Anda di halaman 1dari 4

Si e prshkruan Leksi Vini nj iftar zyrtar n Elbasan | Gazeta Metropol

LIFE STYLE VIP GOSIP KURIOZITETE HOROSKOPI MEDIA ANALIZA & KOMENTE

http://www.gazetametropol.com/si-e-pershkruan-leksi-vini-nje-iftar-zyrtar-ne-elbasan/
FORUM

Si e prshkruan Leksi Vini nj iftar zyrtar n Elbasan


Elbasani i bollkut, atje ku shijohej gjithka Guzhina e tradits s Elbasanit sht nj ndr krenarit e ktij qyteti t lasht q n fillim shekullin 19 do t cilsohej ndr qytetet m t pasura t Shqipris. N Elbasan jetohej mir dhe sidomos ushqimi ishte nj pjes e rndsishme pr t cilin elbasanasit kishin dobsi duke ndjekur me fanatizm kuzhinn turke me pak gatime t prcjella n koh brez pas brezi. Ende banort e ktij qyteti kujtojn me nostalgji. Aleks Josifi i njohur me emri Leksi Vini e ka prshkruar me bejte nj iftar t shtruar nga nj antar i paris s qytetit n vitet 30-t t shekullit 20-t. Vini ka prshkuar t gjith gjellrat dhe mblsirat q gatuanin elbasanasit n at periudh due prshkruar edhe shijen e tyre. Ai prshkruan mes vargjeve dhe artin e t gatuarit, specialistet i elbasanllinjve q e trashgojn brez pas brezi. Edhe pse nj Kuzhin e ndikimit turk, gatimet marrin vlera t veanta pasi disa prej tyre jan unike dhe gatuhen vetm n Elbasan. 1.Pitet/ ke Lush Pii jan me nm. orba/ frgohet me tlyn e jo me dhjm. 2.Ullinjt e regj/ me uthull e voj, t elin miden kur i fut n goj. 3.Dhe qoftet e yftarit/ jan me fm, t bme me ve , smbesin nr dhm. 4.Dhe paa/ gjell e mir q nuk t velit. Dhe tava me pestil/, me ynyr, nuk t mrzit. 5.Dhe qoftet me kos/ dhe peshku i frgu/, gjell t mira, t lehtapr tu lvdu. 6.Dhe mishi me pras/ dhe me spinaq/. Dhe tava me bamje/ t knaq. 7.Dhe pashaqoftet/ dhe vorbja me uthull/. Dhe mish i pjek me kos e me hudhr/.
1 of 4 19-Aug-13 1:02 PM

Si e prshkruan Leksi Vini nj iftar zyrtar n Elbasan | Gazeta Metropol

http://www.gazetametropol.com/si-e-pershkruan-leksi-vini-nje-iftar-zyrtar-ne-elbasan/

8.Kungulli i mush/, patllixhanat/ dhe mullza po ashtu/. Dhe bumari me speca Stamolli/, pr tu lvdu. 9.Dhe zorrt e pjekme/, me mli/, t lehta jan n ver, pr do njeri. 10.Dhe brozhollat/, dhe sallata/, nuk prjashtohet; Dhe djathi i njom/, e kakavall/ lavdrohet. 11.N da me b mish dashi me kos/. Gjel deti me dollm/, byrek koros/. 12.Keq nuk bhet nji spahi-byrek/, Laknuri me kos/, n furr, i mir, e i pjek. 13.sht nji mal i bukur mush me bor, kabuni me rrush t that/, ta shemsh me dor. 14. Dhe mishi me lakna/ q sht tue ardh. Dhe biba e pats, shum e mir me lng t bardh/. 15.Dhe joprakt me kos/, t mir jan. Dhe llahant q bhen me mish e me uthull/ t sha skan. 16.Dhe dhallturi/ derdhun n tlyn. Dhe ballakumet/, me revani/, t mira jan pr do njeri. 17.Dhe kadaifi me qumsh e me arra/ n goj njit, lum barku kur i ka prdit. 18.Dhe laknuri me qumsh/ me djath/ e me mish/, me spinaq/ e me t tjera, i mir ish.
2 of 4 19-Aug-13 1:02 PM

Si e prshkruan Leksi Vini nj iftar zyrtar n Elbasan | Gazeta Metropol

http://www.gazetametropol.com/si-e-pershkruan-leksi-vini-nje-iftar-zyrtar-ne-elbasan/

19.N da me b mish qingji-tav me kos/; I mir sht edhe me qep e me majdanos/. 20.sht nji gj q dridhet nr dur sht sultjashi/, me qumshtur/. 21.Lloj-lloj reeli/, dhe tollumat me kajmak/, nuk dun prtyp, shkojn vet n bark. 22.Kto dy sende q i ka barku ila, M mir: bakllavaja/, me gjyla/. 23.Mjaft m me kto gjell q na bn bejan, sht nji tas me hoshaf/ q i ngre njerzit n km. 24.Pastaj del kafja sade/ me pak sheqer, ku i thot njerzve: dilni n der ! -. 25.Pr kt yftar q na thirre, me kaq t mira plot: Daim! Qofsh der el dhe festofsh pr do mot ! Kush ishte Leksi Vini Leksi Vini, kshtu e kan njohur elbasanasit, Aleksandr Kostandin Josifin, njeriun q shkroi nj mal me dorshkrime dhe i la n arkivn e shtetit me shpresn se nj dit do t shrbenin dhe puna e tij si grumbullues I kngve, prrallave, gojdhnave, tradits zakonore t Elbasanit por edhe kngt apo poezit t shkruara nga vet ai nj dit do t kishin vler. Jeta e Leksi Vinit q njihet edhe si shkrues I disa kngve qytetare elbasanase ishte mjaft e uditshme. Drejtori i Muzeut etnografik dhe specialist i trashgimis kulturore n Elbasan, Kreshnik Belegu ka pasur fatin t shfletoj t gjith masn e madhe me dorshkrime. Ai tregon sesi prfunduan n muzeun etnografik dhe vlerat e padiskutueshme q gjenden brenda ktyre materialeve t shkruara n flet t ndryshme madje deri n letra cigaresh. Belegu thot se i gjith ky material krkon nj studim t detajuar. Aktualisht Drejtoria e Trashgimis kulturore ka arritur t botoj dy vllime nj prej t cilave anekdota, gojdhna e prralla dhe s fundi materialin mbi traditat zakonore n qytetin e Elbasanit. Tregu i Bezistanit ose tregu i bollkut Qyteti i Elbasanit fatmirsisht sht i ngulur n ekstremin lindor t fushs shum pjellore t lugins s Shkumbinit dhe fare pran zonave malore. Kjo i siguron popullsis s ktij qyteti shumllojshmri prodhimesh t freskta t fushs dhe t malit njkohsisht, pr nj periudh kohe gati gjithvjetore. Veanrisht n ditt e shtuna, nga malsit zbrisnin fshatart me karvane t ngarkuara plot e prplot dhe pazari furnizohej me mallra t ndryshm. Kshtu,
3 of 4 19-Aug-13 1:02 PM

Si e prshkruan Leksi Vini nj iftar zyrtar n Elbasan | Gazeta Metropol

http://www.gazetametropol.com/si-e-pershkruan-leksi-vini-nje-iftar-zyrtar-ne-elbasan/

nga ermenika vinin dardhat, mollt, gshtenjat, arrat, ftonjt si dhe materiale druri pr ndrtim; nga Shpati e Sulova vinin bulmetrat; nga Vra vinin ve t tjerave edhe mjalti e pekmezi; nga Gryka e Zaraniks vinin bulmeti, frutat, qymyr druri dhe n ver sillnin dbor t ruajtur n gropa n natyr q prdorej pr prodhimin e akullores (dundurma turqisht); nga Krraba sillnin duhanin, fiqt, perimet e sidomos rrushin e llojit t famshm jabixhak (fshati Trba); nga Mokrra vinin fasulet, arrat, rrushi e shum lloje bulmetrash si djathi, gjalpi, gjiza apo mjalti e leshi; nga Dumreja q konsiderohej edhe hambari i Elbasanit vinte duhani, orizi, drithi, leshi, shpendt, vezt etj. Perimet dhe fasulet e malsis s Shpatit, Shmilit dhe t Funarit jan ende t preferuara nga amvisat ktu. Ja si e prshkruan konsulli francez i Shkodrs Jasint Heckard n vitin 1857 pazarin e Elbasanit: Puna intensive ktu bhet t shtunn, sidomos kur moti sht i mir. Q t premten shihen gjindja t ken ardhur n qytet nga krahinat m t largta. N qendr t Sheshit t Bezistanit ndodhet edhe sot si nj dshmi e vjetr shatrvani rrethor me basenin e ndrtuar me pllaka guri, q mbushej me uj nga nj urg i vendosur n nj kolon t rrumbullakt guri dhe ku njerzia pasi freskoheshin me ujin e ftoht, shlodheshin nn hijen e Rrapit t Bezistanit (Monument Kulture) q ndodhet fare pran. Ndrsa n perndim t pazarit ndodhej edhe Hamami i Shabanajt (banjo me avull pr burra, tip allaturka) i cili ekziston edhe sot (Monument Kulture). N rrugn q lidhte Xhamin e Agait n pazar me vendin e quajtur Tri Urat (pran godins s PTT) ishin vendosur poart. Ata prodhonin dhe tregtonin en t ndryshme prej balte t pjekur si tava pr amvisat elbasanase q gatuanin gjellra t mrekullueshme, bucela, katruve dhe shtama pr uj, vorbe pr gatim, qypa pr ullinjt e regjur, ibrik, voza, xhama (nj lloj tave e thell) etj. Kupat, qypat edhe xhamat smaltoheshin nga brenda. N ditt e shtuna, pazari i Elbasanit shndrrohej n spektakl mahnits ku shumllojshmria e mallrave kombinohej natyrshm me kostumet magjepse kombtare q vishnin fshatart e zonave t ndryshme t cilt vinin pr t br pazar. Karakteristike ishte se bujqit e fshatit Balz tregtonin prve perimeve aq t preferuara, edhe shum lule natyrale si, disa varietete zymbylash, misirin disangjyrsh, menekshet, karakaftet, aroma e t cilave dukej sikur plotsonte kt kompozicion idilik.

4 of 4

19-Aug-13 1:02 PM