Anda di halaman 1dari 36

TENTIR I MODUL METABOLIK & ENDOKRIN 2009 DIVISI TENTIR 2007

NICHI-AGHIS-ANISA PN-GANDA-VENITA-NAFISAH-CHRISTOPHERIRA-ANDY-BILA-FITRI-DEVI TENTIR HISTOFISIOLOGI ENDOKRIN Kelenjar dan Se re!" Sekresi: Proses #"$!"n%e!"! "n%ra!el&lar Transformasi mo ek! -mo ek! ke"i men#a$i %ro$!k &an' e(i) kom% eks Pro$!k se"ara ak*if akan $i e%askan ke eks*rase ! ar +e en#ar ,ke om%ok se &an' men#a ankan f!n'si sekresi- $i(a'i men#a$i . #enis/ &akni ke en#ar eksokrin $an ke en#ar en$okrin: +e en#ar eksokrin o Pro$!k $isekresikan me a !i s&s*em $!k*!s o Re*i"! !m en$o% asma kasar san'a* eks*ensif o +om% eks 'o 'i $an 'ran! sekre*ori *erkonsen*rasi a%$a $aera) a%i"a se +e en#ar en$okrin o +e en#ar *an%a $!k*!s/ (erasa $ari in0a'inasi e%i*e %erm!kaan &an' ke)i an'an )!(!n'an $en'an e%i*e asa n&a o Pro$!k (er!%a )ormone/ $isekresikan ke $a am %em(! !) $ara) o Pa$a !mmn&a mer!%akan or'an *ersen$iri)i%ofisis/ *iroi$/ %ara*iroi$/ a$rena / (a$an %inea / o0ai!m/ % asen*a o 1er!%akan (a'ian $ari or'an &an' mer!%akan ke en#ar eksokrin%! a! an'er)ans %a$a %an"reas/ se e&$i' %a$a *es*is2 K$'&n" a!" an%ar!el $i%eran*arai o e) mo ek! sin&a 2 A$a 3 #enis kom!nikasi an*arse ,mo)on skema 'am(ar $i i)a* %a$a s i$e-: Parakrin

1o ek! sin&a $i e%askan o e) se $an (eker#a mem%en'ar!)i se &an' (era$a $i seki*arn&a2 A!*okrin o 1o ek! sin&!a $i e%askan o e) se $an (eker#a mem%en'ar!)i se i*! sen$iri En$okrin o 1o ek! sin&a $i e%askan o e) se ke $a am a iran $ara) $an (eker#a mem%en'ar!)i se *ar'e* &an' *er e*ak #a!) o

Kelenjar End$ r"n 1ikrosko%ik se"ara !m!m: 1en'an$!n' (an&ak se sekre*orik Ter$a%a* (an&ak %em(! !) ka%i er ,fenes*ra*e$ "a%i aries- a*a! sin!$oi$ ,*em%a*n&a men&a !rkan )asi sekresin&a en's!n' ke %em(! !) $ara)Ter(a'i . ke om%ok (esar: +e 2 en$okrin &' mensekresikan %e%*i$a ,)ormon %e%*i$a +e 2 en$okrin &' mensekresikan s*eroi$ ,)ormon s*eroi$Kelenjar end$ r"n (en!e re!" Kelenjar end$ r"n (en!e re!" )$r'$ne (e(%"de )$r'$ne !%er$"d S*r!k*!r se ser!%a $en'an se Re*i"! !m en$o% asma )a !s san'a* ke en#ar eksokrin &an' mensekresi eks*ensif %ro*ein Re*i"! !m en$o% asma kasar eks*ensif Re*i"! !m en$o% asma kasar )an&a se$iki* +om% eks 'o 'i #!ks*an!k ear ,$i $eka* in*i se - (esar Con*o): Con*o): Se (e*a %! a! an'er)ans Se Le&$i' %a$a *es*is %a$a %an"reas O0ari!m Se fo ik! ar %a$a ke en#ar A$rena *iroi$ Me an"!'e erja )$r'$ne* Hormon (eker#a !ele %"+ (d $r,an %ar,e% D"(eran%ara" $le) re!e(%$r %$ %erm!kaan se *ar'e*

Rese%*or: mem%!n&ai afini*as &an' *in''i *er)a$a% )ormon Se a ! $ m kea$aan $inamis/ #!m a) san'a* (er0ariasi 4!m a) rese%*or $a%a* (er!(a) *er'an*!n' %$: S*a*!s $iferensiasi se Pen'ar!) %a#anan )ormon s%esifik

Re!e(%$r )$r'$ne %e%*i$e (er(e$a $en'an rese%*or )ormon s*eroi$: Rese%*or )ormon %e%*i$a 1er!%akan mo ek! (r$%e"n "n%e,ral &' *er$a%a* %$ mem(ran se Hormon %e%*i$a mas!k ke $a am se $' "ara #er" a%an d, re!e(%$rn-a $i mem(ran se Rese%*or )ormon s*eroi$ Ter$a%a* $i $a am !"%$(la!'a dan n& le&! se *ar'e* Hormon s*eroi$ %$ m! an&a mas!k ke $a am si*o% asma se se"ara d"+&!" me a !i mem(ran se &an' (ersifa* i%ofi ik Me an"!'e erja )$r'$ne %ro*ein $an s*eroi$ %!n (er(e$a: Hormon Pro*ein: Ika*an an*ara )$r'$n $' rese%*orn&a %a$a %erm!kaan mem(ran se .+"r!% 'e!!en,er/ 1em(en*!k konformasi $' (r$%e"n0G +om% eks )ormon-rese%*or 'en,a %"+ an aden"la% !" la!e se)in''a *er#a$i ka*a isis AT1 'enjad" 20AM1 .!e2$nd 'e!!en,er/ Ak*i0asi a! ade rea !" se)in''a *er#a$i re!($n +"!"$l$," 2 Hormon s*eroi$ Hormon s*eroi$ mas!k ke $a am si*o% asma se *ar'e* se"ara $if!si (e(as me a !i mem(ran se &an' (ersifa* i%ofi ik Hormon *er!s 'a!& e dala' "n%" !el $an $i sana #er" a%an den,an re!e(%$r )$r'$n Ika*an )ormon $' rese%*or $i $a am in*i se men&e(a(kan %er!(a)an rese%*or K$'(le ! )$r'$n0re!e(%$r &' *e a) (er!(a) #er" a%an d, DNA %a$a $aera) !(e!"+" Ter#a$i a %"3a!" %ran! r"(!" ,en

S"!%e' End$ r"n* 3 +om%onen !*ama Or'an en$okrin 'a-$r: or'an %&n,,al &' (erf!n'si !"n%e!"!4 %e'(a% (en-"'(anan4 dan !e re!" +om%onen en$okrin dala' !&a%& $r,an: mis: (&la& lan,er)an! %ankreas/ !el le-d", %$ *es*is S"!%e' end$ r"n d"+&!: %a$a !m!mn&a (erf!n'si (ara ar"n/ (era$a $i $aera) '& $!a !&a%& $r,an/ mis: m!kosa !al&ran 2erna/ m!kosa #r$n &! Kelenjar End$ r"n Ma-$r *er$iri $ari ke en#ar: Hi%ofisis Tiroi$ Para*iroi$ A$rena Pinea HI1OFISIS Di (a5a) $n%r$l )"($%ala'&! Bersama $en'an )i%o*a am!s mem%en'ar!)i6men'on*ro ak*i0i*as ke en#ar en$okrin ain 'a!%er ,land! Peran %en*in' $a am (en,a%&ran 'e%a#$l"!'e %&#&)/ (er%&'#&)an/ $an re(r$d& !" Ter e*ak %a$a reses!s *! an' s%)enoi$ !ella %&r2"2a Ter(a'i . (a'ian (esar Ne&r$)"($+"!"! ,Hi%ofisis ($!%er"$r-/ (erasa $ari (erl&a!an d"en2e()al$n Aden$)"($+"!"! ,Hi%ofisis an%er"$r-/ (erasa $ari e3a,"na!" e %$der' (d d$r!al a%a( +ar"n, e'#r"$n" 2

Ti'a (a'ian Aden$)"($+"!"! Pars d"!%al"!4 Pars "n%er'ed"a4 dan Pars %&#eral"!* 1ar! D"!%al"! Aden$)"($+"!"!: 1en'an$!n' 3 #enis se : asi$ofi / (asofi / $an k)romofo(2 Sel a!"d$+"l: (er(en*!k (! a*/(ersi*o% asma eosinofi ik/ 'ran! ar2

S$'a%$%r$(): mensekresi 'ro5*) )ormone ,GH Ma''$%r$(): mensekresi %ro a"*in ,PRL Sel #a!$+"l: (er!k!ran e(i) (esar $r%$ se asi$ofi / (ersi*o% asma (asofi ik 'e a%2 T-r$%r$(): mensekresi *)&roi$ s*im! a*in' )ormone ,TSH-/ 5$r%"2$%r$(): mensekresi "or*i"o*ro%)in ,ACTH G$nad$%r$(): mensekresi fo i" e s*im! a*in' )ormone ,FSH- $an !*eini7in' )ormone , LHPen' e%asan )ormon *s( $ia*!r se"ara s%esifik o e) )ormon %en' e%as a*a! %en')am(a* ,re easin' or in)i(i*in' )ormones- &' $i%ro$!ksi o e) )i%o*a am!s $an $ikirim ke a$eno)i%ofisis me a !i %em(! !) $ara) &' *er'a(!n' $a am )-($()-!eal ($r%al !-!%e'2 Sel Kr$'$+$#* (ersi*o% asma %!"a* a*a! #erni)/ *er$iri a*as 3 #enis se : Se in$!k ,s*em "e s Se kromofi &' men'a ami $e'ran! asi Se fo ik! ar : (erf!n'si s!%%or*if $an fa'osi*ik 1ar! T&#eral"! Aden$)"($+"!"!* Per !asan $ari %ars $is*a is Se"ara )is*o o'ik ser!%a $en'an %ars $is*a is Di$ominasi o e) !el ,$nad$%r$() Ban&ak men'an$!n' %em(! !) ka%i er $ari % eks!s sis*em %or*a )i%ofisea ,)&%o%)&sea %or*a s&s*em1ar! In%er'ed"a Aden$)"($+"!"!* 1en&er!%ai %i*a &' (era$a $i an*ara %ars $is*a is $an %ars ner0osa2 P$ man!sia *$k (erkem(an' ,r!$imen*er 1en'an$!n' sisa kan*!n' Ra*)ke ,Ra*)ke8s "&s*s- kis*a ke"i / $i a%isi o e) se a%is se e%i*e k!(oi$/ !men men'an$!n' ko oi$

Da%a* men'an$!n' ke om%ok ke"i se me ano*ro%) &' mensekresi me ano"&*e-s*im! a*in' )ormone ,1SHNe&r$)"($+"!"!* 1en'an$!n' (an&ak seka i akson $an se ' ia Ba$an se akson *er e*ak $i n!k e!s s!%ra-o%*ik!s $an n!k e!s %ara0en*rik! aris $i )i%o*a am!s Ter$iri a*as Eminens me$iana ,me$ian eminen"e Inf!n$i(! ar s*em Inf!n$i(! ar %ro"ess Hormon &' $isin*esis: Vaso%resin a*a! ADH Oksi*osin +e$!a )ormon *erse(!* $i%ro$!ksi o e) ne!ron &an' (er(e$a/ &an' ke$!an&a *er$a%a* $i n!k e!s s!%ra-o%*ik!s ma!%!n %ara0en*rik! aris Pa$a ne!ro)i%ofisis *er$a%a* Ba$an Herrin'/ &akni: $i a*asi !#!n' akson *em%a* %en&im%anan 'ran! a ne!rosekre*ori Kela"nan Kelenjar H"($+"!"!* Aden$'a H"($+"!"! T!mor #inak Pro iferasi (er e(i)an se a$eno)i%ofisis Pro$!ksi )ormon )i%ofisis (er e(i)an $an *er!s-mener!s Ti$ak *er%en'ar!) o e) fee$(a"k me")anism + inis: *er'an*!n' #enis se &' (er%ro iferasi

Cor*i"o*ro%) ACTH kor*eks a$rena ak*if kor*ikos*eroi$

C!s)in' s&n$rome Soma*o*ro%) 'ro5*) )ormone 'i'an*ism ,%$ anak-/ akrome'a i ,%$ or' $5sKELEN6AR TIROID Ter e*ak $i (a5a) arin' %$ $aera) e)er an*erior 3 o(!s: Lo(!s a*era kanan $an kiri &' $i)!(!n'kan o e) is*)m!s Lo(!s %&rami$a is

Dise !(!n'i o e) ka%s! #arin'an ika* His*o o'ik: *er$iri a*as fo ike -fo ike Fo ike $i a%isi o e) se a%is se e%i*e &' $ise(!* !el +$l" &lar: mensekresi *)&ro' o(! in $i(a5a) %en'a*!ran TSH &' $isekresi o e) se *&ro*ro%) a$eno)i%ofisis 1en&im%an %ro$!kn&a $i !ar se ,eks*rase ! er- $i !men fo ike Ben*!k se e%i*e (er!(a) ses!ai $en'an ak*i0i*as ke en#ar *iroi$ L!men fo ike (erisi ko oi$ Di an*ara fo ike *er$a%a* ke om%ok 9 ke om%ok ke"i se %arafo ik! ar Ber$asarkan ak*i0i*asn&a/ %enam%akan ke en#ar *iroi$ $i(a'i men#a$i: Kelenjar a %"+ o Fo ike (er a%is se k!(oi$ sam%ai *orak ,si in$ero +o oi$ mem(erikan 'am(aran s"a o%in' Kelenjar "na %"+ o Fo ike (er a%is se 'e%en' o L!men fo ike %en!) (erisi ko oi$ S"n%e!"! T)-r$,l$#&l"n* Sin*esis *)&ro' o(! in *er#a$i $a am $!a fase/ &ai*! 78 S"n%e!"! dan !%$ra,e $im! ai $en'an sin*esis %o i%e%*i$a *)&ro' o(! in &an' ka&a akan *irosin %a$a Re*ik! !m En$o% asma +asar ,rER se*e a) $i e%as o e) rER/ *)&ro' o(! in akan $i-' ikosi asi $a am kom% eks Go 'i a'ar sia% $i e%as +om% eks Go 'i se an#!*n&a mem-%a"ka'e *)&ro' o(! in $a am 0esike $a am kom% eks Go 'i2 se an#!*n&a/ *)&ro' o(! in akan $isim%an $i $a am ko oi$ $i !men fo ike me a !i eksosi*osis2 Pa$a %roses s*ora'e/ *er#a$i !%*ake io$i$e o e) se fo ik! ar $ari $ara)2 Io$i$e ini $i*rans%or*asikan $ari %em(! !) $ara) ke $a am ko oi$ $i !men io$i$e *erse(!* (erf!n'si !n*!k men'io$inisasi *irosin %a$a mo ek! *)&ro' o(! in ,in'a* : *)&ro' o(! in (an&ak men'an$!n' *irosin$i(an*! o e) en7im *)&roi$ %ero:i$ase2

Sis*em Pen&im%anan ini a$a a) %er(e$aan ke en#ar *iroi$ $en'an ke en#ar en$okrin ainn&a/ &an' an's!n' me e%askan )asi sekresin&a ke $a am a iran $ara)2 28 1en,ele(a!an dala' dara) ;n*!k me e%as *)&ro' o(! in/ ko oi$ )ar!s $ien$osi*osis $a)! ! ke $a am se fo ik! ar $ari $a am !men Di $a am se fo ik! ar/ *)&ro' o(! in &an' s!$a) $iio$inisasi ini $i)i$ro isis2 Vak!o &an' (erisi *)&ro' o(! in $i $a am se fo ik! ar akan (erf!si $en'an isosom Hasi f!si $en'an isosom ini akan mem(en*!k *iroksi $an *riio$o*ironin ,T3 Ben*!k T3 ini $a%a* $i*rans%or*asikan ke (asa se $an ak)irn&a $i e%as ke %em(! !) $ara)

SEL 1ARAFOLIKULAR Se %arafo ik! ar a$a a) ke om%ok-ke om%ok ke"i se &an' *er en*ak an*ara fo ike sa*! $en'an ainn&a Se *erse(!* $a%a* $i(e$akan $en'an se fo ik! ar karena si*o% asman&a e(i) %!"a* a*a! #erni) 4ika $i (a5a) mikrosko% e ek*ron < (an&ak 'ran! a sekre*orin&a2 F!n'si : sin*esis )ormon kasi*onin2 Sekresi ka si*onin $i%i"! o e) ka$ar ka si!m $ara) &an' *in''i +a si*onin men&e(a(kan se men'-!%*ake ka si!m $ari $ara) se)in''a $e%osi* ka si!m %a$a *! an' menin'ka*2 Kela"nan Kelenjar T"r$"d G$"%er a%a& G$nd$ ;n*!k men')asi kan )ormon *iroi$ &an' $a%a* $i e%askan $a am $ara)/ $i(!*!)kan io$i!m2 Pa$a %roses s*ora'e/ !men fo ike $iisi o e) *)&ro' o(! in &an' nan*in&a akan $iio$inisasi--= (isa (ere$ar $a am $ara)2 1aka i*!/ *iroi$ )ar!s men'am(i io$i!m $ari $ara) 4ika &o$i!m k!ran' --= akan a$a sin&a (a)5a *!(!) kek!ran'an )ormon *iroi$ --= )i%ofisis memerin*a)kan *)&ro' o(! in *er!s $i)asi kan--= !men

fo ike *er!s $iisi --= !men fo ike semakin (esar karena ko oi$ makin (an&ak --= !k!ran ke en#ar semakin (esar2 Gra3e! D"!ea!e9M$r#&! Ba!ed$: Ter#a$i karena *!(!) mem(en*!k a!*oan*i(o$i &' (ers*r!k*!r miri% TSH se)in''a (erkom%e*isi $en'an TSH men$!$!ki rese%*or TSH mema"! *iroi$ mensekresi )ormon (er e(i)an + inis: e:o%*)a m!s/ %a %i*asi/ *remor/ )i%ersekresi ke 2 kerin'a*2 Biasan&a *!(!) %en$eri*a "en$er!n' k!r!s2 H"($%"r$"d"!'e P!n&a 'e#a a (er(e$a *er'an*!n' ka%an *er#a$in&a2 4ika %a$a masa kanak-kanak/ maka anak akan men#a$i ke"i 4ika %a$a masa $e5asa --= e$ema se !r!) *!(!)2

KELEN6AR 1ARATIROID Ter e*ak $i $a am ka%s! &an' sama $en'an ke en#ar *iroi$ Berf!n'si mensekresi %ara*)ormon/ &ai*! )ormon %e%*i$a &an' (erf!n'si menin'ka*kan ka$ar ka si!m $ara) PTH ,Para*)&roi$ Hormone- (eker#a (ersama ka si*onin !n*!k men'a*!r ka$ar ka si!m $a am $ara) 4ika ka si!m $ara) (erk!ran'/ sekresi PTH naik2 Ter$a%a* $!a #enis se $i ke en#ar ini/ &akni se %rin"i%a $an se oksifi 2 Se %rinsi%a - #!m a)n&a %a in' (an&ak2 ;k!ran ke"i / (er(en*!k %o i'ona / si*o% asma se$iki* $an %!"a*2 Se ")ief6 %rinsi%a (erf!n'si mensekresi PTH/ &an' *!'asn&a $i (er(a'ai (a'ian *!(!): T! an': menin'ka*kan ker#a os*eok as se)in''a *er#a$i resor%si *! an' Gin#a :ekskresi fosfa*/ rea(sor(si ka si!m/ ak*i0asi %rek!rsor 0i*2 D ;s!s )a !s: a(sor(si ka si!m $ari makanan Bersama "a "i*onin &' $isekresi se %arafo ik! ar ke 2 Tiroi$ men#a'a kes*a(i an ka$ar ka si!m $ara). Se oksifi - !k!ran e(i) (esar/ se$iki*/ $an si*o% asman&a e(i) kemera)an F!n'si se oksifi )in''a saa* ini (e !m $ike*a)!i2 Kela"nan Kelenjar 1ara%"r$"d

H"(er(ara%"r$"d"!'e PTH ka si!m *! an' > ka si!m $ara) ,)i%erka semia- $an )i%ofosfa*emia ka si!m !rin / $e%osi* ka si!m %$ ar*eri ? 'in#a aki(a*n&a: os*eoma a"ia/ os*ei*is fi(rosa "&s*i"a H"($%"r$"d"!'e +ek!ran'an PTH men&e(a(kan 'an''!an f!n'si ne!rom!sk! ar/ se)in''a $a%a* men&e(a(kan %i"! %o*ensia aksi &an' *i$ak *erkon*ro 2 P$ saraf %erifer: kon*raksi o*o* &' s%as*ik/ *e*ani ,ke#an' o*o*P$ saraf %!sa*: %er!(a)an %eri ak! Ha ini $ise(a(kan (er e(i)an ka si!m $a am $ara) $an #arin'an2 +a si!m *erse(!* $i(!*!)kan $a am kon$!ksi saraf2 Pen'an'ka*an se(a'ian #arin'an %ara*iroi$ %er ! $i ak!kan $en'an )a*i)a*i karena okasin&a &an' (er(a)a&a/ $i mana (an&ak %em(! !) $ara) $an saraf/ ser*a okasi ke en#ar ini &an' (era$a $a am se !(!n' &an' sama $en'an ke en#ar *iroi$ 4ika sa a) sa*! ke en#ar %ara*iroi$ $ian'ka*/ *i$ak a%a-a%a karena (iasan&a a$a e(i) $ari sa*! ke en#ar %ara*iroi$2

KELEN6AR ADRENAL +e en#ar a$rena *er e*ak $i k!*!( a*as 'in#a / $an !k!rann&a ke"i se%er*i %irami$ Ter(a'i men#a$i $!a (a'ian : kor*eks $an me$! a K$r%e ! Adrenal Berasa $ari meso$erm se omi" in*erme$ie*/ $an $a%a* mensekresi )ormon s*eroi$ Ba'ian +or*eks $i(a'i a'i men#a$i *i'a 7ona/ &ai*! 72 G omer! osa/ fasik! a*a/ $an re*ik! aris2 @2 Aona G omer! osa La%isan %a in' !ar/ %as $i (a5a) ka%s! 1ensekresikan minera okor*ikoi$ *er!*ama ALDOSTERON .2 Aona Fasik! a*a La%is ke$!a/ me i%!*i BCD 0o 2 ke 2 A$rena

Se *ers!s!n *ra(ek! ar a*a! mem(en*!k kor$a &an' *ers!s!n %er%en$ik! ar Se sekre*ori (an&ak men'an$!n' $ro% e* i%i$ $an mensekresi )ormon ' !kokor*ikoi$ *er!*ama kor*iso Di 7ona ini/ *er$a%a* (an&ak sin!soi$2 32 Aona Re*ik! aris La%isan %a in' $a am/ me i%!*i ED 0o !me ke 2 A$rena Se *ers!s!n $a am kor$a &an' *i$ak (era*!ran Se sekre*ori men'an$!n' se$iki* $ro% e* i%i$/ (an&ak %i'men i%of!")sin $an mensekresi *er!*ama )ormon an$ro'en a$rena $an se$iki* ' !kokor*ikoi$2 SE+RESI an$ro'en $i $aera) re*ik! aris a) &an' men&e(a(kan %erem%!an masi) memi iki )ormon an$ro'en 5a a!%!n *i$ak memi iki *es*is2 Hormon &an' $i)asi kan $i 7ona re*ik! aris *er!*ama a$a a) $e)i$roe%ian$ros*erone2 H$r'$n K$r%e ! Adrenal M"neral$ $r%" $"d *er!*ama a $os*eron Sekresi $is*im! asi o e) an'io*ensin II $an ka$an'-ka$an' o e) ACTH Hormon *i$ak $i$e%osi*/ *a%i $i%ro$!ksi saa* $i%er !kan A $os*eron men'a*!r keseim(an'an air $an e ek*ro i* $' memi"! a(sor%si Na %$ *!(! !s $is*a is 'in#a Gl& $ $r%" $"d *er!*ama kor*iso $an kor*ikos*eron sekresi $is*im! asi o e) ACTH +or*iso o (er%eran $a am me*a(o isme kar(o)i$ra*/ %ro*ein/ $an emak o 1en!r!nkan sin*esis %ro*ein o $i )a*i: menin'ka*kan ' !koneo'enesis o 1emo(i isasi asam emak $an ' isero $ari #ar2 Lemak mem(an*! ' !koneo'enesis o 1em%!n&ai k)asia* an*i inf amasi Andr$,en adrenal *er!*ama $e)&$roe%ian$ros*erone

F!n'si %$ man!sia se"ara fisio o'is *i$ak (ermakna Med&lla Adrenal 1e$! a a$rena (erasa $ari kris*a ne!ra is/ se)in''a se -se &an' a$a $i $a amn&a ser!%a $en'an se saraf2 Di me$! a a$rena *er!*ama *er$a%a* $!a #enis e / &ai*! se kromafin $an se 'an' ion2 Sel r$'a+"n $ise(!* #!'a feokromosi*2 F!n'sin&a mem%ro$!ksi ka*eko amin ,a$rena in $an nora$rena in-2 Pemi"! sin*esis ke$!a )ormon ini a$a a) ran'san'an saraf %re'an' ion sim%a*is Se re!" Adrenal"n o e) s*im! !s rasa saki* ? )i%o' ikemi2 Tak!* a*a! s*ress )e(a* kon$isi fi')* or f i')* a$rena in == TD naik/ $e*ak #an*!n' menin'ka*/ %en' e%asan ' !kosa $ari )e%a*osi*/ ke5as%a$aan menin'ka*/ s*im! !s fisik ,"o2 Har!s *e*a% *er#a'a %a$a ma am )ari/ a*a! )ar!s men')in$ari (a)a&a-2 Semen*ara i*! n$radrenal"n *er!*ama $i%i"! o e) s*ress emosiona ,"o/ mara)/ s*ressNORADRENALIN men&e(a(kan 0asokons*riksi/ %enin'ka*an *ekanan $ara)/ %enin'ka*an a iran $ara) ke #an*!n'/ o*ak $an o*o* ran'ka Sel Gan,l"$n se(enarn&a mer!%akan se 'an' ion %arasim%a*is2 ;NT;+ +ELAINAN ADRENAL 1OHON DIBACA DI SLIDE YAH2 BADAN 1INEAL Dise(!* #!'a e%ifisis sere(ri2 ;k!rann&a ke"i Ter e*ak $i a*a% $iensefa on/ $eka* %os*erior 0en*rike 3 ,in'a* ne!rosains Ter$a%a* $!a #enis se $i (a$an %inea / &ai*! %inea osi* $an as*ro' ia Ba$an %inea men')asi kan )ormon me a*onin/ &an' men'a*!r irama sirka$ian ,sik !s (an'!n $an *i$!r-2 +e ainan (a$an %inea #aran' *er#a$i/ $an (iasan&a $i*em!kan %a$a anak aki- aki2 4ika *er#a$i $a%a* men&e(a(kan %!(er*as %rekoks a*a! $e a&e$ %!(er*&2 1ULAU LANGERHANS

Mer!%akan ke en#ar en$okrin &an' *er e*ak $i an*ara k!m%! an se -se eksokrin &an' *erse(ar $i se !r!) %ankreas2 P! a! Lan'er)ans *er$iri $ari em%a* #enis se / &ai*! : o Se ALFA : men')asi kan ' !ka'on &an' (erf!n'si menaikkan ka$ar ' !kosa $a am $ara) o Se BETA : men')asi kan ins! in &an' (erf!n'si men!r!nkan ka$ar ' !kosa $a am $ara)/ menin'ka*kan sin*esis ' iko'en $ m )e%a*osi*/ 1enin'ka*kan sin*esis *ri' iseri$a o e) a$i%osi* o Se DELTA 1ensekresi soma*os*a*in/ (erf!n'si menekan sekresi ins! in/ ' !ka'on/ $an 'ro5*) )ormone 1ensekresi 'as*rin o Se F ,PP6%an"rea*i" %o &%e%*i$e "e s F!n'si $an mekanisme sekresin&a masi) (e !m $ike*a)!i

1e*a(o isme kar(o)i$ra*/ se"ara !m!m/ kar(o)i$ra* akan $i%e"a) men#a$i ' !kosa2 G !kosa akan mas!k ke sirk! asi kem!$ian mas!k ke "airan in*ers*isia 2 +em!$ian ' !kosa akan mas!k ke $a am se se"ara $if!si ,%er%in$a)an 7a* *er ar!* Fso !*e8 karena %er(e$aan konsen*rasi-2 Dif!sin&a i*! $if!si *erfasi i*asi o e) mo ek! -mo ek! GL;"ose Trans%or*er ,GL;T-2

1as!kn&a ' !kosa ke se*ia% se $i *!(!) ki*a a%aka) %er ! ins! inGG *i$ak/ karena &an' $i%en'ar!)i o e) ins! in i*! )an&a se -se *er*en*!/ &ai*! &an' memakai GLUT ; +ena%a %er ! ins! inGG karena mo ek! -mo ek! GL;T C i*! ka a! *i$ak $i%akai akan (erk!m%! $i si*oso / *i$ak $eka* mem(ran2 Na)/ ka a! ma! $i%akai $ia )ar!s me ak!kan $o"kin' ,men$eka*/ (er a(!)- ke mem(ran se $! !2 Yan' (isa mem(!a* GL;TC ke mem(rane se a$a a) ins! in2 Yan' %akai GL;T C sia%a a#aGG
O*o* Ran'ka O*o* #an*!n' Se A an'er)ans ,%en')asi ' !ka'onSe -se emak

DIABETES MELLITUS .BRIEF/ 1er!%akan ke ainan en$okrin !*ama $i In$onesia $an $i $!nia D1 *er#a$i karena )ia inisasi $an fi(rosis P an'er)ans *er!*ama $i se (e*a2 +er!sakan se (e*a akan men!r!nkan sekresi ins! in se"ara kronis ' !kosa $ m $ara) *i$ak $a%a* mas!k ke $a am se ka$ar '! a $a am $ara) menin'ka* ,)i%er' ikemi+arena ' !kosa *$k $%* $i'!nakan s(' s!m(er ener'i o e) se emak $an %ro*ein o*o* $ime*a(o isme (era* (a$an men!r!n T!mor #inak %a$a D1 (iasan&a a$a a) ins! inoma/ &ai*! %ro iferasi se (e*a &an' (er e(i)an &an' *i$ak (isa a'i $ia*!r fee$(a"k me")anism se)in''a *er#a$i )i%erins! inisme --= )i%o' ikemia --= ins! in s)o"k--= koma2

+a a! &an' %er ! ins! in )an&a GL;T C/ a ! +ena%a %er!(a)an ka$ar ins! in san'a* mem%en'ar!)i ka$ar '! a $ara)G +arena se -se o*o* ran'ka $an se -se emak ka a! $ik!m%! kan i*! san'a* (an&ak / mer!%akan massa &an' (esar #a$i ka a! ' !kosa *i$ak (isa mas!k ke massa &an' (esar i*! ka$ar ' !kosa $ara) akan men#a$i *in''i
G !kosa se*e a) mas!k se akan $i!(a) men#a$i ' !kosa B Posfa* me a !i %roses fosfori asi/ en7imnn&a )eksokinase ,$i sem!a se -/ $an k)!s!s $i se )a*i ' !kokinase

In%r$d&2%"$n %$ T)e End$2r"ne 5$n%r$l $n Me%a#$l"!' &an' akan $i(a)as $isini a$a a) %en'en$a ian )ormon *er)a$a% me*a(o isme n!*rien2 N!*rien &an' akan $i(a)as i*! a$a a) makron!*rien &an' ka a! $i me*a(o isme $a%a* mem(en*!k ATP !n*!k men')asi kan ener'i2 +a a! #!m a)n&a (an&ak/ se(a'ian akan $isim%an/ misa n&a ' !kosa &an' akan $isim%an $a am (en*!k ' iko'en-

1as!kn&a ' !kosa ke se )a*i $i%en'ar!)i ins! in karena ins! in menin'ka*kan ker#a en7im ' !kokinase &an' a$a $i se )a*i2 4a$i ' !kosa (an&ak &an' $i!(a) men#a$i ' !kosa %osfa*2 4a$i/ ka a! ka$ar ins! in *in''i/ misa n&a se*e a) makan/ aki(a*n&a (an&ak ' !kosa &an' $i!(a) #a$i ' !kosa B %osfa* #!m a)

' !kosa (e(as $i $a am se )a*i men#a$i se$iki* kan ,kan !$a) %a$a $i!(a) #a$i G !kosa B Posfa*-2 Aki(a*n&a %er(e$aan konsen*rasi ' !kosa $i$a am se )a*i $en'an $i !ar se )a*i men#a$i e(i) (esar #a$i %roses $if!si menin'ka*2
Se*e a) ' !kosa mas!k ke $a am se $an $i!(a) men#a$i ' !kosa B %osfa*/ ' !kosa akan $i!(a) #a$i %ir!0a* me a !i %roses ' iko isis/ *a%i ' !kosa B %osfa* #!'a $a%a* $i!(a) men#a$i ' iko'en/ &an' %rosesn&a naman&a ' iko'enesis $ika*a isis o e) en7im ' iko'en sin*ase2 +a a! '! a $ara) $ia*as HI/ sekresi ins! in akan naik $an sekresi ' !"a'on akan *!r!n2 Se(a ikn&a/Pa$a saa* %!asa/ a%a(i a ka$ar '! a $ara) k!ran' $ari HI/ sekresi ' !"a'on naik/ ins! inn&a *!r!n2 1akin ren$a) '! a $ara) ,EI- akan menin'ka* sekresi s*ress )ormon ,e%inefrin/' !"a'on/ 'ro5*) )ormon-2 +a a! e(i) ren$a) a'i/ misa n&a JJ/ s!$a) *er#a$i sekresi kor*iso 2 +a a! e(i) ren$a) a'i/ misa n&a JI/ akan *er#a$i $isf!n'si ko'ni*if oran'n&a #a$i (en'on'/$ +a a! ' iko isis *er#a$i %a$a saa* oksi'en k!ran' a$a NADH &an' *i$ak (isa men$onorkan HK n&a ke oksi'en karena (!*!) NADK !n*!k *er!s *er#a$in&a ' iko isis/ maka HK akan $i(erikan ke %ir!0a*/ se*e a) i*! %ir!0a* akan #a$i ak*a*2 +ena%a si) ka a! ka$ar '! a $ara) menin'ka*/ ins! in #!'a menin'ka*GG ini $ise(a(kan se*e a) makan (an&ak ' !kosa &an' mas!k ke Se B Lan'er)ans aki(a*n&a $i)asi kan (an&ak ATP/ mo ek! ATP ini kem!$ian akan men')am(a* %om%a ka i!m ATP-ase &an' men&e(a(kan ka i!m *i$ak (isa ke !ar $an men#a$i *er*a)an $i $a am se *er#a$i $e%o arisasi mem(rane men&e(a(kan *er#a$in&a inf !: ka si!m menin'ka* aki(a*n&a sekresi ins! in menin'ka*2 Se ain i*!/ Se B an'er)ans #!'a menin'ka*kan sekresi si*okin GABA2 Rese%*or !n*!k GABA ini a$a $i se A Lan'er)ans aki(a*n&a *er#a$i in)i(isi sekresi ' !ka'on2 Se B an'er)ans memi iki rese%*or a$rener'i" a %)a . $an (e*a .2 Kala& -an, %era %"+ an al()a 2 !e re!" "n!&l"n a an %&r&n2 Dan ka a! &an' *erak*ifkan rese%*or (e*a . sekresi ins! in akan naik2 E%inefrin $a%a* (eker#a se"ara si'inifikan %a$a ke$!a rese%*or i*!2 G! a $ara) *!r!n a$a e%inefrin/

kem!$ian e%inefrin akan ke ke$!a rese%*or i*!/ *a%i Rese%*or &an' $ominan i*! &an' al()a 28 Se)in''a )a!"l a )"rn-a !e re!" "n!&l"n a an %&r&n8 Se A Lan'er)ans/ %en')asi ' !"a'on/ #!'a (isa $i%en'ar!)i e%inefrin karena $ia #!'a %!n&a rese%*or a$rener'ik a %)a . $an (e*a .2 Ta%i &an' e(i) $ominan i*! rese%*or (e*a .2 +a a! $i$a*an'i e%inefrin/ sekresi ' !"a'on akan naik2 4a$i %a$a saa* '! a $ara) *!r!n : sekresi ins! in akan men!r!n sekresi GABA o e) se B an'er)ans #!'a akan *!r!n efek in)i(isi *er)a$a% sekresi ' !"a'on me ema) sekresi ' !"a'on menin'ka* $i e%askan e%inefrin &an' akan men&e(a(kan sekresi ins! in men!r!n $an sekresi ' !"a'on menin'ka* Oran' (ar! makan ka$ar ' !kosa $ara) *in''i ins! inn&a naik2 Efekn&a ins! in : @2 $i o*o* ran'ka menin'ka*kan ' !"ose !%*ake $i o*o* ran'ka menin'ka*kan sin*esis ' iko'en Pem(en*!kan ATP i*! *ern&a*a se f- imi*in'2 1aks!$n&a ke*ika ATP &an' *erse$ia (an&ak %roses ' iko isis akan me am(a* Se*e a) ' iko isis *ere$am akan *er#a$i sin*esis ' iko'en2 .2 $i Se Ha*i %enin'ka*an sin*esis ' iko'en menin'ka*kan ak*i0i*as %ir!0a* $e)i$ro'enase ,PDHPDH i*! a$a a) en7im &an' (er%eran $a am %er!(a)an %ir!0a* men#a$i ase*i +oA2 %ir!0a* $ekar(oksi ase a$a a) en7im &an' (er%eran $a am %en'!(a)an %ir!0a* men#a$i oksa oase*a*2 "n!&l"n 'en,a %"+ an ("r&3a% de)$"dr$,ena!e/ ' !"a'on men'ak*ifkan %ir!0a* $ekar(oksi ase 32 $i se emak menin'ka*kan %en'am(i an asam emak

menin'ka*kan ' !"ose !%*ake menin'ka*kan sin*esis *ri' iseri$a S i$e .C ,sin*esis asam emak $ari ke e(i)an ' !kosa $an $ari asam amino-: Se"ara se$er)ana/ ' !kosa $an asam amino akan $i!(a) $! ! men#a$i %ir!0a* $i si*oso 2 Ter!s/ %ir!0a* i*! akan mas!k ke $a am mi*okon$ria $an $i!(a) men#a$i ase*i Co-A2 Ase*i Co-A akan (er'a(!n' (ersama o:a oase*a* !n*!k mem(en*!k si*ra*/ &an' se an#!*n&a mas!k ke sik !s +re(s2 Si*ra* &an' (er e(i) akan $ike !arkan $ari mi*okon$ria2 Di si*oso / si*ra* i*! akan $i!(a) men#a$i o:a oase*a* $an ase*i Co-A/ &an' se an#!*n&a akan men')asi kan asam emak $an %ir!0a*2 Na)/ %ir!0a* &an' $i)asi kan $i si*oso ini akan mas!k a'i ke mi*okon$ria2 Bi a ka$ar '! a $ara) *!r!n/ ins! in #!'a ik!* men!r!n/ $an ' !"a'on akan menin'ka*2 A%a &an' $i ak!kan ' !"a'onG Dia akan meme"a) ' iko'en $i se )a*i2 Proses %eme"a)an ' iko'en men#a$i ' !kosa-@-fosfa* $ise(!* ' iko'eno isis/ &an' *er'o on' %roses fosfori asi ,%emas!kan '!'!s fosfa* ke mo ek! or'anik-2 En7im &an' $i'!nakan a$a a) fosfori ase2 S i$e .E: Fosfori ase-B ,*i$ak ak*if- akan $i!(a) men#a$i fosfori ase-A ,ak*if- o e) fosfori ase-B-kinase2 Fosfori ase-B *a$in&a #!'a *i$ak ak*if/ *a%i $iak*ifkan $! ! o e) %ro*ein kinase-A2 Na)/ %ro*ein kinase-A #!'a $iak*ifkan o e) "A1P2 "A1P (erasa $ari ATP &an' *e a) $i!(a) o e) a$enini -sik ase &an' a$a $i mem(rane se 2 A$enini -sik ase $iak*ifkan o e) G-%ro*ein &an' (er%asan'an $en'an rese%*or a$rener'i" ,rese%*or L-.- $i se )a*i2 4a$i/ e%inefrin ,a$rena in- $a%a* menin'ka*kan ' iko'eno isis se )a*i2 No*e: e%inefrin akan menin'ka* (i a ka$ar '! a $ara) *!r!n2 Se ain i*!/ se )a*i #!'a memi iki rese%*or M-@ ,!n*!k a$rena in $an nora$rena in-2 4ika rese%*or *erse(!* $iran'san'/ $ia akan men'ak*ifkan GN !n*!k mem(en*!k fosfo i%ase-C $i mem(rane se 2 Fosfo i%ase-C kem!$ian men'!(a) PIP-. men#a$i IP-3KDAG2 IP-3 akan $i*an'ka% o e) rese%*orn&a &an' (era$a $i mem(rane RE/ a ! mem(!ka kana ion Ca KK se)in''a ion CaKK ke !ar ke si*oso 2 Ion ka si!m i*! #!'a (erf!n'si !n*!k men'ek*ifkan fosfori ase-B2

Rese%*or ' !"a'on $an rese%*or a$rener'i" $i se (erf!n'si men'ak*ifkan G-%ro*ein2

)a*i sama-sama

Rese%*or ' !"a'on $i )a*i )an&a sa*! *i%e/ &an' (isa (er%asan'an (aik $en'an GN ma!%!n Gs2 Ba'aimana $en'an se o*o* ran'kaG Se o*o* ran'ka *i$ak mem%!n&a rese%*or a$rene'ik2 La !/ (a'aimana %roses ' iko'eno isisn&aG Hmm/ %ersarafan o*o* ran'ka kan saraf soma*ik/ $en'an ne!ro*ransmi**er ase*i ko in &' $i*an'ka% o e) rese%*or ko iner'ik $i en$-% a*e *er#a$i %o*ensia aksi mas!k ke $ m *!(! !s T meran'san' %en'e !aran CaKK $ari RE ke si*oso ,masi) in'a*G-2 Na)/ %enin'ka*an ion ka si!m $i si*oso i*!/ se ain !n*!k kon*raksi/ #!'a $i'!nakan !n*!k men'ak*ifkan fosfori seB-kinase se)in''a *er#a$i a) ' iko'eno isis $i o*o* &an' se$an' (eker#a i*!2 G !kosa-@-fosfa* $i!(a) men#a$i ' !kosa-B-fosfa* %a$a kea$aan %!asa ,ins! in ren$a)O ' !"a'on $an e%inefrin *in''i-2 So/ %a$a saa* %!asa/ ' !kosa-B-fosfa* akan menin'ka* seirin' $en'an %enin'ka*an ' iko'eno isis2 A%aka) ' iko isisn&a #!'a akan menin'ka*G Tern&a*a *i$ak/ karena ' !"a'on (ersifa* menekan ker#a en7im-en7im ' iko isis2 Berke(a ikan $en'an ins! in &an' (er%eran men'!a*kan en7im-en7im ' iko isis2 Se )a*i memi iki en7im &an' $a%a* men'!(a) ' !kosa-B-fosfa* men#a$i ' !kosa (e(as/ karena ia memi iki en7im ' !kosa-B-fosfa*ase2 Se$an'kan &an' men'!(a) ' !kosa men#a$i ' !kosa-B-fosfa* $i se )a*i naman&a ' !kokinase2 Ins! in men''ia*kan ' !kokinase/ *e*a%i men')am(a* ' !kosa-B-fosfa*ase2 Berke(a ikan $en'an ' !"a'on2 Saa* %!asa/ ' !"a'on kan naik/ (erar*i ' !kosa-B-fosfa*ase menin'ka* $on'O ins! inn&a #!'a ren$a) se)in''a )am(a*an *er)a$a% ker#a en7im *s( men#a$i ke"i 2 Aki(a*n&a/ ' !kosa-Bfosfa* akan (an&ak $i!(a) men#a$i ' !kosa (e(as2 Lama- ama/ ka$ar ' !kosa $i )a*i #a$i menin'ka* $an me e(i)i ' !kosa $i !ar se )a*i2 So/ ' !kosa *s( akan ke !ar $ari se )a*i $an men'a ir (ersama a iran $ara)/ se(!a) %eris*i5a &an' $ise(!* )e%a*i" ' !"ose o!*%!*2 +a*a $ok*ern&a/ PBe a#ar a) $ari )a*i/ karena )a*i i*! mem(eri $i saa* s!sa)2Q Se(a'ian (esar ' iko'en &an' $isim%ann&a akan $i%e"a) !n*!k ke(!*!)an se ain2 Baik/ &a22

G !kosa &an' $is!m(an'kan )a*i *s( *i$ak $a%a* $en'an m!$a) $i%akai o e) o*o* ran'ka2 In'a*/ saa* %!asa/ ka$ar ins! in ren$a)/ $an o*o* ran'ka ,&' %ake GL;T C- mem(!*!)kan ins! in !n*!k men'am(i ' !kosa2 So !sin&aG BE+ER4A2 +a o o*o* ran'ka i*! (eker#a/ $ia $a%a* merekr!* mo ek! mo ek! GL;T C se)in''a *e*a% (isa men'am(i ' !kosa2 4a$i/ saa* %!asa/ s!%a&a *$k emas/ (eker#a a)R (iar o*o*n&a $%* re7eki ' !kosa2 Bi a ka$ar '! a $ara) ren$a)/ *er#a$i #!'a i%i$emia2 A%a &an' *er#a$i %a$a se emakG Tri' iseri$a akan $i!(a) men#a$i asam emak $an ' isero o e) en7im i%ase2 LPL , i%o%ro*ein i%ase- (erf!n'si men'!raikan *ri' iseri$a &' a$a $i VLDL2 Na)/ &an' men'ak*ifkan LPL i*! a$a a) ins! in2 Saa* %!asa/ e%inefrin/ ' !"a'on/ 'ro5*) )ormone/ $an kor*iso akan menin'ka*/ $an sem!an&a akan men'ak*ifkan a$enini -sik ase/ &an' men'!(a) ATP men#a$i "A1P2 +arena ins! in (erf!n'si men'ak*ifkan fosfo$ies*erase ,men'!(a) "A1P-J-A1P-/ (i a ka$ar ins! in ren$a)/ fosfo$ies*erase #!'a me ema)2 Aki(a*n&a/ )an&a se$iki* "A1P &an' $i!(a) men#a$i J-A1P/ $an se an#!*n&a akan menin'ka*kan i%o isis , i)a* s i$e 3.-2 A%a (e$an&a LPL $en'an HSL ,)ormone sensi*i0e i%ase-G

Pa$a kea$aan fa* s*a'e ,)a(is makan-/ ' isero &an' $i e%askan $ari se emak mer!%akan )asi $ari %eme"a)an *ri' iseri$a VLDL/ se$an'kan %a$a saa* %!asa/ ' isero &an' $i)asi kan (erasa $ari "a$an'an se emak i*! sen$iri2 G isero $i se )a*i akan $i!(a) men#a$i ' isero -fosfa*2 +e*ika fas*in'/ ' isero -fosfa* *i$ak $i(en*!k men#a$i *ri' iseri$a/ *e*a%i mem(en*!k DHAP &an' se an#!*n&a akan men'a ami ' !koneo'enesis2 Yan' men'a*!r %eme"a)an %ro*ein $i o*o* ,eks*ra)e%a*ik- a$a a) kor*iso / se$an'kan %eme"a)an %ro*ein $i )a*i $iken$a ikan o e) ' !"a'on ,se o*o* *i$ak memi iki rese%*or ' !"a'on-2 G !ka'on #!'a (erf!n'si menin'ka*kan #!m a) asam amino &an' mas!k ke )a*i2 Fosfoeno %ir!fa* san'a* %en*in' (a'i ' !koneo'enesis $ari asam amino2 Fosfoeno %ir!0a* $a%a* $i!(a) men#a$i %ir!0a*/ *e*a%i reaksi *erse(!* ire0ersi(e / se)in''a o:a oase*a*- a) &an' $i!(a) men#a$i fosfoeno %ir!0a* o e) fosfoeno %ir!0a* kar(oksi-kinase &an' $iak*ifkan o e) ' !"a'on2 Di o*o* $an o*ak/ (en$a ke*on $a%a* $i!(a) men#a$i ase*i Co-A/ se)in''a (erf!n'si se(a'ai s!m(er ener'& "a$an'an2 Asam emak men#a$i s!m(er ener'& $i o*o*/ *a%i !n*!k $a%a* memas!kkan asam emakn&a/ $i(!*!)kan %ro*ein "arier2 Pa$a oran' $e5asa/ asam emak *i$ak $a%a* $i%akai o e) o*ak2 DIABETES 1ELIT;S *i%e-*i%en&a (isa $i(a"a $i s i$e2 D1 mer!%akan s!a*! %en&aki* $i mana se -se &an' memakai GL;T C *i$ak $a%a* men'am(i ' !kosa2 Pa$a D1 *i%e ./ %asien (isa men'a ami )i%er' ikemia *e*a%i ins! inn&a norma ,misa n&a karena rese%*or ins! inn&a r!sak-/ se$an'kan %a$a *i%e @/ $ari a5a ins! inn&a s!$a) ren$a)2 D1 *i%e . ,&' rese%*or ins! inn&a r!sak- $a%a* men&e(a(kan )i%er ins! inisme/ karena se -B Lan'er)ans $i%a"! *er!s !n*!k mem(en*!k ins! in2

Ak*i0a*or Sak*! ak*if LPL ins! in Fa* s*a'e HSL a5ann&a ins! in ,e%inefrin/ ' !"a'on/ GH/ kor*iso Fas*in' S i$e 33: Per!(a)an asam emak men#a$i ase*i Co-A mer!%akan me*a(o iseme &an' aero(i" ,L-oksi$asi-2 4a$i/ (i a *!(!) kek!ran'an O ./ misa n&a $ m kea$aan s*ress a*a! men'a ami !ka (akar/ i%o isis *e*a% *er#a$i/ *e*a%i asam emak (e(as *i$ak $a%a* $i!(a) man#a$i ase*i Co-A/ se)in''a ka$arn&a $i $a am $ara) akan menin'ka*2 1asi) $i s i$e 33: Ase*i Co-A &an' memas!ki sik !s +re(s/ e(i) (an&ak (ers!m(er $ari asam emak $ari%a$a %ir!0a*2 Se$an'kan o:a oase*a* )an&a (erasa $ari %ir!0a*2 Saa* %!asa/ karena ka$ar ' !kosa ren$a)/ #!m a) %ir!0a* #!'a akan men!r!n/ se)in''a (an&ak ase*i Co-A &an' *i$ak (er%asan'an $en'an o:a oase*a*2 Aki(a*n&a/ ase*i Co-A &an' *i$ak (er%asan'an i*! akan $i!(a) men#a$i (en$a ke*on (erisiko men'a ami ke*osis2

Lama- ama/ ke*ika se -B Lan'er)ans s!$a) #en!)/ ka$ar ins! inn&a #a$i men!r!n $ras*is2 La*i)an !n*!k %en$eri*a D1 san'a* $ian#!rkan a'ar ' !kosa *e*a% $a%a* mas!k ke se o*o*n&a2 La*i)ann&a aero(i" $an *i$ak *er a ! (era* ,karena (isa memi"! %enin'ka*an ' !ka'on-2 Pasien D1 &an' 'a5a* karena )i%o' ikemia (iasan&a a$a a) %en$eri*a D1 *i%e @ ,ins! in $e%en$en-2 D!a masa a) (esar %a$a D1 a$a a) )i%er' ikemia $an ke*osis2

METABOLISME KARBOHIDRAT 1enda)&l&an 1e*a(o isme: men')asi kan ener'i a*a! s!(s*ansi esensia (a'i *!(!) 1en')asi kan ener'i reaksi oksi$asi in 0i0o $i ak!kan se"ara "o!% in' Ener'i &an' $i(e(askan T (era$a $a am (en*!k ener'i kimia ATP . '!'!s fosfa* ra$ika %a$a ATP *erika* $en'an ika*an *in''i ener'i Kar#$)"dra% dan Gl& $!a dala' Me%a#$l"!'e F!n'si kar(o)i$ra*: S!m(er ener'i !*ama $a am kea$aan a(sor%*if Ca$an'an ener'i $a am (en*!k ' iko'en )a*i6o*o* Sin*esis s*r!k*!ra se ,' iko%ro*ein6' iko i%i$-/ sen&a5a nonkar(o)i$ra* ain ,*riasi ' isero -/ $an sen&a5a k)!s!s , ak*osa %a$a i(! men&!s!i +ar(o)i$ra*: $i%e"a) )in''a men#a$i monomer &an' *er$iri $ari ,l& $!a/ fr!k*osa/ $an 'a ak*osa

G !kosa %en*in' !n*!k o*ak/ saraf/ eri*rosi* oksi$asi se"ara (er*a)a% $emi efisiensi Gl" $l"!"! A$a a) %roses s%esifik oksi$asi ' !kosa )in''a sik !s +re(s &an' mer!%akan #a !r me*a(o isme (ersama Ter#a$i $i $a am si*o% asma 1en')asi kan . ATP U mo ek! ' !kosa Reaksi (ersi): Gl& $!a<2 AD1<2 1O;=0 00> 2 A!a' 1"r&3a%<2AT1<;H Pro$!ksi asam %ir!0a* a$a a) *!#!an !*ama %roses ini Ber an's!n' se"ara anaero(/ meski !n*!k efisiensi %roses mem(!*!)kan oksi'en Per(e$aan kea$aan aero( $an anaero( *er e*ak %a$a %en''!naan NADH &an' )ar!s $i!(a) kem(a i men#a$i ek!i0a en %ere$!ksi NADKO %a$a kea$aan aero( NADH akan $i'!nakan se(a'ai $onor e ek*ron $a am ran*ai %erna%asan/ se$an'kan %a$a kea$aan anaero( NADH $i'!nakan !n*!k mere$!ksi %ir!0a* men#a$i ak*a* Pa$a kea$aan aero(/ %roses ' iko isis akan (er an#!* ke sik !s +re(s

O !"da!" 1"r&3a% A$a a) oksi$asi mo ek! asam %ir!0a* men#a$i mo ek! ase*i koen7im-A ,ase*i +oA Ter#a$i $i $a am mi*okon$ria 1en')asi kan . mo ek! ase*i +oA U. mo ek! asam %ir!0a* Reaksi (ersi): A!a' ("r&3a%<K$en?"'0A 00> A!e%"l K$A<25O 2<;H Ti$ak a$a ATP &an' $i%ro$!ksi/ nam!n C a*om H &an' $i e%askan akan $i'!nakan !n*!k sin*esis B ATP +oen7im A a$a a) $eri0a* $ari asam %an*o*ena* ,0i*amin Ter$iri $ari B *a)a% , i)a* 'am(ar-: Pir!0a* ,'!'!s ase*i - (erika*an $en'an ni*ro'en %osi*if $ari TPP ,*iramin *iofosfa*- $a am %ir!0a* $e)i$ro'enase Asam i%oa* (erika*an $en'an en7im $i)i$ro i%oi *ransase*i ase Oksi$asi-re$!ksi memin$a)kan '!'!s ase*i $ari TPP ke s! f!r $i asam i%oa* mem(en*!k *ioes*er G!'!s ase*i $i%in$a)kan ke koen7im A FAD $en'an (an*!an $i)i$ro i%oi $e)i$ro'enase mem(en*!k kem(a i ika*an $is! fi$a $a am i%oami$a FADH. (ereaksi $en'an NADK $an )asi n&a ,NADHKHK- men'inisiasi %roses *rans%or e ek*ron

S" l&! A!a' S"%ra%9Kre#!9A!a' Tr" ar#$ !"la%

A$a a) s!a*! sik !s $i mana '!'!s ase*i $ari ase*i +oA $i$e'ra$asi men#a$i CO . $an H.O Ter#a$i $i $a am ma*riks mi*okon$ria 1en')asi kan . ATP U . ase*i +oA 1em%ersia%kan a*om H !n*!k ran*ai *rans%or e ek*ron a$a a) *!#!an $ari sik !s ini

F$!+$r"la!" O !"da%"+9 Ran%a" 1erna(a!an Seja%"9Ran%a" Tran!($r Ele %r$n Ter#a$i $i mem(ran !ar-$a am mi*okon$ria 1er!%akan %roses &an' men')asi kan ATP *er(an&ak 1en')asi kan 3C ATP U sik !s ,3I $ari *rans%or e ek*ron $an C $ari oksi$asi C a*om H Bersama $en'an %roses se(e !mn&a men')asi kan *o*a 3H ATP Han&a *er#a$i $a am kea$aan aero( Ter(a'i men#a$i J *a)a%an %roses &an' me i(a*kan J kom% eks en7im 1ekanisme %ro$!ksi ATP $a am %roses ini $ise(!* mekanisme kemoosmo*ikO &an' *er$iri $ari: Ionisasi )i$ro'en/ *rans%or e ek*ron/ $an %em(en*!kan air Pemom%aan ion )i$ro'en ke mem(ran !ar mi*okon$ria aki(a* *rans%or e ek*ron Pem(en*!kan ATP

Gl& $ne$,ene!"! Sin*esis ' !kosa $ari (a)an-(a)an &an' se(e !mn&a *i$ak me a !i #a !r me*a(o isme ' !kosa Ter#a$i $i )a*i Prek!rsor: Asam ak*a* Asam amino ' !ko'enik Pro%iona* G isero Da!r Cori $an A anin ' !koneo'enesis $ari asam ak*a* $an asam amino a anin +e$!an&a $i%ro$!ksi ke*ika o*o* $a am kea$aan ker#a (era* Defisi* C ATP %a$a sik !s Cori $emi mem%er*a)ankan ak*i0i*as o*o* $an men"e'a) asi$osis ak*a* Pa$a sik !s A anin (a)kan efisiensi e(i) ren$a) karena men')asi kan !rea &an' )ar!s $iekskresi men''!nakan ener'i

HM1 S)&n%96al&r 1en%$!a F$!+a%96al&r F$!+$,l& $na% .,a'#ar d" )ala'an #er" &%n-a/ 4a !r a *erna*if *er%en*in' $a am me*a(o isme ' !kosa Ti$ak memer !kan en7im-en7im sik !s +re(s Di'!nakan !n*!k men')asi kan ener'i $a am kea$aan $efek en7im $an %en&im%anan asam emak In%er $n3er!" M$n$!a ar"da 00> men')asi kan ' !kosa se(a'ai monosakari$a *er(an&ak karena ' !kosa-B-fosfa*ase (an&ak se)in''a kese*im(an'an (er'eser ke ara) ' !kosa-B-fosfa*

6al&r Me%a#$l"!'e Ber!a'a

6al&r A!a' Ur$na% dan G&la A'"n$ Lin*asan kon0ersi ' !kosa men#a$i asam ' !korona*/ asam askor(a* $an %en*osa 4a !r a *erna*if oksi$asi ' !kosa G !kosa mer!%akan %rek!rsor sem!a '! a amino ,)eksoamina- G! a amino mer!%akan kom%onen %en*in' ' iko%ro*ein/ ' ikosfin'o i%i$ $an ' ikosamino' ikan

$a%a* $isin*esis se)in''a )an&a $i%ero e) $ari makanan2 D!a P! !) Asam Amino METBOLISME 1ROTEIN Esensia : MTV HIT FALL 1e*ionin/ Tri%*ofan/ Va in/ His*i$in/ Iso e!sin/ Treonin/ Feni a anin/ A anin/ Le!sin/ Lisin2 Rea !" U'&' a!a' a'"n$ men')asi kan amonia: Tran!a'"na!" $an dea'"na!" $ !"da%"+ Rea !" !(e!"+" : Oksi$asi keran'ka kar(on - Sin*esis ;rea - Sin*esis sen&a5a N non %ro*ein - Sin*esis %ro*ein6%ro*ein *!rn o0er - +eseim(an'an Ni*ro'en

Peran $an S!m(er Asam Amino Pro*ein a$a a) s!m(er !*ama ni*ro'en &an' $ime*a(o isme o e) *!(!)2 Pro*ein *ers!s!n $ari (an&ak seka i asam amino &an' $iran'kai men#a$i ran*airan*ai o e) ika*an %e%*i$a &an' men')!(!n'kan '!'!s amino %a$a sa*! asam amino $en'an '!'!s kar(oksi %a$a asam amino (erik!*n&a2 Asam amino &an' $i)asi kan $ari %en"ernaan %ro*ein makanan $isera% me a !i se e%i*e !s!s $an mas!k ke $a am $ara)2 Ber(a'ai se men'am(i asam amino !n*!k mem(en*!k %ro*ein $an sen&a5a ain &an' men'an$!n' ni*ro'en/ a*a! $ioksi$asi !n*!k men')asi kan ener'i2 Sen&a5a &an' (erasa $ari asam amino an*ara ain a$a a) %ro*ein/ )ormon ,*iroksin/ e%inefrin/ $an ins! in-/ ne!ro*ransmi**er/ krea*in fosfa*/ )em %a$a )emo' o(in $an si*okrom/ %i'men k! i* me anin/ $an (asa %!rin $an %irimi$in %a$a n!k eo*i$a $an asam n!k ea*2 Asam amino $a%a* $i'!nakan se(a'ai s!m(er ener'i2 Asam amino $a%a* $ioksi$asi an's!n' a*a! kem!$ian $i!(a) men#a$i ' !kosa $an kem!$ian $ioksi$asi a*a! $isim%an se(a'ai ' iko'en2 Asam amino #!'a $i!(a) men#a$i asam emak $an $isim%an se(a'ai *riasi ' isero $a am #arin'an a$i%osa2 Ha*i a$a a) *em%a* !*ama oksi$asi asam amino2

Protein makanan AsetilkoA Intermediet /KH #H( %liko$en TCA cycle )rea Keton/ lipid ATP + C !" H!

Protein tubuh

AA

Asam Amino Esensia $an Nonesensia Se(e as $ari $!a %! !) asam amino &an' $i'!nakan !n*!k mem(en*!k %ro*ein $a%a* $isin*esis $i $a am *!(!) a%a(i a #!m a)n&a $i $a am makanan *i$ak "!k!%2 Se%! !) $ari asam amino *erse(!* $a%a* $i)asi kan $ari ' !kosa &ai*! serin/ ' isin/ sis*ein/ a anin/ as%ar*a*/ ' !*ama*e/ ' !*amine/ %ro in/ $an ar'inin2 Dan &an' kese(e as/ *irosin/ $isin*esis $ari asam amino esensia feni a anin2 Sem(i an asam amino a$a a) asam amino esensia !n*!k man!sia/ &ai*! isin/ iso e!sin/ e!sin/ *reonin/ 0a in/ *ri%*ofan/ feni a anin/ me*ionin/ )is*i$in/ $an ar'inin22 Esensia (erar*i (a)5a ran'ka kar(on asam amino *erse(!* *i$ak

#on protein #itro$en

%ambar& 'kema nasib asam amino dalam tubuh

B"$!"n%e!"! &rea 'el"(&%"* ,@- *ransaminasi/ ,.- $eaminasi oksi$a*if/ ,3*rans%or amonia/ ,C- sik !s !rea2 +eseim(an'an Ni*ro'en As!%an %ro*ein )arian &an' "!k!% $i%er !kan !n*!k men''an*ikan ke)i an'an %ro*ein $an asam amino2 +e%er !an ini (!kan !n*!k ke%en*in'an %ro*ein i*! sen$iri/ me ainkan ke%er !an akan kan$!n'an asam aminon&a/ $an ke%er !an ini $i"a%ai $en'an asam-asam amino m!rni2 +e)i an'an %ro*ein $an $eri0a*-$eri0a* $i $a am *in#a norma n&a san'a* ke"i 2 Aki(a*n&a/ #!m a) ni*ro'en $a am !rin mer!%akan in$ika*or &an' $a%a* $i#a$ikan %a*okan *en*an' %eme"a)an %ro*ein $an asam amino &an' ire0ersi(e 2 +a a! #!m a) ni*ro'en !rin sama $en'an kan$!n'an ni*ro'en %ro*ein $a am $ie*/ maka oran' *erse(!* $a%a* $ika*akan $a am kea$aan keseim(an'an ni*ro'en2 4ika as!%an %ro*ein menin'ka* %a$a seseoran' &an' norma / asam amino eks*ra $i$eaminasi $an eksresi !rea menin'ka*/ se)in''a )a ini $a%a* mem%er*a)ankan keseim(an'an ni*ro'en2 Pa$a kon$isi $i mana sekresi )ormon ka*a(o ik kor*eks a$rena menin'ka* $an sekresi ins! inn&a men!r!n/ $an %a$a kea$aan ke a%aran $an imo(i isasi %aksa/ ke)i an'an ni*ro'enn&a e(i) (esar $ari mas!kan se)in''a keseim(an'an ni*ro'enn&a (era$a $a am kea$aan keseim(an'an ni*ro'en ne'a*if2 Se ama masa %er*!m(!)an a*a! %en&em(!)an $ari %en&aki* (era* a*a! se*e a) $i(eri s*eroi$ ana(o ik *es*os*eron/ mas!kan ni*ro'en e(i) (esar $ari%a$a eksresi se)in''a keseim(an'an ni*ro'enn&a %osi*if2

ni*ro'enn&a2 G!'!s kar(oksi &an' *ersisa $a%a* men'a ami oksi$asi an's!n' !n*!k $i!(a) men#a$i ATP/ a*a! men'a ami %en&!s!nan ! an' men#a$i ' !kosa ,' !koneo'enesis- a*a! i%i$ , i%o'enesis-2 Se$an'kan '!'!s aminon&a akan $i!(a) men#a$i !rea !n*!k $ike !arkan $ari *!(!) me a !i !rin %a$a ak)irn&a2 Biosin*esis !rea *er#a$i $a am em%a* *a)a%an reaksi/ &ai*!: ,@*ransaminasi/ ,.- $eaminasi oksi$a*if / ,3- *rans%or amonia/ $an ,C- reaksi $i sik !s !rea2 Ran'kaian reaksi *erse(!* *er#a$i saa* se -se *e a) menam%!n' %ro*ein sam%ai (a*as maksima n&a/ se)in''a *am(a)an asam amino $i "airan *!(!) akan $i$e'ra$asi $an akan $i'!nakan se(a'ai s!m(er ener'i a*a! $isim%an *er!*ama se(a'ai emak/ $an ke$!a se(a'ai ' iko'en2 Proses $e'ra$asi asam amino *erse(!* *er#a$i )am%ir se !r!)n&a $i )a*i2 78 Rea !" Tran!a'"na!" AA < a!a' al+a e%$ al+a e%$,l&%ara% < L0,l&%a'a% Transaminasi a$a a) %roses !*ama !n*!k men'e !arkan ni*ro'en $ari asam amino2 ;m!mn&a/ ni*ro'en $i%in$a)kan se(a'ai '!'!s amino $ari asam amino asa ke a fa-ke*o' !*ara* se)in''a *er(en*!k ' !*ama*/ se$an'kan asam amino sem! a (er!(a) men#a$i asam a fa-ke*o %a$anann&a2 1isa n&a asam amino as%ar*a* $a%a* men'a ami *ransaminasi mem(en*!k asam a fa-ke*o oksa oase*a*2 Da am %roses ini/ '!'!s amino $i%in$a)kan ke a fa-ke*o' !*ara*/ &an' (er!(a) men#a$i asam amino ' !*ama*e2 Sem!a asam amino/ ke"!a i isin $an *reonin $a%a* men'a ami reaksi *ransaminasi2 En7im &an' men'ka*a isis reaksi ini $ikena se(a'ai *ransaminase a*a! amino*ransferase2 ;n*!k se(a'ian (esar reaksi ini/ a fa-ke*o' !*ara* $an ' !*ama* (erf!n'si se(a'ai sa a) sa*! %asan'an asam a fa-ke*o-asam amino2 +ofak*orn&a a$a a) %iri$oksa fosfa*2 Se"ara kese !r!)an %a$a reaksi *ransaminasi/ '!'!s amino $ari sa a) sa*! asam amino men#a$i '!'!s amino %a$a asam amino ke$!a2 +arean (ersifa* re0ersi(e / reaksi ini $a%a* $i'!nkan !n*!k men'e !arkan ni*ro'en $ari asam amino a*a! !n*!k memin$a)kan ni*ro'en ke asam a fa-ke*o !n*!k mem(en*!k asam amino2 Den'an $emikian/ reaksi *erse(!* (er%eran %a$a %en'!raian ma!%!n %em(en*!kan asam amino2

Nasi( Ni*ro'en Asam Amino Sin*esis %ro*ein in*rase men''!nakan (a)an (ak! asam amino &an' $i%ero e) $ari makanan2 Se*ia% )ari %roses sin*esis %ro*ein $iim(an'i $en'an $e'ra$asi %ro*ein se ! ar men#a$i asam amino o e) %ro*ease $an %e%*i$ase2 Seki*ar @-.D $ari *o*a %ro*ein *!(!)/ *er!*ama %ro*ein o*o* ran'ka/ men'a ami *!rn-o0er2 De'ra$asi %ro*ein $en'an ke a#!an &an' *in''i *er!*ama *er#a$i $i #arin'an &an' men'a ami %en&!s!n! an'an s*r!k*!ra 2 Asam amino )asi $e'ra$asi %ro*ein en$o'en $a%a* $i'!nakan ! an' !n*!k sin*esis %ro*ein/ a$a #!'a &an' men'a ami %eme"a)an e(i) an#!* men#a$i resi$! kar(on $an

28 Dea'"na!" O !"da%"+ .1en,el&aran N"%r$,en A!a' A'"n$ !e#a,a" A'$n"a/ L0,l&%a'a% NH= < a!a' al+a0 e%$ Se $a am *!(!) $an (ak*eri $i $a am !s!s mem(e(askan ni*ro'en $ari asam amino *er*en*! se(a'ai amonia a*a! ion amoni!m &an' (en*!kn&a $a%a* (er*!kar2 Ion amoni!m me e%askan se(!a) %ro*on !n*!k mem(en*!k amonia me a !i reaksi &an' memi iki %+ V/32 Den'an $emikian/ %a$a %H faa / keseim(an'an "on$on' ke ammoni!m $en'an fa"*or seki*ar @II6@2 Nam!n/ %en*in' !n*!k $i"a*a* (a)5a amonia #!'a *er$a%a* $i $a am *!(!) karena (en*!k ini a) &an' $a%a* menem(!s mem(rane se 2 1isa n&a/ ammonia mas!k ke $a am !rin $ari se *!(! !s 'in#a $an men!r!nkan keasaman !rin $en'an men'ika* %ro*on mem(en*!k ion amoni!m2 G !*ama* $a%a* men'a ami $eaminasi oksi$a*if me a !i reaksi &an' $ika*a isis o e) ' !*ama* $e)i$ro'enase &an' men')asi kan ion amoni!m $an a fa-ke*o' !*ara*2 NADK a*a! NADPK (erf!n'si se(a'ai kofak*or2 Reaksi ini/

&an' (er an's!n' $i mi*okon$ria se(a'ian (esar se $an (ersifa* re0ersi(e 2 Aki(a* reaksi *ransaminasi/ ' !*ama* $a%a* mem%ero e) ni*ro'en $ari asam amino ain $an me e%askan ammonia me a !i reaksi ' !*ama* $e)i$ro'enase2 Proses ini mer!%akan sa a) sa*! s!m(er ammonia &an' mas!k ke sik !s !rea2 Se ain ' !*ama*/ se#!m a) asam amino mem(e(askan ni*ro'enn&a se(a'ai ion amoni!m2 His*i$in $a%a* se"ara an's!n' men'a ami $eaminasi mem(en*!k ion amoni!m $an !rokana*2 Deaminasi serin $an *reonin a$a a) reaksi $e)i$rasi &an' $ika*a isis o e) serin $e)i$ra*ase2 Serin mem(en*!k %ir!0a*/ $an *reonin mem(en*!k a fa-ke*o' !*ara*2 Pa$a ke$!a reaksi *erse(!*/ *er#a$i %em(e(asan ion amoni!m2 G !*amin $an as%ara'in memi iki '!'!s ami$a &an' $a%a* $i(e(askan se(a'ai ion amoni!m me a !i reaksi $eami$asi2 As%ara'in men'a ami $eami$asi o e) as%ara'inase $an men')asi kan as%ar*a* $an ion ammoni!m2 G !*aminase (eker#a %a$a ' !*amin/ mem(en*!k ' !*ama* $an ion amoni!m2 Reaksi ' !*aminase san'a* %en*in' $i 'in#a O reaksi *erse(!* men')asi kan ammonia &an' men#a$i %en&an''a (a'i !rin2 Di o*o* $an o*ak/ *e*a%i *i$ak $i )a*i/ sik !s n!k eo*i$a %!rin mem!n'kinkan ion amoni!m $i(e(askan $ari asam amino2 Ni*ro'en $i%ero e) o e) ' !*ama* $ari asam amino ain me a !i reaksi *ransaminasi/ kem!$ian ' !*ama* memin$a)kan '!'!s aminon&a ke%a$a oksa oase*a* !n*!k mem(en*!k as%ar*a* &an' mem(erikan ni*ro'en ke sik !s n!k eo*i$a %!rin2 Reaksi %a$a sik !s ini mem(e(askan f!mara* $an ion ammoni!m2 Se"ara rin'kas/ ion amoni!m &an' mas!k ke $a am sik !s !rea $i (en*!k $i $a am *!(!) me a !i $eaminasi a*a! $eami$asi asam amino2 Ion amoni!m $a am #!m a) "!k!% (esar #!'a $i)asi kan o e) (ak*eri &an' )i$!% $i $a am !men sa !ran "erna2 Amonia ini mas!k ke $a am 0ena %or*a )e%a*ika $an men'a ir ke )a*i2

ni*ro'enn&a $ari asam amino ain me a !i reaksi *ransaminasi a*a! $ari ion amoni!m me a !i reaksi ' !*ama* $e)i$ro'enase2 Reaksi *ransaminasi (erf!n'si memin$a)kan '!'!s amino $ari ' !*ama* ke asam a fa-ke*o !n*!k men')asi kan asam amino %a$anannn&a2 Saa* asam amino $i!raikan $an *er(en*!k !rea/ ' !*ama* mem%ero e) ni*ro'en $ari asam amino ain me a !i reaksi *ransaminasi2 Se(a'ian ni*ro'en ini $i(e(askan se(a'ai amonia o e) reaksi ' !*ama* $e)i$ro'enase/ *e*a%i amonia $a am #!m a) &an' #a!) e(i) (an&ak $i)asi kan $ari s!m(er ain a$a a) sa a) sa*! $ari $!a (en*!k ni*ro'en &an' mas!k ke $a am sik !s !rea2 Ben*!k ni*ro'en ke$!a !n*!k %em(en*!kan !rea $ise$iakan o e) as%ar*a*2 G !*ama* a$a a) s!m(er ni*ro'en/ ia memin$a)kan '!'!s amino-n&a ke%a$a oksa oase*a*/ se)in''a *er(en*!k as%ar*a* $an a fa-ke*o' !*ara*2

S" l&! Urea NH= < a!(ar%a% < 5O2 &rea < +&'ara% 1asi) $i )e%ar/ se*e a) amonia $i)asi kan/ ia akan memas!ki sik !s !rea2 Di mi*okon$ria se )e%ar/ ion amoni!m akan (ereaksi $en'an CO . men')asi kan kar(amo& fosfa*2 Sik !s !rea kem!$ian $im! ai me a !i ika*an $en'an orni*in2 Dari sana *er#a$i a) kaska$e reaksi $i si*oso )in''a %a$a ak)irn&a ar'inin akan $ika*a is o e) ar'inase men#a$i orni*in kem(a i $an men')asi kan !rea2 Dari sana $a%a* $i*em!kan (a)5a sin*esis @ mo !rea mem(!*!)kan 3 mo ATP/ @ mo ion amoni!m/ $an '!'!s amino $ari as%ar*a*2 Se*e a) %em(en*!kann&a/ !rea akan (er$if!si ke !ar $ari se )a*i men!#! "airan *!(!)/ $an ak)irn&a $ieksresi o e) 'in#a 2

Reaksi %a$a sik !s !rea - Pem(en*!kan +ar(amoi Fosfa*

Peran G !*ama* $a am 1e*a(o isme Ni*ro'en Asam Amino G !*ama* (er%eran sen*ra $a am me*a(o ism asam amino2 Aa* ini *er i(a* (aik $a am %em(en*!kan ma!%!n %en'!raian asam amino2 G !*ama* men&e$iakan ni*ro'en !n*!k sin*esis asam amino2 Da am %roses ini/ ' !*ama* mem%ero e)

Da am an'ka) %er*ama sik !s !rea/ NHCK/ CO./ $an ATP (ereaksi !n*!k mem(en*!k kar(amoi fosfa*2 Di%er !kan %em!*!san . ATP !n*!k mem(en*!k ika*an fosfa* (erener'i *in''i %a$a kar(omoi fosfa*2 +ar(amoi fosfa*

sin*e*aseI ,CPSI-/ en7im &an' men'ka*a isis reaksi %er*ama sik !s !rea/ *er!*ama $i#!m%ai $i mi*okon$ria )a*i2 - Pem(en*!kan Ar'inin o e) Sik !s ;rea +ar(amoi fosfa* (ereaksi $en'an orni*in !n*!k mem(en*!k si*r! in2 Ika*an fosfa* (erener'i *in''i %a$a kar(amoi fosfa* men&e$iakan ener'i &an' $i%er !kan o e) reaksi &an' (er an's!n' $i mi*okon$ria $an $ika*a isis o e) orni*in *rankar(amoi ase ini2 Pro$!k si*r! in $i(a5a me in*asi mem(ran mi*okon$ria $an mas!k ke $a am si*oso 2 Orni*in/ &an' memi iki %eran ser!%a $en'an si*ra* $a am sik !s AT+ a$a a) s!a*! asam amino2 Nam!n/ asam amino ini *i$ak ik!* mem(en*!k %ro*ein se ama %roses sin*esis %ro*ein karena *i$ak *er$a%a* ko$e 'ene*ik !n*!k asam amino ini2 Di $a am si*oso / si*r! in (ereaksi $en'an as%ar*a*/ s!m(er ni*ro'en ke$!a (a'i sin*esis !rea/ !n*!k men')asi kan ar'ininos!ksina*2 Reaksi &an' $ika*a isis o e) ar'ininos!ksina* sin*esa ini $i'erakan o e) )i$ro isis ATP men#a$i A1P $an %irofosfa*2 Transaminasi oksa oase*a* men')asi kan as%ar*a*2 Ar'inin s!ksina* $i%!*!s o e) ar'inino s!ksinase !n*!k mem(en*!k f!mara* $an ar'inin2 Dari kar(on ar'inino s!ksina* &an' $ise$iakan o e) as%ar*a*/ $i(en*!k f!mara*2 F!mara* $i!(a) men#a$i ma a* &an' $i'!nakan !n*!k mem(en*!k ' !kosa me a !i #a !r ' !koneo'enik a*a! !n*!k re'enerasi oksa o ase*a* o e) reaksi sik !s AT+2 Oksa oase*a* men'a ami *ransaminasi !n*!k mem(en*!k as%ar*a* &an' mem(a5a ni*ro'en ke $a am sik !s !rea2 Den'an $emikian kar(on %a$a as%ar*a* $a%a* $i $a!r ! an' men#a$i as%ar*a*2 - Pem!*!san Ar'inin !n*!k 1en')asi kan ;rea Ar'inin/ &an' men'an$!n' ni*ro'en &an' (erasa $ari NH CK/ $an as%ar*a*/ men'a ami %em!*!san o e) ar'inase men')asi kan !rea $an mem(en*!k kem(a i orni*in2 ;rea $i(en*!k $ari '!'!s '!anino %a$a ran*ai sisi ar'inin2 Ba'ian ar'inin &an' sem! a (erasa $ari orni*in $i!(a) kem(a i men#a$i orni*in2 Reaksi %er!(a)an si*r! in men#a$i ar'inin $an ar'ini $i%!*!s men#a$i !rea (er an's!n' $i $a am si*oso 2 Orni*in/ %ro$!k ain %a$a reaksi ar'inase/

$i(a5a ke $a am mi*okon$ria/ *em%a* 7a* ini $a%a* (ereaksi $en'an kar(amoi fosfa*/ se)in''a *er"e*!s sik !s (ar!2 S" l&! &rea Se(a'ian (esar ,HID- *er#a$i $i se )a*i @2 NH3 K CO. kar(amoi fosfa* ,$ika*a isis o e) kar(amoi sin*ase.2 kar(amoi fosfa* K orni*in si*r! in ,$ika*a isis o e) orni*in *ranskar(amoi ase32 si*r! in K as%ar*a* ar'ininos!ksina* ,$ika*a isis o e) ar'ininos!ksina* sin*aseC2 ar'ininos!ksina* L-ar'inin K f!mara* ,$ika*a isis o e) ar'ininos!ksinaseJ2 L-ar'inin orni*in K !rea ,$ika*a isis o e) ar'inase- Amonia a$a a) sen&a5a *oksik !n*!k !"!%e' !ara+2 Bi a *er#a$i ke'a'a an f!n'si )a*i/ )a*i *i$ak $a%a* mer!(a) amonia men#a$i !rea/ se)in''a amonia akan men!m%!k in*oksikasi amonia *remor/ s !rre$ s%ee")/ %an$an'an ka(!r/ koma e'a%"an2 - Di o*ak amonia akan (erika*an $' a fa ke*o' !*ara* ' !*ama*2 Aki(a*n&a o*ak ke)a(isan a fa-ke*o' !*ara* &' %en*in' %a$a sik !s +re(s2 Ha ini men&e(a(kan ke'a'a an sik !s +re(s6 TCA &' %en*in' !n*!k mem%ro$!ksi eki0a en %ere$!ksi ,NADH $an FADH.- &' $%* men')asi kan ATP $i ran*ai res%irasi mi*okon$ria o*ak men'a ami kek!ran'an %ro$!ksi ener'i2 Me%a#$l"2 d"!$rder: - Ak*i0i*as kar(amoi sin*ase @ memer !kan N-Ase*i ' !*ama*2 - N-A"-' !*ama* $isin*esis o e) N-A" ' !*ama* sin*ase2 - Defek %a$a en7im N-AC ' !*ama* sin*ase men&e(a(kan 'an''!an sin*esis !rea2

- +er#a ar'inase %er ! 1n.K/ en7im ini $i*em!kan $i o*ak/ #!'a 'in#a 2 S*r!k*!r *e*ramer2 Rea !" #er!") !"n%e!"! &rea* . NH3 K CO. K 3 ATP !rea K . ADP K A1P K PPi K .Pi Re,&la!" !"n%e!"! &rea* -F!n'si mem(!an' amonia &' *oksik -Sik !s *e*a% (er%!*ar (a)kan se ama $efisien %ro*ein/ %enin'ka*an emak6 +H -+e"e%a*an reaksi $ia*!r o e) Gr$!! 2$n%r$l: %er!(a)an #!m a) en7im $an F"ne 2$n%r$l: sin*esis kar(amoi fosfa*6N-A"e*i ' !*ama*2 Ar'inin mer!%akan ak*i0a*or N-A"e*i ' !*ama* sin*ase2 Me%a#$l"!'e eran, a ar#$n9 "nd"3"d&al* I2 A anin/ Le!sin / Iso e!sin/ Va in ,ALIV- A!a' a'"n$ al"+a%" - Le!sin $a%a* $ioksi$asi men#a$i sen&a5a ase*i koA/ ma!%!n ase*oase*a* e%$,en" - Va in %ro%ioni -koA ,l& $,en" - Iso e!sin ase*i -koA $an %ro%ioni koA AA ,l& $,en" $an e%$,en" II2 Serin/ Treonin/ $an G isin A!a' a'"n$ )"dr$ !" - serin 3-fosfo' isera* ,l& $,en" - Treonin %ro%ioni -koA/ %ir!0a*6 ak*a* ,l& $,en" - G isin oksa a* ,l& $,en" III2 Pro in/ orni*in/ $an ar'inin

%ro in ' !*ama* semia $e)i$ orni*in orni*in %!*resin %o iamin ,s%ermi$in/ s%erminorni*in $ekar(oksi ase

- No*e: inisiasi %em(e a)an se *er'an*!n' %a$a orni*in $ekar(oksi ase2 0 1$l-a'"ne! me i%!*i (&%re!2"ne/ !(er'"d"ne/ !(er'"ne2 0 Orn"%)"ne a$a a) (re2&r!$r !*ama !n*!k sin*esis %o &amines2 - Per!(a)an orni*in men#a$i %!*res"ine $ika*a isis o e) en7im Orn"%)"ne De2ar#$@-la!e2 - 5a%"$n"2 ($l-a'"ne! men'am(i %eranan $a am %er*!m(!)an $an %ro iferasi se 2 - Ter'an''!n&a sin*esis %o &amine $a%a* memi"! *im(! n&a ke ainan me*a(o isme %a$a )e5an ? man!sia2

Resume Katabolisme Kerangka Karbon Asam Amino Kerangka C asam amino Senyawa Amfibolik (Senyawa Keto). Senyawa Amfibolik adalah senyawa yang dapat disintesis menjadi senyawa lain (anabolisme) atau dikatabolisme (dioksidasi), ontohnya anggota siklus asam sitrat

Asam amino yang membentuk senyawa amfibolik! oksaloasetat, fumarat, Suksinil KoA, alfa ketoglutarat (bersifat "#$K%"&'(K ! dapat dibentuk menjadi glukosa) Asam amino yang membentuk piru)at akan membentuk oksaloasetat bersifat "#$K%"&'(K Asam amino yang membentuk asetil KoA (tidak lewat piru)at)*Aseto asetil KoA bersifat K&+%"&'(K (membentuk senyawa keton) ,ang murni ketogenik ! leusin, lisin ,ang ampuran (keto dan gluko)! isoleusin, fenilalanin, tirosin Asam amino lainnya.."lukogenik saja

Hubungan Antarorgan Otot : alanin dan glutamin merupakan -./ dari total nitrogen asam 0 amino yang dilepaskan dari jaringan otot. Sebaliknya otot se ara konsisten mengambil sejumlah ke il serin, sistein, dan glutamat dari sirkulasi darah. Hati dan Usus : hati dan usus (jaringan splanknikus) se ara konsisten mengambil dari darah sejumlah besar alanin dan glutamin, asam1asam amino utama yang dilepaskan oleh otot. 2ati merupakan tempat primer pengambilan alanin, sementara usus untuk pengambilan glutamin. 3alam usus, kebanyakan gugus amino pada glutamin dilepaskan dari jaringan tersebut dalam bentuk alanin atau amonia bebas. Serin juga diekstraksi baik oleh jaringan splanknikus maupun jaringan otot. Ginjal : ginjal merupakan sumber utama pelepasan serin, selain itu ginjal melepaskan alanin dalam jumlah sedikit tapi ukup berarti. "injal mengambil glutamin, prolin, dan glisisn dari sirkulasi darah. Otak : pengambilan )alin oleh otak melampaui pengambilan asam amino lainnya, dan kemampuan otak tikus untuk mengoksidasi asam1asam amino rantai abang (leusin, isoleusin, dan )alin) sedikitnya 45 lebih besar draipada kemampuan otot maupun hati.

Pertukaran Antarorgan yang kompleks menjadi ciri khas keadaan pascapenyerapan Asam amino bebas, khususnya alanin dan glutamin, dilepaskan dari otot ke sirkulasi darah. Alanin yang menjadi sarana untuk pengangkutan nitrogen dalam plasma, terutama diekstraksi oleh hati. "lutamin juga diekstraksi oleh usus dan ginjal, 6 organ ini mengubah glutamin dalam jumlah yang berarti menjadi alanin. "lutamin juga merupakan sumber amonia untuk diekskresikan oleh ginjal. "injal menjadi sumber utama pembentukan serin, yang akan diambil oleh jaringan perifer, termasuk hati dan otot. Asam1asam amino rantai ber abang, khususnya )alin, dilepaskan oleh otot, dan diambil oleh otak. Alanin berfungsi sebagai pra7at glukosa yang berasal dari protein penting, yaitu senyawa penting glukoneogenik. 3alam hati, ke epatan sintesis glukosa dari alanin dan serin jauh lebih tinggi daripada yang terlihat dari asam amino lainnya. Pertukaran Asam asam Amino !ercabang Antarorgan "esudah #akan Setelah makan makanan yang kaya protein, jaringan spanknikus akan melepaskan asam1asam amino, terutama asam1asam amino rantai ber abang ()alin, leusin, isoleusin). Asam amino tersebut dioksidasi dalam otot dan mungkin bertindak sebagai donor utama gugus amino bagi transaminasi piru)at menjadi alanin. 8adi asam amino rantai ber abang mempunyai peranan khusus dalam metabolisme nitrogen, baik dalam keadaan puasa ketika asam1 asam amino tersebut menjadi sumber utama energi bagi otak, maupun dalam keadaan sesudah makan ketika asam1asam amino tersebut diekstraksi oleh otot setelah disisihkan hati. 3alam otot, asam amino ini tampaknya menjadi sumber penting energi di samping nitrogen. Asam Asam Amino #engalami Katabolisme #enjadi "ubstrat Untuk !iosintesis Karbohidrat dan $ipid 9erbagai penelitian nutrisi membenarkan adanya interkon)ertibilitas antara atom1atom karbon lemak, karbohidrat, serta protein dan memastikan setiap

asam amino dapat diubah menjadi karbohidrat (:; asam amino), lemak (: asam amino), atau keduanya (- asam amino). Produk Khusus %ari Asam Amino dan Peran Asam Amino &ndi'idual <roduk khusus dari asam amino berasal dari asam amino itu sendiri, kerangka C atau bagian dari asam amino tersebut Asam Amino Kecil Glisin ( G$) 9erkaitan dengan sintesis heme, purin, glutation ("#$1C,S1"#,), asam glikokolat, kreatin, dan asam hipurat. Alanin ( A$A =erupakan asam amino glukogenik terpenting. 3iekspor dari otot selama puasa dan exercise 1 01alanin adalah asam amino plasma yang utama, bersama glisin membentuk fraksi nitrogen amino yang ukup besar dalam plasma manusia. 1 >1 alanin terutama ditemukan dalam bentuk senyawa dipeptida otot rangka manusia (karnosin dan anserin). Keduanya mengaktifkan akti)itas miosin A+< ase se ara in )itro dan juga mengikat tembaga dan meningkatkan ambilan tembaga. Asam Amino Aromatik *enilalanin +PH,1 =erupakan prekursor tirosin 1 <ada penderita fenilketonuria en7im yang mengkatalis reaksi tersebut yaitu fenilalanin hidroksilase .irosin +.)R1 9ahan pembentuk melanin pada melanosit 1 9ahan pembentuk hormon tiroid pada kelanjar tiroid 1 9ahan pembentuk katekolamin ! adrenalin, noradrenalin, dan dopamin neurotransmiter penting .ripto/an +.RP1 9ahan pembentuk Serotonin

1 9ahan pembentuk ni otinamide Histidin +H&"1 9ahan pembentuk unit karbon tunggal 1 3ekarboksilasi histamin merangsang sekresi asam lambung dan kontraksi otot polos Asam Amino !ercabang =eliputi )alin, leusin, isoleusin Semua asam amino ber abang dikatabolisme oleh sistem 9CKA32 (branched-chain ketoacid dehydrogenase). <ada Maple Syrup Urine Disease sistem ini mengalami defek sehingga terjadi akumulasi asam keto dari leusin, isoleusin, dan )alin =etabolisme leusin memerlukan biotin (9?) Asam Amino !asa Arginin +ARG1 9ahan pembentuk kreatin 1 3ibentuk pada daur urea dari ornitin 1 9ahan pembentuk nitrit o5ide $isin +$)"1 "ugus lisin berinteraksi dengan glutamin ketika faktor @(((a mengubah polimer fibrin menjadi bekuan fibrin yang stabil Asam Amino yang #engandung " +"ul/ur "istein +0)"1 =enyediakan gugus S2 bagi glutation, ptotein pengangkut asil dan koen7im A, serta taurin #etionin +#,.1 S1adenosil1metionin (metionin aktif) merupakan donor metil pada reaksi metilasi, misalnya! noradrenalin adrenalin 1 =enyediakan sulfur untuk biosintesis sistein 1 9iosintsis spermin dan spermidin (penting untuk proliferasi dan pertumbuhan sel)

Asam Amino Hidroksi "erin +",R1 =enyediakan C untuk sintesis sistein 1 9agian dari fosfatidil serin 1 3iperluakn untuk sintesis sfingolipid 1 Sumber utama unit : karbon dalam tubuh .reonin +.HR1 Aosforilasi +2B oleh protein kinase terjadi pada beberapa mekanisme transduksi sinyal

Asparagin 1 Sintesis n1linked diogosakarida #etabolisme Karbon .unggal +2 0 "umber dari Unit 2 0: 1 ,ang dibawa oleh A24 (tetrahidrofolat)! serin, glisin, histidin 1 ,ang dibawa oleh SA= (S1adenosil metionin)! =etil1A24 Guna unit 2 0 1 ,ang dibawa oleh A24 berfungsi untuk sintesis nukleotida purin dan pirimidin 1 ,ang dibawa oleh SA= berfungsi untuk biosintesis Kreatin, adrenalin, dan fosfatidilkolin K,!U.UHA1 AKA1 PRO.,&1 +ubuh memerlukan 6. jenis asam amino untuk mensisntesis berbagai protein khusus dan membutuhkan senyawa1senyawa yang mengandung nitrogen lainnya, seperti purin, pirimidin, serta heme. Asam amino esensial merupakan asam amino yang diperlukan tetapi tidak dapat disintesis oleh tubuh sehingga harus diperoleh dari makanan. Ada C asam amino esensial pada manusia! histidin3 isoleusin3 leusin3 lisin3 metionin3 /enilalanin3 treonin3 tripto/an3 dan 'alin. 3ua asam amino lainnya, yaitu sistein dan tirosin, masing1masing dapat dibentuk dari asam amino esensial metionin dan fenilalanin. Selama asam amino esensial terdapat dalam jumlah yang ukup dalam makanan, asam amino lain yang diperlukan untuk sintesis protein dan tujuan lainnya dapat dibuat melalui transaminasi dan reaksi lainnya. Adapun asam amino esensial pada anak1anak meliputi! Arginin3 histidin3 &soleusin3 leusin3 'alin3 lisin3 metionin3 treonin3 /enilalanin3 dan tripto/an. Asam4Amino Glukogenik Asam amino ini akan dimetabolisme menjadi piru)at, oksaloasetat, fumarat, Suksinil KoA, alfa ketoglutarat. ,ang termasuk asam amino glukogenik! Aspartat, asparagin, arginin, fenilalanin, tirosin, isoleusin,

Asam Amino Asam dan Amidanya Glutamat +G$U1 9erperan pada katabolisme asam amino (transaminasi) 1 Komponen glutation dan tetrahidrofolat 1 3ekarboksilasi pada neuron "A9A ("amma Amino 9utyri A id) Glutamin +G$11 =engangkut amonia dari jaringan ekstrahepatik ke hati dan sphlanchnic bed 1 +erlibat dalam biosintesis nukleotida purin 1 +erlibat dalam biosintesis "=< (guanosin monophospat) 1 +erlibat dalam biosintesis nukleotida pirimidin 1 =enghasilkan ion amonium melalui kerja glutaminase pada respon renal terhadap asidosis 1 Beaksi detoksifikasi di hati 1 9ahan pembentuk glutamat dalam neuron 1 9ahan bakar untuk enterosit (sel usus) Aspartat 1 9iosintesis urea 1 9iosintesis nukleotida purin 1 9iosintesis A=< 1 9iosintesis nukleotida pirimidin 1 9erperan sebagai neurotransmiter

metionin, )alin, glutamin, glutamat, prolin, histidin, alanin, serin, sistein, glisin, treonin, triptofan. Asam4Amino Ketogenik Asam amino ini akan dimetabolisme menjadi asetil KoA atau asetoasetat. ,ang termasuk asam amino ketogenik! fenilalanin, tirosin, isoleusin, leusin, lisin, treonin, triptofan. Keseimbangan 1itrogen <rotein dari makanan diperlukan untuk menggantikan asam1asam amino esensial dan nitrogen asam amino yang hilang selama proses pertukaran metabolik. 'itrogen masuk tubuh lewat makanan dan hilang dalam urin, feses, sali)a, kulit yang terkelupas, rambut, dan kuku. <rotein dalam tubuh bersifat dinamis, selalu ada sintesis dan degradasi. 3engan mengukur jumlah nitrogen yang masuk dan keluar kita dapat memperkirakan kondisi metabolisme protein tubuh. %leh karena itu, nitrogen dalam tubuh terutama terdapat pada protein. Kehamilan, laktasi, perbaikan jaringan setelah rudapaksa, kesembuhan dari sakit, dan peningkatan akti)itas fisik merupakan kondisi yang memerlukan lebih banyak protein dari makanan. 1 Keseimbang an nitrogen tubuh dikatakan positi/ jika ' yang masuk D yang keluar dari tubuh, berarti sintesis protein D

katabolismenya. Keadaan ini terjadi misalnya pada masa penyembuhan, masa pertumbuhan, kehamilan 1 Keseimbangan 'itrogen yang negatif berarti katabolisme protein D sintesisnya. Keadaan ini terjadi pada waktu kelaparan, sakit. 1 Keseimbangan nitrigen yang setimbang terdapat pada orang dewasa normal dan sehat *U1G"& PRO.,&1 Sebagai en7im Sebagai hormon Alat transpor dalam darah, misalnya transferin (transpor besi) (kut mempertahankan keseimbangan asam basa (buffer) 9ahan pembentuk antibodi Protein "truktural: protein yang berfungsi struktural, misalnya kolagen, keratin,dll

Protein *ungsional : protein yang mengerjakan /ungsi tertentu3

teratur sehingga aliran darah ke seluruh tubuh dapat berlangsung dengan lan ar dan teratur pula. <roduksi 'itrit %ksida dalam tubuh dapat terhambat akibat kebiasaan merokok, penyakit diabetes, hipertensi dan kolesterol.<embentukan 'itrit %ksida yang terhambat mengakibatkan suplainya juga terhambat sehingga pembuluh darah menjadi menyempit dan tidak sehat. Arginin dapat #eningkatkan Produksi dan "uplai 1itrit Oksida Suplementasi dengan asam amino arginin akan meningkatkan produksi senyawa 'itrit %ksida. Asam amino arginin merupakan prekusor untuk pembentukan 'itrit %ksida se ara alami melalui serangkaian reaksi metabolisme dalam tubuh. 'itri %5ide syntethase Arginin 5A$UR #,.A!O$&"#, !,R"A#A Sitrulin E '%

misalnya en7im, hormon, dll 1&.R&. OK"&%A 'itrit%ksida adalah suatu senyawa berbentuk gas dalam darah yang penting dalam menunjang berbagai fungsi fisiologis tubuh mamalia. 'itrit %ksida dikenal sebagai senyawa yang merelaksasi pembuluh darah (&ndothelium 3eri)ed Bela5ing Aa tor). &3BA disintesa se ara alami dari asam amino Arginin dan oksigen melalui en7im 'itri %5ide Synthase ('%S). 'itrit %ksida merupakan suatu senyawa yang perannya sangat penting untuk menjaga kesehatan sel1sel pembuluh darah, khususnya untuk kardio)askular. 'itrit %ksida dibentuk di tiap jaringan sel, sel1sel pembuluh darah dan sel syaraf spesifik di otak. <roduksi 'itrit %ksida dalam jumlah yang seimbang dan sesuai diperlukan tubuh agar kontraksi dan pelebaran pembuluh darah manusia berlangsung se ara optimal dan

FARMAKOLOGI OBAT OBESITAS ISI TENTIR INI HANYALAH BERASAL DARI CATATAN SELA1A +;LIAH2 Ha -)a &an' (era$a $i sini *i$ak se en'ka% $i s i$e/ )an&a &an' $i(a)as o e) $osen sa#a2 ;n*!k men')afa e(i) en'ka%/ e(i) (aik (e a#ar sam(i mem(!ka s i$e k! ia)2 +;LIAH INI DI1;LAI DENGAN 1ASALAH OVERSEIGHT DAN OBESITAS

Dari NIH : %en!r!nan )ar!s $i ak!kan #ika oran' i*! o(ese/ a*a! (era* (a$an *i$ak *er a ! 'em!k *a%i men'a ami fak*or risiko se%er*i $ia(e*es/ a*a! #ika in'kar %in''an' me e(i)i @I. "m !n*!k %ria $an HH "m !n*!k 5ani*a2 Tera(" (r"'er Per!(a)an 'a&a )i$!% $en'an @2 Pen'!ran'an as!%an ka ori .2 Tin'ka*kan ak*i0i*as fisik 32 Tera%i (e)a0ior ,mo$ifikasi %eri ak! Da am ken&a*aann&a %e aksanaan %en!r!nan (era* (a$an san'a* s! i* !n*!k $i aksanakan/ karena a$an&a (er(a'ai )am(a*an2 S*!$i: ka a! k!ran'i JII-@III ka ori maka (era* (a$an akan *!r!n I2J k'6 min''!2 Pen'!ran'an ka ori &an' e(i) (an&ak meman' akan e(i) "e%a* men!r!nkan (era* (a$an/ *e*a%i %en!r!nann&a *i$ak (er*a)an PERAN EXERCISE : Se(enern&a *i$ak (er%eran !n*!k ak!*2 Ta%i (er%eran $a am mem%er*a)ankan (era* (a$an se*e a) *!r!n/ s!%a&a *i$ak naik a'i2 Ha ain &an' %er ! $i ak!kan a$a a) men'!ran'i s*im! !s &an' meran'san' ke makan2 Con*o): %er'i ke %es*a )ar!s $ik!ran'i2 INGAT : O(a* )an&a a) *era%i *am(a)an2 +arena %re0a ensi o(esi*as makin ama makin menin'ka*/ $i(!*!)kan o(a* &an' efek*if Tera%i *am(a)an $i(erikan #ika: o Bi a %er!(a)an 'a&a )i$!% sa#a res%ons *$k mema$ai/ o kem(a i *$k *aa* *er)a$a% %ro'ram/ o a*a! BB *i$ak (erk!ran' a'i2 Yan' *ermas!k *era%i *am(a)an a$a a) *era%i o(a*/ ak!%!n*!r/ $an i%os!"*ion/ i%e"*omi/ $ 2 OBAT OBESITAS O(a* an*i o(esi*as !m!mn&a a$a a) anore:an a*a! %enekan nafs! makan2 Sifa* %em(eriann&a )an&a semen*ara2 O(a* %enekan nafs! makan $a%a* menim(! kan *o eransi2 Lama - ama efek o(a* ini akan (erk!ran'

O3er:e",)% * BB (er e(i) #ika $i)!(!n'kan $' *in''i (a$an/ *e*a%i *i$ak )ar!s karena %enin'ka*an emak *!(!) *o*a 2 Bisa sa#a seseoran' o0er5ei')* karena (an&akn&a massa o*o*/ (!kan emak2 O(esi*as : %e massa #arin'an emak 6 a$i%osa O(esi*as memi iki (an&ak %en&e(a(/ se%er*i ke*!r!nan/ k! *!ra / a*a! %siko o'is ;n*!k men'!k!r o(esi*as $i ak!kan me a !i %en')i*!n'an B1I B1I T BB,k'-6 *in''i ,m-. ;k!ran in'kar %in''an' #!'a menen*!kan kese)a*an seseoran'2 1akin (esar in'kar %in''an'/ makin (esar kem!n'kinan !n*!k men$eri*a saki* + asifikasi Ber$asarkan B1I ;n$er5ei')* : W @H/J k'6m. Norma : @H/J-.C/V k'6m. O0er5ei')* : B1I .J-.V/V k'6 m. O(ese : B1I = 3I k'6m. I B1I 3I/I - 3C/V II B1I 3J/I 9 3V/V III B1I = CI/I

PENGELOLAAN OBESITAS Ha %er*ama &an' )ar!s $i ak!kan a$a a) TENT;+AN T;4;ANNYA2 "o2 In'in *!r!n (era* (a$an J-@ID $a am B (! an2 +arena $en'an *ar'e* $emikian/ maka akan men!r!nkan kom% ikasi.n&a2

+ek!ran'an : kem!n'kinan !n*!k $isa a)'!nakan2 ;m!mn&a/ o(a*. ini akan meran'san' SSP se)in''a akan men&e(a(kan a$iksi2 +e(an&akan o(a* %enekan nafs! makan (eker#a $en'an menin'ka*kan Ne!ro*ransmi**er anoreksi'enik se%er*i NE/ sero*onin ,J-HT-/ $an $o%amin2 OBAT ANTIOBESITAS 1. Go 2 Nora$rener'ik : am%)e*amine ,*$k $ii7inkan-/ %)en*ermine/ $ie*)& %ro%ion/ ma7in$o 2. Go 2 Sero*oner'ik :Fenf !ramin/ $e:fenf !ramin $i*arik @VVE/ F !o:e*ine/ ser*a ine , *$k $i'!nakan3. Cam%!ran nora$rener'ik $an sero*oner'ik : Si(!*ramine 4. Gas*roin*es*ina i%ase in)i(i*oR : Or is*a* 5ara erja $#a% an%"$#e!"%a! DEXA1PHETA1INE : menin'ka*kan %e e%asan $o%amin $an NE ser*a men'in)i(isi re!%*aken&a PHENTER1INE : menin'ka*kan %e e%asan NE ,sa#a FENFL;RA1INE DAN DEXFENFL;RA1INE: menin'ka*kan %e e%asan JHT ,sero*onin- $an men'in)i(isi re!%*aken&a SIB;TRA1INE : men'in)i(isi re!%*ake sero*onin $an NE Or is*a* : men'in)i(isi i%ase am(!n' $an %ankreas

Si(!*ramine $a%a* $i'!nakan !n*!k #an'ka %an#an' ,FDA- karena ke"en$er!n'an %en&a a)'!naan&a &an' e(i) ke"i 2 Pen''!naan #an'ka %an#an' (erar*i $a%a* $i'!nakan e(i) $ari B (! an/ semen*ara #an'ka %en$ek a$a a) 3 (! Ter$a%a* (e(era%a o(a* anoreksan &an' *e a) $i*erik $ari %ere$aran Co2 Aminore"/ fenf !ramin/ %)en& %ro%ano amin ,$i o(a* f !- ka a! $osisn&a (esar $iin$ikasi se(a'i anoreksan *a%i *ern&a*a $en'an $osis i*! (isa men&e(a(kan s*roke )emora'ik2 Di In$onesia %)en& %ro%ano amin (iasan&a *i$ak $i'!nakan !n*!k in$ikasi o(esi*as2

O(a*-O(a* An*i O(esi*as &an' $a%a* $i'!nakan $an $ise*!#!i FDA )an&a a) &an' memen!)i DEA s")e$! e III $an IV2 DEA s")e$! e a$a a) %en''o on'an o(a* (er$asarkan %o*ensin&a !n*!k menim(! kan ke*er'an*!n'an2 Semakin ren$a) ,I/ II- an'ka DEA s")e$! e/ semakin (a)a&a !n*!k $isa a)'!nakan Or is*a* a$a a) &an' %a in' aman karena okasi ker#an&a (!kan $i SSP Si(!*ramine/ Die*)& %ro%ion / $an P)en*ermine *ermas!k 'o on'an IV/ &an' (erar*i kem!n'kinan %en&a a)'!naann&a e(i) ren$a)2 P)en$ime*ra7ine $an Ben7e%)e*amine memi iki DEA S")e$! e &an' e(i) *in''i

GOLONGAN NORADRENERGIK 78 AM1HETAMINE 1er!%akan %enekan nafs! makan ,anoreksan Di'!nakan se#ak @V3Ian2 D! ! ma)asis5a ke$ok*eran serin' men''!nakan ini karena mer!%akan s*im! an &an' k!a*2 Nam!n efek an#!*ann&a a$a a) ke e a)an !ar (iasa se*e a) efek o(a* )i an' 4!'a memi iki efek e!foria karena aksi s*im! ann&a2 Cara ker#a : s*im! asi %e e%asan NE $an $o%amin< ak*i0asi rese%*or $i SSP Efek sam%in' : menin'ka*kan *ekanan $ara)/ (ronko$i a*asi rin'an karena ak*i0asi a $an L a$rener'ik2 Sa&an'n&a/ amfe*amin memi iki %o*ensi a$iksi $an a(!se &an' san'a* *in''i ,'o on'an I DEA s")e$!ke---=*i$ak $ii7inkan !n*!k %en'o(a*an o(esi*as 2. 1HENTERMINE S*r!k*!rn&a miri% $en'an afe*amin/ *e*a%i s*im! asin&a $i SSP *i$ak se*in''i amfe*amin se)in''a memi iki %o*ensi a(!se &an' e(i) ren$a) 1ekanisme ker#a : menin'ka*kan NE $an $o%amin ,miri% $en'an amfe*aminO(a* ini $a%a* men!r!nkan anfs! makan/ nam!n se*e a) o(a* $i)en*ikan/ (an&ak %en$eri*a o(esi*as &an' (era* (a$ann&a kem(a i naik se*e a) o(a* $i)en*ikan

Dosis : 3I m' @ ka i se)ari %a'i )ari2 4an'an $i(erikan ma am karena $a%a* men&e(a(kan insomnia aki(a* efek s*im! an +on*ra in$ikasi )i%er*ensi/ 'a'a #an*!n' --= in'a* (a)5a efek sam%in' a$a a) menin'ka*kan *ekanan $ara) Bersama 1AO in)i(i*or $%* krisis )i%er*ensi/ Sas)o!* %erio$ min2 @C )r s* ) 1AO in)i(i*or A(!ser *)$ 7a* s%* "o"aine/ me*)am%)e*amine G a!"oma = (!r!k aki(a* mi$riasis &' $ise(a(kan s*im! asi a$rener'ik INGAT BAHSA %en''!naan %)en*ermine )an&a #an'ka %en$ek $an $i'!nakan *an%a o(a* ainn&a 3. DIETHAL1RO1ION Cara +er#a : mens*im! asi %e e%asan NE $ari 'ran! a %resina%*ik--=ak*i0asi %!sa* $i )i%o*a am!s--=nafs! makan *!r!n--=in*ake makanan *!r!n INGAT : OBAT INI 1ENGALA1I FIRST PASS 1ETABOLIS1E2 Eksresi me a !i 'in#a / seki*ar EID2 +a a! %asien 'an''!an 'in#a T efek o(a* (er*a)an ama --= $osis )ar!s *!r!n Dosis : .J m' 3 : se)a*i a*a! @: se)ari EJ m' Efek Sam%in' :S*im! asi SSP ,*msk insomnia-/W $ari fen*er-min $an ma7in$o Sarnin' 6 kon*rain$ikasi Hi%er*ensi (era*/ %en&aki* kar$io0ask! er< #an'an $i(eri $ie*)& %ro%ion Pen$eri*a $ia(e*es m'k memer !kan $osis ins! in $an an*i$ia(e*es ora = ke"i %er ! serin' moni*or ka$ar ' !kosa $ara) 4. 1a7in$o S*r!k*!r miri% an*i$e%resi 'o 2 Trisik ik 1en')am(a* re!%*ake NE efek s%* amfe*amin *% = ema) S)or*-*erm

Cara +er#a Len'ka% : 1ens*im! asi re ease sero*onin ,J-HT/ J-)i$roksi*ri%*amin- $r 'ran! e %resina%s $an men')am(a* re!%*ake sero*onin ke $a am 'ran! e meran'san' rese%*or %as"asina%s $i SSP rasa ken&an'/ *$k nafs! makan +a a! ki*a a(is makan ken&an' i*! karena ka$ar sero*onin *in''i $a am $ara)2 Ti$ak mens*im! asi SSP - kem!n'kinan a(!se e(i) ren$a)2 A$a "a(!*an i7in $i (e(era%a ne'ara karena $a%a* men&e(a(kan 'an''!an ka*!% #an*!n' 28 Fl&$@e%"ne An*i$e%resi/ efek sam%in' %en!r!nan BB Se e"*i0e Sero*onin Re!%*ake In)i(i*ors T$k $i'!nakan s(' an*io(esi*as krn efek %en!r!nan BB semen*ara / se*e a) sa*! *) *$k (er(e$a $r % ase(o

GOLONGAN SEROTONERGIK @2 Fen+l&ra'"n dan de@+en+l&ra'"n 1ens*im! asi re ease sero*onin $an )am%a* re!%*ake sero*onin

OBAT 1ENTING DAN BANAAK DIGUNAKAN * SIBUTRAMIN Cam%!ran sero*oner'ik $an nora$rener'ikIn)i(isi *)$ re!%*ake nore%ine%)rine ? sero*onin 3X e(i) (esar $ari %a$a $o%amine R!m!s +imia : C@EH.VC .NO 1e*a(o i* ak*ifn&a #!'a (eker#a se(a'ai in)i(i*or re!%*ake 1ETABOLIT A+TIF : HASIL 1ETOLIS1E OBAT INI YANG 1ASIH A+TIF Cara +er#a Si(!*ramin o 1en')am(a* re-!%*ake sero*onin--=ken&an'--=anoreksan o men'!ran'i ke"e%a*an me*a(o isme &an' *!r!n karena %en!r!nan (era* (a$an FARMAKOKINETIK A(sor(si : "e%a* me a !i ora / *ma: : @-. #am men'a ami me*a(o isme in*as %er*ama $i )a*i/ *er!*ama o(e ) en7im CYP3AC 1e*a(o i* ak*if :1@ $an 1. ,mono ? $i $esme*)& me*a(o i*es-/ * ma: 3-C #am2

Ekskresi : *er!*ama me a !i !rine 1akanan men'!ran'i Cma:1@ ,.ED- $an 1. ,3.D-/ * 3 #am2 *e*a%i A;C 1@ ? 1. *$k $i%en'ar!)i (ermakna

ma:

meman#an' seki*ar

INDIKASI ;n*!k o(esi*as/ men'!ran'i (era* (a$an DAN men'!ran'i risiko 'an''!an kese)a*an *erkai* o(esi*as ,"a*a*an : (i a )i%er*ensi )rs *erkon*ro Dian#!rkan !n*!k %en$eri*a o(ese $en'an Y (o$& mass in$e: ,B1I- = 3I/ Ya*a! B1I .E $en'an fak*or risiko ain se%er*i $ia(e*es/ )i%er*ensi/ ar*ri*is/ s ee% a%nea/ a*a! $&s i%i$emia P!n"ak %en!r!nan (era* (a$an (iasan&a *er#a$i se*e a) B (! an2 Dan (era* (a$an $i%er*a)ankan !n*!k se ama sa*! *a)!n2 ;#i k inikn&a men&a*akan (a)5a o(a* ini $a%a* $i'!nakan se ama @ sam%ai . *a)!n2 Pen!r!nan (era* ($an $en'an o(a* &an' $ras*is *!r!n a$a a) B (! an/ a ! naik a'i se$iki*2 +e!n''! an SIB;TRA1INE a$a a) kemam%!ann&a mem%er*a)ankan (era* (a$an &an' *e a) $i*!r!nkan2 Dosis (iasan&a @I m'6 ka i / nam!n $a%a* naik )in''a @J m'2 EFEK SAM1ING Efek sam%in' &an' %a in' (!r!k a$a a) %enin'ka*an TD2 Ber$asarkan %o*ensi a(!se : 'o C2 DEA s")e$! e2 SEHINGGA"!k!% aman Den'an o(a*. se%er*i o(a* saki* ke%a a #!'a akn menin'ka*kan ka$ar sero*onin Si(!*ramine $a%a* menin'ka*kan *ekanan $ara) a*a! frek!ensi na$i %a$a (e(era%a %en$eri*a2 INTERAKSI OBAT $' anoreksan (eker#a sen*ra ,sim%a*omime*ik $'n o(a* sero*oner'ik $%* sero*onin s&n$rome / $%* fa*a ,kon*rain$ikasi Sin$rom sero*onin/$i*an$ai $en'an n'an*!k/ %eris*a *ik menin'ka* Y an*i$e%resi 'o 2 Se e"*i0e Sero*onin Re!%*ake In)i(i*ors ,SSRI-/ mis2 f !okse*in/

Y an*i$e%resi 'o 2 1onoamine O:i$ase In)i(i*ors ,1AOI- mis2 %)ene 7ine/ se e'i ine o(a* mi'rain : s!ma*ri%*an/ $i)i$roer'o*amin Y o%ioi$s s%* $e:*rome*)or%)an/ me%eri$ine/ %en*a7o"ine an$ fen*an& / Y i*i!m/ *ri%*ofan Ca!*ion : $en'an o(a* &' meTD $an 6 frek!ensi #an*!n' / mis2 nasa $e"on'es*an*s/ e%)e$rine/ or %se!$oe%)e$rine2

ORLISTAT0 j&,a #an-a d",&na an8 1er!%akan s!a*! $eri0a* sin*e*ik i%s*a*in/ s!a*! "n)"#"%$r l"(a!e &' $i)asi kan S*re%*om&"es *o:&*ri"ini Dasar Teori +er#a : *im(!nan emak *!(!) ke(an&akan (erasa $ari emak makanan--=Li%ase 'as*roin*es*ina , am(!n'/ %ankreas- %en*in' !n*!k a(sor%si *ri' iseri$a ran*ai %an#an' $an memfasi i*asi %en'oson'an am(!n' Or is*a* se ek*if men')am(a* l"(a!e ,a!%r$"n%e!%nal men')am(a* %em(en*!kan FFA $ari *ri' iseri$a makanan--=men')am(a* a(sor%si emak makanan< BB (erk!ran' Or is*a* san'a* se$iki* $ia(sor(si se)in''a efek sam%in' sis*emikn&a %!n san'a* minim Den'an $osis 3BI m'6)ari a(s2 emak (erk!ran' sam%ai 3I D A'ar a$a efek--=$i'!nakan $' makanan &' men'an$!n' emak--=nam!n e(i) (aik %en$eri*a o(esi*as men'!ran'i as!%an makanan (er emakn&a E+e !a'("n, : feses !nak/ ka$an' $iare/ saki* %er!*/ fe"a !r'en"&/ f a*! en"e/ $an men')am(a* a(sor(si 0i*amin ar!* emak Efek &an' serin' %a$a sa !ran "erna a$a a) @ )in''a . (! an %er*ama/ meski%!n a$a (e(era%a %asien &an' men!n#!kkan efek )in''a B (! an2 +arena a(sor(si 0i*amin ar!* emak (erk!ran' --= +a a! $i(erikan or is*a* #!'a )ar!s $i(erikan s!% emen*asi 0i*amin O(a* ini (eker#a $a am sa !ran "erna/ %en&era%ann&a minima / se)in''a efek sam%in' sis*emik )am%ir *i$ak a$a2 MISUSE OBAT

1aks!$n&a a$a a) a'en-a'en &an' se(enarn&a (!kan a'en %en!r!n (era* (a$an nam!n serin' $i'!nakan mas&araka* !n*!k men!r!nkan (era* (a$an 1e*i se ! osaT s!%a&a men'em(an' $a am am(!n'--= rasa ken&an'2 Ta%i (an&ak $i'!nakan %a$a)a se(enern&a n''ak (o e) $i!re*ik Pen"a)ar--= a'ar makanan &an' $imakan *i$ak $isera% o e) *!(!) --= an's!n' $i(!an' --= (a)a&a (a'i %en"ernaan #ika *er a ! serin' men''!nakan %en"a)ar2

5AM1URAN OBAT ANOREKSAN8 Terka$an' a$a &an' men''!nakan $!a o(a* anoreksan (ersamaan/ "on*o)n&a o(a* nora$rener'ik $i'!nakan (ersama sero*oner'ik2 Nam!n )a ini *i$ak rasiona karena okasi ker#a ke$!a o(a* sama2 EFE+ akan menin'ka* #ika $i"am%!r : *er!*ama $osis %en!) 1asi) (isa $imak !mi ka a! $osisn&a $i%erke"i Cam%!ran o(a* &an' mas!k aka "on*o)n&a a$a a) %en''!naan si(!*ramin K or is*a* karena meman' okasi ker#an&a &an' (er(e$a2