Anda di halaman 1dari 20

GJIMNAZI GJON BUZUKU

MATEMATIK - INFORMATIK

Punim Seminarik
Vargjet Numerike - Prmbledhje

Punoi :
Artan Gruda

Mentor :
Prof. Afrim Shemsidini

Lnda :
Analiz

Punuar :
Prill, 2014
Prizren

HYRJE
Vargjet numerike n prgjithsi si kapitull n Matematik kan prdorim
jashtzakonisht t madh n t gjitha shkencat, pa to shum kuptime dhe dukuri
nga fizika dhe shkencat e tjera nuk do mund t studioheshin n trsi. Duke e
ditur rndsin e vargjeve, do prkushtohemi n kuptimin e Vargut numerik dhe
shqyrtimin e detyrave nga Vargjet Aritmetike dhe Gjeometrike ndrsa rndsi
m t madhe do ti kushtojm studimit t Limitit t vargut i cili si kuptim n
matematik sht fundamental, dhe shum praktik si n matematik ashtu
edhe n fusha t tjera.

KUPTIMI I VARGUT NUMERIK


Fillimisht le t jet E nn bashksi e numrave real, dhe nse elementet e saj i shkruajm n
nj renditje t caktuar :
1 , 2 , 3 , 4 , ,
fitojm vargun apo progresionin numerik.
P.sh.: 1, 5, 7, 8, ... , apo 3, 4, 6, 8, ..., jan dy vargje numerike.
Pra, duke iu referuar shembullit t mparshm, Varg numerik apo thjesht varg quajm
pasqyrimin nga bashksia e numrave natyral n bashksin e numrave real, apo :

q do t thot se funksioni i cili do numri natyral ia shton numrin real


Elementet 1 , 2 , 3 , 4 , , , quhen terma ose kufiza t vargut. Kufiza apo termi i vargut
quhet term i prgjithshm i tij, dhe nga ktu themi se vargu konsiderohet i njohur vetm nse
dihet termi i prgjithshm. Pra, kufiza na jep vargun e numrave natyral 1 = 1, 2 =
2, 3 = 3.. e nse krkojm termin e 42 t vargut, nisemi nga termi i prgjithshm, ku 42 =
2 , pra termi i 42 i vargut sht 42.
Shembulli 1. Nse kemi termin e prgjithshm = 2 + 2 ather fitojm vargun me terma
:
1 = 2 1 + 2 = 2 + 2 = 4
2 = 2 2 + 2 = 4 + 2 = 6
3 = 2 3 + 2 = 6 + 2 = 8
4 = 2 4 + 2 = 8 + 2 = 10
Nga termi i prgjithshm i prmendur m lart fitojm vargun: 4, 6, 8, 10 , ... ,
Shembulli 2. Nse kemi termin e prgjithshm = 3 + 1 ather fitojm vargun me terma
:
1 = 3 1 + 1 = 3 + 1 = 4
2 = 3 2 + 1 = 6 + 1 = 7
3 = 3 3 + 1 = 9 + 1 = 10
4 = 3 4 + 1 = 12 + 1 = 13
Nga termi i prgjithshm i prmendur m lart fitojm vargun: 4, 7, 10, 13 ,... ,
Ku p.sh termi i 50 i ktij vargu sht : 50 = 3 50 + 1 = 150 + 1 = 151
Nga shembujt 1 dhe 2 kuptojm ndrtimin e vargut numerik, bazuar n termin apo kufizn e
prgjithshme q na jepet, ku na jep vargun e numrave natyral (1, 2, 3, 4, ...)

VARGJET E KUFIZIARA DHE ATO MONOTONE


Nisemi nga prkufizimi se, Vargu sht i kufizuar nga sipr (posht) n qoftse egziston
numri n mnyr q : Ndrsa numri quhet kufi i siprm (i poshtm) i vargut nga ku themi se
vargu i kufizuar nga sipr dhe posht quhet varg i kufizuar.

( ),

Duke u bazuar n prkufizim shqyrtojm vargun me termin e prgjithshm =


1

1 1

3 4

(1)

Termat e ktij vargu jan : 1, , ,


1

ktu vrejm se 1 q na jep t kuptojm se vargu i dhn sht varg i kufizuar


2
Nse do t shqyrtojm monotonin e vargjeve, ather do t na hyj n pun kjo tabel :
Vargu quhet monotono-jozvoglues n qoft se :

+1 ,

quhet monotono-jorrits n qoft se :

+1 ,

quhet monotono-rrits n qoft se :

< +1 ,

quhet monotono-zvoglues n qoft se :

> +1 ,

Shembulli 1. T tregohet se vargu me termin e prgjithshm = + 1 sht monotonorrits.


Zgjidhja. Detyrn e shqyrtojm prmes forms

+1

+1
+1
=
=
< 1,
+1 ( + 1) + 1 + 2
Dhe themi se vargu sht monotono rrits duke u bazuar te < +1 ,

VARGU ARITMETIK
Pr studimin dhe shqyrtimin e vargjeve aritmetike duhet t nisemi nga prkufizimi pr vargun
numerik, pra nj renditje e numrave na jep vargun numerik. Nj varg sht aritmetik vetm
ather kur n mes dy termave ekziston nj distanc e njjt, apo t nisemi nga prkufizimi
ku thuhet se : Vargun e quajm varg aritmetik nse ndryshimi i secilit term dhe termit para tij
sht i njjt :

1 = , 2
Numri d quhet ndryshimi apo diferenca e vargut aritmetik.

Si formul q do na ndihmoj n shqyrtimin e vargjeve aritmetike sht:


= 1 + ( 1) , = 1 +

Shembulli 1. T shqyrtohet nse vargu vijues sht varg aritmetik dhe t gjendet diferenca d
2, 4, 6, 8, 10
duke u nisur nga prkufizimi kemi :

= 1
= 4 2 = 2 , = 2
= 6 4 = 2 , = 2
= 8 6 = 2 , = 2

shohim se diferenca n kt varg sht e njjt mes secilit term, dhe themi se ky varg sht
aritmetik

E nse e shqyrtojm prmes formuls tjetr kemi :


= 1 + ( 1) =

1
1

Nse nisemi nga 3 = 6 dhe 1 = 2

62
31

= = 2 , = 2
2

Nse shqyrtojm shumn e termave t vargut aritmetik, nisur nga :


1 = 1
2 = 1 + 2
3 = 1 + 2 + 3

= 1 + 2 + 3 + 4 + +
fitohen dy formula t cilat na ndihmojn n zgjidhjen e detyrave ku krkohet shuma e disa
termave t par t ndonj vargu t fardoshm aritmetik, pra :

(1 + ) = [21 + ( 1)]
2
2

Pra quhet edhe shuma e n t pjesshme t vargut aritmetik, ndrsa vargu quhet vargu i
shumave t pjesshme.
Shembulli 1. T gjendet shuma e 100 termave t par t vargut aritmetik 1, 2, 3, 4, ...

Zgjidhja. Shohim se termi apo kufiza e par e vargut aritmetik t paraqitur m lart sht 1,
ndrsa diferenca mes termave sht 2. Kshtu vazhdojm dhe e shqyrtojm prmes
formulave t paraqitura m lart.

100
(1 + ) 100 =
(1 + 100) = 50 101 = 5050
2
2

E nse e shqyrtojm prmes formuls s dyt kemi :


=

100
[21 + ( 1)] 100 =
[2 1 + (100 1)1] = 50 101 = 5050
2
2

Pra shohim se n t dyja rastet rezultati sht i njjt, 5050, dhe themi se shuma e 100
termave t par t vargut 1, 2, 3, 4 ... sht 5050

VARGU GJEOMETRIK
Nse shqyrtojm vargun gjeometrik ather nisemi nga prkufizimi pr vargun t i cili thot
se vargu sht varg gjeometrik nse hersi i cilit do term dhe i termit para tij sht
numr i njjt q. Pra :
+1

= ,

0, 0,

Sikur edhe te vargu aritmetik, dhe te kuptimi i vargjeve numerike , quhet term i
prgjitshm edhe tek vargu gjeometrik. Dhe qartazi ai konsiderohet i njohur vetm ather
kur sht dhn termi i prgjithshm i tij. Edhe vargu gjeometrik mund t jepet me nj
formul
:

+1 = , ,

>1

Ku, numri q quhet hers i vargut gjeometrik


Shembulli 1. T shqyrtohet nse vargu vijues sht varg gjeometrik dhe t gjendet hersi q
2, 4, 8, 16
Zgjidhja. Duke u nisur nga prkufizimi kemi : +1 = =
=

4
= 2,
2

=2

8
= 2,
4

=2

+1

Shohim se hersi q sht i njjt dhe themi se vargu sht gjeometrik.


Shembulli 2. T shqyrtohet nse vargu vijues sht varg gjeometrik dhe t gjendet hersi q

1 1
2, 1, , ,
2 4
Zgjidhja. Duke u nisur nga prkufizimi kemi : +1 = =
1 1
= ,
2 2

1
2

1
1
=2= ,
1 2

1
2

+1

Themi se vargu i paraqitur m lart sht varg gjeometrik, me hers = 2

Te vargu gjeometrik vlen edhe nj formul e cila prdoret pr gjetjen e n termave t vargut
gjeometrik, dhe thuhet se termi i prgjithshm i vargut gjeometrik, me termin e par dhe
me hersin q, sht :
= 1 1
Shembulli 1. T gjendet termi i prgjithshm i vargut gjeometrik nse termi i 4 i tij sht 16,
dhe i dyti sht 4. Po ashtu t gjenden termi i 7 dhe termi i 20 .
Nga t dhnat q na jan paraqitur n detyr rrjedh se :
= 1 3 = 16 13 = 14 = 2
{ 4
1
4
2 = 1 = 4

Pra, 1

16
23

=2

Prandaj = 1 1 2 21 = 2 , 2
prej ku gjejm edhe 7
dhe

= 27 = 128

20 = 27 = 12058624

Nse shqyrtojm shumn e termave t vargut gjeometrik fillimisht kemi :

= 1 + 1 + 1 2 + 1 3 + + 1 1
nga ku fitojm dy barazime, pres t cilve fitojm formuln

= 1

1
1

, 1 = 1

1
1

Shembulli 1. Nse pr vargun gjeometrik duhet se termi i par sht 5, dhe hersi 2, t
gjendet shuma e 3 termave t par
Zgjidhja. Nisemi nga formula e dhn m lart dhe zvendsojm :

= 1

3 = 5

23 1

=2

81

= 14,
1
21
1
pra shuma e 3 termave t par t vargut sht 3 = 14

Shembulli 2. Nse pr vargun gjeometrik duhet se termi i par sht 5, q= 2, = 155 t


gjendet n
Zgjidhja. Nisemi nga formula e dhn m lart dhe zvendsojm :

= 1
155 = 5
31 =

1
1
2 1

21
2 1
1

2 = 32
2 = 25
=5
pra numri i termave sht 5

SHEMBUJ

1. 2, 3, 4, 5, 6,
1. ,
1 = , = 3 2 = 1 ,
= 4 3 = 1,
= 5 4 = 1,
= 1
2. 10, 8, 6, 4,
2.
,
= 8 (10) = 8 + 10 = 2
3. 3, 5, 8, 10, 12,
3.
, , = 5 3 = 2 ; = 8 5
=3
3 5 7
, 2, , 3, ,
2 2 2
4. ,
3 1
5
1
1
1 = = 2 = , = 2 = , =
2 2
2
2
2
4.

5. 16 , 1 = 4, = 5.
5. ,
= 1 + ( 1)
16 = 4 + 15 5 = 4 + 75 = 79, 16 = 79
6. 17 , 1 = 10 , = 3.
6. ,
17 = 4 + 16 (3) = 10 48 = 58, 17 = 58
1
.
3
7. ,
1
11 17
17
12 = 2 + 11 ( ) = 2 +
=
, 17 =
3
3
3
3
7.

12 , 1 = 2, =

8. 5, 9, 13, 17, 16
8. 1 = 5,
= 4,
16 = 5 + 15 4 = 5 + 60 = 65, 16 = 65

9. 15, 10, 5, 0, 25
9. 1 = 15,
= 5,
25 = 15 + 24 5 = 15 + 120 = 105, 25 = 105

10. 5, 1, 3, 7, , 115.
10. 1 = 5 = 115,
= 1 (5) = 5 1 = 4.
= 1 + ( 1) ,
115 = 5 + ( 1)4
115 = 5 + 4 4
124 = 4
124
=
, = 31
4
11. 14, 29, 44, 59, , 89. .
11. 1 = 14 = 89,
= 29 14 = 15.
= 1 + ( 1) ,
89 = 14 + ( 1)15
89 = 14 + 15 15
90 = 15
90
=
, = 6
15
1
1
27
12. , 0, , 1, ,
2
2
2
12. 1 = 14 = 89,
1
1
= 0 = .
2
2
= 1 + ( 1) ,
27 1
1

= + ( 1)( )
2
2
2
27 1 1
1

= +
2
2 2
2
27
1

=1
2
2

1
29
=
/ (2)
2
2
, = 29

13. 1 = 3, = 53. 29
13. = 1 + ( 1) , ,
53 = 3 + (29 1)
53 = 3 + 28
56 = 28
= 2

= (1 + ) .
2
29
29
(3 53) =
(50) = 29 (25) = 725,
29 =
2
2
29 729
14. 3, 5, 7, , 33 16
14. 1 = 3, = 33, 16
16
(3 + 33) = 8 36 = 288, 16 288
16 =
2
1 3
15. , 1, , , 9 18
2 2
1
15. 1 = , = 9, 18
2
18 1
19
( + 9) = 9
18 =
2 2
2
1
1
= 85,5 85 , 16 85
2
2
16. = 5 , 19
16. = 5 , 18
17. , 1 = 2, = 5, = 245

17. = [21 + ( 1)], .


2

245 = [2 2 + ( 1)5]
2

245 = [4 + 5 5]
2

245 = [5 1] / 2
2
490 = 2
1 1 + 8900 1 + 99
2 490 = 0, 1,2 =
=
,
10
10
= 10 ,

=
10
(2 + )
2
245 = 5(2 + )
245 = 10 + 5
235
=
, = 47
5

( + ),
2 1

245 =

18. 1 , 2 + 5 4 = 10,
1 + 6 = 17
18.

= 1 + ( 1) , ,
1 1 + + 1 + 4 1 3 = 10
2 1 + 1 + 5 = 17

+ 3 = 10 / (2) 21 6 = 20
{ 1
,{
, fitojm d=3
21 + 5 = 17
21 + 5 = 17
21 + 5 = 17,

1 = 16

21 + 5 = 17
21 15 = 17
21 = 32
1 = 16

19. , 1 = 4, 21 = 1134

19. = (1 + ) ,
2
21
(4 + ) / 2
1134 =
2
2268 = 21(4 + )
2268 = 84 + 21
2184 = 21
2184
=
, = 104
21
, = 1 + ( 1)
104 = 4 + (21 1)
104 = 4 + 20
100 = 20
=5

20. , 1 = 7, 13 = 403

20. = (1 + ) ,
2
13
(7 + ) / 2
403 =
2
806 = 91(7 + )
806 = 91 + 13
715 = 13
715
=
, = 55
13
, = 1 + ( 1)
55 = 7 + (13 1)
58 = 7 + 12
51 = 12
=4

21. ,
a) 1 = 45, n = 32, = 0
32
(45 + )
0=
2
0 = 16(45 + ) /: 16
0 = 45 +
= 45, ,
= 1 + ( 1)
45 = 45 + 30
90 = 30
=3

22. 1 ,
a) = 21, n = 7, = 105
Nisemi nga formula 13 = 5 + ( 1), dhe z
7
105 = (1 + 21) / 2
2
210 = 7(1 + 21)
210 = 147 + 71
63 = 71

63
, 1 = 9,
7
= 1 + ( 1)
21 = 9 + 6
12 = 6
=2
1 =

23. ,
a) 1 = 5, d = 3, = 13
= 1 + ( 1)
13 = 5 + ( 1)3
13 = 5 + 3 3
13 = 8 + 3
21 = 3

= 7, 7 = (1 + )
2

7
7
= (1 + ) = (5 + 13) = (8) = 7 4 = 28
2
2
2
1
, 8 = 3
2
, 1 ,
8
3
1 = 7 =
= 3 128 = 384, .
1

128
18

1
2 = 765
= 1
= 384
1
1
1
2
24. 1 8 =

25. 1 = 2, = 3. 8 .
1
= 1

1
1 28
1 256
8 = 2
= 2
= 2 255 = 510,
12
1
8 ,

26. 1 , , ,
) 7 5 = 48, 6 4 = 24
= 1 1 ,

1 6 1 4 = 48

1 5 1 3 = 24

1 ,
1 4 (2 1)
1 3 (2 1)
1 4
1 3

48
24

=2

=2 ,
27. ,
) 1 = 2, = 1458, q = 3
= 1 1 ,
1458 = 2 31 /: 2
729 = 31
36 = 31
6=1
=7

28. , ,
) 1 = 7, = 3, = 847

1 3
847 = 7
13
1 3
121 =
2
242 = 1 3
3 = 243 , 243 = 35
=5


= 1 1 = 7 35 = 7 243 = 1701, = 1701

29. 1 , ,
) = 128, = 2, = 7
, .

128
= 1 1 1 = 1 , 1 = 6 = 2 , 2

2
= 2.
1
7 = 1
1

7
7
7
7

1 26
=2
12
1 64
=2
1
= 2 63
= 126,
7 7 = 126

30. , ,
a) 1 = 2, q = 4, n = 4
,
= 1 1 = 2 (4)3 = 2 (64) = 128 , = 128

1
, = 1
1
4
1 (4)
1 256
255
4 = 2
=2
=2
= 2 51 = 102
1 (4)
1+4
5

LITERATURA
1. Matematika 11
Gjimnazi Matematik- Informatik / Minir Efendija, Qamil Haxhibeqiri, Ramadan Limani
Peje : Dukagjini , Qershor 2005

2. Wikipedia Enciklopedia e Lir


www.sq.wikipedia.org

Prmbajtja
Kuptimi i vargut numerik ......................................................................................................... 4
Vargjet e kufizuara dhe ato monotone .................................................................................. 5
Vargu Aritmetik ........................................................................................................................ 6
Kuptimi I vargut aritmetik ...................................................................................................... 6
Shuma e termave te vargu aritmetik.................................................................................. 7
Vargu Gjeometrik ...................................................................................................................... 8
Kuptimi I vargut gjeometrik.................................................................................................... 8
Shuma e termave te vargu gjeometrik ............................................................................... 9
Prmbledhje e detyrave .......................................................................................................... 11
Literatura ................................................................................................................................ 19