!erian r&!&ran(ia. ;.0 Irid&diali(i(

Tra#"a t#"$#l da$at "engaki!atkan r&!ekan $ada $angkal iri( (ehingga !ent#k $#$il "en)adi !er#!ah. Pa(ien akan "elihat ganda dengan (at# "atan%a. Pada irid&diali(i( akan terlihat $#$il l&n)&ng. Bia(an%a irid&diali(i( ter)adi !er(a"a5(a"a dengan ter!ent#kn%a hi.e"a. Bila kel#han de"ikian "aka $ada $a(ien (e!aikn%a dilak#kan $e"!edahan dengan "elak#kan re$&(i(i $angkal iri( %ang terle$a(. +. Hi.e"a Hi.e"a ata# darah di dala" !ilik "ata de$an da$at ter)adi aki!at tra#"a t#"$#l %ang "er&!ek $e"!#l#h darah iri( ata# !adan (iliar. Pa(ien akan "engel#h (akit/ di(ertai dengan e$i.&ra dan !le.ar&($a("e. Penglihatan $a(ien akan (angat "en#r#n. Bila $a(ien d#d#k/ hi.e"a akan terlihat !erk#"$#l di !agian !a1ah !ilik "ata de$an/ dan hi.e"a da$at "e"en#hi (el#r#h r#ang !ilik "ata de$an. *adang5kadang terlihat irid&$legia dan irid&diali(i(. Peng&!atan dengan "era1at $a(ien dengan tid#r di te"$at tid#r %ang ditinggikan 7, dera)at $ada ke$ala/ di!eri k&ag#la(i/ dan "ata dit#t#$. Pada anak %ang geli(ah da$at di!erikan &!at $enenang. A(et&3&la"ida di!erikan !ila ter)adi $en%#lit gla#k&"a. Bia(an%a hi.e"a akan hilang (e"$#rna. Bila !er)alan $en%akit tidak !er)alan de"ikian "aka (e!aikn%a $enderita dir#)#k. Para(ente(i( ata# "engel#arkan darah dari !ilik "ata de$an dilak#kan $ada $a(ien dengan hi.e"a !ila terlihat tanda5tanda hi.e"a akan !erk#rang. *adang5kadang (e(#dah hi.e"a hilang ata# : hari (etelah tra#"a da$at ter)adi $erdarahan ata# hi.e"a !ar# %ang di(e!#t hi.e"a (ek#nder %ang $engar#hn%a akan le!ih he!at karena $erdarahan le!ih (#kar hilang.

=la#k&"a (ek#nder da$at $#la ter)adi aki!at k&nt#(i !adan (iliar !eraki!at (#at# re(e( (#d#t !ilik "ata (ehingga ter)adi gangg#an $engaliran airan "ata. Kat !e(i di dala" !&la "ata da$at "eni"!#lkan (ider&(i( !#l!i %ang !ila didia"kan akan da$at "eni"!#lkan .ti(i( !#l!i dan ke!#taan. Hi.e"a ($&ntan $ada anak (e!aikn%a di$ikirkan ke"#ngkinan le#ke"ia dan retin&!la(t&"a. Bedah $ada hi.e"a Para(ente(i( Para(ente(i( "er#$akan tindakan $e"!edahan dengan "engel#arkan darah ata# nanah dari !ilik "ata de$an/ dengan teknik (e!agai !erik#t 4 di!#at in(i(i k&rnea 0 "" dari li"!#( ke arah k&rnea %g (e)a)ar dengan $er"#kaan iri(. Bia(an%a !ila dilak#kan $enekanan $ada !i!ir l#ka "aka k&ag#l#" dari !ilik "ata de$an kel#ar. Bila darah tidak kel#ar (el#r#hn%a "aka !ilik "ata de$an di!ila( dengan gara" .i(i&l&gi(. Bia(an%a l#ka in(i(i k&rnea $ada $ara(ente(i( tidak $erl# di)ahit. Irid&(ikliti( Pada tra#"a t#"$#l da$at ter)adi reak(i )aringan #'ea (ehingga "eni"!#lkan irid&(ikliti( ata# radang #'ea anteri&r. Pada "ata akan terlihat "ata "erah/ aki!at adan%a darah di dala" !ilik "ata de$an "aka akan terda$at (#ar dan $#$il %ang "enge il dengan ta)a" $englihatan "en#r#n. Pada #'eiti( anteri&r di!erikan tete( "ata "idriatik dan (ter&id t&$ikal. Bila terlihat tanda radang !erat "aka da$at di!erikan (ter&id (i(te"ik. 9e!aikn%a $ada "ata ini di#k#r tekanan !&la "ata #nt#k $er(ia$an "e"erik(a .#nd#( dengan "idriatika.

@. @.1

Tra#"a t#"$#l $ada len(a Di(l&ka(i len(a Tra#"a t#"$#l len(a da$at "engaki!atkan di(l&ka(i len(a. Di(l&ka(i len(a ter)adi $ada $#t#(n%a 3&n#la Kinn %ang akan "engaki!atkan ked#d#kan len(a tergangg#. @.0 9#!l#k(a(i len(a 9#!l#k(a(i len(a ter)adi aki!at $#t#(n%a (e!agian 3&n#la Kinn (ehingga len(a !er$indah te"$at. 9#!l#k(a(i len(a da$at )#ga ter)adi ($&ntan aki!at $a(ien "enderita kelainan $ada 3&n#la Kinn %ang ra$#h ((indr&" Mar$han). Pa(ien $a( a tra#"a akan "engel#h $englihatan !erk#rang. 9#!l#k(a(i len((a akan "e"!erikan ga"!aran $ada iri( !er#$a irid&d&ne(i(. Aki!at $egangan len(a $ada 3&n#la tidak ada "aka len(a %ang ela(ti( akan "en)dai e"!#ng/ dan "ata akan "en)adi le!ih "i&$ik. Len(a %g "en)adi (angat e"!#ng "end&r&ng iri( ke de$a (ehingga !ilik "ata tert#t#$. Bila (#d#t !ilik "ata "en)adi (e"$it $ada "ata ini "#dah ter)adi gla#k&"a (ek#nder. 9#!l#k(a(i da$at "engaki!atkan gla#k&"a (ek#nder di"ana ter)adi $en#t#$an (#d#t !ilik "ata &leh len(a %ang "en e"!#ng. Bila tidak ter)adi $en%#lit (#!l#k(a(i len(a (e$erti gla#k&"a ata# #'eiti( "aka tidak dilak#kan $engel#aran len(a dan di!eri ka a "ata k&rek(i %ang (e(#ai. @.7 L#k(a(i len(a anteri&r

Bila (el#r#h 3&n#la Kinn di (ekitar ek#at&r $#t#( aki!at tra#"a "aka len(a da$at "a(#k ke dala" !ilik "ata de$an. Aki!at len(a terletak di dala" !ilik "ata de$an ini "aka akan ter)adi gangg#an $engaliran kel#ar airan !ilik "ata (ehingga akan ti"!#l gla#k&"a k&nge(ti. ak#t dengan ge)ala5ge)alan%a. Pa(ien akan "engel#h $englihatan "en#r#n "endadak/ di(ertai ra(a (akit %ang (angat/ "#ntah/ "ata "erah dengan !le.ar&($a("e. Terda$at in)ek(i (iliar %ang !erat/ ede"a k&rnea/ len(a di dala" !ilik "ata de$an. Iri( terd&r&ng ke !elakang dengan $#$il %ang le!ar. Tekanan !&la "ata (angat tinggi. Pada l#k(a(i len(a anteri&r (e!aikn%a $a(ien (e e$atn%a dikiri" $ada d&kter "ata #nt#k dikel#arkan len(an%a dengan terle!ih dah#l# di!erikan a(eta3&la"ida #nt#k "en#r#nkan tekanan !&la "atan%a. @.; L#k(a(i len(a $&(teri&r Pada tra#"a t#"$#l %ang kera( $ada "ata da$at ter)adi l#k(a(i len(a $&(teri&r aki!at $#t#(n%a 3&n#la Kinn di (el#r#h lingkaran ek#at&r len(a (ehingga len(a )at#h ke dala" !adan ka a dan tenggela" di dataran !a1ah $&l#( $&(teri&r .#nd#( &k#li. Pa(ien akan "engel#h adan%a (k&t&"a $ada la$ang $andangn%a aki!at len(a "enggangg# ka"$#(. Mata ini akan "en#n)#kkan ge)ala "ata tan$a len(a ata# a.akia. Pa(ien akan "elihat n&r"al dengan len(a I10., di&$tri #nt#k )a#h/ !ilik "ata de$an dala" dan iri( tre"#lan(. Len(a %ang terlal# la"a !erada $ada $&l#( $&(teri&r da$at "eni"!#lkan $en%#lit aki!at degenera(i len(a/ !er#$a gla#k&"a .ak&litik ata#$#n #'eiti( .ak&t&k(ik.

Bila l#k(a(i len(a telah "eni"!#lkan $en%#lit (e!aikn%a (e e$atn%a dilak#kan ek(trak(i len(a. @.+ *atarak tra#"a *atarak aki!at edera $ada "ata da$at aki!at tra#"a $er.&ra(i ata#$#n t#"$#l terlihat (e(#dah !e!era$a hari ata#$#n tah#n. Pada tra#"a t#"$#l akan terlihat katarak (#!ka$(#lar anteri&r ata#$#n $&(teri&r. *&nt#(i& len(a "eni"!#lkan katarak (e$erti !intang/ dan da$at $#la dala" !ent#k katarak ter etak (i"$rinting) %ang di(e!#t in in <&((i#(. Tra#"a te"!#( akan "eni"!#lkan katarak %ang le!ih e$at/ $er.&ra(i ke il akan "en#t#$ dengan e$at aki!at $r&li.era(i e$itel (ehingga !ent#k keker#han ter!ata( ke il. Tra#"a te"!#( !e(ar $ada len(a akan "engaki!atkan ter!ent#kn%a katarak dengan e$at di(ertai dengan terda$atn%a "a(a len(a di dala" !ilik "ata de$an. Pada keadaan ini akan terlihat (e ara hi(t&$at&l&gik "a(a len(a %ang akan !er a"$#r "akr&.ag dengan e$atn%a/ %ang da$at "e"!erikan !ent#k end&.tal"iti( .ak&ana.ilaktik. Len(a dengan ka$(#l anteri&r (a)a %ang $e ah akan "en)erat k&rtek( len(a (ehingga akan "engaki!atkan a$a %ang di(e!#t (e!agai in in 9&e"ering ata# !ilae$itel len(a !er$r&li.era(i akti. akan terlihat "#tiara El( hing. Peng&!atan katarak tra#"atik tergant#ng $ada (aat ter)adin%a. Bila ter)adi $ada anak (e!aikn%a di$erti"!angkan akan ke"#ngkinan ter)adin%a a"!li&$ia. Unt#k "en egah a"!li&$ia $ada anak da$at di $a(ang len(a intra &k#ler $ri"er ata# (ek#nder. Pada katarak tra#"a a$a!ila tidak terda$at $en%#lit "aka da$at dit#ngg# (a"$ai "ata "en)adi tenang. Bila ter)adi $e%#lit (e$erti gla#k&"a/ #'eiti( dan lain (e!again%a

"aka (egera dilak#kan ek(trak(i len(a. Pen%#lit #'eiti( dan gla#k&"a (ering di)#"$ai $ada &rang #(ia t#a. Pada !e!era$a $a(ien da$at ter!ent#k in in 9&e""ering $ada $#$il (ehingga da$at "eng#rangi ta)a" $englihatan. *eadaan ini da$at di(ertai $erdarahan/ a!la(i retina/ #'eiti( ata# (alah letak len(a. @.@ Cin in <&((i#( Pada tra#"a len(a da$at terlihat a$a %ang di(e!#t (e!agai in in <&((i#( %ang "er#$akan in in !er$ig"en %ang terletak te$at di !elakang $#$il %ang da$at ter)adi (egera (etelah tra#"a/ %ang "er#$akan de$&(it $ig"en iri( $ada dataran de$an len(a (e(#dah (e(#at# tra#"a/ (e$erti (#at# (te"$el )ari. Cin in han%a "en#n)#kkan tanda !ah1a "ata ter(e!#t telah "engala"i (#at# tra#"a t#"$#l. :. :.1 Tra#"a t#"$#l retina dan k&r&id Ede"a retina dan k&r&id Tra#"a t#"$#l $ada retina da$at "engaki!atkan ede"a retina/ $englihatan akan (angat "en#r#n. Ede"a retina akan "e"!erikan 1arna retina %ang le!ih a!#5a!# aki!at (#karn%a "elihat )aringan k&r&id "elal#i retina %ang (e"!a!. Ber!eda dengan &kl#(i arteri retina (entral di"ana terda$at ede"a retina ke #ali daerah "ak#la/ (ehingga $ada keadaan ini akan terlihat herr% red ($&t %ang !er1arna "erah. Ede"a retina aki!at tra#"a t#"$#l )#ga "engaki!atkan ede"a "ak#la (ehingga tidak terda$at herr% red ($&t. Pada tra#"a t#"$#l %ang $aling ditak#tkan adalah ter)adi ede"a "ak#la ata# ede"a Berlin. Pada keadaan ini akan ter)adi ede"a %ang l#a( (ehingga (el#r#h $&l#( $&(teri&r .#nd#( &k#li !er1arna a!#5a!#.

U"#"n%a $englihatan akan n&r"al ke"!ali (etelah !e!era$a 1akt#/ akan teta$i da$at )#ga $englihatan !erk#rang aki!at terti"!#nn%a daerah "ak#la &leh (el $ig"en e$itel. :.0 A!la(i retina Tra#"a did#ga "er#$akan $en et#( #nt#k terla$a(n%a retina dari k&r&id $ada $enderita a!la(i retina. Bia(an%a $a(ien telah "e"$#n%ai !akat #nt#k ter)adin%a a!la(i retina ini (e$erti retina ti$i( aki!at retiniti( (e"ata/ "i&$ia/ dan $r&(e( degenera(i retina lainn%a. Pada $a(ien akan terda$at kel#han (e$erti adan%a (ela$#t %ang (e$erti ta!ir "enggangg# la$ang $andangn%a. Bila terkena ata# tert#t#$ daerah "ak#la "aka ta)a" $englihatn akan "en#r#n. Pada $e"erik(aan .#nd#(k&$i akan terlihat retina %ang !er1arna a!#5a!# dengan $e"!#l#h darah %ang terlihat terangkat dan !erkel&k5kel&k. *adang5kadang terlihat $e"!#l#h darah (e$erti %ang ter$#t#(5$#t#(. Pada $a(ien dengan a!la(i retina "aka (e e$atn%a dira1at #nt#k dilak#kan $e"!edahan &leh d&kter "ata. C. Tra#"a *&r&id R#$t#r *&r&id Pada tra#"a kera( da$at ter)adi $erdarahan (#!retina %ang da$at "er#$akan aki!at r#$t#r k&r&id. R#$t#r ini !ia(an%a terletak di $&l#( $&(teri&r !&la "ata dan "elingkar k&n(entri( di (ekitar $a$il (ara. &$tik. Bila r#$t#r k&r&id ini terletak ata# "engenai daerah "ak#la l#tea "aka ta)a" $englihatan akan t#r#n dengan (angat. R#$t#r ini !ila tert#t#$ &leh $erdarahan (#!retina

agak (#kar dilihat akan teta$i !ila darah ter(e!#t telah dia!(&r$(i "aka akan terlihat !agian r#$t#r !er1arna $#tih karena (klera da$at dilihat lang(#ng tan$a tert#t#$ k&r&id. D. D.1 Tra#"a t#"$#l (ara. &$tik A'#l(i $a$il (ara. &$tik Pada tra#"a t#"$#l da$at ter)adi (ara. &$tik terle$a( dari $angkaln%a di dala" !&la "ata %ang di(e!#t (e!agai a'#l(i $a$il (ara. &$tik. *eadaan ini akan "engaki!atkan t#r#nn%a ta)a" $englihatan %ang !erat dan (ering !erakhir dengan ke!#taan. Penderita ini $erl# dir#)#k #nt#k dinilai kelainan .#ng(i retina dan (ara. &$tikn%a. D.0 O$tik ne#r&$ati tra#"atik Tra#"a t#"$#l da$at "engaki!atkan k&"$re(i $ada (ara. &$tik/ de"ikian $#la $erdarahan dan ede"a (ekitar (ara. &$tik. Penglihatan akan !erk#rang (etelah edera "ata. Terda$at reak(i de.ek a.eren $#$il tan$a adan%a kelainan n%ata $ada retina. Tanda lain %ang da$at dite"#kan adalah gangg#an $englihatan 1arna dan la$angan $andang. Pa$il (ara. &$tik da$at n&r"al !e!era$a "ingg# (e!el#" "en)adi $# at. Diagn&(i( !anding $englihatan t#r#n (etelah (e!#ah idera "ata adalah tra#"a retina/ $erdarahan !adan ka a/ tra#"a %ang "engaki!atkan ker#(akan $ada kia(a" &$tik. Peng&!atan adalah dengan "era1at $a(ien $ada 1akt# ak#t dengan "e"!ei (ter&id. Bila $englihatan "e"!#r#k (etelah (ter&id "aka $erl# di$erti"!angkan #nt#k $e"!edahan. 0 ;. TRAUMA MATA NON PENETRA9I A!ra(i

A!ra(i dari kel&$ak "ata/ k&rnea/ ata# k&n)#ngti'a tidak "e"!#t#hkan $e"!edahan. L#ka har#( di!er(ihkan dari !enda a(ing. Unt#k "e"!ant# $e"erik(aan/ n%eri %ang di(e!a!kan &leh a!ra(i da$at dik#rangi dengan "e"!erikan ane(te(i t&$i al (e$erti (&l#(i& tetra ain ,/+-/ ta$i $e"!erian r#tin tetra ain &leh $a(ien tidak di$er!&lehkan karena da$at "enggangg# $en%e"!#han e$itheli#". Oint"ent anti!i&tik &.tal"ika di"a(#kkan ke dala" "ata #nt#k "eng#rangi in.ek(i. Ple(ter "ata di!erikan dengan tekanan %ang ke il #nt#k "eng#rangi ra(a tidak n%a"an dan "e"!ant# $en%e"!#han dengan ara "en egah gerakan !&la "ata $ada daerah %ang terkena edera. Pe"!al#t "ata har#( diganti (etia$ hari dan l#ka di$erik(a #nt#k "elihat ada tidakn%a $e"!ent#kan #lk#( ata# in.ek(i. A!ra(i k&rnea "en%e!a!kan n%eri %ang he!at dan da$at "engarah ke er&(i k&rnea rek#ren/ ta$i )arang "engala"i in.ek(i. *&nt#(i *&nt#(i !&la "ata dan )aringan (ekitarn%a !ia(an%a di(e!a!kan &leh k&ntak tra#"ati dengan !enda t#"$#l. Aki!at dari edera (e"a a" it# !er'aria(i dan (ering tidak kelihatan $ada $e"erik(aan (#$er.i ial. Pe"erik(aan %ang hati5hati dan .&ll&1 #$ %ang adek#at har#( dilak#kan. Aki!at %ang "#ngkin diti"!#lkan dari edera k&nt#(i adalah he"&ragi dan $e"!engkakan kel&$ak "ata/ he"&ragik (#!k&n)#ngti'al/ ede"a ata# r#$t#r k&rnea/ he"&ragi !ilik anteri&r (h%$he"a)/ r#$t#re dari akar iri( (irid&diali(i()/ tra#"ati $arali(i( dari $#$il ("idria(i()/ r#$t#re dari ($ingter iri(/ $arali(i( ata# ($a("e dari "#(k#l#( %ang "engat#r ak&"&da(i/re(e(i (#d#t !ilik anteri&r dengan gla# &"a

(ek#nder/ katarak tra#"ati / di(l&ka(i len(a/ he"&ragi 'itre&#(/ he"&ragi retina/ dan ede"a retina/ $ele$a(an retina/ r#$t#re k&r&id/ dan edera ner'#( &$tik#(. *e!an%akan dari edera ini tidak da$at dilihat dengan "ata !ia(a.!e!era$a (e$eti katarak/ "#ngkin tidak !erke"!ang dala" !e!era$a hari ata# ingg# (etelah edera. *e #ali edera %ang "en%e!a!kan r#$t#re !&la "ata/ ke!an%akan e.ek lang(#ng dari k&nt#(i !&la "ata tidak "e"erl#kan $eng&!atan (egera. 8ala#$#n de"ikin (etia$ edera da$at "en)adi #k#$ !erat #nt#k "en%e!a!kan he"&ragi intra& #lar dan da$at "en%e!a!kan he"&ragi (ek#nder %ang tert#nda dari $e"!#l#h darah #'eal/ %ang da$at "en%e!a!kan gla# &"a dan ker#(akan $er"anen !&la "ata. Pa(ien dengan he"&ragi intra& #lar har#( tirah !aring t&tal (ela"a ;5+ hari dengan ked#a "ata di$le(ter #nt#k "eng#rangi $erdarahan le!ih lan)#t. Perdarahan (ek#nder )arang "#n #l (etelah :0 )a". C% l&$egi (h&rt5a ting (e$erti he"&tr&$ine +- da$at dig#nakan. A(eta3&la"id/ "anit&l/ dan &!at (i(te"ik lain %ang da$at en#r#nkan tekanan !&la "ata "#ngkin di$erl#kan 1 +. TRAUMA TEMBU9 PADA MATA Tra#"a da$at "engaki!atkan r&!ekan $ada k&n)#ngti'a (a)a. Bila r&!ekan k&n)#ngti'a ini tidak "ele!ihi 1 "/ "aka tidak $erl# dilak#kan $en)ahitan. Bila r&!ekan k&n)#ngti'a le!ih dari 1 " di$erl#kan tindakan $en)ahitan #nt#k "en egah ter)adin%a gla# &"a. Pada (etia$ r&!ekan k&n)#ngti'a $erl# di$erhatikan terda$atn% r&!ekan ( lera !er(a"a5 (a"a dengan r&!ekan k&n)#ngti'a ter(e!#t. Bila tra#"a di(e!a!kan &elh !enda ta)a" ata# !enda a(ing "a(#k ke dala" !&la "ata "aka akan terlihat tanda5tanda !&la "ata te"!#(/ (e$erti4

E ta)a" $englihatan "en#r#n E tekanan !&la "ata rendah E !ilik "ata dangkal E !ent#k dan letak $#$il !er#!ah E terlihat adan%a r#$t#re $ada k&rnea ata# ( lera E terda$at )aringan %ang $r&la$( (e$erti airan "ata/ iri(/ len(a/ !adan ka a/ ata# retina E k&n)#ngti'a ke"&ti( Bila terlihat (alah (at# tanda di ata( ata# di #rigai adan%a $er.&ra(i !&la "ata "aka (e e$atn%a di!erikan anti!i&tika t&$i al dan "ata dit#t#$ dan (egera dikiri" $ada d&kter "ata #nt#k dilak#kan $e"!edahan. Pada (etia$ terlihat ke"#ngkinan tra#"a $er.&ra(i (e!aikn%a di$a(tikan a$akah ada !enda a(ing %ang "a(#k ke dala" "ata dengan "e"!#at .&t&. Pada $a(ien dengan l#ka te"!#( "ata (e!aikn%a di!erikan anti!i&tika (i(te"ik ata# intra'ena dan $a(ien di$#a(akan #nt#k tindakan $e"!edahan. Pa(ien )#ga di!eri anti tetan#( $r&.ilaktik/ analgetika dan kala# $erl# $enenang. 9e!el#" dir#)#k/ "ata tidak di!eri (ale$/ karena (ale$ da$at "a(#k ke dala" "ata. Pa(ien tidak !&Lleh di!eri (ter&id l& al/ dan !e!an %ang di!erikan $ada "ata tidak "enekan !&la "ata. Tra#"a te"!#( da$at ter)adi aki!at "a(#kn%a !enda a(ing ke dala" !&la "ata. Benda a(ing di dala" !&la "ata $ada da(arn%a $erl# dikel#arkan 0 La(era(i

La(era(i !ia(an%a di(e!a!kan &leh !enda ta)a" ($i(a# g#nting/ dll) edera (e$erti ini dira1at dengan ara %ang !er!eda5!eda tergant#ng dari ada ata# tidakn%a $r&la$( )aringan. A. La(era(i tan$a $r&la$( )aringan4 )ika !&la "ata dite"!#( dari de$an tan$a adan%a !#kti $r&la$( intra& #lar dan )ika l#kan%a !er(ih dan kelihatan !e!a( dari k&nta"ina(i/ !ia(an%a da$at di$er!aiki dengan )ahitan interr#$ted "engg#nakan !enang (ilk ata# atg#t. Bek#an darah da$at di!er(ihkan dengan "#dah dari !ilik de$an dengan iriga(i ke"#dian !ilik di !ent#k ke"!ali (etelah k&rnea di$er!aiki dengan in)ek(i dari lar#tan (alin ata# air. Midriatik (e!aikn%a di!erikan dan lar#tan anti!i&ti har#( di"a(#kkan ke dala" kant#ng k&n)#ngti'a lal# $inggir "ata di$le(ter. Pa(ien har#( tirah !aring #nt#k !e!era$a hari dan anti!i&tik (i(te"ik di!erikan #nt#k "eng#rangi in.ek(i intra& #lar. B. La era(i dengan $r&la$(4 )ika (e!agian ke il dari iri( $r&la$( "elal#i l#ka/ "aka har#( di$egang dengan .&r(e$ dan di$&t&ng te$at $ada !ata( l#ka. 2aringan #'ea dala" )#"lah %ang (edikit )#ga da$at di!#ang dengan ara %ang (a"a. L#ka har#( dit#t#$ dengan ara %ang (a"a (e$erti "en#t#$ l#ka $ada la(era(i tan$a $r&la$(. 2ika )aringan #'ea "engala"i edera/ "aka &$htal"ia (i"$atetik ke"#ngkinan akan "#n #l. 2ika l#kan%a l#a( dan kehilangan i(i intra& #lar !erat (ehingga $r&gn&(i( .#n(i "ata !#r#k/ "aka e'i(era(i dan en#klea(i diindika(ikan (e!agai $r&(ed#r $e"!edahan #ta"a. Benda a(ing intra&k#lar Benda a(ing %ang tertana" di dala" "ata har#( diidenti.ika(i dan dil&kali(a(i (e e$at "#ngkin. Partikel !e(i dan te"!aga har#( (egera dikel#arkan #nt#k "en egah

di(&rgani(a(i dari )aringan &k#ler aki!at $er#!ahan degenerati'e ((ider&(i( karena !e(i dan hal &(i( karena te"!aga). Bahan5!ahan lain k#rang !ereak(i dan "a(ih da$at dit&leran(i. Partikel lain (e$erti ka a dan $&r(elen "#ngkin (angat dit&leran(i dan le!ih !aik di!iarkan (a)a. Adan%a kel#han tidak n%a"an $ada "ata dengan $en#r#nan ta)a" $englihatan dan adan%a ri1a%at terkena $ant#lan !a)a har#( di #rigai terda$at !enda a(ing intra&k#lar. Bagian anteri&r dari "ata/ ter"a(#k k&rnea/ iri(/ dan len(a (e!aikn%a di$erik(a "engg#nakan l#$ ata# (litla"$ #nt#k "enent#kan te"$at "a(#k l#ka.&.tal"&(k&$i dengan 'i(#ali(a(i lang(#ng #nt#k !enda a(ing intra& #lar "#ngkin dilak#kan. M5ra% dari )aringan l#nak &r!ital har#( dia"!il #nt#k "e"a(tikan adan%a !enda a(ing %ang radi&&$ak dan #nt#k ala(an "edik&legal. 2ika !enda a(ing terletak di aneri&r 3&n#la/ (e!aikn%a di(ingkirkan "elal#i in(i(i ke dala" !ilik de$an "elal#i li"!#(. 2ika !erl&ka(i di !elakang len(a dan di de$an ek#at&r/ (e!aikn%a di(ingkirkan "elal#i area $ar( $lana %ang terdekat dengan !enda a(ing karena "eng#rangi ker#(akan retina. 2ika !enda a(ing terletak di $&(teri&r ek#at&r/ (e!aikn%a di(ingkirkan lang(#ng dari dinding !&la "ata terdekat/ ke #ali daerah ter(e!#t adalah "a #la. 2ika !enda a(ing ter(e!#t "e"iliki (i.at "agneti / "agnet %ang (#dah d(terilkan da$at dig#nakan didekat daerah kel#ar l#ka #nt#k "e"!ant# "en%ingkirkan !enda a(ing ter(e!#t. 2ika !#kan !enda %ang !er(i.at "agneti / .&r(e$ ke il da$at dig#nakan dengan tra#"a %ang "ini"al. 9etia$ ker#(akan di retina har#( diddiater"i ata# .&t&k&ag#la(i #nt#k "en egah $ele$a(an retina. 1

@. TRAUMA *IMIA Tra#"a $ada "ata "er#$akan 75;- dari (el#r#h ke elakaan ker)a di A"erika (erikat. 9e!agian !e(ar (C;-) "er#$akan tra#"a ki"ia. Ra(i& .rek#en(i a(a" di!andingkan !a(a (e!agai !ahan $en%e!a!n%a $ada tra#"a ki"ia1i !er'aria(i dari 141 (a"$ai 14;/ !erda(arkan !e!era$a $enelitan. Dala" (at# la$&ran di negara !erke"!ang/ C,- dari tra#"a ki"ia1i $ada "ata dikarenakan &leh $a)anan ata# karena $eker)aan.; Tra#"a !ahan ki"ia da$at ter)adi $ada ke elakaan %ang ter)adi di la!&rat&ri#"/ ind#(tri/ $eker)aan %ang "engg#nakan !ahan ki"ia dan $ertanian. Bahan ki"ia %ang da$at "engaki!atkan kelainan $ada "ata da$at di!edakan dala" !ent#k4 tra#"a a(a"/ tra#"a !a(a ata# alkali. Pengar#h !ahan ki"ia terhada$ "ata !ergant#ng $ada4 PH/ ke e$atan dan )#"lah !ahan ki"ia ter(e!#t %ang "engenai "ata. Di!andingkan !ahan %ang !er(i.at a(a"/ !ahan %ang !er(i.at !a(a le!ih e$at da$at "er#(ak dan "ene"!#( k&rnea.*etika !ahan ki"ia terkena "ata "aka har#( (egera di!erikan tindakan/ (e$erti diantaran%a iriga(i $ada daerah "ata %ang terkena tra#"a ki"ia. 9e!a! )ika $enanganan terla"!at dilak#kan da$at "e"!erikan $en%#lit %ang le!ih !erat. Pe"!er(ihan da$at dilak#kan dengan "engg#nakan lar#tan gara" .i(i&l&gik ata#$#n air !er(ih lainn%a (ela"a "#ngkin dan $aling (edikit dala" 1akt# 1+57, "enit. Ana(te(i t&$ikal di!erikan $ada keadaan di"ana terda$at !le.ar&($a("e !erat. Unt#k !ahan a(a" da$at dig#nakan lar#tan natri#" !ikar!&nat 7-/ (edangkan #nt#k lar#tan !a(a da$at dig#nakan a(a" !&rat/ a(a" a(etat ,/+-/ ata# !#.er a(a" a(etat $H ;/+- #nt#k "enetrali(ir dan )#ga di$erhatikan akan adan%a !enda a(ing $en%e!a! l#ka

ter(e!#t. Peng&!atan %ang di!erikan adalah anti!i&tika t&$ikal/ (ikl&$legik/ dan !e!at "ata (ela"a "ata "a(ih (akit. Regenera(i e$itel aki!at a(a" le"ah dan !a(a (angat la"!at. Bia(an%a (e"$#rna dala" 1akt# 75: hari. Pa(ien dengan tra#"a ki"ia $ada "ata $ada #"#"n%a "ela$&rkan !er!agai dera)at n%eri/.&t&.&!ia/ $engelihatan ka!#r/ dan adan%a hal& !er1arna di(ekitar aha%a. Pada tra#"a ki"ia ringan (a"$ai (edang "ata "en)adi hi$ere"i( dan "#ngkin terda$at ke"&(i( k&n)#ngti'a dan )#ga ede"a $al$e!ra. Pada l#ka !akar dera)at (at# $ada k#lit/ dan adan%a (el dan .lare di !ilik "ata de$an. Pada k&rnea da$at !er'aria(i "#lai dari kerat&$ati $#ngtata (#$er.i(ial di.#(a (a"$ai er&(i e$itel l&kal dengan $enga!#ran ringan $ada (tr&"a. Pada tra#"a ki"ia "ata %ang !erat/ "ata tidak "en)adi "erah na"#n akan ta"$ak $#tih karena i(ke"ia $ada $e"!#l#h darahk&n)#ngti'a. *e"&(i( $ada $al$e!ra dan k&n)#ngti'a terlihat )ela(/ dan daerah (ekitar 1a)ah da$at "en#n)#kkan l#ka !akar dera)at d#a !ahkan tiga. Pada k&rnea da$at dite"#kan er&(i e$itel t&tal dengan ede"a dan $erka!#tan te!al $ada (tr&"a/ dan terkadang &$a(iti t&tal. 0 Ana"ne(a Tra#"a ki"ia1i !ia(an%a di(e!a!kan aki!at !ahan5!ahan %ang ter(e"$r&t ata# ter$er ik $ada 1a)ah. Pada ana"ne(a $at#t di$erti"!angkan ke"#ngkinan $en%a!a! (e!agai !erik#t 4 & Bahan ki"ia a(a" %ang ter(ering "en%e!a!kan tra#"a $ada "ata adalah a(a" (#l.at/

(#l.#r&#( a id/ a(a" hidr&kl&rida/ a(a" nitrat/ a(a" a(etat/ a(a" kr&"at/ dan a(a" hidr&.l&rida. & Ledakan !aterai "&!il/ %ang "en%e!a!kan l#ka !akar a(a" (#l.at/ "#ngkin "er#$akan $en%e!a! ter(ering dari l#ka !akar ki"ia1i $ada "ata. & A(a" hidr&.l&rida da$at dite"#kan dir#"ah $ada airan $enghilang karat/ $engkila$ al#"in#"/ dan airan $e"!er(ih %ang k#at. Ind#(tri tertent# "engg#nakan a(a" hidr&.l&rida dala" $e"!er(ih dinding/ gla(( et hing ($eng#kiran $ada ka a dengan airan ki"ia)/ ele tr&$&li(hing/ dan $en%a"akan k#lit. A(a" hidr&.l&rida )#ga dig#nakan #nt#k $engendalian .er"enta(i $ada !re1erie( ($eng&lahan !ir). & T&k(i(ita( hidr&.l&rida $ada &k#ler da$at ter)adi aki!at $a)anan airan "a#$#n ga(. Pengg&l&ngan tingkatan dan $r&gn&(i( dari l#ka !akar ki"ia ditent#kan !erda(arkan )#"lah ker#(akan k&rnea dan i(ke"ia li"!#(/ di"ana (etia$ hilangn%a ar(itekt#r $e"!#l#h darah n&r"al k&n)#ngti'a di(ekitar k&rnea. I(ke"ia li"!#( adalah (alah (at# .akt&r klini( %ang a"at $enting karena "en#n)#kkan tingkat ker#(akan $ada $e"!#l#h darah li"!#( dan "engindika(ikan ke"a"$#an (el ind#k k&rnea (%ang terletak di li"!#() #nt#k "eregenera(i k&rnea %ang r#(ak. Oleh karena it# tidak (e$erti k&ndi(i tra#"a $ada "ata %ang lain/ "ata %ang $# at le!ih !er!aha%a dari$ada "ata %ang "erah. ; Tra#"a A(a"

Bahan a(a" %ang da$at "er#(ak "ata ter#ta"a a(a" %ang !er(i.at an&rganik/ &rganik (a(etat/ .&rniat) dan &rganik anhidrat ( a(etat). Bila !ahan a(a" "engenai "ata akan (egera ter)adi $engenda$an ata#$#n $engg#"$alan $r&tein $er"#kaan (ehingga !ila k&n(entra(i tidak tinggi "akan tidak akan !er(i.at de(tr#kti. (e$erti $ada tra#"a alkali.Bia(an%a ker#(akan ter)adi $ada !agian (#$er.i(ial (a)a. Bahan a(a" dengan k&n(entra(i tinggi da$at !ereak(i (e$erti $ada tra#"a !a(a/ (ehingga ker#(akan %ang diaki!atkan akan le!ih dala". Peng&!atan dilak#kan dengan iriga(i )aringan %ang terkena (e e$atn%a dan (ela"a "#ngkin #nt#k "enghilangkan dan "elar#tkan !ahan %ang "engaki!atkan tra#"a. Bia(an%a tra#"a %ang di(e!a!kan &leh a(a" akan n&r"al ke"!ali/ (ehingga keta)a"an $englihatan tidak !an%ak tergangg#. Tra#"a Ba(a ata# Alkali Tra#"a aki!at !ahan ki"ia !a(a akan "engaki!atkan ker#(akan %ang (angat !er!aha%a $ada "ata. Alkali akan "ene"!#( k&rnea dengan e$at karena "e"iliki (i.at !aik h%dr&$hili dan li$&$hili lal# "ene"!#( !ilik "ata de$an dan (a"$ai $ada )aringan retina. Pada tra#"a !a(a akan ter)adi $enghan #ran )aringan k&lagen k&rena. Bahan ki"ia alkali !er(i.at k&ag#la(i (el dan akan "engaki!atkan $r&(e( $en%a!#nan di(ertai dehidra(i. Bahan ak#(tik (&da da$at "ene"!#( ke dala" !ilik "ata de$an dala" 1akt# : detik. 0 Pada tra#"a alkali akan ter!ent#k k&lagena(e %ang akan "ena"!ah !erat ker#(akan k&lagen k&rnea. Alkali %ang "ene"!#( !&la "ata akan "er#(ak retina (ehingga akan !erakhir dengan ke!#taan $enderita.

Men#r#t kla(i.ika(i Th&.t tra#"a !a(a da$at di!edakan dala"4 Dera)at I4 hi$ere"i k&n)#ngti'a di(ertai dengan keratiti( $#ngtata. Dera)at II4 hi$ere"i k&n)#ngti'a di(ertai hilangn%a e$itel k&rnea Dera)at III4 hi$ere"i di(ertai dengan nekr&(i( k&n)#ngti'a dan le$a(n%a e$itel k&rnea. Dera)at I<4 k&n)#ngti'a $erili"al nekr&(i( (e!an%ak +,-. Tindakan %ang dilak#kan !ila ter)adi tra#"a !a(a adalah dengan (e e$atn%a "elak#kan iriga(i dengan gara" .i(i&l&gik. 9e!aikn%a iriga(i dilak#kan (ela"a "#ngkin. Bila "#ngkin iriga(i dilak#kan $aling (edikit @, "enit (egera (etelah tra#"a/ $enderita di!erikan (ikl&$legi %ang "e"!ant# dala" $en egahan ($a("e (iliar dan #nt#k "en(ta!ili(a(i $er"ea!ilita( $e"!#l#h darah (ehingga da$at "eng#rangi $eradangan/ anti!i&tika dan EDTA #nt#k "engikat !a(a. EDTA di!erikan (etelah 1 "ingg# tra#"a alkali/ di$erl#kan #nt#k "enetrali(ir k&lagena(e %ang ter!ent#k $ada hari ke t#)#h. ; Pen%#lit %ang da$at ti"!#l $ada tra#"a alkali adalah (i"!le.ar&n/ keker#han k&rnea/ ede"a dan ne&'a(k#lari(ai k&rnea/ katarak/ di(ertai .ti(i( !&la "ata. :. TRAUMA RADIA9I ELE*TROMA=NETI* Tra#"a radia(i %ang (ering dite"#kan adalah4 5 9inar in.ra "erah 5 9inar Ultra'i&let 5 9inar 6M dan (inar teri&ni(a(i Tra#"a (inar in.ra "erah

Aki!at (inar in.ra "erah da$at ter)adi $ada (aat "enata$ gerhana "atahari/ dan $ada (aat !eker)a di $e"anggangan. *er#(akan ini da$at ter)adi aki!at terk&n(entra(in%a (inar in.ra "erah terlihat. *a a %ang "en air (e$erti %ang dite"#kan di te"$at $e"anggangan ka a akan "engel#arkan (inar in.ra "erah. Bila (e(e&rang !erada $ada )arak (at# kaki (ela"a (at# "enit di de$an ka a %ang "en air dan $#$iln%a le!ar ata# "idria(i(/ "aka (#h# len(a akan naik (e!an%ak D dera)at el(i#(. De"ikian $#la iri( %ang "enga!(&r!(i (inar in.ra "erah akan $ana(/ (ehingga !eraki!at tidak !aik terhada$ ka$(#l len(a di dekatn%a. A!(&r$(i (inar in.ra "erah &leh len(a akan "engaki!atkan katarak dan ek(.&lia(i ka$(#l len(a. Aki!at (inar ini $ada len(a/ "aka katarak "#da ter)adi $ada $eker)a ind#(tri gela( dan $e"anggangan l&ga". 9inar in.ra "erah akan "engaki!atkan keratiti( (#$er.i(ial/ katarak k&rtikal anteri&r5$&(teri&r dan k&ag#la(i $ada kh&r&id. Bergant#ng $ada !eratn%a le(i akan terda$at (k&t&"a (e"entara ata# $er"anen. Tidak ada $eng&!atan terhada$ aki!at !#r#k %ang (#dah ter)adi/ ke #ali "en egah terkenan%a "ata &leh (inar in.ra "erah ini. 9ter&id (i(te"ik dan l&kal di!erikan #nt#k "en egah ter!ent#kn%a )aringan $ar#t $ada "ak#la ata# #nt#k "eng#rangi ge)ala radang %ang ti"!#l. Tra#"a (inar #ltra 'i&let ( (inar la( ) 9inar #ltra 'i&let "er#$akan (inar gel&"!ang $endek %ang tidak terlihat/ "e"$#n%ai $an)ang gel&"!ang antara 0+,50D+ nM. 9inar #ltra 'i&let !an%ak terda$at $ada (aat !eker)a la(/ dan "enata$ (inar "atahari ata# $ant#lan (inar "atahari di ata( (al)#. 9inar #ltra 'i&let akan (egera "er#(ak e$itel k&rnea.

9inar #ltra 'i&let !ia(an%a "e"!erikan ker#(akan ter!ata( $ada k&rnea/ (ehinga ker#(akan $ada len(a dan retina tidak akan n%ata terlihat. *er#(akan ini akan (egera !aik ke"!ali (etelah !e!era$a 1akt#/ dan tidak akan "e"!erikan gangg#an keta)a"an $engelihatan %ang "eneta$. Pa(ien %ang telah terkena (inar #ltra 'i&let akan "e"!erikan kel#han ;51, )a" (etelah tra#"a. Pa(ien akan "ra(a "ata (angat (akit/ "ata (e$erti kelili$an ata# (e$erti ke"a(#kan $a(ir/ .&t& .&!ia/ !le.ar&($a("e dan k&n)#ngti'a ke"&tik. *&rnea akan "en#n)#kan adan%a in.iltrat $ada $er"#kaann%a/ %ang kadang5kadang di(ertai dengan k&rnea %ang ker#h dan #)i .l&re(en(i $&(iti.. *eratiti( te#ta"a terda$at $ada .i(#ra $al$e!ra. P#$il akan terlihat "i&(i(/ ta)a" $englihatan akan tergangg#. *eratiti( ini akan (e"!#h tan$a a at/ akan teta$i !ila radia(i !er)alan la"a ker#(akan da$at $er"anen (ehingga akan "e"!erikan keker#han $ada k&rnea. =a"!aran keratiti( "en)adi (e"akin !erat aki!at e.ek k#"#lati. radia(i (inar U< . Peng&!atan %ang di!erikan adalah (ikl&$legia/ anti!i&tika l&kal/ analgetik/ dan "ata dit#t#$ (ela"a 057 hari. Bia(an%a (e"!#h (etelah ;C )a". 9inar i&ni(a(i dan (inar5M 9inar i&ni(a(i di!edakan dala" !ent#k4 5 9inar al.a %ang da$at dia!aikan 5 9inar !eta %ang da$at "ene"!#( 1 " )aringan 5 9inar ga""a dan 5 9inar5?

9inar i&ni(a(i dan (inar5? da$at "en%e!a!kan katarak dan r#(akn%a retina. D&(i( katarak t&genik !er'aria(i (e(#ai dengan energi dan ti$e (inar/ len(a %ang le!#h "#dah dan le!ih $eka. Aki!at dari (inar ini $ada len(a/ ter)adi $e"e ahan diri (el e$itel (e ara tidak n&r"al. 9edangkan (el !ar# %ang !era(al dar (el ger"inati. len(a tidak "en)adi )arang. 9inar5? "er#(ak retina dengan ga"!aran (e$erti ker#(akan %ang diaki!atkan dia!ete( "elit#( !er#$a dilata(i ka$ilar/ $erdarahan/ "ikr&ane#ri( "ata / dan ek(#dat. L#ka !akar aki!at (inar5? da$at "er#(ak k&rnea/ %ang "engaki!atkan ker#(akan $er"anen %ang (#kar dia"ati. Bia(an%a akan terlihat (e!agai keratiti( dengan irid&(ikliti( ringan. Pada keadaan %ang !erat akan "engaki!atkan $ar#t k&n)#ngti'a atr&.i (el g&!let %ang akan "enggang# .#ng(i air "ata. Peng&!atan %ang di!erikan adalah anti!i&tik t&$ikal dengan (ter&id 7 kali (ehari dan (ikl&$legik 1 kali (ehari. Bila ter)adi (i"!le.ar&n $ada k&n)#ngti.a dilak#kan tindakan $e"!edahan.0 III. 1. a) !) ) 0. *E9IMPULAN Tra#"a ter!agi ata(4 Tra#"a "ekanik Tra#"a .i(ik Tra#"a ki"ia1i Tra#"a "ata %ang $aling (ering ter)adi adalah tra#"a ki"ia.

7. Tra#"a da$at "engaki!atkan ker#(akan $ada !&la "ata dan kel&$ak/ (ara. "ata dan r&ngga &r!ita. *er#(akan "ata akan da$at "engaki!atkan ata# "e"!eri $en%#lit (ehingga "enggangg# .#ng(i $englihatan. ;. Tra#"a $ada "ata "e"erl#kan $era1atan %ang te$at #nt#k "en egah ter)adin%a $en%#lit %ang le!ih !erat %ang akan "engaki!atkan ke!#taan. 9e"akin e$at $enanganan tra#"a "ata/ "aka $r&gn&(i(n%a akan (e"akin !aik. +. 9e!agai (e&rang klini(i #"#"/ kita har#( "a"$# "e"erik(a tra#"a !&la "ata dan &r!ita %ang #"#" ter)adi dan "a"$# "enent#kan a$akah "a(alah ter(e!#t "e"!#t#hkan $erhatian %ang le!ih (eri#( ata# tidak.

DA>TAR PU9TA*A 1. <a#ghan D/ A(!#r% T. =eneral &$hthal"&l&g%. Cth ed. Cali.&rnia4 Lang( Medi al P#!li ati&nL 1D::. $. 0;15;.

0. Il%a(/ 9idarta. Il"# $en%akit "ata. Edi(i ke57. 2akarta4 Balai Pener!it >*UIL 0,,D. $. 0+D5:+. 7. Lang/ =.A $& ket te?t!&&k atla( &$hthal"&l&g%. 0nd ed. Ne1 N&rkL Thie"eL 0,,@. $. +,C5D. ;. Tra#"a A(a" O&nlineP. O0,,CQP O0, Mei 0,1,PL Di#nd#h dari4 htt$4JJh(ilk"a.!l&g..riend(ter. &"J0,,CJ,1Jtra#"a5a(a"

.4OCl&(eP4. H&"e A9UHAN *EPERA8ATAN H&"e Unik5Unik *e(ehatan A(ke$ *MB A(ke$ Anak Maternita( =a1at Dar#rat A(ke$ Lainn%a Materi Men# Lain PE9AN 7 CD *EPERA8ATAN DI9INI

Ter$&$#ler *anker Pa%#dara *ian Mengan a" *ita A(ke$ Ante Natal Care *eha"ilan Tri"e(ter 7 A(#han *e$era1atan Benigna Pr&(tat Hi$ertr&$i ( BPH ) *&n(#"(i *&kain Pi # Penge ilan <&l#"e Otak Ea(ing the 9ei3#re(/ and 9tig"a/ &. E$ile$(% 9tati(tik A(ke$ Pada Pa(ien Tra#"a Mekanik Mata 1@4;; LAPORAN PENDAHULUAN A9UHAN *EPERA8ATAN *LIEN DEN=AN TRAUMA ME*ANI* MATA Tra#"a "ekanik $ada "ata (ering "en%e!a!kan ke!#taan #nilateral $ada anak5anak dan &rang de1a(a "#da. Pada kel&"$&k inilah tra#"a $ada "ata (ering ter)adi (+,-) %ait# #"#r k#rang dari 1C tah#n (di U9A). Me(ki$#n "ata telah "enda$at $erlind#ngan dari r&ngga &r!ita/ ri"a &r!ita/ ali(/ t#lang $i$i dan hid#ng/ le"ak &r!ita/ re.le? "engedi$/ !#l# "ata/ (ekre(i kelen)ar kel&$ak "ata dan k&n)#ngti'a/ )#ga dengan telah di!#atn%a "a a"5"a a" alat #nt#k "elind#ngi "ata/ teta$i .rek1en(i ke elakaan "a(ih tinggi. Terle!ih 5 le!ih dengan !erta"!ah !an%akn%a ka1a(an ind#(tri/ ke elakaan aki!at $eker)aan !erta"!ah !an%ak $#la/ )#ga dengan

!erta"!ah ra"ain%a lal# linta(/ ke elakaan di )alan ra%a !erta"!ah $#la/ !el#" terhit#ng ke elakaan aki!at $erkelahian/ %ang )#ga "engenai "ata. Pada anak5anak ke elakaan "ata !ia(an%a ter)adi aki!at "ain $anahan/ kete$el/ (ena$an angin ata# aki!at le"$aran/ t#(#kan dari gagang "ainan. 9e!aikn%a !ila ada tra#"a "ekanik "ata (egera dilak#kan $e"erik(aan dan $ert&l&ngan karena ke"#ngkinan .#ng(i $englihatan "a(ih da$at di$ertahankan. Ada$#n $e"erik(aan 5 $e"erik(aan %ang di$erl#kan 4 1. Ana"ne(a *a$an/ di"ana/ ada (ak(i ata# tidak/ !agai"ana 'i(#( (e!el#" tra#"a/ $enderita "e"akai ka a"ata ata# tidak/ kala# "e"akai ka a"ata $e ah ata# tidak/a$akah ada !enda a(ing "a(#k $ada "ata ata# tidak. 0. 9tat#( L&kali( Dilak#kan $e"erik(aan $ada (etia$ )aringan "ata (e ara teliti dan er"at (erta keadaan (ekitar "ata. Tra#"a "ekanik $ada "ata di!edakan ada 0 "a a" %ait# 4 1). Tra#"a "ekanik t#"$#l 0). Tra#"a "ekanik ta)a". I. TRAUMA ME*ANI* TUMPUL =el&"!ang tekanan aki!at tra#"a "en%e!a!kann tekanan %ang (angat tinggi dala" 1akt# (ingkat didala" !&la "ata. Tekanan dalan !&la "ata ini akan "en%e!ar antara

airan 'itre#( dan ( lera %ang tidak ela(ti(. Aki!atn%a ter)adi $eregangan dan r&!ekn%a )aringan $ada te"$at di"ana ada $er!edaan ela(ti(ita(/ "i(al daerah li"!#(/ (#d#t irid& &rneal/ liga"ent#" 3inni dan &r$#( iliari(. Re($&n )aringan aki!at tra#"a "eni"!#lkan 4 1). =angg#an "&lek#ler. Dengan adan%a $er#!ahan $at&l&gi akan "en%e!a!kan kr&"at&li(i( (el. 0). Reak(i Pe"!#l#h darah. Reak(i $e"!#l#h darah ini !er#$a 'a(&$arali(a (ehingga aliran darah "en)adi la"!at/ (el end&tel r#(ak/ airan kel#ar dari $e"!#l#h darah "aka ter)adi ede"a. 7). Reak(i 2aringan. Reak(i 2aringan ini !ia(an%a !er#$a r&!ekan $ada &rnea/ ( lera dan (e!again%a. A. Pal$e!ra 1. Perdarahan di $al$e!ra R e h%"&(i(/ !la k e%e Pada $erdarahan he!at/ $al$e!ra "en)adi !engkak dan !er1arna ke!ir#5!ir#an/ karena )aringan ikat $al$e!ra hal#(/ $erdarahan ini da$at "en)alar ke )aringan lain di "#ka/ )#ga da$at "en%e!erang "elal#i $angkal hid#ng ke "ata %ang lain "eni"!#lkan he"at&" ka a"ata (!ril he"at&") ata# "en)alar ke !elakang "en%e!a!kan ek(&.thal"&(. Bila e h%"&(i(i ta"$ak (egera (e(#dah tra#"a/ "en#n)#kkan !ah1a tra#"an%a he!at/ &leh karenan%a har#( dilak#kan $e"erik(aan (ek(a"a dari !agian "ata %ang lainn%a. 2#ga $erl# $e"erik(aan .&t& r&ntgen tengk&rak. Bila tak terda$at kelainan "ata lainn%a da$at di!erikan k&"$re( dingin dan 0; )a" ke"#dian k&"$re( hangat #nt#k "e"$er e$at re(&r$(i/ di(a"$ing &!at k&ag#lan(ia. Bila $erdarahan ti"!#l 0; )a" (etelah tra#"a/ "en#n)#kkan adan%a .rakt#ra dari da(ar tengk&rak. Dari 1akt# antara tra#"a ter)adi (a"$ai ti"!#ln%a e h%"&(i( da$at diketah#i

k#rang le!ih letak .rakt#ra te(e!#t. *ala# $erdarahann%a ti"!#l 7 5 ; hari (etelah tra#"a/ "aka .rakt#ran%a terletak di !elakang (ekali. 0. E".i(e"a $al$e!ra Men#n)#kkan adan%a .rakt#ra dari dinding &r!ita/ (ehingga ti"!#l h#!#ngan lang(#ng antara r#ang &r!ita denga r#angan hid#ng ata# (in#(5 (in#( (ekeliling &r!ita. 9ering "engenai la"ina $a$%ri ea &( eth"&idali(/ %ang "er#$akan dinding "edial dari r&ngga &r!ita/ karena dinding ini ti$i(. Peng&!atan 4 !erikan !al#tan %ang k#at #nt#k "e"$er e$at hilangn%a #dara dari $al$e!ra dan dina(ehatkan )angan !er(in ata# "e"!#ang ing#( karena da$at "e"$erhe!at e".i(e"an%a. *e"#dian di(#(#l dengan $eng&!atan dari .rakt#ran%a. 7. L#ka la(era(i di $al$e!ra Bila l#ka ini he!at dan di(ertai dengan ede"a %ang he!at $#la/ )angan (egera di)ahit/ teta$i !er(ihkanlah l#kan%a dan t#t#$ dengan $e"!al#t !a(ah %ang (teril. Bila $e"!engkakann%a telah !erk#rang/ !ar# di)ahit. 2angan "e"!#ang !an%ak )aringan/ !ila tidak $erl#. Bila l#ka he!at/ (ehingga $erl# (kingra.t/ %ang da$at dia"!il dari k#lit retr&a#rik#ler/ !ra hial dan (#$rakla'ik#ler. ;. Pt&(i( *a#(a 4 5 $are(e ata# $arali(e ". $al$e!ra (#$eri&r (N. III.) 5 $(e#d&$t&(i(/ &leh karena ede"a $al$e!ra

Bila $t&(i(n%a (etelah @ !#lan $eng&!atan denga k&rtik&(ter&id dan ne#r&tr&$ik teta$ tak "en#n)#kka $er!aikan/ "ak dilak#kan &$era(i. B. *&n)#ngti'a 1. Perdarahan (#!k&n)#ngti'a Ta"$ak (e!agai !er ak "erah "#da ata# t#a/ !e(ar/ ke il tan$a ata# d(ertai $eradangan "ata. Peng&!atann%a/ (i"$t&"ati( dengan 9#l.a3in i/ anti!i&tika !ila tak# terkena in.ek(i. Perdarahann%a (endiri da$at dia!(&r!(i dala" 1 6 0 "ingg#/ %ang da$at di$er e$at dengan $e"!erian k&"$re( hangat (ela" 1, "enit (etia$ kali. *&"$re( hangat )angan di!erikan $ada hari $erta"a/ karena da$at "e"$erhe!at $erdarahann%a/ $ada 1akt# ini (e!aikn%a di!erikan k&"$re( dingin. 0. Ede"a Bila "a(i. dan terletak (entral da$at "enggangg# 'i(#(. *&ndi(i ini da$at diata(i dengan )alan re$&(i(i k&n)#ngti'a ata# "en#(#k k&n)#ngti'a (ehingga ter)adi )alan #nt#k "eng#rangi ede"a ter(e!#t. Da$at )#ga di!ant# dengan airan (aline %ang hi$ert&nik #nt#k "e"$er e$at $en%era$an. 7. La(era(i

Bila la(era(i (edikit ( S 1 ") da$at di!eri anti!i&tika #nt#k "e"!ata(i ker#(akan. Da%a regenera(i e$itel k&n)#ngti'a %ang tinggi (ehingga akan t#"!#h dala" !e!era$a hari. Bila T 1 " di)ahit dan di!erikan anti!i&tika. C. *&rnea 1. Er&(i *&rnea Bila $ennderita "engel#h n%eri/ $h&t&.&!i/ e$i.&ra/ !le.ar&($a("e/ $erl# kita lak#kan $e"erik(aan $enge atan .l#&re( ein. Bila (I) !erarti (e!agian k&rnea ta"$ak hi)a# %ang !erarti ada (#at# le(i ata# er&(i k&rnea. Peng&!atan dengan !e!at "ata dan dihara$kan 1 5 0 hari ter)adi $en%e"!#han. Bila er&(i l#a( "aka $erl# ta"!ahan anti!i&tika. 0. Ede"a *&rnea Da$at !er#$a ede"a %ang datar ata# ede"a %ang "eli$at dan "enek#k ke dala" "a(#k ke "e"!ran !&1"an dan de( e"et. Peng&!atan dengan !e!at "ata dan anti!i&tika/ kadang5kadang di$erl#kan len(a k&ntak #nt#k "elind#ngi k&rnea $ada .a(e $en%e"!#han. D. Bilik Mata De$an 1. Hi.e"a Perdarahan ini !era(al dari iri( ata# !adan (iliar. Mer#$akan keadaan %ang ga1at. 9e!ain%a dira1at/ *arena tak#t ti"!#l $erdarahan (ek#nder %ang le!ih he!at dari$ada $erdaran $ri"er/ %ang !ia(an%a ti"!#l hari keli"a (etelah tra#"a. Perdarahan (ek#nder ini ter)adi karena !ek#an darah terlal# e$at di(era$/ (ehingga $e"!#l#h darah tak

"enda$at 1akt# #k#$ #nt#k regenera(i ke"!ali/ dan "eni"!#lkan $erdarahan lagi. Adan%a darah di dala" !ilik "ata de$an/ da$at "engha"!at aliran aH#&( ke dala" tra!ek#la/ (ehingga da$at "eni"n!#lkan gal#k&"a (ek#nder. Hi.e"a da$at $#la "en%e!a!kan #'eiti(. Darah da$at ter#rai dala" !ent#k he"&(iderin/ %ang da$at "ere(a$ "a(#k ke dala" k&rnea/ "en%e!a!kan k&rnea !er1arna k#ning dan di(e!#t he"&(ider&(i( ata# i"!i!i(i& k&rnea. 2adi $en%#lit %ang har#( di$erhatikan $ada hi.e"a adalah 4 gla# &"a (ek#nder/ #'eiti( dan he"&(ider&(i( ata# i"!i!i(i& k&rnea. Hi.e"a da$at (edikit da$at $#la !an%ak. Bila (edikit keta)a"an $englihatan "#ngkin "a(ih !aik dan tekanan intra&k#ler n&r"al. Perdarahan %ang "engi(i (etengah !ilik "ata de$an/ da$at "en%e!a!kan gangg#an 'i(#( dan kenaikan tekanan intra&k#ler/ (ehingga "ata tera(a (akit &leh gla#k&"an%a. 2ika hi.e"an%a "engi(i (el#r#h !ilik "ata de$an ra(a (akit !erta"!ah dan 'i(#( le!ih "en#r#n lagi/ karena tekanan intra&k#lern%a !erta"!ah $#la. Peng&!atan4 Har#( "a(#k r#"ah (akit. I(tirahat dite"$at tid#r dengan ele'a(i ke$ala 7, 6 ;+ dera)at. *e$ala di.ik(a(i dengan !antal $a(ir diked#a (i(i/ (#$a%a tak !ergerak. *eadaan ini har#( di$ertahankan "ini"al + hari. Pada anak5anak "#ngkin har#( diikat tangan dan kakin%a dite"$at tid#r. *ed#a "ata dit#t#$/ ata# da$at $#la "ata %ang (akit (a)a %ang dit#t#$. Beri (ale$ "ata/ k&ag#lan(ia. Bila teri(i darah (egar/ !erikan anti.i!rin&litik/ (#$a%a !ek#an darah tak terlal# e$at di(era$/ #nt#k "e"!eri ke(e"$atan $e"!#l#h darah "en%e"!#h/ (#$a%a tak ter)adi $erdarahan (ek#nder. Pe"!eriann%a tak !&leh "ele1ati 1 "ingg#/ karena da$at "enggangg# aliran h#"&r aH#&(/ "eni"!#lkan gla# &"a dan i"!i!i(i& k&rnea. Da$at di!erikan ; kali 0+, "g tran(a"i a id. 9ela"a dira1at %ang $erl# di$ehatikan adlah hi.e"a $en#h ata# tidak/ tekanan intra&k#ler naik

ata# tidak/ .#nd#( terlihat ata# tidak.Hi.e"a %ang $en#h dengan kenaika intra &k#ler/ $erl# $e"!erian dia"&?/ gli(erin %ang har#( dinilai dala" 0; )a". 2ika tekanan intra&k#ler teta$ tinggi ata# t#r#n/ teta$i teta$ diata( n&r"al/ dilak#kan $ara(ente(e. 2ika tekanan "en)adi n&r"al/ dia"&? teta$ di!erikan dan dinilai (etia$ hari. Bila tekanan ini teta$ n&r"al dan darah "a(ih terda$at (a"$ai hari ke + 6 D/dilak#kan $ara(ente(e. Bila terda$at gla#k&"a %ang tak da$at dik&nt&l dengan ara diata(/ "aka dilak#kan iridenklei(i(/ dengan "er&!ek iri(/ %ang ke"#dian di(eli$kan diantara in(i(i k&rne& (kleral/ (ehingga $#$il ta"$ak (e!agai l#!ang k#n i %ang ter!alik. E. Iri( 1. Irid&$legi Mer#$akan kel#"$#han &t&t (.inter $#$il (ehingga $#$il "en)adi "idria(i(. Irid&$legi ini da$at !erlang(#ng !e!era$a hari (a"$ai !e!era$a "ingg#. Peng&!atan (e!aikn%a i(tirahat #nt#k "en egah ter)adi kelelahan (.inter dan $e"!erian r&!&ran(ia. 0. Irid&diali(i( Mer#$akan r&!ekan $ada akar iri(/ (ehingga $#$il agak ke$inggir letakn%a/ $ada $e"erik(aan !ia(a teerda$at 1arna gela$ (elain $ada $#$il/ teta$i )#ga $ada da(ar iri( te"$at irid&diali(a. Pada $e"eri(aan &.tal"&(k&$ terda$at 1arna "erah $ada $#$il dan )#ga $ada te"$at irid&diali(a/ %ang "er#$akan re.lek .#nd#(.Peng&!atan da$at di &!a dengan "idriatika/ (ehingga $#$il "en)adi le!ar dan "enekan $ada akarn%a. I(tirahat

dite"$at tid#r. Mata dit#t#$. Bila "eni"!#lkan di$l&$ia/ dilak#kan re$&(i(i/ di"ana iri( dikaitkan $ada ( lera. >. P#$il 1. Midria(i( Di(e!a!kan iri&d&$legi/ aki!at $are(e (era!#t (ara. %ang "eng#r#( &t&t (.ingter $#$il. Irid&$legi ini da$at ter)adi te"$&rer 0 6 7 "ingg#/ da$at )#ga $er"anen/ tergant#ng adan%a $are(e ata# $arali(e dari &t&t ter(e!#t. Dala" 1akt# ini "ata tera(a (ila#. Peng&!atan (e!aikn%a i(tirahat #nt#k "en egah ter)adi kelelahan (.ingter dan $e"!erian r&!&ran(ia. =. Len(a 1. Di(l&ka(i Len(a Di(l&ka(i len(a ter)adi karena r#$t#ra dari 3&n#la 3inni. Da$at (e!agian ((#!l#k(a(i)/ da$at $#la t&tal (l#k(a(i). Le$a(n%a da$at kede$an da$at $#la ke !elakang. Bila tak "eni"!#lkan $en%#lit gla# &"a ata# #'eiti(/ di!iarkan (a)a/ dengan "e"!eri k&rek(i keadaan re.rak(in%a. Bar# dilak#kan ek(trak(i len(a !ila ke"#dian ti"!#l $en%#lit gla# &"a/ #'eiti( dan katarak/ (etelah gla# &"a dan #'eiti(n%a diredakan dah#l#. 0. *atarak Tra#"atika *atarak ini ti"!#l karena gangg#an n#tri(i. Ada "a a"5"a a" katarak tra#"atika %ait# '&(i#( ring/ !er!ent#k r&(et(!intang)/ dengan ka$(#la len(a %ang keri$#t. Peng&!atan

tergant#ng (aat ter)adin%a. Bila ter)adi $ada anak (e!aikn%a di$erti"!angkan akan ke"#ngkinan ter)adin%a a"!li&$ia. Unt#k "en egah a"!li&$ia da$at di$a(ang len(a intra&k#ler $ri"er ata# (ek#nder. Pada katarak tra#"a !ila tidak ter)adi $en%#lit da$at dit#ngg# (a"$ai "ata "en)adi tenang. Bila ter)adi $en%#lit (e$erti gla# &"a/ #'eiti( dan lai (e!again%a "aka (egera dilak#kan ek(trak(i len(a. H. Badan *a a 1. Perdarahan Badan *a a Darah !era(al dari !adan (iliar/ k&r&id dan retina. *arenan%a !ila terda$at $erdarahan didala" !adan ka a/ (e!aikn%a dilak#kan $e"erik(aan #ltra(&n&gra.i/ #nt#k "engetah#i keadaan di!agian $&(teri&r "ata. Peng&!atan da$at di!erikan k&ag#lan(ia $er &ral ata# $arenteral di(a"$ing i(tirahat di te"$at tid#r. Tindakan &$erati. 'itrekt&"i/ !ar# dilak#kan !ila (etelah @ !#lan dilak#kan $eng&!atan/ "a(ih terda$at keker#han/ #nt#k "e"$er!aiki ta)a" $englihatan. I. Retina 1. Ede"a Retina Ede"a retina !ia(an%a didaerah $&l#( $&(teri&r dekat "a #la ata# di $eri.er. Ta"$ak retina dila$i(i (#(#. Bila ter)adi di "a #la/ 'i(#( (entral tergangg# dengan (k&t&"a (entrali(. Dengan i(tirahat/ ede"a da$at di(era$ dan re.lek( .&'ea ta"$ak ke"!ali. Unt#k "e"$er e$at $en%era$an da$at di(#ntikkan k&rti(&n (#!k&n)#ngti'a ,/+ 0 kali (e"ingg#.

0. R#$t#ra Retina R&!ekan $ada retina "en%e!a!kan a!la(i retina R retinal deta h"ent. U"#"n%a r&!ekan !er#$a h#r#. < dida$atkan di daerah te"$&ral ata(. Melal#i r&!ekan ini/ airan !adan ka a "a(#k ke elah $&ten(ial di antara (el e$itel $ig"en dan la$i(an !atang dan ker# #t/ (ehingga 'i(#( da$at "en#r#n/ la$ang $andang "enge il/ %ang (ering !erakhir ke!#taan/ !ila terda$at a!la(i t&tal. Peng&!atan har#( dilak#kan (egera/ di"ana $rin(i$n%a dilak#kan $engel#aran airan (#!retina/ k&ag#la(i r#$t#ra dengan diater"i. 7. Perdarahan Retina Da$at ti"!#l !ila tra#"a t#"$#l "en%e!a!kan $e ahn%a $e"!#l#h darah. Bent#k $erdarahan tergant#ng l&kali(a(in%a. Bila terda$at dila$i(an (era!#t (ara. ta"$ak (e!agai !#l# a%a"/ !ila ta"$ak le!ih kel#ar ta"$ak (e!agai !er ak %ang !er!ata( tega(/ $erdarahan di de$an retina "e"$#n%ai $er"#kaan %ang datar di !agian ata( dan e"!#ng di !agian !a1ah. Darahn%a da$at $#la "a(#k ke !adan ka a. Penderita "engel#h terda$at !a%angan5!a%angan hita" di la$angan $englihatann%a/ kala# !an%ak "a(#k kedala" !adan ka a da$at "en#t#$ )alann%a aha%a/ (ehingga 'i(#( tergangg#. Peng&!atan dengan i(tirahat di te"$at tid#r/ i(tirahat "ata/ di !eri k&ag#lan(ia/ !ila "a(#k ke !adan ka a di&!ati (e!agai $erdarahan !adan ka a. 2. 9klera

1. R&!ekan 9klera *ala# r&!ekann%a ke il/ (ekitar r&!ekan didiater"i dan r&!ekann%a di)ahit. Pada r&!ekan %ang !e(ar le!ih !aik dilak#kan en#klea(i !#l!i/ #nt#k hindarkan &.tal"ia (i"$atika. R&!ekan ini !ia(an%a terletak di !agian ata(. *. Ner'#( O$tik#( 1. A'#l(i Pa$il (ara. O$tik Pada tra#"a t#"$#l da$at ter)adi (ara. &$tik terle$a( dari $angkaln%a di dala" !&la "ata. *eadaan ini akan "engaki!atkan t#r#nn%a ta)a" $englihatan %ang !erat dan (ering !erakhir dengan ke!#taan.Penderita ini $erl# dinilai kelainan .#ng(i retina dan (ara. &$tikn%a. 0. O$tik Ne#r&$ati Tra#"atik Tra#"a t#"$#l da$at "engaki!atkan k&"$re(i $ada (ara. &$tik/ de"ikian $#la $erdarahan dan ede"a (ekitar (ara. &$tik. Penglihatan akan !erk#rang (etelah edera "ata. Terda$at reak(i de.ek a.eren $#$il tan$a adan%a kelainan n%ata $ada retina. Tanda lain %ang da$at dite"#kan adalah gangg#an $englihatan 1arna dan la$angan $andang. Pa$il (ara. &$tik da$at n&r"al dala" !e!era$a "ingg# (e!el#" "en)adi $# at. Peng&!atan adalah dengan "era1at $enderita $ada 1akt# ak#t dengan "e"!eri (ter&id. Bila $englihatan "e"!#r#k (etelah (ter&id "aka $erl# di$erti"!angkan #nt#k $e"!edahan.

*. En&.tal"#( Di(e!a!kan r&!ekan !e(ar $ada ka$(#la ten&n %ang "en%el#!#ngi !&la "ata di l#ar ( lera ata# di(e!a!kan .rakt#ra da(ar &r!ita. Oleh karena it# har#( di!#at .&t& r&ntgen dari t#lang tengk&rak. 9eringkali en&.tal"#( tidak terlihat (ela"a "a(ih terda$at ede"a. =e)alan%a 4 $enderita "era(a (akit/ "#al/ terda$at di$l&$i $ada $ergerakan "ata keata( dan ke !a1ah. 9ara. in.ra &r!ita (ering r#(ak dan $enderita "engel#h ane(the(ia $ada kel&$ak "ata ata( dan ginggi'a. Peng&!atan 4 &$era(i/ di"ana da(ar &r!ita di)e"!atani dengan gra.t t#lang kartilag& ata# !adan al&$la(tik. L. Ek(&.tal"&( Bia(an%a di(e!a!kan $erdarahan retr&!#l!er !era(al dari A. O.tal"ika !e(erta a!ang5 a!angn%a. Dengan i(tirahat di te"$at tid#r $erdarahan di(era$ ke"!ali/ )#ga di!er k&ag#lan(ia. Bila ek(&.tal"#( di(ertai $#l(a(i dan (&#..le(/ !erarti ada ane#ri("a antara arteri kar&ti( interna dan (in#( ka'ern&(#(. Peng&!atan 4 $engikatan $ada a. kar&ti( (i(i %ang (a"a. II. TRAUMA ME*ANI* TA2AM Pada tra#"a "ekanik ta)a" ada !aikn%a di!eri ane(te(i l&kal/ (#$a%a $e"erik(aan da$at dilak#kan dengan teliti dan $ada l#ka5l#ka %ang he!at/ %ang da$at "eni"!#lkan $r&la$( dari i(i !&la "ata. 9er#" antitetan#( har#( di!erikan $ada (etia$ l#ka aki!at !enda ta)a".

A. Pal$e!ra *ala# $inggiran $al$e!ra l#ka dan tak di$er!aiki/ da$at "eni"!#lkan k&l&!&"a $al$e!ra ak1i(ita. Bila !e(ar da$at aki!atkan ker#(akan k&rnea &leh karena "ata tak da$at "en#t#$ dengan (e"$#rna. Oleh karena it# tindakan har#( dilak#kan (e e$atn%a. *ala# tidak k&t&r da$at dit#ngg# (a"$ai 0; )a". Pada tindakan ter(e!#t har#( di$er!aiki k&ntin#ita( "arg& $al$e!ra dan ked#d#kan !#l# "ata. 2angan (a"$ai "eni"!#lkan trikia(i(. Bila r&!ekan "engenai "arg& in.eri&r !agian na(al/ da$at "e"&t&ng kanalik#li lakri"al in.eri&r/ (ehingga air "ata tak da$at "elal#i )alan %ang (ehar#(n%a dan "engaki!atkan e$i.&ra. Rekanali(a(i da$at diker)akan (e e$atn%a/ !ila dit#ngg# 1 60 hari (#kar #nt#k "en ari #)#ng5#)#nng kanalik#li ter(e!#t. B. *&n)#ngti'a 1. Perdarahan Penatalak(anaan (a"a dengan r#da$ak(a "ata "ekani( t#"$#l. 0. R&!ekan Bila k#rang dari 1 " tidak di)ahit/ di!erikan ane(te(i l&kal. Bila le!ih dari 1 " di)ahit denga !enang #t g#t ata# (#tera !er)arak ,/+ " antara tia$5tia$ )ahitan. Di!erikan anti!i&tika l&kal (ela" + hari dan !e!at "ata #nt#k 1 5 0 hari. C. *&rnea 1. Er&(i *&rnea

Penatalak(anaan (e$erti r#da$ak(a t#"$#l. 0. L#ka Te"!#( *&rnea Dari ana"ne(a dida$atkan tera!a n%eri/ e$i.&ra/ $h&t&.&!i dan !le.ar&($a("e. Pada $e"erik(aan dida$at te( .l#&re( ein (I). Peng&!atan4 tan$a "engingat )arak 1akt# antara ke elakaan dan $e"erik(aan/ tia$ l#ka ter!#ka k&rnea %ang "a(ih "en#n)#kkan tanda5tanda adan%a ke!& &ran har#( di#(ahakan di)ahit. 2aringa intra&k#ler %ang kel#ar dari l#ka/ "i((al4 !adan ka a/ $r&la$ iri( (e!aikn%a di$&t&ng (e!el#" l#ka di)ahit. 2anganlah (ekali5kali di"a(#kkan dala" !&la"ata. 2ahitan k&rnea dilak#kan (e ara la"ellar #nt#k "enghindari ter)adin%a .i(tel "elal#i !eka( )ahitan. L#ka (e(#dah di)ahit da$at dit#t#$ le"!aran k&n)#ngti'a %ang terdekat. Tindakan ini da$at diangga$ da$at "e"$er e$at e$iteliali(a(i. Di!erikan anti!i&tika l&kal dala" !ent#k (ale$/ tete( ata# (#!k&n)#ngti'a. Atr&$in tete( ,/+ 6 1- tia$ hari. D&(i( dik#rangi !ila $#$il (#dah #k#$ le!ar. Bila ada tanda5tanda gla# &"a (ek#nder da$at di!erikan ta!let. Analgetik/ antiin.la"a(i/ k&ag#la(i da$at di!erika !ila $erl#. 7. Ulk#( *&rnea 9e!agian !e(ar di(e!a!kan &leh tra#"a %ang "engala"i in.ek(i (ek#nder. Dari ana"ne(a tera!a n%eri/ e$i.&ra/ $h&t&.&!i/ dan !le.ar&($a("e. Dari $e"erik(aan na"$ak k&rnea %ang ede"a dan ker#h dan te( .l#re( ein (I). Peng&!atan da$at di!erikan anti!i&tika l&kal tete(/ (ale$ ata# (#!k&n)#nti'a/ ( ra$ing ata# $e"!er(ihan )aringan nekr&tik (e ara hati5hati !agian dari #lk#( %ang na"$ak k&t&r/ a$lika(i $ana(/ r%& tera$i.

D. 9klera 1. L#ka Ter!#ka ata# Te"!#( L#ka ini leka( tert#t#$ &leh k&n)#ngti'a (ehingga kadang (#kar diketah#i. L#ka te"!#( ( lera har#( di$erti"!angkan a$a!ila di!a1ah k&n)#ngti'a na"$ak )aringan hita" (k&r&id). Peng&!atan4 (a"a dengan l#ka te"!#( $ada k&rnea. Bila l#ka (angat !e(ar dan dirag#kan !ah1a "ata ter(e!#t "a(ih da$at !er.#ng(i #nt#k "elihat/ "aka (e!aikn%a dien#klea(i #nt#k "enghindarkan ti"!#ln%a &.tal"ia (i"$atika $ada "ata %ang (ehat. E. Badan 9iliar 1. L#ka $ada Badan 9iliar L#ka di(ini "e"$#n%ai $r&gn&(i( %ang !#r#k/ karena ke"#ngkinan ter!e(ar da$at "eni"!#lkan end&.tal"iti(/ $an&.tal"iti(/ %ang da$at !erakhir dengan $ti(i( !#l!i $ada "ata %ang terkena tra#"a/ (edang $ada "ata %ang (ehat da$at ti"!#l &.tal"ia (i"$atika. Oleh karena it# !ila l#kan%a !e(ar/ di(ertai $r&la$( i(i !&la "ata (ehingga "ata "#ngkin tak da$at "elihat lagi/ (e!aikn%a dilak#kan en#klea(i !#l!i (#$a%a "ata %ang (ehat "a(ih teta$ !aik. >. Bilik Mata De$an Penatalak(anaan (a"a denga tra#"a t#"$#l.

=. Iri( 1. Iriti( 9ering aki!at dari tra#"a. Dari ana"ne(e dida$atkan kel#han n%eri/ e$i.&ra/ $h&t&.&!i/ dan !le.ar&($a("e. Dari $e"erik(aan dida$atkan $#$il "i&(i(/ re.lek $#$il "en#r#n dan (inekia $&(teri&r. Peng&!atan da$at di!erikan Atr&$in tete( ,/+ 6 1- 1 5 0 kali (ela"a (inekia !el#" le$a( dan anti!i&tika. Di!erikan dia"&? !ila ada k&"$lika(i gla#k&"a. H. Len(a 1. Di(l&ka(i Len(a Penatalak(anaan (a"a dengan tra#"a "ekanik t#"$#l. 0. *atarak Penatalak(anaan (a"a denga tra#"a "ekanik t#"$#l. I. 9eg"en P&(teri&r Penatalak(anaan (a"a denga tra#"a "ekanik t#"$#l. 2. L#ka dengan Benda A(ing (C&r$#( Alien#") Pe"erik(aan %ang teliti (e ara (i(ti"ati( (angat di$erl#kan #nt#k da$at "enent#kan adan%a/ "a a"n%a/ l&kali(a(i dari !enda ter(e!#t. 1. Ana"ne(e 4

Ter#ta"a $ada $enderita %ang !eker)a di $er#(ahaan/ di"ana !enda l&ga" "e"egang $eranan. Har#( ditan%akan a$a $eker)aann%a dan !enda a(ing a$akah kiran%a %ang "a(#k ke dala" "ata. 0. Pe"erik(aan 4 Benda a(ing ter(e!#t har#( di ari (e ara teliti "ae"akai $enerangan %ang #k#$ "#lai dari $al$e!ra/ k&n)#ngti'a/ .&rni?i(/ k&rnea/ !ilik "ata de$an.Bila "#ngkin !enda ter(e!#t !erada dala" len(a/ !adan ka a di"an $erl# $e"erik(aan ta"!ahan !er#$a .#nd#(k&$i/ .&t& r&ntgen/ #ltra(&n&gra.i/ $e"eri(aan dengan "agnet/ dan &r&nal CT 9 an. MRI "er#$akan k&ntra indika(i #nt#k !enda l&ga" %ang "engand#ng "agnet. Benda a(ing %ang da$at "a(#k ke dala" "ata di!agi dala" !e!era$a kel&"$&k4 1. Benda l&ga"/ (e$erti e"a(/ $erak/ $latina/ ti"ah hita"/ !e(i te"!aga. Ter!agi "en)adi !enda l&ga" "agnit dan !#kan "agnit. 0. Benda !#kan l&ga"/ (e$erti !at#/ ka a/ !ahan t#"!#h5t#"!#han/ !ahan $akaian. 7. Benda inert/ %ait# !enda %ang ter!#at dari !ahan5!ahan %ang tidak "eni"!#lkan reak(i )aringan "ata/ kala# ter)adi reak(i$#n han%a ringan (a)a dan tidak "enggangg# .#ng(i "ata. C&nt&h4 e"a(/ $latina !at#/ ka a/ dan $&r(elin. ;. Benda reakti. 4 terdiri dari !enda5!enda %ang da$at "eni"!#lkan reak(i )aringan "ata (ehingga "enggangg# .#ng(i "ata. C&nt&h 4 ti"ah hita"/ (eng/ nikel/ al#"ini#"/ te"!aga/ !#l# #lat. Peng&!atan %ait# dengan "engel#arkan !enda a(ing ter(e!#t. Bila l&kali(a(i di $al$e!ra dan k&n)#ngti'a/ k&rnea "aka dengan "#dah da$at dile$a(kan (etelah $e"!erian ane(te(i l&kal.Unt#k "engel#arkan $erl# ka$a( lidi ata# )ar#" (#ntik t#"$#l ata# ta)a".Arah

$enga"!ilan adalah dari tengah ke te$i.Bila !enda !er(i.at "agnetik "aka da$at dikel#arkan dengan "agnet $&rta!le ata# giant "agnet. *e"#dian di!eri anti!i&tika l&kal/ (ikl&$legik dan "ata di!e!at. Pe ahan !e(i %an terletak di iri(/ da$at dikel#arkan dengan di!#at in(i(i di li"!#(/ "elal#i l#ka ini #)a#ng dari "agnit di"a(#kkan #nt#k "enarik !enda ter(e!#t/ !ila tidak !erha(il da$at dilak#kan iridekt&"i dari iri( %ang "engand#ng !enda a(ing ter(e!#t. Pe ahan !e(i %ang terletak di dala" !ilik "ata de$an da$at dikel#arkan dengan "agnit $#la (e$erti $ada iri(. Bila letakn%a di len(a )#ga da$at ditarik denga "agnit/ (e(#dah di!#at (a%atan di li"!#( k&rnea/ )ika tidak !erha(il da$at dilak#kan $engel#aran len(a denga ara ek(trak(i linier $ada &rang "#da dan ek(trak(i ek(tra ka$(#ler ata# intraka$(#ler $ada &rang %ang le!ih t#a. Bila l&kali(a(in%a di dala" !adan ka a da$at dilak#kan $engel#aran dengan "agnit rak(a(a/ (etelah di!#at (a%atan dari (kera. Bila tidak !erha(il ata# !enda a(ing it# tidak "agnetik da$at dikel#arkan dengan &$er(ai 'iterekt&"i. Bila !enda a(ing it# tidak da$at dia"!il har#( dilak#kan en#klea(i !#l!i #nt#k "en egah ti"!#ln%a &.tal"ia (i"$atika $ada "ata (e!elahn%a. PENUTUP 4 Tra#"a "ekanik "ata "er#$akan keadaan dar#rat "ata/ karena da$at ter)adi !er"a a"5 "a a" ker#(akan %ang !ila tidak (egera "enda$at $ert&l&ngan da$at "engaki!atkan $en#r#nan .#ng(i "ata ata# !erakhir dengan ke!#taan. Oleh karena it# alangkah !aikn%a kelak (e!agai d&kter #"#" )#ga 1a($ada akan aki!at r#da$ak(a ini dan (egera "enangg#langin%a/ "ana %ang da$at di&!ati (endiri dan "ana %ang har#( dir#)#k.

DA>TAR PU9TA*A Nana 8i)ana 4 Il"# Pen%akit Mata/ $$ 710 6 707 <a#ghn D et all 4 =eneral O$hthal"&l&g%/ Lange Medi al P#!li ati&n/ 1;th ed/ 1DCD/ $$ 7+@ 6 7@7 9idarta Il%a( 4 Il"# Pen%akit Mata/ >ak#lta( *ed&kteran Uni'er(ita( Ind&ne(ia/ 2akarta/ 0@@ 6 0:C Artikel Terkait4 P&(ting Le!ih Bar# P&(ting La"a Beranda 9$&n(&r Pengik#t Ar(i$

U 0,10 (::,) V 0,11 (0;:@) U 0+ De(e"!er 5 1 2an#ari (77@) U 1C De(e"!er 5 0+ De(e"!er (@0) U 11 De(e"!er 5 1C De(e"!er (:,) U ; De(e"!er 5 11 De(e"!er (::) U 0: N&'e"!er 5 ; De(e"!er (;,) U 0, N&'e"!er 5 0: N&'e"!er (@:) U 17 N&'e"!er 5 0, N&'e"!er (1DC) U @ N&'e"!er 5 17 N&'e"!er (1C:) U 7, Okt&!er 5 @ N&'e"!er (7;,) U 07 Okt&!er 5 7, Okt&!er (70) U 1@ Okt&!er 5 07 Okt&!er (1,D) U D Okt&!er 5 1@ Okt&!er (C,) U 0; 2#li 5 71 2#li (1) U 00 Mei 5 0D Mei (00) U 1+ Mei 5 00 Mei (@1) V 1, A$ril 5 1: A$ril (::) A(ke$ Maternita( Pa(ien A!&rt#( I"inen( *e$era1atan Maternita( A!&rt#( *e$era1ataan Maternita( Ante Natal Care A(ke$ Maternita( Pa(ien Dengan Hi$erten(i =ra'idar...

A(ke$ Pa(ien Dengan *anker O'ari#" A(ke$ Pa(ien Dengan *i(ta O'arii A(ke$ Maternita( Pada Ni.a( dan 9e ti& Cae(area A(ke$ Pa(ien Dengan I!# Per(alinan N&r"al A(ke$ Maternita( Pa(ien Pla enta Pre'ia A(ke$ Pada Pa(ien P&(t Part#" A(ke$ Pada Pa(ien Dengan Pre dan P&(t 9e ti& Cae(a... A(ke$ Maternita( Pada Pa(ien Dengan P&(t Part#" >i... A(ke$ Pa(ien Dengan Pre Ekla"$(ia A(ke$ Pa(ien 9er&tin#(L *eha"ilan P&(t Mat#r dan *... A(ke$ 9er&tin#( dan 9e ti& ae(area 9 A(ke$ Pa(ien Dengan Tra#"a Th&ra?/ Pne#"&th&ra?JHe... A(ke$ Pada Pa(ien Tra#"a Mekanik Mata A(ke$ Pa(ien Dengan Tra#"a Mata A(ke$ Pa(ien Dengan Tra#"a Dada A(ke$ Pada Pa(ien Tetan#( Inter'en(i *lien Dengan 9%&k A(ke$ Pada Pa(ien Dengan T&n(iliti( Ak#tL T&n(ilek... A(ke$ Pa(ien 9%&k A(ke$ Pa(ien T#!erk#l&(i( Par# Dengan Atelekta(i( A(ke$ T#!er #l&(i( Par# Dengan E.#(i Ple#ra A(ke$ Pa(ien T#!er #l&(i( Par# dan He"a$t&e

A(ke$ Pada Pa(ien T#"&r OtakL T#"&r Intrakranial A(ke$ T#"&r Par#/ *ar(in&"a Br&nk&genik A(ke$ Pa(ien <ari(e( Tr&n al dan <ari(e( Retik#lar... A(ke$ Pada Pa(ien Dengan <entila(i Mekanik/ <entil... A(ke$ Pada Pa(ien Dengan Pne#"&nia A(ke$ Pa(ien Penderita C<P/ *ateteri(a(i <ena 9ent... A(ke$ Pa(ien Dengan Pe"akaian *ateter C<P A(ke$ Pa(ien Dengan Pen%akit 2ant#ng *&r&ner A(ke$ Pada Pa(ien Perit&niti( A(ke$ Pada Pa(ien Pne#"&nia dan =agal Na.a( A(ke$ Pada Pa(ien P&li$ Hid#ng A(ke$ Pada Pa(ien P&(t O$era(i Tre$ana(i Indika(i ... A(ke$ Pa(ien 9ir&(i( He$ati( dan He"ate"e(i( Melen... Inter'en(i *lien Dengan 9h& k A(ke$ Pa(ien Dengan 9in#(iti( A(ke$ Pa(ien 9ten&(i( Mitral A(ke$ 9tr&ke He"&ragi L C'a Bleeding A(ke$ Pa(ien Pa%ah 2ant#ng/ Ode" Par# dan =agal Na... A(ke$ Pada Pa(ien =agal Na.a(L Bant#an <entila(i M... A(ke$ Pa(ien =a(triti( dan He"at"e(i( Melena A(ke$ Pa(ien Dengan =la#k&"a A(ke$ Pa(ien Dengan Hi' Aid(

A(ke$ Pada Pa(ien Dengan *ardi&"i&$ati A(ke$ Pa(ien Dengan *atarak A(ke$ Pa(ien *et&a id&(i( Dia!ete( A(ke$ Pa(ien Dengan La$ar&t&"i A(ke$ Pada Pa(ien Li".&"a N&n H&dgkin A(ke$ Pada Pa(ien Dengan Pen%akit Ma(t&iditi( A(ke$ Pada Pa(ien Meningiti( A(ke$ Pa(ien Otiti( Media *r&nik A(ke$ Pa(ien Otiti( Media 9#$#rati. *r&nik Maligna... A(ke$ =a1at Dar#rat Pa(ien Pa%ah 2ant#ng/ Ode" Par... A(ke$ Pada Pa(ien A!(e( Par# A(ke$ Ard(L Ad#lt Re($irat&r% Di(tre(( 9%ndr&"e/ P... A(ke$ Pa(ien Ak#t Mi& ard In.ark A(ke$ Benigna Pr&(tat Hi$er$la(iaL !$h A(ke$ Pada Pa(ien Br&nkiekta(i( A(ke$ Pa(ien Cidera *e$ala A(ke$ Medikal Bedah Pada Pa(ien Cedera *e$ala A(ke$ Pa(ien >rakt#r Cer'i ali( *e$era1atan 2i1a Tera$i *el#arga4 >a"il% Inter'ent... A(ke$ 2i1a Retarda(i MentalL *e a atan Mental A(ke$ 2i1a Per#!ahan I(i PikirL 8aha" A(ke$ 2i1a Pa(ien =angg#an Ala" Pera(aan Mania

*e$era1atan 2i1aL B#n#h Diri dan De$re(i A(ke$ 2i1a =angg#an *&n(e$ DiriL Harga Diri Rendah... Menga$a Re"a)a B#n#h DiriQ A(ke$ 2i1a Pa(ien Perilak# B#n#h Diri A(ke$ 2i1a Pa(ien Perilak# *ekera(an 9indr&"a Otak Organik *arena E$ile$(i a(ke$ )i1a $a(ien (ki3&.renia katat&nik U 0, Maret 5 0: Maret (D) U 17 Maret 5 0, Maret (0D) U @ Maret 5 17 Maret (0,) U 0: >e!r#ari 5 @ Maret (1D) U 0, >e!r#ari 5 0: >e!r#ari (+) U 17 >e!r#ari 5 0, >e!r#ari (1,) U @ >e!r#ari 5 17 >e!r#ari (1,0) U 7, 2an#ari 5 @ >e!r#ari (10;) U 07 2an#ari 5 7, 2an#ari (@,) U 1@ 2an#ari 5 07 2an#ari (10+) U D 2an#ari 5 1@ 2an#ari (1;;) U 0 2an#ari 5 D 2an#ari (:,) U 0,1, (1;0) U 0,,D (1,) Da.tar

On The 9$&t Cara Me"!a a Pikiran Pa(angan &3anW( !l&g D&1nl&ad On e U$&n A Ti"e In 9e&#l (0,,C) A9UHAN *EPERA8ATAN *anker Pa%#dara *ian Mengan a" *ita >ree Bl&gger Te"$late( 2a k(&n'ille the"e !l&gger M&'ie and 9&.t1are Re'ie1 9&.t1are Ner& Ba kItU$ dan B#rn 1.0.1: >ree D&1nl&ad Dri'er 9&.t1are Net1&rk L&&kO#t Ad"ini(trat&r Pr&.e((i&nal '7.;.1 9&.t1are Health >a"il% And >itne(( Childh&&d O!e(it% 5 >a"il% Dan e O.. >#ndrai(er E'ent Dri'er >ree1are

Printer Can&n 9erie( Pera1at *ita >i(i&l&gi *eha"ilan *#"$#lan A(#han *e$era1atan *elainan Men(tr#a(i 9#(ter 5 9#(ter B&% Bl&gW( Child!irth Ed# ati&n Prenatal Cla(( A(ke$ DI9LO*A9I X 9UBLU*9A9I R&hi"in Bl&gW( A(#han *e$era1atan HI< 5 AID9 *e$era1atan E.#(i Ple#ra N#r(ing A ade"% A(ke$ Pada Pa(ien Li".&"a N&n H&dgkin

A(ke$ Anak UPANA5UPANA NAN= DAPAT DILA*U*AN UNTU* MEN=ATA9I *E9ULITAN A(ke$ 2i1a A(#han *e$era1atan Diare A(ke$ Maternita(/ 2i1a/ Anak/ Medikal Bedah dll A(#han *e$era1atan Pa(ien =agal Na.a( U)ang Bl&gW( A(#han *e$era1atan Arit"ia 2ant#ng N#r( Bl&g A(#han *e$era1atan Pa(ien =agal Na.a( A(ke$ ICU dan *=D A(#han *e$era1atan Angina Pekt&ri( Pera1at Online I"#ni(a(i Bl&g K#l.i A(#han *e$era1atan >rakt#r Cer'i ali( A(#han *e$era1atan Bat# E"$ed#

La$&ran Pera1at A(#han *e$era1atan He$atiti( Bl&gW( Eddie Hi$ere"e(i( =ra'idar#" Mantri 5 9#(ter A(#han *e$era1atan *LIEN dengan ARD9 (Ad#lt Re($irat&r% Di(tre(( 9%ndr&"e) Pre A #t J P&(t A #t Care Pera1at NgeBl&gW( A(ke$ Ch&lelithia(i(L Bat# E"$ed# O3anW( Bl&g A(#han *e$era1atan Ba(ali&"a Na(&la!ial 9ini(tra Unik5#nik 1, Air Ter)#n Terindah di D#nia Learning !% d&ing D%na"i <ie1( .&r Reader( 5 9&l#(i Ak(e( Bl&g dengan *&nek(i Le"&t

>ree D&1nl&ad M&'ie( Ar"&red 0,,D *#"$#lan 9kri$(i Lengka$ =rati( Me"!a a Ulang *&n(e$ Per1alian Dala" Per($ekti. M&ha""ed Ark&#n (Aga"a I(la") Ca"$#ran dan *#"$#lan Bl&g Aneh Bin A)ai!/ Padi Tak Ter(ent#h Lahar Da.tar !l&g BLI Tak 9alahkan Per(i$#ra 2#( Bl&g Helik&$ter Ber#k#ran *&tak R&k&k a(#han ke$era1atan (a(ke$) $ada klien dengan $en%akit4dala" /!edah/anak/ke!idanan/ga1at dar#rat/i #/"edi al !edah dll adida( Y adida( ind&ne(ia Y !&la Y (e$at# Y .#t(al Y ka&( Y (andal Y di(k&n 5 Adida( Ind&ne(ia 9t&re k#"$#lana(ke$. &" *#"$#lan A(#han *e$era1atan dan Materi *e$era1atan *#"$#lan 9kri$(i Lengka$

C&$%right Z 0,11 A9UHAN *EPERA8ATAN Y P&1ered !% *#"$#lan A(ke$ De(ign !% 111.k#"$#lana(ke$. &"

Anda mungkin juga menyukai