Anda di halaman 1dari 30

PRESENTASI KASUS INFARK MIOKARD AKUT

Dengan ST Elevasi I. IDENTITAS Nama Umur : Bp.T : 59 th

Jenis kelamin : Laki-laki. Alamat Agama Pekerjaan : Malanggaten Magelang : Islam : !asta

Tgl masuk " : #9 Juni #$%% II. ANAMNESIS (Autoanamnesis) a. &eluhan utama ). &eluhan tam)ahan *. "i!a'at Pen'akit sekarang : N'eri (a(a : Mual :

HMRS pasien mengeluhkan n'eri (a(a+ terasa seperti (itusuk (an (itimpa )en(a )erat. N'eri (irasakan (imulai (ari (a(a )agian tengah ti(ak menjalar ke leher (an lengan kiri. N'eri (i rasakan ,-$ menit k.nsisten. N'eri tim)ul ketika pasien istirahat+ setelah pulang (ari )epergian. &emu(ian pasien (i)a!a ke I/0 " U TI0A" MA/1LAN/. Batuk 2-3+ sesak 2-3+ makan 243 n.rmal+ minum 243 n.rmal+ BAB 243 n.rmal pa(at+ BA& 243 n.rmal jernih. (. "i!a'at pen'akit (ahulu "i!a'at pen'akit 'ang serupa "i!a'at pen'akit hipertensi "i!a'at pen'akit 0M "i!a'at alergi : 0isangkal : 0isangkal : ejak %5 tahun 'ang lalu : 0isangkal %

"i!a'at pen'akit jantung "i!a'at pen'akit hati "i!a'at pen'akit ginjal "i!a'at pen'akit gastr.intestinal "i!a'at trauma e. "i!a'at pen'akit keluarga "i!a'at pen'akit 'ang serupa "i!a'at pen'akit hipertensi "i!a'at pen'akit 0M "i!a'at pen'akit jantung "i!a'at pen'akit hati "i!a'at pen'akit gastr.intestinal III . PEMERIKSAAN FISIK Pemeriksaan tanggal #9 Juni #$%% &ea(aan umum &esa(aran Tan(a 7ital : 6ukup : 6.mp.s mentis : Tekanan (arah Na(i "espirasi uhu Berat )a(an Tinggi )a(an Pemeriksaan kepala Bentuk kepala "am)ut &ulit !ajah

: 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal

: 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal : 0isangkal

: %8$99$ mm:g : ;; <9menit : #$ <9menit : -5+# =6 : >5 &g : %>$ *m

: Mes.*hepal+ simetris : ?arna hitam keputihan+ ti(ak mu(ah r.nt.k+ ti(ak mu(ah (i*a)ut+ (istri)usi merata. : Lem)a)+ elastis

Mata Telinga :i(ung Mulut (an @aring Pemeriksaan leher Trakea &elenjar tir.i( &elenjar lnn JBP Pemeriksaan (a(a Pulm.

: &.njungti7a anemis 2-9-3+ sklera ikterik 2-9-3+ re@lek pupil 249 43+ e(ema palpe)ra 2-9-3+ pt.sis 2-9-3 : At.re 2-9-3+ (e@.rmitas 2-9-3+ n'eri tekan 2-9-3 : Na@as *uping hi(ung 2-9-3+ (e@.rmitas 2-9-3+ rin.re 2-9-3 : Bi)ir sian.sis 2-3+ tepi hiperemis 2-3+ )i)ir kering 2-3+ li(ah k.t.r 2-3+ trem.r 2-3+ ikterik 2-3+ hiperemis 2-3 : Trakea (itengah 243+ truma 2-3 : Ti(ak mem)esar : Ti(ak mem)esar+ n'eri 2-3 : Ti(ak meningkat

&anan 0epan Belakang Ins!e"si # Ins!e"si # - ikatrik 2-3 - ikatrik 2-3 - imetris - imetris - &etinggalan gerak - &etinggalan gerak 2-3 - "etraksi interk.stal 2-3 Pal!asi Ape<: BC ka D ki Pe$"usi - Apeks : .n.r - Me(ial : .n.r - Basal : .n.r 2-3 - "etraksi interk.stal 2-3 Pal!asi Ape<:BC ka D ki Pe$"usi - Apeks : .n.r - Me(ial : .n.r

&iri 0epan Ins!e"si # - ikatrik 2-3 - imetris - &etinggalan gerak 2-3 - "etraksi interk.stal 2-3 Pal!asi Ape<: B C ki Dka Pe$"usi - Apeks : s.n.r - Me(ia : .n.r Belakang Ins!e"si # - ikatrik 2-3 - imetris - &etinggalan gerak 2-3 - "etraksi interk.stal 2-3 Pal!asi Ape<:BC ki D ka Pe$"usi - Apeks : .n.r - Me(ial : .n.r - Basal : .n.r

Aus"ultasi - Besikuler - uara Tam)ahan ".nki 2-3 !heeEing 2-3 6.r

l - Basal : .n.r - Basal : .n.r Batas paru-hepar I6 IB LM6 (e<tra Aus"ultasi Aus"ultasi - 7esikuler - 7esikuler - uara Tam)ahan - uara Tam)ahan ".nki 2-3 ".nki 2-3 !heeEing 2-3 !heeEing 2-3

Aus"ultasi - 7esikuler - uara Tam)ahan ".nki 2-3 !heeEing 2-3

Inspeksi Palpasi Perkusi

: I*tus *.r(is ti(ak tampak : I*tus *.r(is tak tera)a pa(a I6 B-BI LM6 sinistra. : Batas 6.r -

Atas Ba!ah &iri Auskultasi Pemeriksaan a)(.men Inspeks Palpasi :

I6 III I6 B I6 B LM6 inistra

% , #+ reguler+ /all.p 2-3

: 0atar+ ti(ak le)ih tinggi (ari pa(a (a(a+ ti(ak a(a jejas+ 7enektasi 2-3 : NT 2-3 epigastrium+ 0e@ans Muskular 2-3 :epar ti(ak tera)a Lien ti(ak tera)a N'eri ket.k ginjal 2-3 Tes un(ulasi 2-3

Perkusi Auskultasi Pemeriksaan /enitalia Pemeriksaan ekstremitas: uperi.r In@eri.r

: T'mphani+ asites 2-3+ shi@ting (ullness 2-3 : BU 243 N :: U(em 2-9-3+ eritema palmaris 2-9-3+ ikterik 2-9-3 : U(em 2-9-3+ eritema palmaris 2-9-3+ ikterik 2-9-3

I%. PEMERIKSAAN &A'ORATORIUM Peme$i"saan () *an (+,, Nilai no$mal (male) Da$a- $utin %$+55 ?B6 8.; F %$.; 5+95 "B6 8.> F 5.% %5+% :/B %8 F %; 85+:6T 8# F 5# >>+; M6B >9 F 99 #5+8 M6: #> F -% -#+5 M6:6 -- F -> #>9 PLT %5$ F 85$ %8+$ "0?-6B %%.5 F %8.5 -9+# "0?- 0 -5 F 8> %%+5 P0? 9 F %%$+; MPB >.# F %%.% #>+8 P-L6" %5 F #5 $+$5 1AH $.$85 F $.88 Satuan %$-9uL %$59uL g9(L G @L pg g9(L %$-9(L G @L @L @L G %$-9(L 8

BA AH N1UTH LIMP:H MANAH 1AG BA AG N1UTG LIMP:G MANAG &10 I &10 II Kimia Da$a/0 Ureum 6reatinin &.lester.l Trigliseri(a /AT9A AT /PT9ALAT 6&-MB

$+$;+89 %+55 $+-# $+5 $+;$+8 %5+> -+$ #5-+5 -8+# %+85 #>$ -#> 59+9 %#+$ %59+-

$ F $.# %.; F ; $.9 F 5.# $.%5 F % #F8 $F% 5$ F >$ #5 F 8$ #F; $ F %5

%$-9(L %$-9(L %$-9(L %$-9(L G G G G G mm9jam mm9jam mg9(l mg9(l mg9(l mg9(l mg9(l U9L U9L U9L

%$$-#$$ %$ F 5$ $.5 F %.# J #$$ J #$$ J -; J 8# >-#8

%. PEMERIKSAAN EK. 0ari U/0 " U TI0A"

%II. KESIMPU&AN A. Anamnesis N'eri (a(a 'ang terasa panas seperti ter)akar. N'eri (irasakan (imulai (ari (a(a )agian tengah (an menjalar ke leher (an lengan kiri. N'eri (i rasakan ,-$ menit k.nsisten. N'eri tim)ul saat istirahat. &eluar keringat (ingin. "i!a'at lain : sering mer.k.k K % )ungkus r.k.k sehari. 5

B. Pemeriksaan Cisik &esimpulan temuan pemeriksaan @isik : 6.r (an Pulm. ()n

6. Pemeriksaan La).rat.rium &esimpulan temuan pemeriksaan la): &esimpulan temuan ra(i.l.gi: 0. Temuan gam)aran 1&/: %II. DIA.NOSIS 'ANDIN. %. Pen'akit jantung arteri.skler.tik #. Angina pekt.ris -. In@ark mi.kar( %III. DIA.NOSIS KER*A T1MI (engan :ipertensi - Leuk.sit.sis - /AT - *.r (an pulm. (alam )atas n.rmal - T ele7asi B%-B5

I/. TERAPI
a. N.n @armak.l.gi Be( "est "en(ah garam A# )ila sesak In@us 05G 4 heparin %$.$$$ IU #$ tpm I 0N -<%$ mg Aspilet %<% Peti(in kalau perlu 0iaEepam -<5 mg im7astatin $-$-% 5

). Carmak.l.gis

/. PRO.NOSIS -

6apt.pril #<5+5 mg Bis.pr.l.l % < 5 mg &et.r.la*

Baik (engan penatalaksanaan 'ang tepat

PEM'AHASAN

Pen'akit jantung k.r.ner merupakan kelainan mi.kar(ium aki)at insu@isiensi aliran (arah k.r.ner .leh arteri.skler.sis 'ang merupakan pr.ses (egenerati@ meskipun (i pengaruhi .leh )an'ak @akt.r. Jantung a(alah .rgan )erupa .t.t+ )er)entuk keru*ut+ )er.ngga (an (engan )asisn'a (i atas (an pun*akn'a (i )a!ah. Apex-n'a 2pun*ak3 miring ke se)elah kiri. Berat jantung kira-kira -$$ gram. Agar jantung )er@ungsi se)agai pem.mpa 'ang e@isien+ .t.t-.t.t jantung+ r.ngga atas (an r.ngga )a!ah harus )erk.ntraksi se*ara )ergantian. Laju (en'ut-(en'ut

>

jantung atau kerja p.mpa ini (iken(alikan se*ara alami .leh suatu Lpengatur iramaM. Ini ter(iri (ari sekel.mp.k se*ara khusus+ (ise)ut nodus sinotrialis+ 'ang terletak (i(alam (in(ing seram)i kanan. e)uah impuls listrik 'ang (itransmisikan (ari nodus sinotrialis ke ke(ua seram)i mem)uat ke(uan'a )erk.ntraksi se*ara serentak. Arus listrik ini selanjutn'a (i teruskan ke (in(ing-(in(ing )ilik+ 'ang pa(a gilirann'a mem)uat )ilik-)ilik )erk.ntraksi se*ara serentak. Pe$io0e "ont$a"si ini (ise)ut systole. elanjutn'a peri.(e ini (iikuti (engan se)uah peri.(e relaksasi pen(ek F kira-kira $+8 (etik F 'ang (ise)ut diastole+ se)elum impuls )erikutn'a (atang. Nodus sinotrialis menghasilkan antara 5$ hingga ># impuls seperti ini setiap menit ketika jantung se(ang santai. Pr.(uksi impuls-impuls ini juga (iken(alikan .leh suatu )agian sistem s'ara@ 'ang (ise)ut sistem s1a$a2 otonom+ 'ang )ekerja (iluar keinginan kita. istem listrik built-in inilah 'ang menghasilkan k.ntraksi-k.ntraksi .t.t jantung )eirama 'ang (ise)ut (en'ut jantung. erangan jantung a(alah suatu k.n(isi ketika kerusakan (ialami .leh )agian .t.t jantung 2myocardium3 aki)at men(a(ak sangat )erkurangn'a pas.kan (arah ke )agian .t.t jantung. Berkurangn'a pas.kan (arah ke jantung se*ara ti)a-ti)a (apat terja(i ketika salah satu na(i k.r.ner ter )l.ka(e selama )e)erapa saat+ entah aki)at spasme F mengen*angn'a na(i k.r.ner F atau aki)at pergumpalan (arah F thrombus. Bagian .t.t jantung 'ang )iasan'a (i pas.k .leh na(i 'ang ter)l.ka(e )erhenti )er@ungsi (engan )aik segera setelah splasme re(a (engan sen(irin'a+ gejala-gejala hilang se*ara men'eluruh (an .t.t jantung )er@ungsi se*ara )etul-)etul n.rmal lagi. Ini sering (ise)ut crescendo angina atau coronary insufficiency. e)alikn'a+ apa)ila pas.kan (arah ke jantung terhenti sama sekali+ sel-sel 'ang )ersangkutan mengalami peru)ahan 'ang permanen han'a (alam )e)erapa jam saja (an )agian .t.t jantung termaksu( mengalami penurunan mutu atau rusak se*ara permanen. At.t 'ang mati ini (ise)ut infark.

Pen'akit Arteri &.r.ner 9 pen'akit jantung k.r.ner 2Coronary Artery Disease3 (itan(ai (engan a(an'a en(apan lemak 'ang )erkumpul (i (alam sel 'ang melapisi (in(ing suatu arteri koroner (an men'um)at aliran (arah. 1n(apan lemak 2 ateroma atau plak3 ter)entuk se*ara )ertahap (an terse)ar (i per*a)angan )esar (ari ke(ua arteri k.r.ner utama+ 'ang mengelilingi jantung (an men'e(iakan (arah )agi jantung. ater.ma ini (ise)ut aterosklerosis. Ater.ma )isa men.nj.l ke (alam arteri (an men'e)a)kan arteri menja(i sempit. Jika ater.ma terus mem)esar+ )agian (ari ater.ma )isa pe*ah (an masuk ke (alam aliran (arah atau )isa ter)entuk )ekuan (arah (i permukaan ater.ma terse)ut. upa'a )isa )erk.ntraksi (an mem.mpa se*ara n.rmal+ .t.t jantung 2miokardium3 memerlukan pas.kan (arah 'ang ka'a akan .ksigen (ari arteri k.r.ner. Jika pen'um)atan arteri k.r.ner semakin mem)uruk+ )isa terja(i iskemi 2)erkurangn'a pas.kan (arah3 pa(a .t.t jantung+ men'e)a)kan kerusakan jantung. Pr.ses pem)entukan

Ater.skler.sis a(alah suatu kea(aan arteri )esar (an ke*il 'ang (itan(ai .leh en(apan lemak+ tr.m).sit+ makr.@ag (an leuk.sit (i seluruh lapisan tunika intima (an akhirn'a ke tunika me(ia.

FAKTOR RESIKO Cakt.r risik. )i.l.gis 'ang tak (apat (iu)ah+ 'aitu : %. Usia 0an 3enis "elamin Memasuki usia 85 tahun )agi pria. angat penting )agi kaum pria untuk

men'a(ari kerentanan mereka (an mengam)il tin(akan p.siti@ untuk men*egah (atangn'a pen'akit jantung.

%$

Bagi !anita+ memasuki usia 55 tahun atau mengalami menopause (ini 2se)agai aki)at .perasi3. ?anita mulai men'usul pria (alam hal resik. pen'akit jantung setelah mengalami men.pause. #. Ras Arang A@rika le)ih rentan terha(ap ater.skler.sis (aripa(a .rang kulit putih -. Ri4a1at "elua$ga "i!a'at keluarga 'ang p.siti@ terha(ap pen'akit jantung k.r.ner 2sau(ara atau .rang tua 'ang men(erita pen'akit ini se)elum usia 5$ tahun3 meningkatkan kemungkinan tim)uln'a ater.skler.sis prematur. Pentingn'a pengaruh genetik (an lingkungan masih )elum (iketahui. &.mp.nen genetik (apat (i(uga pa(a )e)erapa )entuk ater.skler.sis 'ang n'ata+ atau 'ang *epat perkem)angann'a+ seperti pa(a gangguan lipi( @amilial. Tetapi+ ri!a'at keluarga (apat pula men*erminkan

k.mp.nen lingkungan 'ang kuat seperti misaln'a ga'a hi(up 'ang menim)ulkan stres atau .)esitas. Cakt.r-@akt.r resik. lain 'ang masih (apat (iu)ah a(alah : ,. Ka0a$ Koleste$ol Total 0an &D& tinggi 0anKa0a$ Koleste$ol HD& $en0a-. "esik. terja(in'a pen'akit arteri k.r.ner meningkat pa(a peningkatan ka(ar k.lester.l t.tal (an k.lester.l LDL 2k.lester.l jahat3 (alam (arah. Jika terja(i peningkatan ka(ar k.lester.l HDL 2k.lester.l )aik3+ maka resik. terja(in'a pen'akit arteri k.r.ner akan menurun. (. Te"anan 0a$a- tinggi (-i!e$tensi).
Peningkatan tekanan (arah merupakan )e)an 'ang )erat untuk jantung+ sehingga men'e)a)kan hipertr.pi 7entrikel kiri atau pem)esaran 7entrikel kiri 2@akt.r mi.kar(3. &ea(aan ini tergantung (ari )erat (an laman'a hipertensi.

5. Ke6iasaan me$o"o"

%%

Ban'ak !anita per.k.k 'ang ti(ak mau mengu)ah ke)iasaann'a+ karena takut gemuk. Pa(ahal+ ken(ati mer.k.k )iasan'a (ias.siasikan (engan gangguan paruparu+ se)enarn'a se)agai per.k.k akti@+ risik. kematian aki)at pen'akit jantung sama )esarn'a (engan pen'akit paru-paru. ejumlah ke*il nik.tin (alam r.k.k merupakan ra*un )agi tu)uh. Nik.tin 'ang terserap (alam setiap hisapan r.k.k memang ti(ak mematikan+ tetapi tetap mem)aha'akan jantung karena (apat mengaki)atkan pengerasan pem)uluh na(i serta menga*aukan irama jantung. 7. Ho6i ma"an 3un" 2oo0 Makanan ka'a lemak 'ang masuk ke (alam tu)uh (apat men'e)a)kan penumpukan Eat-Eat lemak 2k.lester.l+ trigliseri(a3 (i )a!ah lapisan ter(alam 2en(.telium3 (ari (in(ing pem)uluh na(i )isa mengaki)atkan pen'um)atan (an pen'empitan pem)uluh arteri k.r.rner 2arter.kler.sis3. e(angkan+ lemak jenuh 'ang )an'ak ter(apat (alam makanan sejenis junk @..( juga mampu merangsang hati untuk mempr.(uksi )an'ak k.lester.l. &.lester.l 'ang mengen(ap lama-kelamaan akan mengham)at aliran (arah (an .ksigen sehingga menggangu meta).lisme sel .t.t jantung.

8. O6esitas A)esitas a(alah kele)ihan jumlah lemak tu)uh , %9 G pa(a lakilaki (an , #% G pa(a perempuan . A)esitas sering (i(apatkan )ersama-sama (engan hipertensi+ 0M+ (an hipertrigliseri(emi. A)esitas juga (apat meningkatkan ka(ar k.lester.l (an L0L k.lester.l . "esik. PJ& akan jelas meningkat )ila BB mulai mele)ihi #$ G (ari BB i(eal. pen(erita 'ang gemuk (engan ka(ar k.lester.l 'ang tinggi (apat

%#

menurunkan k.lester.ln'a (engan mengurangi )erat )a(an melalui (iet ataupun menam)ah e<er*ise. 9. Dia6etes. Int.leransi terha(ap gluk.sa sejak (ulu telah (iketahui se)agai pre(isp.sisi pen'akit pem)uluh (arah. Penelitian menunjukkan laki-laki 'ang men(erita 0M resik. PJ& 5$ G le)ih tinggi (aripa(a .rang n.rmal+ se(angkan pa(a perempuaan resik.n'a menja(i #< lipat. :. Se$ing st$ess. tres 'ang )erlarut-larut mem)uat (en'ut jantung (an tekanan (arah meningkat. :al ini tentu mem)uat jantung )ekerja le)ih )erat (an pa(a akhirn'a akan meningkatkan risik. pen'akit jantung. Tingkah laku 'ang ser)a ter)uru-)uru+ (an *epat marah juga memi*u tim)uln'a pen'akit terse)ut. ;. *a$ang 6e$ola-$aga ?anita 'ang ti(ak akti@ )ergerak mempun'ai risik. #-- kali le)ih )esar men(erita serangan jantung. elain mengurangi )erat )a(an+ .lahraga teratur (apat memperkuat .t.t jantung (an memper)aiki sistem pere(aran (arah.

PATOFISIO&O.I

1TIALA/I 2 Ater.skler.sis pem)uluh k.r.ner 3

Penim)unan lipi( (an jaringan @i)r.sa (alam arteri k.r.ner

Tim)ul en(apan lemak (alam tunika intima %-

Lumen pem)uluh (arah men'empit

"egresi se)agian (an se)agian )erkem)ang menja(i plak @i)r.sa

"esistensi terha(ap aliran (arah meningkat

Ater.ma 2 k.mpleks ater.skler.sis 3

Penurunan kemampuan pem)uluh 7as*ular untuk mele)ar &eti(akseim)angan antara suplai (an ke)utuhan A# mi.kar(ium 2 "esik. tinggi penurunan *ar(ia* .utput 3 2 /angguan pertukaran gas3 2 N'eri (a(a 3

Per(arahan+ &alsi@ikasi+ Tr.m).sis

In@ark Mi.kar(ium

DIA.NOSIS .e3ala Se$angan *antung /ejala-gejala ini untuk setiap .rang )isa )er)e(a. e)uah serangan jantung mungkin (imulai (engan rasa sakit 'ang ti(ak jelas+ rasa ti(ak n'aman 'ang samar+ atau rasa sesak (i)agian tengah (a(a. &a(ang+ se)uah serangan jantung han'a menim)ulkan rasa ti(ak

%8

n'aman 'ang ringan sekali sehingga sering (isalahartikan se)agai gangguan pen*ernaan+ atau )ahkan lepas (ari perhatian sama sekali. 0alam hal ini+ satu-satun'a *ara 'ang memungkinkan ter(eteksin'a se)uah serangan jantung a(alah ketika harus menjalani pemeriksaan 16/ untuk alasan lain 'ang mungkin ti(ak )erkaitan. 0ipihak lain+ serangan jantung mungkin mengha(irkan rasa n'eri paling )uruk 'ang pernah (ialami - rasa sesak 'ang luar )iasa atau rasa terjepit pa(a (a(a+ tengg.r.kan atau perut. Bisa juga mengu*urkan keringat panas atau (ingin+ kaki terasa sakit sekali (an rasa ketakutan )ah!a ajal su(ah men(ekat. Juga mungkin merasa le)ih n'aman )ila (u(uk (i)an(ing )ila )er)aring (an mungkin na@as )egitu sesak sehingga ti(ak )isa santai. "asa mual (an pusing )ahkan sampai muntah+ )ahkan 'ang le)ih parah 'aitu ketika sampai k.laps (an pingsan.

A(a )e)erapa gejala 'ang le)ih spesi@ik+ antara lain: ,. N1e$i. Jika .t.t ti(ak men(apatkan *ukup (arah 2suatu kea(aan 'ang (ise)ut iskemi3+ maka .ksigen 'ang ti(ak mema(ai (an hasil meta).lisme 'ang )erle)ihan men'e)a)kan kram atau kejang. Angina merupakan perasaan sesak (i (a(a atau perasaan (a(a (iremas remas+ 'ang tim)ul jika .t.t jantung ti(ak men(apatkan (arah 'ang *ukup. Jenis (an )eratn'a n'eri atau keti(akn'amanan ini )er7ariasi pa(a setiap .rang. Be)erapa .rang 'ang mengalami kekurangan aliran (arah )isa ti(ak merasakan n'eri sama sekali 2suatu kea(aan 'ang (ise)ut silent is*hemia3. #. Sesa" na2as me$u!a"an ge3ala 1ang 6iasa 0itemu"an !a0a gagal 3antung. esak merupakan aki)at (ari masukn'a *airan ke (alam r.ngga u(ara (i paruparu 2k.ngesti pulm.ner atau e(ema pulm.ner3. -. Kelela-an atau "e!enatan.

%5

Jika jantung ti(ak e@ekti@ mem.mpa+ maka aliran (arah ke .t.t selama melakukan akti7itas akan )erkurang+ men'e)a)kan pen(erita merasa lemah (an lelah. /ejala ini seringkali )ersi@at ringan. Untuk mengatasin'a+ pen(erita )iasan'a mengurangi akti7itasn'a se*ara )ertahap atau mengira gejala ini se)agai )agian (ari penuaan. 8. Pal!itasi (3antung 6e$0e6a$<0e6a$) Pusing N pingsan. Penurunan aliran (arah karena (en'ut atau irama jantung 'ang a)n.rmal atau karena kemampuan mem.mpa 'ang )uruk+ )isa men'e)a)kan pusing (an pingsan.

Pen'akit jantung aki)at insu@isiensi aliran (arah k.r.ner (apat (i)agi menja(i - jenis 'ang hampir serupa : - Pen'akit jantung arteri.skler.tik - Angina pekt.ris - In@ark mi.kar(

,. Pen1a"it *antung A$te$ios"le$oti" .E*A&A K&INIS esak napas mulai (engan napas 'ang terasa pen(ek se!aktu melakukan akti7itas 'ang *ukup )erat+ 'ang )iasan'a tak menim)ulkan keluhan. Makin lama sesak makin )ertam)ah+ sekalipun melakukan akti7itas ringan.

%5

- &lau(ikasi. intermiten+ suatu perasaan n'eri (an keram (i ekstremitas )a!ah+ terja(i selama atau setelah .lah raga. Peka terha(ap rasa (ingin.

PEMERIKSAAN PENUN*AN. - La).rat.rium &a(ar k.lester.l (i atas %;$ mg9(l pa(a .rang 'ang )erusia -$ tahun atau kurang+ atau (i atas #$$ mg9(l untuk mereka 'ang )erusia le)ih (ari -$ tahun+ (ianggap )eresik. khusus mengi(ap pen'akit arteri k.r.ner.

(. Angina Pe"to$is .E*A&A K&INIS 0iagn.sis seringkali )er(asarkan keluhan n'eri (a(a 'ang mempun'ai *iri khas se)agai )erikut : a. &eta" ering pasien merasakan n'eri (a(a (i (aerah sternum atau (i )a!ah sternum 2su)sternal3+ atau (a(a se)elah kiri (an ka(ang-ka(ang menjalar ke lengan kiri+ (apat menjalar ke punggung+ rahang+ leher+ atau ke lengan kanan. N'eri (a(a juga (apat tim)ul (i tempat lain seperti (i (aerah epigastrium+ leher+ rahang+ gigi+ )ahu.

). Kualitas Pa(a angina+ n'eri (a(a )iasan'a seperti tertekan )en(a )erat+ atau seperti (i peras atau terasa panas+ ka(ang-ka(ang han'a mengeluh perasaan ti(ak enak (i (a(a karena pasien ti(ak (apat menjelaskan (engan )aik+ le)ih-le)ih jika pen(i(ikan pasien kurang.

%>

*. Hu6ungan 0engan a"tivitas N'eri (a(a pa(a angina pekt.ris )iasan'a tim)ul pa(a saat melakukan akti7itas+ misaln'a se(ang )erjalan *epat+ tergesa-gesa+ atau se(ang )erjalan men(aki atau naik tangga. Pa(a kasus 'ang )erat akti7itas ringan seperti man(i atau mengg.s.k gigi+ makan terlalu ken'ang+ em.si+ su(ah (apat menim)ulkan n'eri (a(a. N'eri (a(a terse)ut segera hilang )ila pasien menghentikan akti7itasn'a. erangan angina (apat tim)ul pa(a !aktu istirahat atau pa(a !aktu ti(ur malam. (. &aman1a se$angan Laman'a n'eri (a(a )iasan'a )erlangsung %-5 menit+ ka(ang-ka(ang perasaan ti(ak enak (i (a(a masih terasa setelah n'eri hilang. Bila n'eri (a(a )erlangsung le)ih (ari #$ menit+ mungkin pasien men(apat serangan in@ark mi.kar( akut (an )ukan angina pekt.ris )iasa. Pa(a angina pekt.ris (apat tim)ul keluhan lain seperti sesak napas+ perasaan lelahka(ang-ka(ang n'eri (a(a (isertai keringat (ingin.

PEMERIKSAAN PENUN*AN. Ele"t$o"a$0iog$am (EK.)

%;

/am)aran 1&/ saat istirahat (an )ukan pa(a saat serangan angina sering masih n.rmal.

%9

/am)aran 1&/ (apat menunjukkan )ah!a pasien pernah men(apat in@ark mi.kar( (i masa lampau. &a(ang-ka(ang menunjukkan pem)esaran 7entrikel kiri pa(a pasien hipertensi (an angina+ (apat pula menunjukkan peru)ahan segmen T (an gel.m)ang T 'ang ti(ak khas. Pa(a saat serangan angina+ 1&/ akan menunjukkan (epresi segmen T (an gel.m)ang T (apat menja(i negati@. Foto $ontgen 0a0a C.t. r.ntgen (a(a sering menunjukkan )entuk jantung 'ang n.rmal+ pa(a pasien hipertensi (apat terlihat jantung mem)esar (an ka(ang-ka(ang tampak a(an'a kalsi@ikasi arkus a.rta. Peme$i"saan la6o$ato$ium Pemeriksaan la).rat.rium ti(ak )egitu penting (alam (iagn.sis angina pekt.ris. ?alaupun (emikian untuk men'ingkirkan (iagn.sis in@ark jantung akut sering (ilakukan pemeriksaan enEim 6P&+ /AT atau L0:. 1nEim terse)ut akan meningkat ka(arn'a pa(a in@ark jantung akut se(angkan pa(a angina ka(arn'a masih n.rmal. Pemeriksaan lipi( (arah seperti k.lester.l+ :0L+ L0L+ trigliseri(a (an

#$

pemeriksaan gula (arah perlu (ilakukan untuk men*ari @akt.r resik. seperti hiperlipi(emia (anatau (ia)etes mellitus.

Klasi2i"asi Angina # Stable Angina Pectoris ( Angina pectoris yang stabil ) &e)utuhan meta).lik .t.t jantung (an energi tak (apat (ipenuhi karena ter(apat sten.sis menetap arteri k.r.ner 'ang (ise)a)kan .leh pr.ses ater.skler.sis.

&eluhan n'eri (a(a tim)ul )ila melakukan suatu pekerjaan. sesuai (engan )erat ringann'a pen*etus (i)agi atas )e)erapa tingkatan : %. elalu tim)ul sesu(ah latihan )erat. #. Tim)ul sesu(ah latihan se(ang 2 jalan *epat %9# km3 -. Tim)ul !aktu latihan ringan 2jalan %$$ m3 8. Angina tim)ul jika gerak )a(an ringan 2jalan )iasa3

Diagnosa %. Pemeriksaan 1&/ #. Uji latihan @isik 21<er*ise stress testing (engan atau tanpa pemeriksaan ra(i.nu*li(e3 -. Angi.gra@i k.r.ner. Te$a!i %. Menghilangkan @akt.r pem)erat #. Mengurangi @akt.r resik. e!aktu serangan (apat (i)erikan : %. Pengham)at Beta #%

#. Antag.nis kalsium -. &.m)inasi

Unsta6le Angina Pe=to$is ( angina ti0a" sta6il ) Angina ti(ak sta)il 2UA3 (i(e@inisikan se)agai angina pe*t.ris )ah!a peru)ahan atau mem)uruk. Memiliki seti(akn'a salah satu (ari ketiga tan(a: %. serangan terja(i pa(a saat istirahat 2atau (engan se(ikit tenaga3+ )iasan'a )erlangsung, %$ menitO #. Angina le)ih parah (an .nset )aru 2misaln'a+ (alam 8-5 minggu se)elumn'a3O (an 9 atau -. Terja(i (engan p.la *res*en(. 2'aitu+ jelas le)ih parah+ )erkepanjangan+ atau sering (aripa(a se)elumn'a3. 0ise)a)kan primer .leh k.ntraksi .t.t p.l.s pem)uluh k.r.ner sehingga mengaki)atkan iskemia mi.kar(. Pat.genesis spasme terse)ut hingga kini )elum (iketahui+ kemungkinan t.nus alphaa(renergik 'ang )erle)ihan 2:istamin+

&atek.lamin Pr.stagglan(in3.

elain (ari spame pem)uluh k.r.ner juga (ise)ut

peranan (ari agregasi tr.m).sit. pen(erita ini mengalami n'eri (a(a terutama !aktu istirahat+ sehingga ter)angun pa(a !aktu menjelang su)uh. Mani@estasi paling sering (ari spasme pem)uluh k.r.ner ialah 7ariant 2prinEmental3. 1lektr.kar(i.gra@i tanpa serangan n'eri (a(a )iasan'a n.rmal saja. Pa(a !aktu serangan (i(apati segmen T ele7asi. Jangan (ilakukan uji latihan @isik pa(a pen(erita ini .leh karena (apat men*etuskan aritmia 'ang )er)aha'a. 0engan *ara pemeriksaan teknik nuklir kita (apat melihat a(an'a iskemia saja ataupun su(ah terja(i in@ark. ##

Te$a!i %. Nitr.gliserin su)ligual (.sis tinggi. #. Untuk pr.@ilaksis (apat (ipakai pasta nitr.gliserin+ nitrat (.sis tinggi ataupun antag.nis kalsium. -. Bila ter(apat )ersama ater.skler.sis )erat+ maka (i)erikan k.m)inasi nitrat+ antag.nis kalsium (an pengham)at Beta. 8. Per*utan.us Transluminal *.r.nar' angi.plast' 2PT6A3 atau *.r.nar' )' Pass /ra@@ urger' 26B/ 3

-. In2a$" Mio"a$0ium .E*A&A K&INIS - N'eri (a(a )erlangsung le)ih (ari #$ menit. - N'eri (a(a kiri seperti (itusuk-tusuk atau (iiris-iris menjalar ke lengan kiri - N'eri (a(a serupa (engan angina tetapi le)ih intensi@ (an lama serta ti(ak sepenuhn'a hilang (engan istirahat ataupun pem)erian nitr.gliserin - 0a(a rasa tertekan seperti (itin(ih )en(a )erat+ leher rasa ter*ekik. - "asa n'eri ka(ang (i (aerah epigastrikum (an )isa menjalar ke punggung. - "asa n'eri he)at sekali sehingga pen(erita gelisah+ takut+ )erkeringat (ingin (an lemas.

PEMERIKSAAN PENUN*AN. Pa0a EK. ter(apat ele7asi segmen T (iikuti (engan peru)ahan sampai in7ersi gel.m)ang T+ kemu(ian mun*ul peningkatan gel.m)ang P minimal (i # sa(apan 2 P pat.l.gis 3.

#-

#8

Peme$i"saan &a6o$ato$ium &arena sel hati memiliki enEim spesi@ik (an pr.tein 'ang (ilepaskan ketika terja(i kematian sel+ memeriksa kan(ungann'a (alam (arah (apat (igunakan untuk mem)antu (alam men(iagn.sis in@ark mi.kar( akut.

Berikut ini mem)erikan gam)aran tentang enEim utama 'ang (iperkirakan untuk mem)antu (iagn.sis in@ark mi.kar( akut : Q >$eatine Kinase 26& atau 6P&3 0ikeluarkan (ari .t.t 'ang rusak+ 6& a(alah enEim 'ang (itemukan (i jantung+ .t.t rangka (an .tak. Ini ter(iri (ari - is.enEimO. Mm 2 (itemukan (i .t.t rangka 3+ MB 2 (itemukan pa(a .t.t jantung 3 (an BB 2 (itemukan (alam jaringan .tak 3. &erusakan pa(a salah satu jaringan men'e)a)kan pelepasan 6& ke (alam aliran (arah sehingga jumlahn'a (alam (arah le)ih tinggi (ari n.rmal.

? >KM' etelah *e(era jantung+ 6& (an MB is.enE'me (ilepaskan ke (alam aliran (arah pa(a tingkat 'ang (apat (ipre(iksi. 0alam !aktu 8 sampai ; jam 2 setelah *e(era 3 tingkat 6&MB naik (i atas n.rmal (an (alam !aktu %# sampai #8 jam tingkat ini meningkat sekitar 5 sampai %5 kali n.rmal. 0alam !aktu # sampai hari 6&MB kem)ali n.rmal. &arena is.enE'me MB a(alah eksklusi@ untuk jaringan .t.t jantung+ hal ini (ianggap se)agai tes 'ang sangat (e@initi@ untuk men(iagn.sa in@ark mi.kar( akut.

#5

? T$o!onin Tr.p.nin a(alah pr.tein 'ang mem)antu mengatur k.ntraksi .t.t jantung (an karena itu (apat (iis.lasi (alam (arah+ itu (ianggap se)agai in(ikat.r 'ang sensiti@ (ari in@ark mi.kar( akut. Tr.p.nin ter(iri (ari - pr.tein 'ang terpisah 'aitu Tr.p.nin I+ Tr.p.nin T (an Tr.p.nin 6. Cungsi (ari masing-masing pr.tein spesi@ik a(alah se)agai )erikut: T$o!onin I 0an T Biasan'a 9 n.rmaln'a ti(ak (itemukan (alam aliran (arah sehingga setiap ter(eteksi pr.tein ini (alam (arah menunjukkan in@ark atau kematian .t.t jantung 9 jaringan. T$o!onin 6 Mengikat i.n kalsium (an ti(ak (igunakan untuk menentukan jaringan sel 9 kematian.

Nilai No$mal En@im *antung


Enzyme/Protein Creatine Kinase Total Creatinine Phosphokinase (CPK) CPK MB ( ra!tion) CPK MB ( ra!tion %ith per!ent o& total CPK)" CPK MB2 ( ra!tion) Troponin ) Troponin T Normal Value 50 80 U/L 30 - 200 U/L 0 - 8"8 n#/$l 0-'( Less than ) U/L 0 0"' n#/$l 0 0") n#/$l

E=-o=a$0iog$am e)uah e*h.*ar(i.gram (apat mem)antu men(iagn.sa )agian jantung 'ang telah rusak (an arteri k.r.ner telah terpengaruh. #5

1*h.*ar(i.gram (apat juga mem)antu menentukan pergerakan .t.t jantung 9 k.ntraksi (an kelainan (in(ing jantung.

K&ASIFIKASI # %. T1MI 2 T 1L1BA I MIA&A"0 INCA"& 3 In@ark mi.kar( (engan keluhan n'eri (a(a seperti (i atas+ enEim jantung meningkat (an hasil 1&/ n'a ter(apat T ele7asi. #. N T1MI 2 NAN T 1L1BA I MIA&A"0 INCA"& 3 Pa(a N T1MI keluhan (an hasil enEim jantung sama (engan T1MI tetapi (ari hasil 1&/ n'a ti(ak (i(apatkan gam)aran T ele7asi.

PENATA&AKSANAAN 0i)agi menja(i # jenis 'aitu : %. Umum #. Mengatasi iskemia 'ang ter(iri (ari : a. Me(ikament.sa ). "e7askularisasi

Penatalaksanaan mum %. Penjelasan mengenai pen'akitn'aO pasien )iasan'a tertekan+ kha!atir terutama untuk melakukan akti7itas. #. Pasien harus men'esuaikan akti7itas @isik (an psikis (engan kea(aan sekarang -. Pengen(alian @akt.r risik. 8. Pen*egahan sekun(er.

#>

&arena umumn'a su(ah terja(i arteri.skler.sis (i pem)uluh (arah lain+ 'ang akan )erlangsung terus+ .)at pen*egahan (i)erikan untuk mengham)at pr.ses 'ang a(a. Iang sering (ipakai a(alah aspirin (engan (.sis ->5 mg+ %5$ mg+ ;$mg. 8. Penunjang 'ang (imaksu( a(alah untuk mengatasi iskemia akut+ agar tak terja(i iskemia 'ang le)ih )erat sampai in@ark mi.kar(ium.

Mengatasi Is"emia !edikamentosa %. Nitrat+ (apat (i)erikan parenteral+ su)lingual+ )u**al+ .ral+trans(ermal (an a(a 'ang (i )uat lepas lam)at #. Ber)agai jenis pen'ekat )eta untuk mengurangi ke)utuhan .ksigen. A(a 'ang )ekerja *epat seperti pin(.l.l (an pr.pan.l.l. A(a 'ang )ekerja lam)at seperti s.tal.l (an na(.l.l. A(a )eta % selekti@ seperti ase)ut.l.l+ met.pr.l.l (an aten.l.l. -. Antag.nis kalsium

Revas"ula$isasi %. Pemakaian tr.m).litik 2 Asam Asetil alisilat 2A A3 #. Pr.se(ur in7asi@ n.n .perati@+ 'aitu mele)arkan aa *.r.naria (engan )al.n. -. Aperasi

Angina Pe"to$is Penatalaksanaann'a : - Peng.)atan pa(a serangan akut+ nitr.gliserin su)lingual 5 mg merupakan .)at pilihan 'ang )ekerja sekitar %-# menit (an (apat (iulang (engan inter7al - 5 menit. - Pen*egahan serangan lanjutan :

#;

4 Long acting nitrate+ 'aitu I 0N - (( %$-8$ mg .ral. 4 "eta blocker : pr.pan.l.l+ met.pr.l.l+ na(.l.l+ aten.l.l+ (an pin(.l.l. 4 Calcium antagonist : 7erapamil+ (iltiaEem+ ni@e(ipin. Meng.)ati @akt.r pres(ip.sisi (an @akt.r pen*etus : stres+ em.si+ hipertensi+ 0M+ hiperlipi(emia+ .)esitas+ kurang akti7itas (an menghentikan ke)iasaan mer.k.k. Mem)eri penjelasan perlun'a akti7itas sehari-hari untuk meningkatkan kemampuan jantung

In2a$" Mio"a$0ium Penatalaksanaan : - Istirahat t.tal - 0iet makanan lunak serta ren(ah garam - Pasang in@us (ekstr.sa 5 G emergen*' Atasi n'eri : M.r@in #+5 5 mg i7 atau peti(in #5 5$ mg im Lain - lain: nitrat + antag.nis kalsium + (an )eta )l.ker - Aksigen # 8 liter9menit e(ati@ se(ang seperti (iaEepam - (( # 5 mg per .ral

- Antik.agulan : :eparin #$$$$ 8$$$$ U9#8 jam atau (rip i7 atas in(ikasi 0iteruskan (engan asetakumar.l atau !ar@arin trept.kinase 9 tr.m).lisis.

0ACTA" PU TA&A

#9

%.

Bu(iana sp.p(+ angina pekt.ris+ !!!.sh7..ng.*.m. ke(.kteran (an kesehatan+ agustus %>+ #$$>.

#.

0j.han+ T. )ahri an!ar + Pen'akit Jantung &.r.ner (an :'pertensi+ http:99li)rar'.usu.a*.i(9(.!nl.a(9@k9giEi-)ahri;.p(@.#$$8

-.

1r!inant.+ elektr.kar(i.gra@i (an ke(aruratan kar(i.7askuler+ !!!. @k unpa(9 )agian ilmu pen'akit (alam. 6.m+ #$$#.

8. 5. 5.

/.l()erger AL+ !!!.*le7elan(*lini*me(e(.*.m9...9Cigure#.htm+ %999. :ana@i+ Muin "ahman+ :arun. Ilmu Pen'akit 0alam jili( I. Jakarta: C&UI %99>. &alim. :armani (kk+ Tata laksana sin(r.ma k.r.ner akut (engan P1"&I+ #$$8. T 1le7asi+

>.

&alim. :armani (kk+ Tata laksana sin(r.ma k.r.ner akut tanpa P1"&I+ #$$8.

T 1le7asi+

;.

Luth@i

Muhamma(

"am(hani+

http:99upieartE.)l.gsp.t.*.m9#$$99$89)a)-i-

anat.mi-(an-@isi.l.gi-jantung.html+ %- April #$$9. 9. Pilla'. Berashni+ angina pe*t.ris+ http:99i(.!ikipe(ia..rg9!iki9angina pe*t.ris + %$ (esem)er #$$9. %$. ant.s. M.+ etia!an T+ pen'akit jantung k.r.ner+ !!!.*ermin (unia

ke(.kteran.*.m+ #$$5. %%. T. )ahri an!ar (j.han+ Pat.@isi.l.gi (an Penatalaksanaan Pen'akit Jantung &.r.ner+ http:99li)rar'.usu.a*.i(9(.!nl.a(9@k.p(@.#$$8 %#. &apita elekta &e(.kteran. C&UI #$$%

-$