Anda di halaman 1dari 25

Silabus Dan PENILAIAN

Kelas V Semester : 1 & 2


Mata Pelajaran : SAING
AZ-ZAHRA disc8
1 1

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN Nama Sekolah Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% : : SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 1 sat!" : 1& Meng%#ent%'%kas% '!ngs% organ t!(!h man!s%a #an he)an Mater% Pokok #an *ra%an Mater%
Organ t!(!h man!s%a #an he)an A&Alat Perna$asan Pa#a Man!s%a Dan He)an Hlm&2"

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#! #an Kelom$ok

Kom$etens% Dasar

+ent!k Instr!men
La$oran #an *nj!k kerja

/ontoh Instr!men
Keg%atan 1&1 Hlm&7 .!gas 1&1 Hlm&8

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Sto$les $last%k (en%ng (esar 3 P%$a ke1%l (er1a(ang t%ga 3 Plast%s%n 3 Karet gelang 3 Se#otan 3 .%ga (alon ke1%l 3 Lak(an 3 4!nt%ng 3 S%let

Meng%#ent%'%kas% '!ngs% organ t!(!h man!s%a& Meng%#ent%'%kas% '!ngs% organ $erna$asan he)an m%saln0a %kan #an 1a1%ng tanah

o Melak!kan keg%atan 1&1 #an t!gas 1&1 o Men0e(!tkan (ag%an t!(!h 0ang (er$eran se(aga% $erna$asan

o Meng%#ent%'%kas% alat $erna$asan $a#a man!s%a #an $a#a (e(era$a he)an&

o Mem(!at mo#el alat $erna$asan man!s%a o Memaham% %st%lah #ar% #an men#emonstras%kan 3 D%ag'ragma 3 Al5eol!s 1ara kerjan0a& 3 4elam(%r 3 P!n#%3$!n#% 3 Ple!ra 3 La(%r%n o Menjelaskan $en0e(a( 3 +ronk!s 3 St%gma terja#%n0a gangg!an o Memaham% $erna$asan #a#a $a#a alat $erna$asan man!s%a6 m%saln0a #an $erna$asan $er!t mengh%r!$ !#ara ter1emar6 merokok #an o Memaham% $roses ter%n'eks% oleh k!man& $erna$asan $a#a : 3 Man!s%a 3 Ikan o Mem(%asakan #%r% 3 +!r!ng 3 Serangga memel%hara kesehatan 3 Re$t%l 3 /a1%ng alat $erna$asan 3 Am'%(% o Men#eskr%$s%kan alat $erna$asan he)an

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#!

+ent!k Instr!men
*ra%an O(jekt%'

/ontoh Instr!men
;

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

Meng%#ent%'%kas% '!ngs% organ $en1ernaan man!s%a #an h!(!ngann0a #engan makanan #an kesehatan

Organ t!(!h man!s%a #an he)an +&Alat Pen1ernaan Makanan Pa#a Man!s%a& Hlm&12" /& H!(!ngan Makanan Dan Kesehatan Hlm&91""

o Melak!kan t!gas 1&9 o Menjelaskan t!gas #ar% alat $en1ernaan #an men0e(!tkan (ag%an alat $en1ernaan 3 Rongga m!l!t 3 *s!s 3 Kerongkongan hal!s 3 Lam(!ng 3 *s!s (esar o Memaham% '!ngs% rongga m!l!t6 kerongkongan6 lam(!ng6 !s!s hal!s #an !s!s (esar o Men0e(!tkan gangg!an $a#a alat $en1ernaan makanan 0ang (erh!(!ngan #engan makanan #an tata 1ara makanan o Memaham% '!ngs% #ar% :at g%:%6 kan#!ngan :at g%:% #alam makanan o Memaham% '!ngs% #ar% kar(oh%#rat6 $rote%n6 lemak6 a%r6 m%neral #an $rote%n serta men0e(!tkan s!m(ern0a o Memaham% men! makanan 0ang (erg%:% se%m(ang em$at sehat l%ma sem$!rna o Memaham% 1ara mengolah (ahan makanan #engan

o Meng%#ent%'%kas% alat $en1ernaan makanan $a#a man!s%a& o Men1ar% %n'ormas% tentang $en0ak%t 0ang (erh!(!ngan #engan $en1ernaan& o Mem$raktekkan ke(%asaan h%#!$ sehat !nt!k menjaga kesehatan alat $en1ernaan& o Meng%#ent%'%kas% makanan (erg%:% #an men0%m$!lkan (ah)a makanan 0ang (erg%:% #engan j!mlah #an s!s!nan men! se%m(ang menja#%kan t!(!h sehat& o Mem$raktekkan 1ara3 1ara mengolah (ahan makanan #engan teta$ mem$ertahankan n%la% g%:%n0a&

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


(enar&

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

Meng%#ent%'%kas% organ $ere#aran #arah man!s%a&

Organ t!(!h man!s%a #an he)an D&Alat Pere#aran Darah Pa#a Man!s%a& Hlm&9<"

o Melak!kan keg%atan 1&9 Hlm&21" o Memaham% '!ngs% jant!ng #an $em(!l!h #arah& o Memaham% (ah)a jant!ng ter#%r% #ar% em$at r!ang 3 Seram(% 3 +%l%k k%r% k%r% 3 +%l%k 3 Seram(% kanan kanan o Memaham% (ah)a $em(!l!h #arah 3 Pem(!l!h Na#% Arter%" 3 Pem(!l!h +al%k Vena" o Memaham% $er(e#aaan antara $em(!l!h na#% #an $em(!l!h (al%k o Memaham% %nt%lah 3 Aorta 3 Vena 3 Arter% 3 Pem(!l!h ka$%ler o Memaham% $roses $ere#aran #arah tert!t!$ #an ma1am $ere#aran #arah (er#asarkan $anjang $en#ek jal!r 0ang #%tem$!h 3 Pem(!l!h Na#% Arter%" 3 Pem(!l!h +al%k Vena"

Meng%#ent%'%kas% alat $ere#aran #arah man!s%a melal!% gam(ar&

.!gas In#%5%#!

La$oran

Keg%atan 1&9 Hlm&21

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Sto$)at1h 3 -am tangan

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


o Mam$! mengh%t!ng #en0!t na#% sen#%r% #an orang la%n

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

Meng%#ent%'%kas% gangg!an $a#a organ $ere#aran #arah man!s%a

Organ t!(!h man!s%a #an he)an D& Alat Pere#aran Darah Pa#a Man!s%a& Hlm&9<"

o Melak!kan !j% kom$etens% Hlm&2=" o Lat%han soal Hlm&2<" o Memaham% $en0ak%t 0ang men0erang #arah #an alat $ere#aran #arah 3 Anem%a 3 Le!k%m%a 3 H%$ertens% 3 Pen0ak%t jant!ng (a)aan 3 Pem(!l!h na#% mengeras o Memeham% 1ara memel%hara kesehatan alat $ere#aran #arah 3 mengh%n#ar% makanan (erlemak t%ngg% 3 mem(%asakan $ola makan 0ang sehat 3 keg%atan '%s%k6 %st%rahat #an olah raga 0ang terat!r o Memaham% $er(e#aaan antara $em(!l!h na#% #an $em(!l!h (al%k

Men1ar% %n'ormas% tentang $en0ak%t 0ang mem$engar!h% alat $ere#aran #arah man!s%a& Mem$raktekkan ke(%asaan h%#!$ sehat !nt!k mengh%n#ar% $en0ak%t 0ang (erh!(!ngan #engan alat $ere#aran #arah&

.!gas In#%5%#!

La$oran

*j% Kom$etens% Hlm 9= Lat *langan Hlm&2<

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN Nama Sekolah Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% : : SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 1 sat!" : 9& Memaham% 1ara t!m(!han h%ja! mem(!at makanan Mater% Pokok #an *ra%an Mater%
.!m(!han H%ja! A& Pem(!atan makanan $a#a t!m(!han h%ja! Hlm&72"

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#!

Kom$etens% Dasar

+ent!k Instr!men
La$oran #an !nj!k kerja *ra%an O(jekt%'

/ontoh Instr!men
.!gas 9&1 Hlm&7=

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3

9&1

Meng%#ent%'%kas% 1ara t!m(!han h%ja! mem(!at makanan

o Memaham% $roses $em(!atan makanan $a#a t!m(!han se(aga% 'otos%ntes%s o Mengetah!% (ahan3(ahan 0ang #%$erl!kan t!m(!han !nt!k mem(!at makanan 3 a%r > #%$eroleh melal!% akar 3 kar(on #%oks%#a > mas!k #ar% !#ara melal!% stomata #an lent%sel 3 1aha0a matahar% > #%sera$ oleh kloro'%l o Mengetah!% $roses $eng!(ahan a%r #an kar(on#%oks%#a menja#% kar(oh%#rat $erhat%kan gam(ar 9&2" o Mengetah!% has%l 'otos%ntes%s (er!$a 3 Kar(oh%#rat 3 oks%gen o Mengetah!% tem$at men0%m$an makanan 1a#angan $a#a t!m(!han #an mem(er%kan 1ontohn0a

o Menjelaskan $roses t!m(!han h%ja! mem(!at makanann0a sen#%r% #engan (ant!an 1aha0a matahar% #an 1aha0a la%n& ?" o Men!nj!kkan tem$at t!m(!han men0%m$an 1a#angan makanan&

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%


a& (& 1& #&

Pen%la%an Pengalaman +elajar


#% #alam !m(% #% #alam (!ah #alam (%j% #% #alam (atang o Meng%#ent%'%kas% .!gas (ag%an t!m(!han 0ang In#%5%#! #%g!nakan oleh man!s%a #an he)an !nt!k makanann0a& o Menjelaskan $ent%ngn0a t!m(!han h%ja! (ag% man!s%a #an he)an se(aga% s!m(er energ%& o Mem$re#%ks% 0ang akan terja#% (%la #% #!n%a %n% t%#ak a#a t!m(!han h%ja!& La$oran *ra%an O(jekt%' .!gas 9&9 Hlm&89

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

9&9 Men#eskr%$s%kan ketergant!ngan man!s%a #an he)an $a#a t!m(!han h%ja! se(aga% s!m(er makanan

.!m(!han H%ja! +& Man!s%a #an he)an (ergant!ng $a#a t!m(!han h%ja!& Hlm&7<" /& Kea#aan #!n%a tan$a t!m(!han h%ja!& Hlm&89"

o Melak!kan t!gas 9&9 Hlm&89" o Memaham% t!m(!han h%ja! se(aga% s!m(er makanan o Men0e(!tkan (ag%an t!m(!han 0ang #a$at #%man'aatkan a& Da!n3#a!nan 3 S%ngkong 3 Sela#a 3 Kangk!ng 3 Kat!k (& +!nga3(!ngaan 3 +!nga kol 3 $%sang 3 +!nga t!r% 3 $e$a0a 1& +!ah3(!ahan 3 -er!k 3 -er!k 3 A$el 3 A5oka# #& *m(%3!m(%an 3 Kentang Lo(ak 3 ,ortel e& .!nas 3 .aoge 3 Re(!ng '& +%j% 3 -ag!ng 3 4an#!m 3 +eras 3 Ke#ela% o Mengetah!% (ah)a t!m(!han mem$!n0a% man'aat se(aga% a& Pen0e#a$ rasa 3 g!la $as%r > te(! 3 (!m(! mer%1a6 1engkeh6 $ala 6 k!n0%t6 jahe" (& O(at3o(atan 3 P%l k%na o(at $en0ak%t malar%a" > k!l%t $ohon k%na 1& +ahan san#ang

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


3 Ka%n kat!n > serat ka$as #& Peralatan r!mah tangga 3 K!rs%6 meja > ka0! #an (am(!

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN Nama Sekolah Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% : : SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 1 sat!" : 2& Meng%#ent%'%kas% 1ara makhl!k h%#!$ men0es!a%kan #%r% #engan l%ngk!ngan Mater% Pokok #an *ra%an Mater%
Pen0es!a%an makhl!k h%#!$ #engan l%ngk!ngann0a A& Pen0es!a%an #engan l%ngk!ngann0a Hlm&8="

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#!

Kom$etens% Dasar

+ent!k Instr!men
La$oran *ra%an O(jekt%'

/ontoh Instr!men
.!gas 2&1 Hlm&=1 .!gas 2&9 Hlm&=7

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3

2&1 Meng%#ent%'%kas% $en0es!a%an #%r% he)an #engan l%ngk!ngan tertent! !nt!k mem$ertahankan h%#!$

o Memaham% $eta konse$ he)an 0ang men0es!a%kan #engan l%ngk!ngann0a o Mememaham% $en0es!a%an #%r% he)an3he)an #alam mem$eroleh makanan 3 K!$!3k!$! > alat $engh%sa$ nektar 0ang $anjang probosis" 3 Le(ah> mem$!n0a% (ent!k m!l!t $enj%lat o Melak!kan t!gas 2&1 Hlm&=1" o Mememaham% he)an3he)an #alam mel%n#!ng% #%r% #ar% m!s!hn0a 3 +!nglon > meng!(ah )arna t!(!hn0a 3 ,alang sang%t > mengel!arkan (a! 0ang

o Mem(er%kan 1ontoh 1ara he)an men0es!a%kan #%r% #engan l%ngk!ngann0a !nt!k mem$eroleh makanan #an mel%n#!ng% #%r% #ar% m!s!hn0a&

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


sangat men0engat 3 ,alang #a!n > (ent!k #an )arna t!(!h 0ang menter!$a% #a!n 3 Kala jengk%ng6 kela(ang6 #an le(ah > mem$!n0a% sengat 3 t!(!h ke t!(!h m!s!hn0a o Melak!kan t!gas 2&9 Hlm&=7"

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

2&9 Meng%#ent%'%kas% $en0es!a%an #%r% t!m(!han #engan l%ngk!ngan tertent! !nt!k mem$ertahankan h%#!$

Pen0es!a%an makhl!k h%#!$ #engan l%ngk!ngann0a +& Pen0es!a%an t!m(!han #engan l%ngk!ngann0a

o Memaham% $eta konse$ t!m(!han 0ang men0es!a%kan #engan l%ngk!ngann0a o Memaham% (ah)a t!m(!han a#a 0ang h%#!$ #% tanah6 g!r!n 0!ang ker%ng #an $anas #an #% a%r& o Memaham% (ah)a (ent!k $en0es!a%an #%r% t!m(!han (er(e#a3(e#a 3 Pohon jat% > merontokkan ata! mengg!g!rkan #a!nn0a 3 Kakt!s > (ent!k #a!n #!r% !nt!k meng!rang% $eng!a$an6 (atang kakt!s men0%m$an a%r& 3 .erata% > Da!n (er(ent!k le(ar #an t%$%s6 (atangn0a mem%l%k% rongga !#ara 3 .!m(!han kantong semar> Da!n (er(ent!k kantong o Memaham% (ah)a t!m(!han men0es!a%kan #%r% #ar% m!s!hn0a

o Men#eskr%$s%kan 1%r% kh!s!s $a#a (e(era$a t!m(!han !nt!k mel%n#!ng% #%r%n0a6 m%saln0a mem%l%k% ra1!n6 #!r%6 ata! #a!n 0ang tajam&

*ra%an O(jekt%'

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


3 +!nga ma)ar > +atang (!nga ma)ar mem%l%k% #!r%3 #!r% ke1%l 3 +!nga (!gen5% > mem%l%k% #!r%3#!r% $anjang3$anjang 3 Pohon mangga6 kam(oja6 alaman#a > Mengel!arkan getah 3 +!ah #!r%an > Mem%l%k% k!l%t (er#!r%

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN Nama Sekolah Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% : : SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 1 sat!" : 7& Memaham% h!(!ngan antara s%'at (ahan #engan $en0!s!nn0a #an $er!(ahan s%'at (en#a se(aga% has%l s!at! $roses Mater% Pokok #an *ra%an Mater%
+en#a #an s%'atn0a A& Pen0!s!n (ahan tal% temal%& Hlm&@8" +& Kek!atan (ahan tal% temal% Hlm&" /& S%'at tal% temal%

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#! #an Kelom$ok

Kom$etens% Dasar

+ent!k Instr!men
La$oran #an !nj!k kerja *ra%an O(jekt%'

/ontoh Instr!men
Keg%atan 7&1 Hlm&@8 Keg%atan 7&9 Hlm&@@ Keg%atan 7&2 Hlm&<A

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Se!tas tam(ang $last%k6 (enang kas!r6 (enang jah%t6 %j!k6 senar6 lensa $em(esar6 t%ga (at! ke1%l6

7&1 Men#eskr%$s%kan h!(!ngan antara s%'at (ahan #engan (ahan $en0!s!nn0a6 m%saln0a (enang6 ka%n6 #an kertas

o Melak!kan keg%atan 7&1 s&# 7&2 o Memaham% $eta konse$ tentang (ahan tal% temal% o Mengetah!% (ahan $en0!s!n tal% temal% 3 Serat : Senar6 n%lon6 %j!k6 !nta%an ka(el ke1%l $a#a ka(el l%str%k 3 +enang : +enang jah%t6 (enang kas!r6 (enang n%lon 3 .am(ang ata! tal% : .am(ang $last%k6 tam(ang ka)at6 o Memaham% s%'at (en#a 0ang

o Meng%#ent%'%kas% (e(era$a jen%s s%'at (ahan (er#asarkan str!kt!r $en0!s!nn0a6 m%saln0a: (ahan tal%3 temal%& o Mem(er% 1ontoh $engg!naan (er(aga% jen%s (ahan (er#asarkan str!kt!rn0a&

10

10

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


#a$at #%g!nakan se(aga% tal%: 3 Lent!r 3 K!at Memaham% $eta konse$ tentang (ahan tal% temal%& Mengelom$okkan tale temal% (er#asarkan str!kt!r (enang $en0!s!nn0a 3 Str!kt!r $%l%nan 3 Str!kt!r an0aman 3 Str!kt!r l!r!s Memaham% kek!atan (ahan tal% temal% (er(e#a3(e#a !nt!k set%a$ jen%sn0a Memaham% 1ara meng!k!r keke!atan (ahan tal% tenal%

In#%kator
o Meng%#ent%'%kas% (ahan3(ahan 0ang akan #%!j% kek!ataann0a& o Mem(an#%ngkan kek!atan (e(era$a jen%s (ahan 0ang #%!j%6 m%saln0a (er(aga% jen%s (enang/kertas& o Men0%m$!lkan #ar% has%l $er1o(aan (ah)a a#a h!(!ngan antara jen%s $en0!s!n (ahan #engan s%'atn0a& o Meng!m$!lkan #ata tentang s%'at (en#a6 se$ert% (ent!k6 )arna6 kelent!ran6 kekerasan6 #an (a! se(el!m #an ses!#ah mengalam% $er!(ahan& o Men#eskr%$s%kan s%'at (en#a ses!#ah mengalam% $er!(ahan se(aga% has%l s!at! $roses& o Meng%#ent%'%kas% 'aktor 0ang men0e(a(kan $er!(ahan $a#a (en#a& o Meng%#ent%'%kas% (en#a 0ang #a$at #an 0ang t%#ak #a$at kem(al% ke )!j!# sem!la setelah mengalam% s!at!

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


em(er (er%s% a%r

o o

o o 7&9 Men0%m$!lkan has%l $en0el%#%kan tentang $er!(ahan s%'at (en#a6 (a%k sementara ma!$!n teta$ +en#a #an s%'atn0a D& Per!(ahan s%'at (en#a Hlm&<1" E& Per!(ahan )!j!# 0ang #a$at kem(al% #an t%#ak #a$at kem(al% Hlm&<8"

o Melak!kan keg%atan 7&7 Hlm&<9" o .!gas 7&1 #an t!gas 7&9 o Mengerjakan !j% kom$etens% Hlm&<<" o Memaham% $en0e(a( $er!(ahan $a#a (en#a
3 3 3 3 Pemanasan Pen#%ng%nan Pen0!(l%man Pem(akaran 3 Pen1am$!ran #engan a%r 3 Pem(!s!kan 3 Perkaratan

.!gas In#%5%#! #an Kelom$ok

La$oran *ra%an O(jekt%'

Keg%atan 7&7 Hlm&<1 .!gas 7&1 Hlm&<9 .!gas 7&1 Hlm&<= *j% Kom$etens% Hlm&<< Lat Soal Hlm&BA Lat *langan *m!m Hlm&B=

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Se(atang l%l%n6 sehela% kertas6 sekant!ng semen $!t%h6 seem(er a%r&

o Men0e(!tkan 1ontoh $er!(ahan 0ang #a$at kem(al%& o Memaham% $rosese $em(!atan garam o Men0e(!tkan 1ontoh $er!(ahan 0ang t%#ak #a$at kem(al%& 3 Pem(!s!kan $a#a sa0!ran #an (!ah 3 Pemasakan nas% 3 Pem(!atan (!(!r

11

11

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


3 Perkaratan $a#a (es%

In#%kator
$roses& o Men#eskr%$s%kan kon#%s% (en#a setelah mengalam% $roses (er#asarkan $engamatan&

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

Mengetah!% Ke$ala Sekolah

-akarta6 4!r! Mata Pelajaran

"

"

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN


Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% Kom$etens% Dasar
8&1 Men#eskr%$s%kan h!(!ngan antara ga0a6 gerak #an energ% melal!% $er1o(aan ga0a gra5%tas%6 ga0a gesek6 ga0a magnet"

: SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 9 #!a" : 8& Memaham% h!(!ngan antara ga0a6 gerak6 #an energ%6 serta '!ngs%n0a Mater% Pokok Keg%atan Pem(elajaran
1& Pen#ah!l!an a& A$erse$s% #an mot%5as% (& Men0%a$kan me#%a 0ang akan #%g!nakan 1& men0ama$%akan %n#%kator 0ang %ng%n #% 1a$a% 9& keg%atan %nt% a& s%s)a memerhat%kan $enjelasan (& s%s)a melaksanakan t!gas

.ah!n $elajaran

: 9A12/9A17

In#%kator Meto#e
o Mengelom$okkan (en#a3(en#a 0ang (ers%'at magnet%s #an 0ang t%#ak magnet%s& o Men0%m$!lkan (ah)a ga0a gra5%tas% men0e(a(kan (en#a (ergerak ke (a)ah& o Mem(an#%ngkan gerak

Pen%la%an +ent!k
.ert!l%s *nj!k kerja

Alokas% ,akt!
+ j$ &

S!m(er/ +ahan/ Alat


+!k! $aket IPA Kelas V LKS teram$%l Alat $eraga

4a0a

Pen!gasan .es D%sk!s%

12

12

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok

Keg%atan Pem(elajaran
ses!a% $et!nj!k/$er%ntah g!r! (a%k se1ara kelom$ok ma!$!n %n#%5%#! 1& g!r! se(aga% 'as%l%tator #alam t!gas6 mengamat% keg%atan s%s)a #alam melaksanakan t!gas 2& $en!t!$ a& g!r! meng!m$!lkan t!gas #ar% s%s)a (& g!r! men0%m$!lkan mater% 0ang #% (ahas 1& g!r! mem(er% t!gas lanj!t (er!$a t!gas r!mah

In#%kator Meto#e
(en#a $a#a $erm!kaan 0ang (er(e#a3(e#a kasar6 hal!s"& o Menjelaskan man'aat #an ker!g%an 0ang #%t%m(!lkan oleh ga0a gesekan #alam keh%#!$an sehar%3har%& o Mem(er% 1ontoh $engg!naan ga0a magnet #alam keh%#!$an sehar%3har%& #alam keh%#!$an sehar%3har%&

Pen%la%an +ent!k

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

8&9 Menjelaskan $esa)at se#erhana 0ang #a$at mem(!at $ekerjaan le(%h m!#ah #an le(%h 1e$at

Energ% #an Per!(ahann0a A& Pesa)at se#erhana Hlm&19A" +& -en%s3jen%s $esa)at se#erhana Hlm&19A"

o Memaham% $eta konse$ tentang $esa)at se#erhana o Melak!kan keg%atan 8&12 s&# 8&1= o Memaham% t!j!an $engg!naan $esa)at se#erhana 3 mel%$atgan#akan ga0a ata! kemam$!an k%ta 3 meng!(ah arah ga0a 0ang k%ta lak!kan 3 menem$!jh jarak 0ang le(%h ja!h ata! mem$er(esar ke1e$atan o Men0e(!tkan jen%s $esa)at se#erhana 3 .!as 3 Katrol $eng!k%t" 3 Ro#a 3 +%#ang m%r%ng

o Meng%#ent%'%kas% (er(aga% jen%s $esa)at se#erhana m%sal $eng!ngk%t6 (%#ang m%r%ng6 katrol #an ro#a& o Menggolongkan (er(aga% alat r!mah tangga se(aga% $eng!ngk%t6 (%#ang m%r%ng6 katrol6 #an ro#a& o Meng%#ent%'%kas% keg%atan 0ang mengg!nakan $esa)at se#erhana&

. !gas In#%5%#! #an Kelom$ok

La$oran *ra%an O(jekt%'

K e g % a t a n 8 & 1 2 H l m & 1 9

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Kaleng 1at 0ang tert!t!$6 o(eng $%$%h6 sen#ok& 3 D!a (!ah sa)o mentah6 alat $eme1ah (!ah6 sa$! l%#% #engan gagang ka0! 3 Meja6 se(%lah $a$an 1mC1A1m6 mo(%l

13

13

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok

Keg%atan Pem(elajaran
o Memaham% $engert%an 3 .!as 3 Katrol $eng!k%t" 3 Ro#a 3 +%#ang m%r%ng o Memaham% t!as gologan $ertama6 ke#!a6 ket%ga #an mem(er%kan 1ontohn0a o Men0e(!tkan ke!nt!ngan mengg!nak $esa)at se#erhana o Men0e(!tkan (%#ang m%r%ng 3 Ka$ak 3 O(eng 3 P%sa! 3 Pak! !l%r 3 L%ngg%s 3 Sekr!$ o Men0e(!tkan jen%s katrol 3 Katrol teta$ 3 Katrol 3 Katrol (e(as majem!k o Men0e(!tkan $engg!naan katrol #an ro#a

In#%kator Meto#e
o Men#emonstras%kan 1ara mengg!nakan $esa)at se#erhana&

Pen%la%an +ent!k
1 K e g % a t a n 8 & 1 7 H l m & 1 9 9 K e g % a t a n 8 & 1 8 H l m &

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


ma%nan6 karet gelang6 1A (!ah kelereng&

14

14

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok

Keg%atan Pem(elajaran

In#%kator Meto#e

Pen%la%an +ent!k
1 9 2 . ! g a s 8 & 7 H l m & 1 9 7 K e g % a t a n 8 & 1 = H l m & 1 9

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

15

15

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok

Keg%atan Pem(elajaran

In#%kator Meto#e

Pen%la%an +ent!k
= . ! g a s 8 & 8 H l m & 1 9 B * j% K o m $ e t e n s % H l m & 1 2 1

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

16

16

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok

Keg%atan Pem(elajaran

In#%kator Meto#e

Pen%la%an +ent!k

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN Nama Sekolah Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% : : SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 9 #!a" : =& Menera$kan s%'at3s%'at 1aha0a melal!% keg%atan mem(!at s!at! kar0a/mo#el Mater% Pokok #an *ra%an Mater%
/aha0a Dan S%'atn0a S%'at3

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#! #an Kelom$ok

Kom$etens% Dasar

+ent!k Instr!men
La$oran #an !nj!k kerja *ra%an O(jekt%'

/ontoh Instr!men
Keg%atan =&1 Hlm&179 Keg%atan =&9 Hlm&172 Keg%atan =&2 Hlm&177 Keg%atan =&7 Hlm&177 Keg%atan =&8 Hlm&178 Keg%atan =&= Hlm&17=

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Karton te(al6 t%ga ka0!6 g!nt%ng6 $el!(ang6 lam$! senter6 gelas (en%ng6 gelas (er)arna6 kaleng6 (at!6 karton6 tr%$lek6 $last%k (en%ng6 (otol (en%ng6 a%r jern%h #an (erl!m$!r 3 Senter6 1erm%n #atar6 kertas h%tam6 sen#ok makan6 $!l$en6

=&1 Men#eskr%$s%kan s%'at3s%'at 1aha0a

A& S%'at 1aha0a Hlm&171" +& Antara 1aha0a #an $engl%hatan sal%ng (erh!(!ngan& Hlm&18A"

o Memaham% $eta konse$ tentang 1aha0a o Melak!kan keg%atan =&1 s&# =&B o Men0e(!tkan s%'at 1aha0a : 3 1aha0a meram(at l!r!s 3 1aha0a menem(!s (en#a (en%ng 3 1aha0a #a$at #%$ant!lkan& 3 1aha0a #a$at #%(%askan 3 1aha0a $!t%h ter#%r% #ar% (er(aga% )arna o Memaham% s%'at 1erm%n #atar6 1erm%n 1ek!ng #an 1erm%n 1em(!ng& o Memaham% (a0angan 0ang terja#% $a#a 1erm%n #atar6 1erm%n 1ek!ng6 1erm%n 1em(!ng& o Memaham% %st%lah #ar% $emant!lkan terat!r6 (a0angan sem!6 (a0angan n0ata6 $em(%asan6 me#%!m6 gar%s normal6 s$ektr!m& o Men0e(!tkan 1ontoh $er%st%)a

o Men#emonstras%kan s%'at 1aha0a 0ang mengena% (er(aga% (en#a (en%ng6 (er)arna6 #an gela$"& o Men#eskr%$s%kan s%'at3 s%'at 1aha0a 0ang mengena% 1erm%n #atar #an 1erm%n lengk!ng 1em(!ng ata! 1ek!ng"& o Men!nj!kkan 1ontoh $er%st%)a $em(%asan 1aha0a #alam keh%#!$an sehar%3har% melal!% $er1o(aan& o Menunjukkan bukti bahwa cahaya putih terdiri dari berbagai warna.

17

17

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


$eng!ra%an 1aha0a #alam keh%#!$an sehar%3har%&

In#%kator
o Memberikan contoh peristiwa penguraian cahaya dalam kehidupan sehari-hari.

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


$ens%l6 mangk!k (en%ng6(askom6 selem(ar kertas $!t%h&

o Memaham% (ah)a (en#a terl%hat oleh mata karena (en#a memant!lkan 1aha0a o Memaham% (ah)a mata t%#ak #a$at mel%hat (en#a 0ang sangat ke1%l& o Mengetah!% 1ara menjaga mata agar t%#ak r!sak 3 Mem(a1a #% tem$at terang 3 .%#ak meman#ang langs!ng s!m(er 1aha0a 0ang men0%la!kan& o Mengetah!% 1a1at mata 3 Ra(!n ja!h 3 /a1at 3 Ra(!n mata #ekat t!a o Men0e(!tkan alat3alat o$t%k 0ang la%n 3 Ka1a 3 .ero$ong $em(esar 3 Per%sko$ 3 Kamera 3 O5erhea# 3 M%krosko$ $ro0ektor o =&9 Mem(!at s!at! kar0a/mo#el6 m%saln0a $er%sko$ ata! lensa #ar% (ahan se#erhana #engan /aha0a Dan S%'atn0a S%'at3 o Mem(!at ka1a $em(esar #ar% a%r hlm&188" o Mem(!at ka1a $em(esar #ar% (ohlam hlm&188" o Mem(!at kamera l!(ang jar!m o Menent!kan mo#el 0ang akan #%(!at #engan menera$kan s%'at3s%'at 1aha0a6 m%sal $er%sko$6 ata! lensa se#erhana& .!gas In#%5%#! #an Kelom$ok La$oran *ra%an O(jekt%'

Keg%atan =&@ Hlm&17@ Keg%atan =&< Hlm&17@ Keg%atan =&B Hlm&17B

/& Kar0a (erteknolog% se#erhana hlm&188"

Mem(!at ka1a $em(esar #ar% 3 A%r 3 +ohlam Mem(!at kamera l!(ang

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat: 3 Plast%k6 rantang6

18

18

Kom$etens% Dasar
menera$kan s%'at3s%'at 1aha0a&

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


hlm&18=" o Mem(!at s$ektr!m 1aha0a hlm&18@"

In#%kator
o Mem%l%h #an menent!kan (er(aga% alat/(ahan 0ang ses!a%&

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men
jar!m Mem(!at s$ektr!m 1aha0a

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


$an1% (esar6 a%r6 garam #a$!r6 (ongkahan es Kertas karton6 $el!(ang kertas6 kotak ke1%l6 segelas a%r $!t%h6 sen#ok ke1%l6 kertas koran& +ohlam (ekas6 o(eng6 olast%k6 karet gelang6 a%r jern%h6 kertas koran Kaleng s!s! (ekas tan$a $en!t!$6 karet gelang6 kertas kalk%r6 $ak!6 $al! (es% Kertas karton $!t%h6 gelas (en%ng6 kertas karton (er)arna gela$6 senter Kotak (ekas $asta g%g%6 kertas $otongan kertas (eraneka )arna6 karton6 g!nt%ng6 lem6 #an $enggar%s6 Karton )arna $!t%h6 (enang kelos #!a !tas6 1at a%r )arna merah6 j%ngga6 k!n%ng6 h%ja!6

/aha0a Dan S%'atn0a

S%'at3

/& Kar0a (erteknolog% se#erhana

o Mem(!at kale%#osko$ hlm&18@" o Mem(!at 1akram )arna hlm&18<" o Mem(!at $er%sko$ hlm&18B"

o Mengg!nakan (ahan/(en#a 0ang ses!a%& o Mem(!at kar0a/mo#el 0ang ses!a% #engan ran1angan& o Meng!j% 1ara kerja mo#el 0ang #%(!at& o Memo#%'%kas% has%l ran1angan !nt!k menghas%lkan kar0a/mo#el 0ang ter(a%k& o Menera$kan $r%ns%$ keselamatan kerja&

Mem(!at 1akram )arna 3 Mem(!at $er%sko$ 3

19

19

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han +ent!k Instr!men /ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


(%r!6 n%la6 #an !ng!6 g!nt%ng6 $enggar%s6 k!as6 jangka&

SILABUS DAN SISTEM PENILAIAN Nama Sekolah Mata Pelajaran Kelas/Program Semester Stan#ar Kom$etens% : : SAINS : V / SEKOLAH DASAR : 9 #!a" : @& Memaham% $er!(ahan 0ang terja#% #% alam #an h!(!ngann0a #engan $engg!naan s!m(er #a0a alam Mater% Pokok #an *ra%an Mater%
+!m% #an Alam Semesta +& Proses $em(ent!kan tanah& Hlm&1@1"

Pen%la%an Pengalaman +elajar In#%kator -en%s .ag%han


.!gas In#%5%#!

Kom$etens% Dasar

+ent!k Instr!men
*ra%an O(jekt%'

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

@&1

Me n#eskr%$s%kan $roses $em(ent!kan tanah karena $ela$!kan

o Memaham% a$a %t! $ela$!kan o Mengetah!% jen%s $ela$!kan #an memaham% $rosesn0a 3 Pela$!kan '%s%ka 3 Pela$!kan k%m%a 3 Pela$!kan (%olog% o Men0e(!tka jen%s tanah (er#asarkan kom$os%s% $en0!s!nn0a 3 .anah (er$as%r 3 .anah (erh!m!s 3 .anah l%at 3 .anah (erka$!r

o Menjelaskan $roses $em(ent!kan tanah karena $ela$!kan&

@&9

Me

+!m% #an Alam

o Mengetah!% jen%s (at!an

o Meng%#ent%'%kas%

.!gas

*ra%an

S!m(er:

20

20

Kom$etens% Dasar
ng%#ent%'%kas% jen%s3jen%s tanah

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%


Semesta +& Proses $em(ent!kan tanah& Hlm&1@1"

Pen%la%an Pengalaman +elajar


(er#asarkan 1ara $em(ent!kkann0a 3 +at!an (ek! 3 +at!an se#%men 3 +at!an metamor' o Memaham% $em(ent!kan (at!an (ek! #an mengetah!% 1ontohn0a :

In#%kator
kom$os%s% #an jen%s3 jen%s tanah6 m%saln0a : (er$as%r6 tanah l%at6 h!m!s&

-en%s .ag%han
In#%5%#!

+ent!k Instr!men
O(jekt%'

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat


+!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

3 3 3 3

+at! a$!ng +at! o(s%#%an +at! gran%t +at! (asal

o Memaham% $em(ent!kan (at!an se#%men #an mengetah!% 1ontohn0a : 3 Konglomerat 3 +at! $as%r +at!h ser$%h 3 +at! gam$%ng 3 +reks% o Memaham% $em(ent!kan (at!an metamor' #an mengetah!% 1ontohn0a : 3 +at! $!alam 3 +at! sa(ak @&2 Me n#eskr%$s%kan str!kt!r (!m% +!m% #an Alam Semesta A& Mengenal Str!kt!r +!m%& Hlm&1@A" o Memaham% $eta konse$ (!m% o Mengetah!% la$%san3la$%san $a#a (!m% 3 La$%san Atmos'er 3 La$%san Kerak +!m%

Menggam(arkan se1ara se#erhana la$%san3la$%san (!m% la$%san %nt%6 la$%san l!ar #an kerak"& D"

.!gas In#%5%#!

*ra%an O(jekt%'

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

21

21

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


3 La$%san Mantel +!m% 3 La$%san Int% +!m% L!ar 3 La$%san Int% +!m% Dalam o Memaham% '!ngs% #ar% la$%san atmos'er

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

o Mengetah!% (ah)a la$%san atmos'er ters!s!n #ar% la$%san 3 La$%san .ro$os'er 3 La$%san Stratos'er 3 La$%san Mesos'er 3 La$%san .ermos'er o Mengetah!% !ns!r $em(ent!kan 3 La$%san Mantel (!m% ter(ent!k #ar% m%neral s%l%kat 3 La$%san Int% (!m% l!ar ter(ent!k #ar% (es%6 n%kel #an :at la%n& 3 La$%san %nt% (!m% ter(ent!k #ar% (es% #an n%kel $a#at& @&7 Me n#eskr%$s%kan $roses #a!r a%r #an keg%atan man!s%a 0ang #a$at mem$engar!h%n0 a +!m% #an Alam Semesta /& Da!r A%r& Hlm&1@<" o Memaham% $eta konse$ tentang a%r o Men0e(!tkan keg!naan a%r 3 M%n!man 3 Pem(ers%h 3 Sarana olahraga o Menjelaskan $ent%ngn0a a%r& o Menggam(arkan $roses #a!r a%r #engan mengg!nakan #%agram ata! gam(ar& .!gas In#%5%#! *ra%an O(jekt%' S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

22

22

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%

Pen%la%an Pengalaman +elajar


o Memaham% #a!r a%r o Mengam(ar skema #a!r a%r

In#%kator

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

@&8

Me n#eskr%$s%kan $erl!n0a $enghematan a%r

+!m% #an Alam Semesta /& Da!r A%r& Hlm&1@<"

o Memaham% $eta konse$ tentang a%r o Memaham% keg%atan man!s%a terha#a$ #a!r a%r o Men0e(!tkan ker!sakan ak%(at keg%atan man!s%a 3 h!jan asam 3 a%r l%m(ah o Memaham% (ah)a a%r t%#ak akan ha(%s karena a#an0a #a!r a%r o Memaham% (ah)a $erse#%aan a%r (ers%h semak%n (erk!rang& o Men0e(!tkan 1ara menghemat a%r& Hlm&1<9"

o Meng%#ent%'%kas% keg%atan man!s%a 0ang #a$at mem$engar!h% #a!r a%r&

*ra%an O(jekt%'

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

o Melak!kan $em(%asaan 1ara menghemat a%r&

@&=

Me ng%#ent%'%kas% $er%st%)a alam 0ang terja#% #% In#ones%a #an #am$akn0a (ag% makhl!k h%#!$ #an l%ngk!ngan

+!m% #an Alam Semesta D& Per%st%)a Alam #% In#ones%a Hlm& 1<9" E& S!m(er #a0a

o Memaham% (ah)a $er%t%)a alam a#a 0ang #a$at #% 1egah #an a#a 0ang t%#ak #a$at #%1egah o Men0e(!tkan akt%5%tas alam 3 4em$a (!m% 3 .s!nam% 3 4!n!ng melet!s

o Mem(!at s!at! la$oran (er#asarkan has%l $engamatan ata! $engalaman $r%(a#% ata! la$oran s!rat ka(ar/me#%a la%nn0a tentang $er%st%)a alam m%saln0a (anj%r6 gem$a

*ra%an O(jekt%'

.!gas @&1 Hlm&1<8

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

23

23

Kom$etens% Dasar

Mater% Pokok #an *ra%an Mater%


Alam 0ang t%#ak #a$at #%$er(ahar!% #an 0ang #a$at #%$er(ahar!%& Hlm&1<8"

Pen%la%an Pengalaman +elajar


3 +anj%r 3 .anah longsor 3 .o$an (a#a% o Men0e(!tkan 1ara men1egah (anj%r #an menghemat s!m(er #a0a alam o Men0e(!tkan s!m(er #a0a alam 0ang t%#ak #a$at #%$er(ahar!% #an 0ang #a$at #%$er(ar!%

In#%kator
(!m%6 g!n!ng melet!s& o Menjelaskan #am$ak #ar% $er%st%)a alam terha#a$ keh%#!$an man!s%a6 he)an #an l%ngk!ngan&

-en%s .ag%han

+ent!k Instr!men

/ontoh Instr!men

Alokas% ,akt!

S!m(er/ +ahan/ Alat

@&@

Me ng%#ent%'%kas% (e(era$a keg%atan man!s%a 0ang #a$at meng!(ah $erm!kaan (!m% $ertan%an6 $erkotaan6 #s("

+!m% #an Alam Semesta E& /ara mengg!nakan s!m(er #a0a alam& Hlm&1<B"

o Memaham% 1ara mengg!nakan s!m(er #a0a alam 3 .!m(!han #an he)an #%$el%hara #an #%kem(ang(%akan 3 ,a#!k !nt!k $enga%ran #an tam(ak !nt!k $er%kanan 3 +ahan tam(ang #%(!at tem$at $enam(angan o Memaham% a$a 0ang har!s #%lak!kan man!s%a !nt!k menjaga kelestar%an s!m(er #a0a alam& 3 Menghemat $engg!naan a%r #an l%str%k 3 Mem(!ang sam$ah $a#a tem$at sam$ah 3 Menanam% l%ngk!ngan #engan t!m(!han

o Meng%#ent%'%kas% keg%atan man!s%a 0ang #a$at mem$engar!h% $erm!kaan (!m%&

S!m(er: +!k! SAINS SD Har0anto Erlangga Kelas V Alat:

24

24

Mengetah!% Ke$ala Sekolah

-akarta6 4!r! Mata Pelajaran

"

"

25

25