Anda di halaman 1dari 14

PAPER SISTEM MUSKULUSKELETAL I PEMERIKSAAN FISIK DAN PENGKAJIAN SISTEM MUSKULUSKELETAL

Oleh: TUPRIAH

PROGRAM STUDI ILMU KEPERAWATAN STIKES NGUDIA HUSADA MADURA 2012

PEMBAHASAN PEMERIKSAAN FISIK DAN PENGKAJIAN SISTEM MUSKULUSKELETAL A. Pengkaj an F ! k Pengkajian keperawa an er! a"a "er!pakan e#al!a$i %!ng$i&nal' Tehnik

in$pek$i (an palpa$i (ilak!kan !n !k "enge#al!a$i in egri a$ !lang ) p&$ !r ) %!ng$i $en(i) kek!a an & & ) *ara +erjalan) (an ke"a"p!an pa$ien "elak!kan ak i%i a$ kehi(!pan $ehari,hari' Da$ar pengkajian a(alah per+an(ingan $i"e ri$i a$ +agian !+!h' Ke(ala"an pengkajian +ergan !ng pa(a kel!han %i$ik pa$ien (an riwa-a ke$eha an (an $e"!a pe !nj!k %i$ik -ang (i e"!kan pe"erik$a -ang "e"erl!kan ek$pl&ra$i le+ih ja!h' B. Pengkaj an S !"e# M$!%$&'!ke&e"a& a' Pengkajian %i$ik $i$ e" "!$k!l&$kele al er(iri (ari : +' Ke"a"p!an (a$ar %!ng$i&nal' *' In$pek$i (an palpa$i' Un !k "enge ah!i in egri a$ !lang) p&$ !r) %!ng$i $en(i) kek!a an & & ) *ara +erjalan (an ke"a"p!an pa$ien "elak!kan ak i#i a$ $ehari,hari' Perk!$i (ilak!kan !n !k "enge ah!i a(an-a *airan (ala" r&ngga $en(i (an a!$k!l a$i (ilak!kan !n !k "enge ah!i a(an-a kelainan pa(a #a$k!ler (an krepi a$i' .' Mengkaj Ske&e" T$($) Skele !+!h (apa (ikaji (engan a(an-a (e%&r"i a$ (an ke$ejajaran'

Per !"+!han !lang -ang a+n&r"al aki+a !"&r !lang (apa (ij!"pai' Pe"en(ekan ek$ re"ini a$) a"p! a$i) (an +agian !+!h -ang i(ak (ala"

ke$ejajaran ana &"i$ har!$ (i*a a ' Ang!la$i a+n&r"al pa(a !lang panjang a a! gerakan pa(a i ik $elain $en(i' /ia$an-a "en!nj!kkan a(an-a pa ah !lang' /i$a era+a krepi !$ 0$!ara +er(erik1 pa(a i ik gerakan a+n&r"al'

Ang!la$i a+n&r"al pa(a !lang panjang a a! gerakan pa(a i ik $elain $en(i "en!nj!kkan pa aha !lang' /ia$an-a erja(i krepi !$ 0$!ara +er(erik 1 pa(a i ik gerakan a+n&r"al' Gerakan %rag"en !lang har!$ (i"ini"alkan !n !k "en*egah *e(era le+ih lanj! ' 2. Mengkaj T$&ang Be&akang K!r#a !ra n&r"al !lang +elakang +ia$an-a k&n#ek$ pa(a +agian (a(a) (an k&nka% $epanjang leher (an pinggang' De%&r"i a$ !lang +elakang -ang $ering erja(i -ang perl! (iperha ikan "elip! i : a' $k&li&$i$ 0(e#ia$i k!l#a !ra la eral !lang +elakang1 +' ki%&$i$ 0kenaikan k!l#a !ra !lang +elakang +agian (a(a1 *' L&r(&$i$ 0"e"+e+ek) k!l#a !ra +erle+ihan' Pa(a $aa in$pek$i !lang +elakang) +!ka +aj! pa$ien !n !k "ena"pakkan $el!r!h p!ngg!ng) +&k&ng (an !ngkai' Pe"erik$a "e"erik$a k!l#a !ra !lang +elakang (an $i"e ri +a ang !+!h (ari pan(angan an eri&r p&$ eri&r (an la eral' /er(iri (i+elakang pa$ien) pe"erik$a (apa "e"perha ikan $e iap per+e(aan inggi +ah! (an kri$ a iliaka' Lipa an +&k&ng n&r"aln-a $i"e ri$) $i"e ri$ +ah! (an pingg!l) +egi ! p!la kel!r!$an !lang +elakang) (iperik$a (engan pa$ien +er(iri egak (an "e"+!ngk!k ke (epan' Sk&li&$i$ (i an(ai (engan k!l#a !ra la eral a+n&r"al !lang +elakang) +ah! -ang i(ak $a"a inggi) gari$ pinggang -ang i(ak $i"e ri$) (an $kap!la -ang "en&nj&l) akan le+ih jela$ (engan !ji "e"+!ngk!k ke (epan' Selain i !) lan$ia akan "engala"i kehilangan inggi +a(an aki+a hilangn-a !lang rawan !lang +elakang' !lang +elakang +agian pinggang -ang

2. Mengkaj S !"e# Pe*!en+ an Si$ e" per$en(ian (ie#al!a$i (engan "e"erik$a l!a$ gerakan) (e%&r"i a$) $ a+ili a$ (an +enj&lan' L!a$ gerakan (ie#al!a$i $e*ara ak i% 0$en(i (igerakkan &leh & & $eki ar $en(i (an pa$i% (engan $en(i (igerakkan &leh pe"erik$a1' L!a$ gerakan n&r"al $en(i,$en(i +e$ar "en!r! A"eri*an A*a(e"- &% Or h&pe(i* S!rge&n$ (i!k!r (engan g&ni&"e er 0 +!$!r (eraja -ang (iran*ang kh!$!$ !n !k "enge#al!a$i gerakan $en(i1' /ila $!a ! $en(i (i ek$ en$i "ak$i"al na"!n er(apa $i$a %lek$i) (ika akan +ahwa l!a$ gerakan er+a a$' 2ang (i$e+a+kan karena (e%&r"i a$ $kele al) pa &l&gi $en(i a a! k&n rak !r & & (an en(& (i$eki arn-a' Pa(a lan$ia pen!r!nan ke er+a a$an gerakan -ang (i$e+a+kan pa &l&gi (egenera i% $en(i (apa +eraki+a "en!r!nn-a ke"a"p!an "elak!kan ak i#i a$ $ehari,hari' In$pek$i per$en(ian (an +an(ingkan $e*ara +ila eral' 3ar!$n-a (i(apa ke$i"e ri$an anpa ke"erahan) pe"+engkakan) pe"+e$aran 4 (e%&r"i a$' Palpa$i $en(i (an !lang !n !k "enge ah!i e(e"a (an en(erne$$' Palpa$i $en(i $ela"a gerakan !n !k "enge ah!i a(an-a krepi a$i' Sen(i har!$n-a era$a le"+! $aa +ergerak (an i(ak a(a n&(!l' Si$ e" per$en(ian (ie#al!a$i (engan "e"erik$a l!a$ gerakan) (e%&r"i a$) $ a+ili a$) (an a(an-a +enj&lan' L!a$ gerakan -ang er+a a$ +ia$ (i$e+a+kan karena (e%&r"ia a$ $kele al) pa &l&gi$ $en(i) a a! k&n rak !r & & (an en(&n (i$eki arn-a' Pa(a lan$ia) ke er+a a$an gerakan -ang +erh!+!ngan (enga pa &l&gi $en(i (egenera i#e (apa "en!r!nkan ke"a"p!an "eraka "elak!kan ak i#i a$ hi(!p $ehari hari' Jika gerkan $en(i "engala"i gangg!an a a! $en(i era$a n-eri) "aka har!$ (iperik$a a(an-a kela+ihan *airan (ala" kap$!ln-a 0e%!$i1) pe"+engkakan) (an peningka an $!h! -ang "en*er"inkan a(an-a in%la"$i ak i% De%&r"i a$ $en(i +i$a (i$e+a+kan k&n rak !r 0pe"en(ekan $ r!k !r $eki ar $en(i1 (i$l&ka$i 0lepa$n-a per"!kaan $en(i1) $!+l!k$a$i 0lepa$n-a $e+agian per"!kaan $en(i1) a a! (i$r!p$i $ r!k !r $eki ar $en(i'

Palpa$i $en(i $e"en ara $en(i (igerakkan $e*ara pa$i% akan "e"+eriikan in%&r"a$i "engenai in egri a$ $en(i' N&r"aln-a) $en(i +ergerak $e*ara hal!$' S!ara ge"le !k (apa "en!nj!kkan a(an-a liga"en -ang ergelin*ir (i an ara &nj&lan !lang' Per"!kaan -ang k!rang ra a) $epr i pa(a kea(aan ar hri i$) "engaki+a kan a(an-a krepi !$ karena per"!kaan -ang i(ak ra a er$e+! -ang $aling +erge$eran $a ! $a"a lain' Jika $en(i era$a n-eri perik$a a(an-a kele+ihan *airan pa(a kap$!ln-a 0e%!$i1) pe"+engkakan) (an peningka an $!h!) -ang "en*er"inkan in%la"a$i ak i%' Ki a (apa "en*!rigai a(an-a e%%!$e jika $en(i "e+engkak)!k!rann-a (an &nj&lan !langn-a $a"ar'Te"pa er$ering erja(i e%!$i a(alah l! ! ' /ila han-a a(a $e(iki *airan pa(a r&ngga $en(i (i +awah e"p!r!ng l! ! (apa (ike ah!i (engan "ane!#er : a$pek la eral (an "e(ial l! ! (ala" (ala" kea(aan ek$ en$i (apa (i!r! (engan k!a kearah +awah' Gerakan er$e+! akan "enggerakkan *airan kearah +awah' /egi ! a(a ekanan (ari $i$i la eral (an "e(ial pe"erik$a akan "eliha +enj&lan (i$i$i lain (i+awah e"p!r!ng l! ! Jaringan $eki ar $en(i (iperik$a a(an-a +enj&lan' Rhe!"a &i( ar hri i$) g&! ) (an &$ e&ar hri i$ "eni"+!lkan +enj&lan -ang kha$' /enj&lan (i+awah k!li pa(a rhe!"a &i( ar hri i$ l!nak (an er(apa (i (ala" (an $epanjang en(&n -ang "e"+erikan %!ng$i ek$ en$i pa(a $en(i +ia$an-a) ke erli+a an $en(i "e"p!n-a p&la -ang $i"e ri$' /enj&lan pa(a GOUT kera$ (an erle ak (ala" (an epa (i$e+elah kap$!l $en(i i ! $en(iri' Ka(ang "engala"i r!p !re) "engel!arkan Kri$ al a$a" !ra p! ih keper"!kaan k!li ' /enj&lan &$ e&a ri i$ kera$ (a+ i(ak n-eri (an "er!pakan per !"+!han !lang +ar! aki+a (e$ r!k$i per"!kaan kar ilag& (an !lang (i (ala" kap$!l $en(i 0+ia$an-a (i e"!kan pa(a lan$ia1' 5' ' Mengkaj "$&ang (e&akang K!r#a !ra n&r"al !lang +elakang k&n#ek$ pa(a +agian (a(a (an k&nka% pa(a $epanjang leher (an pinggang' De%&r"i a$ !lang +elakang "elip! i : $*&li&$i$ 0(e#ia$i k!r#a !ra la eral !lang +elakang1) ki%&$i$ 0kenaikan k!r#a !ra la eral !lang +elakang +agian (a(a1) l&r(&$i$

0 "e"+e+ek) k!r#a !ra !lang +elakang +agian pinggang -ang +erle+ihan1' Ki%&$i$ erja(i pa(a pa$ien &$ e&p&r&$i$ pa(a pa$ien ne!r&"!$*!lar' Sk&li&$i$ erja(i *&ngeni al) i(i&pa rik 0 i(ak (ike ah!i pen-e+a+n-a1 a a! aki+a ker!$akan & & para$pinal "i$aln-a pa(a p&li&"-eli i$' L&r(&$i$ (ij!"pai pa(a pen(eri a keha"ilan karena "en-e$!aikan p&$ !r !+!hn-a aki+a per!+ahan p!$a ga-a +era n-a' Pe"erik$aan ke$i"e ri$an (ilak!kan (engan "e"erik$a k!r#a !ra !lang

+elakang (an ke$i"e ri$an +a ang !+!h (ari pan(angan an eri&r) p&$ eri&r (an la eral' Dengan *ara +er(iri (i +elakang pa$ien) (an "e"perha ikan per+e(aan inggi +ah! (an Kri$ a iliaka' Lipa an +&k&ng n&r"aln-a $i"e ri$' Si"e ri +ah! (an pingg!l $er a kel!r!$an !lang +elakang (iperik$a (engan pa$ien +er(iri egak) (an "e"+!ngk!k ke (epan 0%lek$i1' Sk&li&$i$ (i an(ai (engan a+n&r"al k!r#a !ra la eral !lang +elakang) +ah! -ang i(ak $a"a inggi) gari$ pinggang -ang i(ak $i"e ri (an $*ap!la -ang -ang "en&nj&l) akan le+ih jela$ (engan !ji "e"+!ngk!k ke(epan' Lan$ia akan "engala"i kehilangan inggi +a(an karena hilangn-a !lang rawan (an !lang +elakang' ,. Mengkaj S !"e# O"'" Si$ e" & & (ikaji (negan "e"perha ikan ke"a"p!an "eng!+ah p&$i$i)

kek!a an & & (an k&&r(ina$i) (an !k!ran "a$ing 6"a$ing & & ' Kele"ahan & & $ekel&"p&k & & "en!nj!kkan +er+agai "a*a" k&n(i$i $eper i p&l-ne!r&pa i) gangg!an elek r&li 0kh!$!$n-a kal$i!" 7 kali!"1) "ia$ enia gra%i$) p&li& "ieli i$ (an(i$ r!p$i & & ' Dengan "elak!kan palpa$i & & $aa ek$ ri"i a$ rilek$ (igerakkan $e*ara pa$i%) perawa (apa "era$akan &n!$ & & ' Keke!a an (apa (iperkirakan (engan "en-!r!h pa$ien "enggerakkan +e+erapa !ga$ (engan a a! anpa ahanan' Lingkar ek$ re"ini a$ har!$ (i!k!r !n !k "e"an a! per a"+ahan !k!ran aki+a a(an-a e(e"a a a! per(arahan ke (ala" & & 8 j!ga (apa (ipeg!nakan !n !k "en(e ek$i peng!rangan !k!ran aki+a a r&%i'

Dengan "e"perha ikan ke"a"p!an "er!+ah p&$i$i) kek!a an & &

(an

k&&r(ina$i(an !k!ran & & )' Kele"ahan & & "en!nj!kkan p&line!r&pa i)gangg!an elek r&li 0kal$i!" (an kali!"1) "ia$ enia gra%i$) p&li&"-eli i$)(i$ r&%i & & ' Dengan palpa$i & & $aa ek$ re"i a$ relak$ (igerakkan $e*ara pa$i% akan era$a &n!$ & & )' Mengkaji kek!a an & & (ilak!kan (engan palpa$i & & (an ek$ re"i a$ -ang (igerakkan $e*ara pa$i% (an ra$akan &n!$ & & 'Uk!ran kek!a an & & (engan gra(a$i (an "e &(e +erik! : 9 0:er&1 : Ti(ak a(a k&n rak$i $aa (ipalpa$i) paral-$i$' .0 ra*e1 : Tera$a a(an-a k&n rak$i & & e api i(ak a(a gerakan' ;0p&&r1 : Dengan +an !an a a! "en-angga $en(i (apa "elak!kan ROM $e*ara pen!h' 50%air1 : Dapa "elak!kan ROM $e*ara pen!h (engan (engan "elawan gra#i a$i e api i(ak (apa "elawan ahanan' <0g&&(1 : Dapa "elak!kan ROM $e*ara pen!h (an (apa "elawan ahanan -ang $e(ang' =0n&r"al1: Gerakan ROM pen!h (engan "elawan gra#i a$i (an ahanan' Kl&n!$ & & 0k&n rak$i ri "ik & & 1 (ilak!kan (engan (&r$&%lek$i "en(a(ak' Fa$ik!la$i 0ke(! an kel&"p&k & & er en ! $e*ara in#&l!n er1' -. Pengkaj .a*a Be*ja&an >ara +erjalan (ikaji (engan "e"in a pa$ien +erjalan (ari e"pa pe"erik$a $a"pai +e+rapa ja!h' Pe"erik$a "e"erha ikan *ara +erjalan "engenai kehal!$an (an ira"a' Se iap a(an-a gerakan -ang i(ak era !r (an ireg!ler (ianggap ak n&r"al' /. Mengkaj K$& " Dan S *k$&a! Pe* 0e* Se+agai a"+ahan pengkajian $i$ e" "&$k!l&$kele al) perawa har!$

"elak$anakan in$pek$i k!li (an "elak!kan pengkajian $irk!la$i peri%er' Palpa$i

k!li (apa "en!nj!kkan a(an-a per+e(aan $!h! (an a(an-a e(e"a' Sirk!la$i peri%er (ie#al!a$i (engan "engkaji (en-! peri%er) warna) $!h!) (an wak ! pengi$ian kapiler' A(an-a l!ka) "e"ar per!+ahan warna k!li (an an(a pen!r!nan $irk!la$i peri%er a a! in%ek$i (apa "e"pengar!hi pena alak$anaan keperawa an'

..P*'!e! Pengkaj an 1. Pengkaj an Pengkajian perawa an pa$ien (i$%!ng$i "!$k!l&$kele al "elip! i e#al!a$i (a"pak "a$alah "!$k!l&$kele al gangg!an er$e+! erha(ap pa$ien' Perawa erp!$a pa(a pa$ien gangg!an "!$k!l&$ke elal !n !k "enjaga

ke$eha an !"!"n-a) "en-ele$aikan ak i#i a$ kehi(!pan $ehari,harin-a 0AKS1) (an "enangani "&(ali a$ peng&+a ann-a' Si$ e"ik har!$ (ipa$ ikan) (i(&r&ng "a$!kan gi:i -ang &p i"al) (an "a$alah -ang +erh!+!ngan (engan i"&+ili a$ har!$ (i*egah' 2. Wa1an%a*a A1a& a' ?awan*ara awal) perawa +er!$aha "e"per&leh ga"+aran !"!" $ a !$

ke$eha an pa$ien' Perawa "e"per&leh (a a $!+-ek i% (ari pa$ien "engenai awi an "a$alah (an +agai"ana penagnan -ang $!(ah (ilak!kan' +' Per$ep$i (an harapan pa$ien $eh!+!ngan (engan "a$alah pen(a aan (apa "e"pengar!hi ke$eha an' *' Tan-akan "a$alah ke$eha an lain -ang j!ga (ira$akan 0"i$' S re$$) pen-aaki jan !ng) in%ek$i $al!ran na%a$ a a$1' Ini (iperha ikan ke ika "en-!$!n ren*ana perawa an' (' Alergi har!$ (i*a a (an (i erangkan (engan i$ ilah -ang i"+!l pa(a pa$ien' e' Pe"akaian e"+aka! (an &+a lain har!$ (ikaji !n !k "enge#al!a$i +ahan, +ahan er$e+! erha(ap perawa an pa$ien'

%' Mengenali ke"a"p!an pa$ien !n !k +elajar) (an pekerjaan erkini (iperl!kan !n !k peren*anaan pe"!langan (an !n !k reha+ili a$i' g' Se+agai +ahan wawan*ara awal) (a a (i$!$!n ke ika perawa +erin erak$i (engan pa$ien' Da a er$e+! "e"!ngkinkan "en-e$!aikan erha(ap ren*ana perawa an in(i#i(! $e$!ai ke+! !han' 2. Pengkaj an F ! k a' In$pek$i !"!" !+!h akan "e"perliha kan !k!ran) $e iap an(a (e%&r"i a$) a$i"e ri) pe"+engkakan) e(e"a) "e"ar) a a! l!ka (i k!li ' +' Dengan "eng&+$er#a$i p&$ !r) gerakan) (an *ara +erjalan pa$ien akan (iper&leh (a a "enegnai per!+ahan "&+ili a$ pa$ien (an a(an-a ra$a n-eri (an ke i(akn-a"anan a a! gerakan in#&l!n er 0%a$ik!la$i a a! ke(! an1' ,. Da"a Pengkaj an S$(3ek" 0 Sela"a wawan*ara (an pengkajian %i$ik) pa$ien "!ngkin "elap&rkan a(an-a n-eri) n-eri ekan) (an pengen(eraan -ang ak n&r"al' In%&r"a$i ini har!$ (ikaji (an (i (&k!"en a$ikan' a' N-eri N-eri !lang (apa (ijela$kan $e*ara kha$ $e+agai n-eri (ala") !"p!l -ang +er$i%a "e"+&$ankan) $e"en ara n-eri & & (ijela$kan $e+agai pegal a a! n-eri (an $ering (iga"+arkan $e+agai @kra" & & A' N-eri %ak !r aja" (an "en!$!k (an (apa (ihilangkan (engan i"&+ili a$i' N-eri aja" j!ga +i$a (i i"+!lkan &leh in%ek$i !lang aki+a $pa$"e & & a a! penekanan pa(a $ara% $en$&ri$' +' Per!+ahan pengin(eraan Gangg!an $en$&ri$ $ering +erh!+!ngan (engan "a$alah "!$k!l&$kele al' Pa$ien "!ngkin "en-a akan "enggala"i pare$ e$ia 0pera$aan er+akar a a! ke$e"! an1 (an ke+a$' Pera$aan er$e+! "!ngkin aki+a penekanan pa(a $era+! $ara% a a!p!n gangg!an pere(aran (arah' Pe"+engkakan jaringan l!nak a a! ra!"a lang$!ng

erha(ap $ r!k !r er$e+! (apa "enggang! %!ng$in-a' Kehilangan %!ng$i (apa erja(i aki+a gangg!an $ r!k !r $ara% (an pere(aran (arah -ang erle ak $epanjang $i$ e" "!$k!l&$kele al' -. D agn'!a Ke4e*a1a"an /er(a$arkan (a a pengkajian keperawa an ) (iagn&$a keperawa an ! a"a !n !k pa$ien (engan (i$%!ng$i "!$k!l&$kele al (apa "elip! i +erik! ' a' an$ie a$ -ang +erh!+!ngan (engan per!+ahan in egri a$ !+!h +' k!rang penge ah!an en ang pr&gra" peng&+a an *' n-eri -ang +erh!+!ngan (engan gangg!an "!$*!l&$kele al

(' per!+ahan per%!$i jaringan peri%er -ang +erh!+!ngan (engan re$p&n$ %i$i&l&gi$ a a! gip$1' /. In"e*5en! ke4e*a1a"an a' Mere(akan an$ie a$ Ma$alah "!$k!l&$kele al +i$a (iaki+a kan &leh *e(era ra!"a i$ ak! a a! +i$a j!ga +er$i%a jangka panjang +er!lang (an "ene ap ke+an-akan pa$ien (engan "a$alah "!$k!l&$kele al ak! "era$a an$ie a$ (an "enggala"i n-eri' Mereka "enggala"i ke ak! an (an an i$ipa$i $e+el!" (i"!lain-a penanganan (e%ini i#e' Orang -ang "engala"i ke*a*a an jangka panjang +ia$an-a "enjalani pe"+e(ahan rek&n r!k$i +er!lang' Mereka $!(ah er+ia$a (engan r! ini a$ r!"ah $aki (an $anga "e"perha ikan ha$il er+aik $!a ! pr&$e(!r' Ke$a+aran (an harapan "ereka $anga er+a a$ Pen(i(ikan pa$ien (an per i"+angan perawa an (ir!"ah' Pa$ien -ang $!(ah (iajarkan "engenai gangg!an "!$k!l&$kele al akan "engala"i peningka an pe"aha"an al erna i% penanganan' Ter"a$!k $en$a$i erha(ap *e(era) pe"+engkakan) a a! peningka an ekanan (i(ala" r!angan er ! !p 0"i$' K&"par e"en & & ) +al! an -ang "enekan

$ela"a (an $e elah penanganan) +ila "!ngkin in%&r"a$i k!$!$ "engenai an i$ipa$i perala an 0"i$' Gip$) rak$i1 ala +an ! 0 rape:e) walker) &ngka 1 La ihan 0pen-!$!nan k!a(ri$ep) na%a$ (ala"1 "e(ika$i 0analge ik) an i+i& ika1 har!$ (i(i$k!$ikan (engan pa$ien pa(a $aa pa$ien elah "a"p! "enjalangkan ak i%i a$ pen-e"+!han) $eper i +erjalan (engan &ngka ' Se+el!" (ip!langkan pa$ien har!$ elah "en(apa kan penjela$an rin*i !n !k "elanj! kan perawa an (ir!"ah' Pa$ien har!$ "a"p! "engenali $e iap gejala (an an(a "eng*!rigakan -ang perl! (ilak!kan pa(a (&k er' /ila "ereka "enj!"pai ke$!li an) "ereka har!$ ah! ke"ana (an +agai"ana *ara "e"in a pere &l&ngan' +' Mere(akan n-eri /erikan &pi&i( (an &+a "!$k!l&$kele al' N-eri (apa i"+!l +aik $e*ara pri"er aki+a "a$alah "!$k!l&$kele al "a!p!n "a$alah pen-er an-a 0 ekanan pa(a &nj&lan !lang) $pa$"e & & ) pe"+engkakan1' Tekanan -ang +erkepanjangan (ia a$ &nj&lan !lang 0 !"i ) kap! %i+!la) !+er&$i a$ i+iae1 (apa "en-e+a+kan n-eri ra$a er+akar perl! (ilak!kan penghilangan ekanan !n !k "eng!rangi ra$a n-eri (an "en*egah ker!$akan jaringan l!nak le+ih ja!h' Teknik relak$a$i) rak$i) (an &+a (apa (ig!nakan !n !k "enghilangkan n-eri /ia$an-a pe"+engkakan (apa (ik&n r&l (engan $-n(r&" k&"par e"en (apa (i*egah (engan "eninggikan +agian -ang *e(era (an "ele akkan e$ (i+agian -ang *e(era $ela"a ;9 $a"pai 59 "eni ' *' Me"per+aiki per%!$i jaringan Pe"+engkakan +ia$an-a "en-er ai *e(era "!$k!l&$kele al' Pa$&kan (arah (apa (ikaji (engan "eng!k!r pengi$ian kapiler pa(a (a$ar k!k!' +la erja(i pen!r!nan per%!$i jaringan) k!li akan era$a (ingin pa(a palpa$i (an akan a"pak k& &r) p!*a pere(a n-eri lainn-a $e$!ai re$ep) (engan

"e"perhi !ngkan !$ia (an !k!ran !+!h pa$ien +egi ! p!la jeni$ (an e"pa "a$ala

a a! +ir!' F!ng$i $en$&ri$ (an "& &ri$ (apa $in(r&"k&"par e"en' 6. Pe#e* k!aan K)$!$! a' Sinar,B pen ing !n !k "enge#al!a$i

+er!+ah a a! "en!r!n' /ila erja(i

pe"+engkakan erja(i (ir!ang er ! !p 0gip$) +al! an k&n$ rik i%1 (apa

pa$ien

(engan

kelainan

"!$*!l&$kele al' Sinar,B !lang "engga"+arkan kepa(a an !lang) ek$ !r er&$i (an per!+ahan h!+!ngan !lang' Sinar,B "!l iple (iperl!kan !n !k pengkajian parip!rna $ r!k !r -ang $e(ang (iperik$a' Sinar,B k&r ek$ !lang "en!nj!kkan a(an-a pele+aran) pen-e"pi an) (an an(a ireg!lari a$' Sinar, B (apa "en!nj!kkan a(an-a *airan) ireg!lari a$) $p!r) pen-e"pi an) (an per!+ahan $ r!k !r $en(i' +' >&"p! e( Ter"&graph- 0>T $*an1 "en!nj!kkan rin*ian +i(ang er en ! !lang -ang erkena (an (apa "e"perliha kan !"&r jaringan l!nak a a! *i(era liga"en a a! en(&n' *' Magne i* re$&nan*e i"aging 0MRI1 a(alah eknik pen*i raan kh!$!$) gel&"+ang ra(i&) (an

n&nin#a$i% -ang "engg!nakan "e(an "agne en(&n) (an !lang rawan' (' Angi&gra%i a(alah pe"erik$aan $ r!k !r #a$k!ler'

k&"p! er !n !k "e"perha ikan a+n&r"ali a$ jaringan l!nak $eper i & & )

e' Ar eri&gra%i a(alah pe"erik$aan $i$ e" ar eri' %' Digi al $!+$ ra* i&n angi&graph0DSA1 "e"perg!nakan ekn&l&gi

k&"p! er !n !k "e"perliha kan $i$ e" ar erial "elal!i ka e er #ena' g' Cen&gra" a(alah pe"erik$aan $i$ e" #ena -ang $ering (ig!nakan !n !k "en(e ek$i hr&"+&$i$ #ena' h' Miel&gra%i a(alah pen-!n ikan +ahan k&n ra$ ke(ala" r&ngga $!+ara*hn&i( $pinali$ l!"+al) (ilak!kan !n !k "eliha a(an-a hernia$i (i$k!$) $ en&$i$ $pinal a a! e"npa a(an-a !"&r)

i' Di$k&gra%i a(alah pe"erik$aan (i$k!$ #er e+rali$8 $!a ! +ahan k&n ra$ (iinjek$ikan ke(ala" (i$k!$ (an (iliha (i$ ri+!$in-a' j' A r&gra%i a(alah pen-!n ikan +ahan ra(i&paD!e a a! !(ara ke(ala" r&ngga $en(i !n !k "eliha $ r!k !r jaringan l!nak a a! k&n !r $en(i' 7. Pe#e* k!aan La('*a"'* $# Pe"erik$aan (arah (an !rine pa$ien (apa "e"+erikan in%&r"a$i "engenai "a$alah "!$*!l&$kele al pri"er) a a! k&"plika$i -ang erja(i $e+agai (a$ar a*!an pe"+eri erapi' Pe"erik$aan (arah lengkap "elip! i ka(ar he"&gl&+in 0+ia$an-a le+ih ren(ah apa+ila erja(i per(arahan karena ra!"a1) (an hi !ng (arah p! ih' Se+el!" (ilak!kan pe"+e(ahan) perik$a +ek!an (arah !n !k "en(e ek$i ke*en(er!ngan pen(arahan' Karena !lang "er!pakan jaringan -ang $anga #a$k!ler' Pe"erik$aan ki"ia (arah "e"+erikan (a a "engenai +er+agai "a*a" k&n(i$i "!$k!l&$kele al) ka(ar kal$i!" $er!" +er!+ahpa(a &$ e&"ala$i-a %!ng$i para ir&i ) pen-aki page ) !"&r !lang "e a$ a$i$) (an pa(a i"&+ili$a$i la"a' Ka(ar %&$%&r $er!" +er+an(ing er+alik (engan ka(ar kal$i!" (an "en!r!n pa(a rike $ -ang +erh!+!ngan (engan $in(r&" "alap$&rp$i' F&$%a a$e a$a" "eningka pen-aki page (an kangker "e a$ a$i$'%&$%a a$e alkali "eningka pa(a $ela"a

pen-e"+!han pa ah !lang (an pa(a pen-aki pa(a peningka an ak i%i a$ &$ e&+la$' Me a+&li$"e !lang (apa (ie#al!a$i "elal!i pe"erik$aan ir&i( (an penen !an ka(ar kal$i &$in) g&r"&n para ir&i() (an #i a"in D' ka(ar en:i" $er!" kera in kina$e 0>K1 (an $er!" gl!"a i*,&Eal&a*e i* ran$e"ina$e 0SGOT) a$par ae a"in& ran$%era$e1 "eningka pa(a ker!$akan & & ' Al(&la$e "eningka pa(a pen-aki & & 0"i$' (i$ r&%i & & (an nekr&$i$ & & $kele 1' Ka(ar kal$i!" !rine "eningka pa(a (e$ r!k$i !lang 0(i$%!ng$i para ir&i() !"&r !lang "e a$ a$i$) "-el&"a "!l iple1 PEMERIKSAAN

DAFTAR PUSTAKA /r!nner 7 S!((ar ) 0;99;1) Keperawa an Me(ikal /e(ah) e(i$i F) Jakar a) EG> >&rwin) ?J) 0.GGH1) Pa &%i$i&l&gi) Pener+i /!k! Ke(&k eran EG>) Jakar a' h p:44"!ha""a(ari$ar(ian$-ah'+l&g$p& '*&"4;9..4954pengkajian,$i$ e", "!$*!l&$kele al'h "l h p:44$hi(iDwi(i-an &'+l&g$p& '*&"4;9.949<4in r&(!k$i,pe"erik$aan,%i$ik,pa(a'h "l