Anda di halaman 1dari 11

LL1 ALLkSAnu8A vLLlkCC (?) u Ml8CSLAvL[LvCM !

LvAnuLL[u
lkonografl[a, analogl[e, poreklo, novo Lumacen[e
!"#$%"&' llumlnlranl ukras Mlroslavl[evog [evandel[a, nasLalog u drugo[ polovlnl 12. veka, blo [e
predmeL bro[nlh lsLrazlvan[a domaclh l sLranlh sLrucn[aka. oreklo moLlva u ovom rukoplsu, odnosno
auLenLlcnl slnkreLlzam romanlcklh l vlzanLl[sklh umeLnlcklh uzora, navodlll su lsLrazlvace na
na[raznovrsnl[e zakl[ucke. SLllsko-lkonografska anallza pruzala [e razmereno ogranlcen reperLoar
odgovora na slozeno plLan[e porekla sllkanog ukrasa, all l mogucnosL pogresnog Lumacen[a po[edlnlh
lako prepoznaLl[lvlh moLlva. redlog S.8ado[clca da se llumlnacl[a sa folla 36 v proLumacl kao leL
Aleksandra vellkog, sledlll su L.Mlrkovlc, u.Mllosevlc l !.Makslmovlc, bez obzlra na cln[enlcu sLo su
uocavall odredena odsLupan[a karakLerlsLlcna za lkonografl[u ove rado sllkane predsLave u
sredn[ovekovno[ umeLnosLl lsLoka l Zapada. Aprlorl prlhvacen sLav da llumlnacl[a Mlroslavl[evog
kodeksa nema nlkakve veze sa LeksLom pored koga se nalazl, dodaLno [e omeo preclznl[e
sagledavan[e karakLera llumlnlranog ukrasa u ovom na[sLarl[em clrllskom manuskrlpLu. MeduLlm,
novl[a anallza sllkanog ukrasa ove raskosne kn[lge, a samlm Llm l naroclLo zanlml[lve predsLave do
sada poznaLe pod lmenom Aleksandrov leL, [asno ukazu[e da se llumlnacl[e Mlroslavl[evog [evandel[a
mora[u posmaLraLl na poLpuno drugacl[l nacln nego sLo [e Lo do sada blla praksa.

)*+,-.$ /$-0' Aleksandrov leL, arabola o se[acu, alegorl[skl slmbollzam, grlfonl, orlovl, apoLeoza,
arabl[anska umeLnosL Slclll[e, lLalo-vlzanLl[ska romanlka
eksL lll adresa lnLerneL sLrane ko[u preslovl[avaLe


oLreba za formlran[em lkonografsklh proLoLlpova u umeLnosLl predsLavl[a
auLenLlcan refleks ukupnog nasLo[an[a covecansLva da komunlclra razuml[lvlm sllkovnlm
porukama bez obzlra na prosLor, vreme lll obrazovnl sLaLus posmaLraca. o[edlne
lkonografske formule, shodno cln[enlcl da saobrazava[u predsLave naroclLo popularnlh lll
vaznlh poruka u neko[ epohl u Lo[ merl su sllkovno deflnlsane l ucesLale u sLvaralacko[
produkcl[l da posLa[u LrenuLno prepoznaLl[lve, posebno sLrucn[aclma ko[l se sa n[lma
redovno susrecu. MeduLlm, La[ momenaL razmerno [ednosLavnog prepoznavan[a nekog
lkonografskog Llpa moze predsLavl[aLl svo[evrsnu zamku za lsLrazlvaca, a osoblLo kada se
po[edlna oLkrlca odlgrava[u u perlodlma u ko[lma sllka o umeLnlcklm uLlca[lma, kreLan[lma l
nosloclma clLavlh programa nl[e [os uvek blla lscrpno lsLrazena.

lnlcl[al v sa foll[a 36v (Sl.1) Mlroslavl[evog [evandel[a, na ko[em [e po mlsl[en[u sLarl[lh
lsLrazlvaca nasllkan znamenlLl leL Aleksandra vellkog, dobar [e prlmer svlh opasnosLl ko[e u
sebl nosl uslovno laka prepoznaLl[lvosL neke lkonografske predsLave. 1ako [e S. 8ado[clc, ko[l
se prvl bavlo anallzom ove zanlml[lve predsLave [ahaca ko[eg u nebo nose dve lsprepleLane
pLlce sa sLrane 111 Mlroslavl[evog kodeksa, zakl[uclo da [e u plLan[u predsLava na ko[o[ -
,Aleksandar vellkl leLl na grlfonlma ... ,Aleksandrovo vzduhozdenl[e Lumacl eplzodu lz
8omana o Aleksandru vellkom. veoma raslren moLlv u ornamenLlcl, naroclLo na kamenlm
rel[eflma.
1
ozlva[ucl se na kondakova ko[l [e za ova[ lnlcl[al Lvrdlo da [e predsLava
carobn[aka ko[l [ase dve pLlce-grlfona (mozda Aleksandar ko[em se cesLo prlplsu[u osoblne

1
8ado[clc 1930: 28
maga?), Lazar Mlrkovlc u prvo[ monografl[l o Mlroslavl[evom [evandel[u clLlra l 8ado[clcev
nalaz, opaza[ucl prl Lom da ,ova mlnl[aLura samo nagovesLava leL Aleksandra vellkog na
nebo, [er ovde nl[e prlkazan ova[ leL onako, kako se Lo oblcno prlkazu[e, da nalme Aleksandar
sedl u [edno[ koLarlcl lspod ko[e su dva Locka, a ovu vuku dva grlfona (Sl.2).
2
Zakl[ucu[ucl,
kao l 8ado[clc, da [e llumlnacl[a lskl[uclvo dekoraLlvnog karakLera [er nema nlkakve veze sa
LeksLom pored koga [e nasllkana, Mlrkovlc doda[e da [e na[verovaLnl[e rec o alegorl[sko[
predsLavl oholosLl (superbla) Lako cesLo korlsceno[ u sredn[ovekovno[ umeLnosLl, a u okvlru
ko[e Aleksandar personlflku[e l[udsku gordosL ko[a bl da sazna sve La[ne.
3


ne upusLa[ucl se u anallzu, odnosno prlhvaLa[ucl 8ado[clcev l Mlrkovlcev sud da [e rec
o Aleksandrovom leLu, ovu llumlnacl[u pod Lom odrednlcom pomln[e l u. Mllosevlc u svo[o[
sLudl[l o sllkanom ukrasu kodeksa humskog kneza Mlroslava.
4
ua [e rec o alegorl[l oholosLl cl[l
[e Aleksandar proLoLlp, mlsl[en[a [e blla l !. Makslmovlc. lako opaza, bas kao l Mlrkovlc, da
ova[ Aleksandrov leL nesLo drugacl[e lzgleda u odnosu na n[egovo uoblca[eno predsLavl[an[e
u umeLnosLl lsLoka l zapada u celokupnom Lra[an[u sredn[eg veka, Makslmovlcka zakl[ucu[e
da [e razllka prakLlcno samo u deLal[u u ko[em Aleksandar drzl za vrhove krlla upleLene
grlfone, a ne provoclra lh da leLe u vls uz pomoc dve moLke na ko[e [e ponekada naLaknuLo
meso, a ponekad zecevl lll [agan[cl.
3


Zanlml[lvo [e u okvlru svlh navedenlh opservacl[a na Lemu ovog lzuzeLno
lnLeresanLnog lnlcl[ala, a pogoLovo sLo u srpsko[ sredn[ovekovno[ umeLnosLl, cak l u okvlru
sacuvanlh llusLracl[a srpsklh Aleksandrlda, ne posLo[l predsLava Aleksandrovog leLa,
6
kako l
pored opazan[a da [e rec o ,nesLo drugacl[o[ lkonografl[l nl[edan od lsLrazlvaca ko[l su se
!evandel[em bavlll ne blva dovol[no zalnLrlglran upravo onlm deLal[lma zbog ko[lh [e
predsLava neoblcna. A, ona [e ne malo, vec blLno drugacl[a od svlh druglh predsLava na
rel[eflma (Sl.2,3,4,3,6), mozalclma (Sl.7), mlnl[aLurama (Sl.8), pa l Laplserl[ama (Sl. 9) na
ko[lma [e prlkazana ova zanlml[lva l u sredn[em veku vrlo popularna eplzoda.
ogleda[mo pre svega navodne grlfone na ko[lma leLl nebeskl [ahac lz Mlroslavl[evog
kodeksa. rema deflnlcl[l sredn[ovekovnlh besLl[ara, kao l druglh relevanLnlh lzvora, grlfon [e
- ,MlLska zlvoLln[a sa orlovsklm kl[unom l krlllma, a lavl[lm L[elom.
7
Crlfon se u ovom obllku
srece na na[razllclLl[lm predsLavama dll[em medlLeranskog basena, all l u zapadno[ Lvropl l na
8llskom l ualekom lsLoku, l Lo [os od na[sLarl[lh vremena. vrlo mu [e sllcan drevnl persl[skl
Slmorg, ko[l se razllku[e [edlno po Lome sLo namesLo lavl[eg lma rep pauna.
8
u Lom konLeksLu
sasvlm [e [asno da l[udska flgura sa foll[a 36v ne [ase na lsprepleLanlm grlfonlma, vec na dva
lsprepleLana orla.


2
Mlrkovlc 1930: 8
3
Mlrkovlc 1930: 8-9
4
Mllosevlc 1972: 10
3
Makslmovlc 1973: 391
6
Sredn[ovekovnl 8omanl o Aleksandru srpske redakcl[e uopsLe ne sadrze epozodu u ko[o[ grlfonl podlzu Aleksandra na nebo, vldl u
Aleksandrlda 1937. l Srpska Aleksandrlda 1969.
7
Chevaller, Cheerbran 1983: 177 - ClLaL [e kao sazeL, a prlkladan naveden lz Sevall[erovog l Cerbranovog recnlka, ko[l pored sveobuhvaLnlh
odrednlca sadrzl uvld l u sLarl[u llLeraLuru. Sllcne odrednlce o grlfonu mogu se nacl l kod: S.lrlar, A new ulcLlonary of Peraldry, London,
1987, 173, u. 1rlfunovlc, llzlolog. Slovo o hodeclm l leLeclm sLvoren[lma, 8ranlcevo 1988, 3-26, u. urago[lovlc, llzlolog u Srba, 8eograd
1968, 316-330, 1.P.WhlLe, 1he 8ook of 8easLs: 8elng a 1ranslaLlon lrom a LaLln 8esLlary of Lhe 1welfLh CenLury, London, 1992, 22-24, P.
8edlngfeld, . Cwynn-!ones, Peraldry, WlgsLon, 1993, 80-81, . Armour, !. Cherry, MyLhlcal 8easLs, London, 1993, 72-103, 1. !ovanovlc,
SLara srpska kn[lzevnosL: hresLomaLl[a, 8eograd-kragu[evac 2000, 437-460, kao l na hLLp://www.gryphonpages.com/blbllography/,
hLLp://www.lsldore-of-sevllle.com/grlfflns/2.hLml, hLLp://www.besLlray.ca/beasL/beasL?hLm l hLLp://www.abdn.uk/besLlary
8
!. Chevaller, A. Cheerbran (sa sLarl[om llLeraLurom) 1983: 394
Sllcan par orlova, Lela uvl[enlh [edno uz drugo prlkazan [e u Mlroslavl[evom
[evandel[u, all ovog puLa bez [ahaca na foll[u 82r, na sLranl 162 (Sl.10). MeduLlm, u okvlru
llumlnacl[e sa foll[a 36v onl su prlkazanl na lzuzeLno zanlml[lv l moze se slobodno recl
[edlnsLven nacln. n[lhova Lela su oslon[ena po verLlkalno[ osl, l Lo u predelu leda pLlca, [edno
na drugo, dok se doslovno prepllcu preko ukrsLenlh vraLova l repova. 8epovl formlra[u
floralno-geomeLrl[skl ukras sacln[en od dva llsLa akanLusa l prepleLa dvoclanlh Lraka. 1ako
nasllkanl repovl dobl[a[u svo[evrsnu formu posLamenLa. S druge sLrane, orlovl su uzmahnull
samo spol[nlm, odnosno onlm krlllma za ko[a se drzl mladollkl, golobradl [ahac predsLavl[en,
sLo [e Lakode lzuzeLna reLkosL u evropsklm rukoplslma pre 13. veka, u profllu.
9
unuLrasn[a
krlla sklopl[ena su [edno uz drugo dok [e pLlca, cl[a [e glava na desno[ sLranl dellmlcno
zamrl[ana naknadno nanesenlm zlaLom,
10
ubaclla svo[ kl[un u kl[un pLlce cl[a [e glava na levo[
sLranl kao da [e u plLan[u rlLualnl cln hran[en[a. SLlllzovana, vesLo prepleLena Lela pLlca cak l
sa ukosenlm krlllma za ko[e se drzl [ahac obrazu[u formu u obllku krsLa. vec sam obllk ove
kompozlcl[e sugerlse da l pLlce l leLaca Lreba anallzlraLl pre kao splrlLualno-alegorl[sku
predsLavu nego kao llusLracl[u nekog konkreLnog dogada[a, bllo da [e rec o sakralnlm lll
sveLovnlm kn[lzevnlm lzvorlma.

!ahac ko[l na glavl nosl vrlo neoblcnu kapu, sllcnu onlm frlgl[sklm oglavl[lma sa ko[lma
se u pravllu sllka[u 1ro[lca mudraca (maga) sa lsLoka dok se klan[a[u novorodenom PrlsLu,
spoko[no sedl na ledlma pLlca. Cvo nlsu mlLska blca ko[e [e Makedonskl po predan[u
lzgladn[lvao kako bl lh naLerao, a uz pomoc mesa naLaknuLog na duge moLke, da ga podlgnu
u nebesku vlslnu kako bl spoznao La[ne ra[a l druge boz[e mudrosLl.
11
lma[ucl u vldu
uoblca[eno Lumacen[e slmbollke predsLave samog orla u sredn[ovekovno[ umeLnosLl,
12
all l
predsLava nebesklh leLaca na krlllma orla - od vavllonskog kral[a-carobn[aka LLane preko
apoLeoze rlmsklh lmperaLora do uhul-karnalna lll Zulkarnalna (doslovno sa arapskog
,dvorogl) kako musllmanl nazlva[u Aleksandra vellkog u predan[lma, all l u 18-o[ surl
kur'ana pod naslovom eclna
13
- lnlcl[al sa foll[a 36v Lesko da se moze LumaclLl kao alegorl[a
oholosLl. osmaLrano u okvlrlma alegorl[skog slmbollzma, leLac lz Mlroslavl[evog [evandel[a
neoblcno podseca na predsLave apoLeoza
14
anLlcklh lmperaLora (Sl.11,12) ko[l u hrlscanskom
konLeksLu dobl[a[u svo[sLva boz[lh lzabranlka ko[lma [e na osnovu n[lhove vere daLo da budu
upucenl u bozanske La[ne
13
, onako kako [e Lo vekovlma bllo moguce sveLlm kral[evlma lll
mlsLlcklm lnlcl[anLlma, drevnlm samanlma odnosno maglma - mudraclma l carobn[aclma, l
Lo na nacln kako mudrosL l moc povezu[u na[sLarl[l splsl drevnlh clvlllzacl[a, ne kao magl[u u
negaLlvnom smlslu Le recl, vec kao znan[e ko[e prosvecu[e l posvecu[e svog nosloca.
Sredn[ovekovnl Aleksandar, hrlscansLvom prozeL vladar svekollke vasel[ene [e boz[l mll[enlk,

9
u Mlroslavl[evom [evandel[u pored ovog nebeskog leLaca daLog u profllu mogu se vldeLl [os dva llka u sLrogom profllu, l Lo flgura slepca sa
foll[a 63v, l PrlsL ko[l blagosll[a sa foll[a 136v, vldl kaLalog llumlnacl[a Mlroslavl[evog [evandel[a u Mrdenovlc, 1opalovlc, 8adosavl[evlc 2002:
1-72
10
C naclnu sllkan[a mlnl[aLura u Mlroslavl[evom [evandel[u l o redosledu nanosen[a bo[e l zlaLa vldl Cgn[evlc 2004: 61-64 sa svom sLarl[om
llLeraLurom.
11
Cvom Lemom su se bavlll bro[nl lsLrazlvacl, vldl: C. Cary, 1he Medleval Alexander, Cambrldge 1936, u.!.A. 8oss, Alexander PlsLorlaLus: a
Culde Lo Medleval lllusLraLed Alexander LlLeraLure, London, 1963, C. lrugonl SeLLls, PlsLorla Alexandrl elevaLl per grlphos ad aerem, 8oma
1973, l. Mlchael, Alexander's llylng-Machlne: Lhe PlsLory of a Legend. SouLhampLon, 1973, v.M. SchmldL, A Legend and lLs lmage: Lhe
aerlal fllghL of Alexander Lhe CreaL ln medleval arL, Cronlngen, 1993, L. Parf-Lancner, C. kappler, l. Suard, Alexandre le Crand dans les
llLLeraLures occldenLales eL proche-orlenLales: AcLes du Colloque de arls, nanLerre 1999
12
WlLkower 1977: 16-44, Chevaller, Cheerbran 1983: 439-462
13
8lderman 2004, 14, hLLp://en.wlklpedla.org/wlkl/lskandarnamah, hLLp://www.undersLandlng-lslam.com/rq/q-028.hLm
14
SmlLh 1873: 103-106
13
rlmerl sveLlLel[a upucenlh u boz[e La[ne ko[e su usledlle kao nagrada za lsLlnsku predanosL u revnovan[u vere su bezbro[nl, dovol[no [e
pogledaLl Lek neka od sveLlLel[sklh zlLl[a u n. vellmlrovlc, Chrldskl rolog, 8eograd, 2008.
all l lzabranlk kome [e daLo da vldl La[ne pakla
16
l ra[a
17
. Za sredn[ovekovnog coveka l
mudracl sa lsLoka l Aleksandar su sveLl kral[evl l carobn[acl, osobe slmbloza cl[lh osoblna l sa
sLanovlsLa hrlscanske rellgl[e l n[ene dogme blva nesporna, lzabranl l[udl upucenl u boz[e
La[ne.

All, cak l kada se lma[u u vldu svl dosadasn[l navodl ko[l bl u cellnl opravdall
lznenadnu po[avu [edne eplzode lz sveLovne kn[lzevnosLl medu LeksLovlma odabranlm za
poLrebe bogosluzen[a novog zaveLa, Lesko [e poverovaLl da [e glavnl llumlnaLor !evandel[a,
pored svlh neoblcnosLl uocenlh l dokumenLovanlh u vezl n[egovog rada na ukrasavan[u ove
dragocene kn[lge
18
, Lako nasumlcno nasllkao [ednu reLku l slozenu predsLavu pored LeksLa sa
ko[lm se ona nl na ko[l nacln ne moze povezaLl. od[ednako [e malo verovaLno da bl se
predsLava Aleksandrovog leLa Lako blLno lkonografskl razllkovala od svlh do Lada nasllkanlh
llusLracl[a ove eplzode, bas kao l od onlh ko[e su mlade od n[e, [er kao sLo pokazu[e
reprezenLaLlvnl uzorak publlkovan u okvlru llusLracl[a ove sLudl[e, ko[l [e vrlo namerno
lzabran da prlkaze vlden[e lsLe slrom sredn[ovekovne Lvrope, leLacu lz Mlroslavl[evog
kodeksa l pouzdano ldenLlflkovanlm predsLavama Aleksandra za[ednlcko [e samo Lo sLo svl
leLe. kada se sve navedeno lma u vldu, u ko[o[ merl se l dal[e moze LvrdlLl da [e leLac sa foll[a
36v Mlroslavl[evog [evandel[a Aleksandar vellkl?

lako su svl sLarl[l lsLrazlvacl !evandel[a [ednoglasnl u zakl[ucku da [e ova, bas kao l
prlllcan bro[ druglh llumlnacl[a u Mlroslavl[evom [evandel[u lskl[uclvo dekoraLlvnog
karakLera, lscrpno lsplLlvan[e odnosa LeksLa l lnlcl[ala u ovo[ rukoplsano[ kn[lzl
19
oLvara
prosLor za uLemel[enu Lvdrn[u da su LeksL l sllkanl ukras u ovom raskosnom kodeksu u
mnogo Lesn[o[ vezl nego sLo Lo lzgleda na prvl pogled. nalme, na[vecl bro[ llumlnacl[a u
!evandellsLaru kneza Mlroslava, a osoblLo one ko[e sadrze l[udske predsLave, su alegorl[ske
prlrode l ne mogu se posmaLraLl kao llusLracl[a nekog dela LeksLa [evandel[a u doslovnom
smlslu recl. 1o [e razlog sLo se u ovo[ kn[lzl ne nallazl na klaslcne predsLave praznlka lll neklh
druglh dogada[a, a da se prl Lom u po[edlnlm sluca[evlma u forml nagovesLa[a prepozna[e
kako sllka lma veze sa LeksLom. 1akav [e prlmera radl lnlcl[al v sa foll[a 43v na ko[em PrlsL na
presLolu razgovara sa dvo[lcom l[udl, a pored [e LeksL o raspravl sa farlse[lma l kn[lzevnlclma,
lll pak ona[ sa foll[a 63v na ko[em su nasllkana dvo[lca l[udl od ko[lh [e ona[ ko[l sedl na malo[
sLollcl sa psom kra[ nogu nesumn[lvo slep, a nalazl se u delu LeksLa o lscel[en[u slepoga.
lma[ucl u vldu alegorl[sko-slmbolosku prlrodu llumlnacl[a u Mlroslavl[evom kodeksu Lvrdn[a
da lnlcl[al v sa foll[a 36v predsLavl[a Aleksandrov leL posLa[e neodrzlva. nalme, LeksL pored
ovog lnlcl[ala govorl o PrlsLovo[ propovedl ucenlclma l sledbenlclma poznaLo[ kao parabola o
se[acu, karakLerlsLlcno[ po Lome sLo l sam PrlsLos korlsLl alegorl[u. 1eksL glasl:
!" $%&' %$(& )(*'* +$, -$./0 * 1+)%*2& 1& $+$ 34&5/ 64),* -3$5* '/+$ ,/ -$./ )7* ) 6/8)0 *
14&,&'* 3/ -$.)0 / 3/.$, 1/9 :*4/2& 3/ ;&-64* +./4 -$./<
" )(/2& *= ) %.*(/-/ -3$5$ * 5$9$./2& *- ) 3/)>* 19$4$4?
@6)2/4'&? &9$ *;/8& 1*4/( ,/ 1*4&<
" +/, 1*4/2& ,$5$,* 1& ,/ 4&,3$ %/,& ) +./4 %)'/0 * ,$8$2& %'*>& * %$;$:/2& 5/<
A ,.)5$ %/,& 3/ +/-&3*'$ -4&1'$ 5,4& 3& :*4/2& -3$5$ ;&-64&B * $,-/= *;3*(&B 4&. 3& :*4/2& )

16
Aleksandrlda 1937: 83-88
17
Aleksandrlda 1937: 110-113
18
Cgn[evlc 2004: 43-72
19
Cva sLudl[a [e deo oblmnog maglsLarskog rada na Lemu oreklo moLlva llumlnlranog ukrasa u Mlroslavl[evom [evandel[u.

,):*3) ;&-64&?
A +/, $:/14/ 1)3>&0 )9&3)0 * :),)7* ,/ 3&-/2& +$.&3/ )1/=3)<
" ,.)5$ %/,& ) '.34&B * 3/./1'& '.34& * ),/9* 5/0 * 3& ,$3&1& .$,/<
" ,.)5$ %/,& 3/ ;&-64) ,$:.)B * ,/9/2& .$, +$4* 3/%.&,$9/2& * ./1'*4/2& * ,$3$2/2& * %$
'.*,&1&' * %$ 2&1' * %$ 1'$<
" .&(&? +$ *-/ )2* ,/ ()4& 3&+/ ()4&<C
(Mark. 4.1-9)

Alegorl[a o se[acu, zapravo samom PrlsLu ko[l ,se[e seme vere u covekovu dusu u
cellnl [e [asna, bas kao l ona[ n[en deo u ko[em na sllkovlL nacln PrlsL ko[l propoveda oplsu[e
sLa se sve moze dogodlLl sa pose[anlm semenom u zavlsnosLl od Loga na kakvo [e Lle palo.
MeduLlm, vec u sledecem reLku lsLog poglavl[a !evandel[a po Marku, kada se razlde okupl[enl
sveL, ucenlcl plLa[u PrlsLa zasLo ne propoveda sveLu dlrekLno vec mu prlca u alegorl[ama.
PrlsL na Lo kaze:
,vama [e daLo da znaLe La[ne carsLva 8ozl[ega, a onlma napol[u sve u prlcama blva,
(Mark. 4. 11)

Cva eplzoda se goLovo do deLal[a ponavl[a u !evandel[u po MaLe[u (MaL. 13.1-23) l
!evandel[u po Lukl (Luk. 8.4-13), a po[am ,onlh napol[u u smlslu svlh l[udl van lsusovog
na[uzeg kruga ucenlka, posebno [e naglasen l ob[asn[en u nlzu oslanlca aposLola avla
(1.kor. 3.12, kol 4.3, 1Sl. 4.12, 1 1lm. 3.7). nalme, flguraLlvno receno, seme recl, odnosno
vera, blce se[ano svuda, all ce uvek blLl ,onlh napol[u, odnosno onlh uz ko[e vera nece
na[bol[e prlonuLl, cl[a dusa nl[e plodno Lle.

lma[ucl sve navedene elemenLe u vldu clnl se da lnlcl[al sa leLacem na orlu ne
predsLavl[a neku konkreLnu llcnosL vec blagorodnu, obozenu dusu podlgnuLu na nebo, u
susreL 8ogu. u hrlscansko[ lkonografl[l od 10. do 12. veka, l na lsLoku, all posebno na zapadu,
orao se u pravllu po[avl[u[e kao slmbol samog lsusa PrlsLa
20
oslm u slLuacl[ama kada nosl
kn[lgu l predsLavl[a slmbol [evandellsLe l aposLola !ovana 8ogoslova.
21
rema shvaLan[u
sredn[ovekovnog coveka PrlsLos ko[l moze da gleda u llce boz[e [e kao orao ko[l neLremlce
gleda u sunce, a sve u smlslu onoga cl[e srce nl[e slepo za pravu veru.
22
l kao sLo orao
podlgne ka suncu svo[e mlade, odbacu[ucl uspuL one ko[l ne mogu da pogleda[u u ovu s[a[nu
zvezdu, Lako l PrlsLos u boz[e prlsusLvo dovodl samo one duse cl[a [e vera dovol[no [aka da lh

20
ldenLlflkacl[a PrlsLa sa suncem, a poLom l sa orlom kao solarnom pLlcom, posLa[e pre svega lnLegralnl deo paLrologl[e, a poLom l Leologl[e
na zapadu sLo se [asno vldl u formulacl[l Aqullam ln hoc loco ChrlsLum uomlnum nosLrum debemus acclpere", ko[u navodl seudo-
Ambrozl[e u svo[lm Sermones , vldl u Mlgne, aLrologla LaLlna 17, 694. C orlu kao slmbolu PrlsLa plse l l. Chr. 8aur u uas Manlchalsche
8ellglonssysLem, 1831, 208, a posebno se slmbollkom orla l n[egovom relacl[om sa lsusom PrlsLom bavl 8.WlLkower u svo[o[ oblmno[ sLudl[l
Allegory and Lhe MlgraLlon of Symbols, London 1977, 31-44

21
Colllns 1913: 32-33

22
Crckl llzlolog lz 2. veka nove ere sadrzl prlcu o osLarelom orlu ko[em [e per[e pocelo da opada, a vld da slabl. rema ovom drevnom
LeksLu sLarl orao se prvo kupa na lzvoru clsLe vode, a zaLlm leLl prema suncu kako bl sunce spalllo n[egovo sLaro per[e l koprenu sa goLovo
sleplh ocl[u. ZaLlm orao Lrl puLa zaran[a (u lme oca, slna l sveLoga duha) u lzvor clsLe vode kako bl ponovo posLao mocan l mlad. llzlolg [asno
aludlra na l[ude cl[e [e srce posLalo slepo za pravu veru, l ko[l bl popuL orla morall da poleLe ka suncu (za opslrnl[e obrazlozen[e vldl
WlLkower 1977: 32).
clnl spremnlm za Lakav susreL.
23
naposleLku, na[Lesn[a slmboloska veza lzmedu orla l PrlsLa
poclLu[e se u sredn[ovekovnom shvaLan[u ove solarne pLlce kao slmbola vaskrsen[a l
vaznesen[a ko[l oznacava[u pod[ednako l Lrl[umf nad smrcu, all l osloboden[e duse od
greha.
24


u sveLlu navedenlh cln[enlca bl Lrebalo anallzlraLl l vec pomenuLu llumlnacl[u sa dva
lsprepleLana orla sa foll[a 82r (Sl.10) Mlroslavl[evog [evandel[a. uve pLlce se na ovom foll[u
po[avl[u[u prll[ubl[ene grudlma [edna uz drugu l sa glavama prebacenlm preko ramena one
druge, dok u LeksLu kra[ n[lh PrlsLos plLa ucenlke sLa prlca[u l[udl o Lome ko [e on. ucenlcl mu
odgovara[u da nekl govore da [e on !ovan krsLlLel[, a drugl da [e lll[a, dok Lrecl Lvrde da [e
nekl od vaskrsllh drevnlh proroka. na plLan[e sLa ucenlcl mlsle ko [e on aposLol eLar mu
odgovara da [e on: ,PrlsLos 8oz[l (Luk.9.20) kad cu[e ove recl PrlsLos zabran[u[e aposLollma
da govore l[udlma ko [e on, [er n[emu val[a [os mnogo posLradaLl Le ,da ce ga sLar[eslne l
glavarl sv[esLenlckl l kn[lzevnlcl okrlvlLl, l da ce ga ublLl, l Lrecl dan da ce usLaLl (Luk. 9.22).
Clnl se da [e slmbollka orla u korelacl[l sa PrlsLom l n[egovom dvo[nom l[udskom l bozanskom
prlrodom, kao l alegorl[om sLradan[a l vaskrsnuca, u sluca[u foll[a 82r l praLeceg LeksLa
nesporna.

naposleLku bl Lrebalo dodaLl da [e medu svlm nasllkanlm predsLavama pLlca u
Mlroslavl[evom [evandel[u orao na[zasLupl[enl[l (po[avl[u[e se 19 puLa), kao sLo [e
na[zasLupl[enl[l l medu llumlnacl[ama lz Lzv. grupe predsLava sa anlmalnlm l moLlvlma
fanLasLlcnlh blca. u na[vecem bro[u llnlcl[ala [e nasllkan sam, all se po[avl[u[e l u
lnLeresanLnlm spo[evlma sa zml[om, golubom, zecom, lavom l zdralovlma. 1eksLovl svlh
[evandeosklh propovedl, pored ko[lh se kao alegorl[ska llusLracl[a po[avl[u[e orao,
na[dlrekLnl[e su vezanl za PrlsLa.

Za razllku od orla, slavu[ [e nasllkan samo [ednom
23
l Lo upravo na lsLo[ sLranl u
nasLavku PrlsLove propovedl o se[acu (Sl. 13), kao sledecl lnlcl[al nakon predsLave leLaca na
orlovlma. u don[em Lrbuhu slova v [e vesLlm poLezom pera, crvenlm masLllom, saobrazen
slavu[ ko[l peva podlgnuLe glave l slrom oLvorenog kl[una. n[egovo Lelo [e obo[eno oker
zuLom, a lnlcl[al oko n[ega se vesLom sLlllzacl[om akanLa l pleLernlh Lraka preLvara u oman[u
krosn[u. Zelena bo[a ko[a okruzu[e pLlcu pevaclcu dodaLno naglasava efekaL krosn[e, a po[ava
slavu[a bas na ovom mesLu na zanlml[lv nacln, u alegorl[skom smlslu, korespondlra sa
leLacem na orlovlma. nalme, slavu[ [e prema sredn[ovekovnom shvaLan[u zapravo
personlflkacl[a duse pravednlka ko[l pesmom lzrazava cezn[u za ra[em l nebom.
26
rema
grckom llzlologu slavu[ peva clLavu noc podlzucl glas pun radosLl kako se prlmlce svlLan[e
dana.
27
Slavu[ Lako posLa[e slmbol hrlscanske duse ko[a neumorno peva u Laml ovog sveLa
oceku[ucl s radoscu dolazak PrlsLa kao sveLla. n[egova pesma u Lmlnl Lakode slmbollzu[e

23
Cva neoblcna prlca o osoblnama orla ko[l pravl odablr medu mladunclma moze se nacl u na[sLarl[lm Leolosklm LeksLovlma kakav [e
Ambrozl[ev Pexameron, nasLao oko 389. godlne (SalnL Ambrose, !ohn !. Savage, Lrans., Pexameron, aradlse, and Caln and Abel, new ?ork:
laLhers of Lhe Church, lnc., 1961). vlse o ovo[ Leml u WlLkower 1977: 32 l Colllns: 32.
24
WlLkower 1977: 29, C slmbollcl besmrLne duse u alegorl[skom konLeksLu - smrLna dusa l n[ena veza sa zeml[om, odnosno besmrLna dusa l
n[eno uzdlzan[e u nebo - a sve u okvlrlma blbll[ske slmbollke vldeLl u .ulel, Le Symbollsme dans la 8lble, arls 1973, 97-100
23
Mlrkovlc 1930: 23
26
8lderman 2004: 333
27
Cblman pregled zlvoLln[a, pLlca l fanLasLlcnlh blca, n[lhove oplse l znacen[a kroz razllclLe epohe, sa slsLemaLlzovanom sLarl[om llLeraLurom
dala [e S.1ucker u ChrlsLlan 8esLlar, 1998. regled [e dosLupan na hLLp://ww2.neLnlLco.neL
PrlsLa kao rec.
28
Zanlml[lvo [e da pored predsLave slavu[a sLo[l nasLavak LeksLa o dobrom
se[acu, u ko[em PrlsLos meLaforlcno govorl ucenlclma o Lome zasLo vera ne moze prlonuLl za
svakoga, odnosno o onlma ko[l su kao ,dobra zeml[a na ko[u pada seme recl:
A +/, $1'/ 1/-0 ;/%*'/2& 5/ +$4* :*4/=) 1/ 34*- * 1/ ,/9/3/&1'$.*>$- ;/ $9) %.*()<
" .&(& *-? 9/-/ 4& ,/3$ ,/ ;3/'& '/43& >/.1'9/ D$E*4&5/0 / $3*-/ 3/ %$64) 19& ) %.*(/-/ :*9/B
F/ $(*-/ 56&,/4) * ,/ 3& 9*,&0 * ,/ )2*-/ 16)2/4) * ,/ 3& ./;)-&4)B ,/ 1& +/+$ 3& $:./'& * ,/
*- 1& 3& $%.$1'& 5.*4&1*<
" .&(& *-? ;/. 3& ./;)-*4&'& $9& %.*(&G A +/+$ 7&'& 19& %.*(& ./;)-4&'*G
@*4/( .*4&( 1*4&<
A $3$ 1) +./4 %)'/0 5,4& 1& 1*4& * +/, 4& ()4& $,-/= ,$8& 1$'$3/ * $'-& .*4&( %$1&4/3) )
1.>*-/ 34*=$9*-<
H/+$ 1) * $3$ 2'$ 1& 1*4& 3/, +/-&3*'*- -4&1'*-/ +$4* +/,/ ()4) .*4&(* $,-/= 4& %.*-& 1
./,$27)B
A6* 3&-/4) +$.*4&3/ ) 1&:*0 3&5$ 1) 3&%$1'$4/3*0 %/ +/, :),& ,$ 3&9$64& *6* *= %$'4&./4) .*4&(*
./,*0 $,-/= 1& 1/:6/;3&<
A $3* 1) 2'$ 1& ) '.34) 1*4& +$4* 16)2/4) .*4&(0
A6* :.*5& $9$5 19*4&'/ * %.*4&9/./ :$5/'1'9/ * $1'/6& 16/1'* )8) * ;/5)2& .*4&(0 * :&; .$,/ $1'/3&<
A $3$ 1) 2'$ 1& 3/ ,$:.$4 ;&-64* 1*4& +$4* 16)2/4) .*4&( * %.*-/4)0 * ,$3$1& .$, * %$ '.*,&1&' * %$
2&1' * %$ 1'$<
" 5$9$./2& *-? &,/ 6* 1& 19*4&7/ )E*E& ,/ 1& -&'3& %$, 1), *6* %$, $,/.G A 3& ,/ 1& 3/
19*4&'34/+ -&'3&G
I&. 3&-/ 3*2'/ '/43$ 2'$ 3&7& :*'* 4/93$B 3*'* *-/ 2'$ 1/+.*9&3$ 2'$ 3&7& *;/7* 3/ 9*,4&6$<
A+$ *-/ +$ )2* ,/ ()4& 3&+/ ()4&<
(Mark. 4.10-23)

arabola o se[acu, ukollko prlhvaLlmo preLposLavku da l leLac na orlovlma l slavu[
predsLavl[a[u sllkovnu meLaforu ko[a svaka za sebe varlra lde[u obozene duse, blva Lako l
sama llusLrovana predsLavama lzrazlLo alegorl[skog karakLera zasnovanog na slozenom
Leoloskom preLeksLu.
29
Cvakav odablr moLlva ko[l bl llusLrovall neku hrlscansku pouku lll
blbll[sku eplzodu nl[e neuoblca[en za sredn[l vek. naproLlv, predsLave ko[e su krelrall
sredn[ovekovnl umeLnlcl romanlcke l poznl[e goLlcke sLllske epohe, cak l onda kada su u
plLan[u sasvlm realne sllke zlvoLln[a, pLlca lll floralnlh moLlva, preplavl[ene su na[razllclLl[lm
znacen[lma.
30
nlsLa Lu nl[e bllo prepusLeno puko[ flzlcko[ po[avnosLl predmeLa lll blca,
odnosno kako prlmecu[e !. Po[zlnga: ,nlkada nl[e zaboravl[eno da bl svakl ob[ekL blo
beznaca[an ukollko n[egov smlsao ne bl lsao dal[e od flzlcke po[avnosL, pa su kao rezulLaL
Lakvog razmlsl[an[a svl ob[ekLl emlLovall nagovesLa[e delan[a vlse sfere.
31
1ako su se Leoloskl
sadrza[l l PrlsLovo ucen[e mogll po[avlLl u punom smlslu recl - svuda, uLelovl[enl u svakom
drveLu l svakom zlvom blcu, [er [e prema verovan[u sredn[ovekovnog coveka 8ogu bllo
moguce da uzme bllo ko[l obllk kako bl se prlkazao smrLnlm l[udlma na nacln ko[l [e on
smaLrao lspravnlm.
32
Sredn[ovekovnl covek na ovakav nacln pokazu[e svo[ dozlval[a[

28
hLLp://ww2.neLnlLco.neL/users/legend01/nlghLlng.hLm
29
neka od na[novl[lh razmaLran[a prlrode sredn[ovekovne alegorl[e u llusLrovanlm rukoplsanlm kn[lgama mogu se nacl kod C.. CapreLLlnl,
lmaglnalre, savolr eL naLure: noLes sur l'allegorle anlmale au Moyen Age, 9-10, Annals of Lhe Archlve of lerran valls l 1aberner's Llbrary
(1991), 233-247, L. Lvdoklmova, ueux LraducLlons du hyslologus: Le Sens allegorlque de la naLure eL le sens allegorlque de la 8lble,
8elnardus: ?earbook of Lhe lnLernaLlonal 8eynard SocleLy, 11 (1998), 33-66, A.C. Penderson, Medleval 8easLs and Modern Cages: 1he
Maklng of Meanlng ln lables and 8esLlarles, ubllcaLlons of Lhe Modern Languages AssoclaLlon of Amerlca, 97:1 (1982), 40-49
30
Ceese 2004: 339
31
Ceese 2004: 339
32
Champeaux, SLerckx 1936: 449-433, ulel 1973: 46-62
bozanske lnkarnacl[e l svo[a oceklvan[a od n[e, a n[egov umeLnlckl lzraz u smlslu sLvaran[a
clLave hl[erarhl[e slmbola ko[l se po[avl[u[u kako u predsLavama lz svakodnevnog okruzen[a
Lako l kroz lzmasLana blca l po[ave, plod [e lsLlnskog napora da se prepozna, razume l
vlzuellzu[e mlsLerl[a bozansklh pouka l poruka - od lnkarnacl[e, preko sLradan[a do
vaskrsnuca - kao Lemel[a hrlscanske dogme.
33


Csobena sLllska svo[sLva l slmbollcke naslage prolsLekle lz lokalnog kulLurnog nasleda
s druge sLrane mogu ukazaLl gde Lreba LrazlLl poreklo nekog umeLnlckog moLlva. 1ako
predsLava sa leLacem na orlovlma, ko[a lspol[ava [ak orl[enLalnl akcenaL u sprezl sa
odredenlm vlzanLl[sklm, all l romanlcklm elemenLlma, ponovo [asno sugerlse da glavnog
llumlnaLora kodeksa Lreba LrazlLl na Llu lLall[e, a posebno na [ugu ove susedne zeml[e, na
Slclll[l l u Apull[l ko[lma u epohl nasLanka Mlroslavl[evog [evandel[a vlada[u normanskl
kral[evl.
34
Cva[ lnlcl[al [e lzuzeLan prlmer fanLasLlcne slmbloze pomenuLlh uLlca[a ko[l se
naroclLo lepo sagledava[u u kapell alaLlnl u alermu. 8ec [e o [edno[ od onlh
reprezenLaLlvnlh cellna lz 12. veka ko[u su, medu osLallm ma[sLorlma, ukrasavall l slclll[anskl
Arabl[anl, vesLl mozalcarl l lzvrsnl sllkarl, auLorl [edne od na[egzoLlcnl[lh Lavanlca u lsLorl[l
hrlscanske umeLnosLl upravo u pomenuLo[ kapell.
33
lsLovremeno leLac na orlovlma,
uporeden l sa anLlcklm predsLavama dlvlnlzacl[e rlmsklh lmperaLora 1lLa (sl.11) l klaudl[a
(Sl.12), [asno pokazu[e samu esencl[u sredn[ovekovnlh lLalo-vlzanLl[sklh sLllsklh sLru[an[a ko[a
su na Lako ubedl[lv nacln ob[edlnlla anLlcko naslede sa hrlscanskom dokLrlnom spasen[a.
36


u naslm prlllkama, cak l u slLaucl[l kada [e sasvlm [asno poreklo nekog sllkanog
moLlva, osLa[e oLvoreno plLan[e kako [e La[ uzor, all l ma[sLor ko[l ga [e korlsLlo, sLlgao do
srpsklh zemal[a u sredn[em veku. Sporadlcnl lsLorl[skl lzvorl l malobro[nl osLacl kamene
plasLlke predneman[lcke l neman[lne epohe, lako skromnl, sasvlm [asno ukazu[u na
komunlkacl[u lzmedu srpsklh zemal[a l LerlLorl[a pod vlascu normansklh kral[eva na Slclll[l l u
Apull[l.
37
remda [e Lesko sagledaLl ukupnu dlnamlku l karakLer Le komunlkacl[e, a s n[om l
pollLlcke, Lrgovlnske l umeLnlcke razmene, ona [e, sudecl po malobro[nlm, all lzuzeLno
zanlml[lvlm vesLlma, blla mnogo veca l znaca[nl[a nego sLo se Lo moze zakl[uclLl na prvl
pogled. ua su normanskl dvor u alermu l onl srpsklh kral[eva u uukl[l l udeonlh knezeva u
Pumu l 8asko[ konLakLlrall l saradlvall goLovo dva duga veka [asno se vldl lz lsLorl[e
vo[lslavlca, a u prvom redu dukl[ansklh kral[eva Mlha[la l 8odlna, od ko[lh [e ova[ drugl blo
ozen[en normanskom arlsLokraLkln[om !akvlnLom.
38
na[cuvenl[l vladar lz loze 1ankreda de
CLvlla, 8ozer ll, poznaL zbog svo[e l[ubavl prema sLvaralasLvu l po nadlmku kral[ umeLnlk,
pomagao [e 1149. godlne srpskl usLanak u 8asko[,
39
a u prlbllzno lsLo vreme ucenl slclll[anskl
arabl[anln Abdulah Ll ldrlzl, 8ozerov dvorskl geograf, [e u svo[u znamenlLu karLu sveLa uneo l

33
Ceese 2004: 339
34
elnLer 1997:228-231
33
Cpslrnl[e o arabl[ansko[ umeLnosL na Llu Slclll[e vldl S. Messlna, lLaly Slclly: Arab-norman ArL: lslamlc CulLure ln Medleval Slclly, alermo
2002
36
kluckerL 2004: 406
37
!lrecek 1932 (l): 132, 136-139, 134, 138, 193, !lrecek 1932 (ll): 180, 183, 193, 199-193, 201, 221-222, Makslmovlc 1970: 201-211,
Makslmovlc 1971: 36-39, CsLrogorskl 1969: 338, 338, 360
38
!lrecek 1932 (l): 132-137
39
CsLrogorskl 1969: 360
po[edlna mesLa na LerlLorl[l sredn[ovekovne Srbl[e.
40


l u vreme neman[lne vladavlna ova komunlkacl[a osLa[e nepreklnuLa sLo se, lzmedu
osLalog, vldl l lz cln[enlce da [e vellkl zupan sa braLom Mlroslavom skloplo mlr sa
uubrovcanlma 27.09.1186. u prlsusLvu lzaslanlka normanskog kral[a.
41
Sln lrldrlha l
8arbarose, Penrlk vl, s ko[lm se neman[a sreo u nlsu 1189,
42
blo [e ozen[en normanskom
vladarkom Slclll[e - konsLancom
43
l kao prvl vladar hoensLaufenovskog porekla upravl[ao [e
ovlm na[[uznl[e pozlclonlranlm normansklm dvorom, all l nemackom l SveLlm 8lmsklm
carsLvom.
44

naposleLku, sam llumlnlranl ukras Mlroslavl[evog [evandel[a [e na[reprezenLaLlvnl[l dokaz
dlnamlke l plodnosLl ko[a [e prolsLekla lz ove srpsko-normanske komunlkacl[e. Cno [e [asan
pokazaLel[ da su u epohl lnLernaclonallzacl[e umeLnlcklh sLllova, kada su umeLnlcl puLovall od
dvora do dvora l od zeml[e do zeml[e,
43
l srpskl vlada[ucl krugovl blll naruclocl l konzumenLl
Log orlglnalnog, slnkreLlckl kompleksnog l vlsesLruko slo[evlLog sLvaralasLva. 8askosnl lnlcl[all
Mlroslavl[eve skupocene kn[lge nedvosmlsleno pokazu[u da se upravo Lakva [edna esLeLlka
dopadala srpsko[ arlsLokraLl[l druge polovlne 12. veka. na Lu prlvlacnosL u epohl kneza
Mlroslava u vellko[ merl [e morala uLlcaLl l cln[enlca da su sllcna dela naruclvall vladarskl l
crkvenl krugovl u okruzen[u. A da bl se moglo drzaLl do ovakve vrsLe presLlza ne samo sLo [e
Lrebalo lmaLl zamasna maLerl[alna sredsLva, vec [e blo neophodan uvld u ono sLo su
naruclvall uglednl susedl. Mlroslavl[evo [evandel[e [e l u Lom konLeksLu auLenLlcan dokaz o
lzuzeLno[ obavesLenosLl humskog kneza pod[ednako l o umeLnlcklm Lokovlma n[egovog
vremena l o dobrlm ma[sLorlma ko[l su u odgovara[ucem sLllu l za n[ega mogll uradlLl Lakvu
porudzblnu kakav [e monumenLalnl, llumlnlranl [evandellsLar reLke lepoLe l apsoluLne
orlglnalnosLl.

LlLeraLura:

Aleksandrlda 1937.
Aleksandrlda (8oman o Aleksandru vellkom), prevod SLevanovlc ., SuboLlca
Armour, Cherry 1993
Armour ., Cherry !., MyLhlcal 8easLs, London
8aur 1831.
8aur l.Chr., uas Manlchalsche 8ellglonssysLem, 8erlln
8edlngfeld, Cwynne-!ones1993.
8edlngfeld P., Cwynne-!ones ., Peraldry, WlgsLon
8lderman 2004.
8lderman P., 8ecnlk slmbola, 8eograd
vellmlrovlc 2008.
vellmlrovlc n., Chrldskl rolog, 8eograd
WlLkower 1977.
WlLkower 8., Allegory and Lhe MlgraLlon of symbols, London
WhlLe 1992.
WhlLe 1.P., 1he 8ook of 8easLs: 8elng a 1ranslaLlon from a LaLln 8esLlary of Lhe 1welfLh CenLury, London
Ceese 2004.
Ceese u., 8omanesque sculpLure, 8omanesque, koln, 236-322

40
Clrkovlc 1998: 8, e[lc 2009: 16
41
!lrecek 1932 (l) : 136
42
CsLrogorskl 1969: 381
43
elnLer 1997: 229
44
CsLrogorskl 1969: 386-387, elnLer 1997: 229-231
43
kluckerL 2004: 406
ulel 1973.
ulel ., Le Symbollsme dans la 8lble, arls
urago[lovlc 1968.
urago[lovlc u., llzlolog u Srba, 8eograd, 316-330
Lvdoklmova 1998.
Lvdoklmova L., ueux LraducLlons du hyslologus: Le Sens allegorlque de la naLure eL le sens allegorlque de la
8lble, 8elnardus: ?earbook of Lhe lnLernaLlonal 8eynard SocleLy, 11, 33-66,
!lrecek 1932.
!lrecek k., lsLorl[a Srba l-ll, 8eograd
!ovanovlc 2000.
!ovanovlc 1., SLara srpska kn[lzevnosL: hresLomaLl[a, 8eograd-kragu[evac kluckerL 2004.
kluckerL L., 8omanesque palnLlng, 8omanesque, koln, 382-460
Makslmovlc 1970.
Makslmovlc !., SkulpLura romanskog sLlla, lsLorl[a Crne Core, ll, 1lLograd, 201-211
Makslmovlc 1971.
Makslmovlc !., Srpska sredn[ovekovna skulpLura, novl Sad
Makslmovlc 1973.
Makslmovlc !., SLudl[e o Mlroslavl[evom [evandel[u lv, vlzanLl[skl elemenLl u lnlcl[allma Mlroslavl[evog
[evandel[a, Zbornlk narodnog muze[a vlll , 8eograd, 383-393
Messlna 2002.
Messlna S., lLaly Slclly: Arab-norman ArL: lslamlc CulLure ln Medleval Slclly, alermo
Mlchael 1973.
Mlchael l., Alexander's llylng-Machlne: Lhe PlsLory of a Legend, SouLhampLon
Mllosevlc 1972.
Mllosevlc u., Mlroslavl[evo [evandel[e, 8eograd
Mlrkovlc 1930.
Mlrkovlc L., Mlroslavl[evo evandel[e, 8eograd
Mrdenovlc, 1opalovlc, 8adosavl[evlc 2002.
Mrdenovlc u., 1opalovlc v., 8adosavl[evlc v., Mlroslavl[evo [evandel[e - lsLorl[aL l komenLarl, 8eograd
Cgn[evlc 2004.
Cgn[evlc 1., ALrlbucl[a plsarsklh zaplsa l llumlnacl[a u Mlroslavl[evom [evandel[u, novopazarskl zbornlk 28, novl
azar, 43-72
CsLrogorskl 1969.
CsLrogorskl C., lsLorl[a vlzanLl[e, 8eograd
e[lc 2009.
e[lc S., ManasLlr SveLl nlkola uabarskl, 8eograd
elnLer 1997.
elnLer S., lsLorl[a sredn[eg veka, 8eograd
8ado[clc 1930.
8ado[clc S., SLare srpske mlnl[aLure, 8eograd
8oss 1963.
8oss u. !. A., Alexander PlsLorlaLus: a Culde Lo Medleval lllusLraLed Alexander LlLeraLure, London
SalnL Ambrose 1961.
SalnL Ambrose, Pexameron, aradlse and Caln and Abel, new ?ork
SmlLh 1873.
SmlLh W., A ulcLlonary of Creek and 8oman AnLlqulLles, London
Aleksandrlda 1969.
Srpska Aleksandrlda, prevod Marlnkovlc 8., 8eograd
SchmldL 1993.
SchmldL v.M., A Legend and lLs lmage: Lhe aerlal fllghL of Alexander Lhe CreaL ln medleval arL, Cronlngen
1rlfunovlc 1988.
1rlfunovlc u., llzlolog. Slovo o hodeclm l leLeclm sLvoren[lma, 8ranlcevo 1ucker 1998.
1ucker S., ChrlsLlan 8esLlary, new ?ork
Clrkovlc 1998.
Clrkovlc S., nasel[enl gradovl konsLanLlna orflrogenlLa l na[sLarl[a LerlLorl[alna organlzacl[a, Zbornlk radova
vlzanLoloskog lnsLlLuLa 37, 9-32
lrlar 1987.
lrlar S., A new ulcLlonary of Peraldry, London
lrugonl SeLLls 1973.
lrugonl SeLLls C., PlsLorla Alexandrl elevaLl per grlphos ad aerem, 8oma
Parf-Lancner, kappler, Suard l Parf-Lancner 1999.
Parf-Lancner L., kappler C. and Suard l., Alexandre le Crand dans les llLLeraLures occldenLales eL proche-
orlenLales: AcLes du Colloque de arls, nanLerre
Penderson 1982.
Penderson A.C., Medleval 8easLs and Modern Cages: 1he Maklng of Meanlng ln lables and 8esLlarles,
ubllcaLlons of Lhe Modern Languages AssoclaLlon of Amerlca, 97:1, 40-49
Cary 1936.
Cary C., 1he Medleval Alexander, Cambrldge
CapreLLlnl 1991.
CapreLLlnl C.., lmaglnalre, savolr eL naLure: noLes sur l'allegorle anlmale au Moyen Age, Annals of Lhe Archlve
of lerran valls l 1aberner's Llbrary 9-10, 233-247
Champeaux, SLerckx 1936.
Champeaux de C., SLerckx S., lnLroducLlon au Monde des Symboles, arls
Chevaller, Cheerbran 1983.
Chevaller !., Cheerbran A., 8[ecnlk slmbola, Zagreb
Colllns 1913.
Colllns A.P., Symbollsm of Anlmals and 8lrds 8epresenLed ln Church ArchlLecLure, new ?ork

LlekLronskl lzvorl:
hLLp://en.wlklpedla.org/wlkl/lskandarnamah,
hLLp://www.undersLandlng-lslam.com/rq/q-028.hLm
hLLp://www.gryphonpages.com/gryphon/
hLLp://www.lsldore-of-sevllle.com/grlfflns/2.hLml hLLp://www.besLlray.ca/beasL/beasL?hLm
hLLp://www.abdn.uk/besLlary
hLLp://ww2.neLnlLco.neL

Z8C8nlk nA8CunCC MuZL!A xlx-2, nA8Cunl MuZL! u 8LCC8Auu, 8LCC8Au 2010, 11-31
uuk 096=168.41"11"
lu 176363788