Anda di halaman 1dari 284

PEMBINAAN DAN KEBERKESANAN PENGGUNAAN PERISIAN MULTIMEDIA ELEKTROKIMIA DALAM PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN KIMIA TINGKATAN 4

HASNIRA BINTI EMBONG

UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2005

PEMBINAAN DAN KEBERKESANAN PENGGUNAAN PERISIAN MULTIMEDIA ELEKTROKIMIA DALAM PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN KIMIA TINGKATAN 4

HASNIRA BINTI EMBONG

DISERTASI DIKEMUKAKAN BAGI MEMENUHI SEBAHAGIAN SYARAT UNTUK MEMPEROLEHI IJAZAH SARJANA PENDIDIKAN (KIMIA)

FAKULTI SAINS DAN TEKNOLOGI UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2005

ii

PENGAKUAN

Saya mengaku disertasi ini adalah hasil kerja saya sendiri kecuali nukilan dan ringkasan yang setiap satunya saya jelaskan sumbernya.

26.04.2005

HASNIRA BINTI EMBONG 200200823

iii

PENGHARGAAN

Alhamdulillah, bersyukur ke hadrat Ilahi kerana dengan limpah kurniaNya saya dapat menyiapkan kajian ini. Setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Professor Dr Ramli Ibrahim dan Cik Asmayati Yahaya selaku penyelia kajian ini di atas segala panduan, bimbingan, nasihat, galakan dan cadangan konstruktif sejak awal hingga selesai kajian ini. Saya amat menghargai kesudian mereka meluangkan masa dan menghulurkan bimbingan serta tunjuk ajar di sepanjang kajian ini dijalankan. Saya juga ingin merakamkan penghargaan dan terima kasih kepada pengetua, guru-guru dan pelajar-pelajar yang terlibat dalam kajian ini. Kerjasama yang diberi telah membantu melancarkan perjalanan kajian. Tidak ketinggalan juga, ucapan terima kasih kepada Puan Mahayon Abas, rakan-rakan seperjuangan, dan ahli keluarga yang sudi memberikan bantuan, kritikan, sokongan dan galakan dalam menyempurnakan kajian ini. Terima kasih.

iv

ABSTRAK

Dalam kajian ini penyelidik telah membangunkan Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) dan mengkaji keberkesanan PME sebagai bahan bantu belajar. PME direka bentuk selaras dengan kandungan sukatan mata pelajaran kimia tingkatan 4 dalam topik elektrokimia. Metodologi pembangunan PME dibuat berasaskan model reka bentuk Alessi dan Trollip (2001). Tutorial telah digunakan sebagai pendekatan pedagogi utama, selain latih tubi dan simulasi. Pembangunan PME dilakukan secara sistematik berasaskan teori-teori pembelajaran yang merangkumi teori behaviorisme, kognitif dan konstruktivisme. Perisian pengarangan Authorware 6.5 digunakan sebagai pelantar utama, manakala Macromedia Flash 5 digunakan untuk membina elemen-elemen animasi. Satu soal selidik telah dijalankan di kalangan guru-guru kimia di sekolah-sekolah menengah daerah Batang Padang untuk menilai PME. Pada keseluruhannya, responden memberi penilaian yang positif terhadap isi kandungan, reka bentuk interaksi, reka bentuk persembahan dan reka bentuk informasi PME. Keberkesanan PME sebagai alat bantu belajar pula dikaji melalui kajian yang menggunakan reka bentuk eksperimen kuasi. Kajian ini dijalankan ke atas 60 orang pelajar tingkatan 4 di sebuah sekolah daerah Batang Padang, Perak. Analisis ujian t menunjukkan terdapat perbezaan yang signifikan dalam min skor pencapaian ujian pasca bagi topik elektrokimia antara kumpulan pelajar yang menggunakan PME dengan kumpulan yang menggunakan kaedah konvensional. Analisis korelasi Pearson dengan nilai r = 0.82 menunjukkan terdapat hubungan yang kuat dan signifikan antara minat menggunakan PME dengan skor pencapaian ujian pasca di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen.

ABSTRACT

In this study, the researcher developed a courseware, Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) and studied its effectiveness as a learning aid. PME has been designed to be consistent with the form four chemistry syllabus for electrochemistry. The methodology for PME was based on the model designed by Allessi and Trollip (2001). Tutorial was used as the main pedagogical approach, while drill and practice, and simulation complete the scenario. PME was developed systematically based on behaviourism, cognitive and constructivism learning theories. Authorware 6.5 was used as the main programming software, while Macromedia Flash 5 was used to develop the animation elements. A questionaire was administered among the chemistry teachers in the district of Batang Padang secondary schools. They gave positive evaluation on PME. The effectiveness of PME as a learning aid was examined through a quasi experimental study carried out on 60 form four students from a secondary school in the district of Batang Padang, Perak. The t test analysis indicated that there is a significant difference in the score mean achievements in the post test between the group of students using PME and the group using conventional method. Pearson correlation analysis with the value of r = 0.82 indicated that there is a strong and significant relationship between interest of students in the experimental group using PME and their post test score.

vi

KANDUNGAN

PENGAKUAN PENGHARGAAN ABSTRAK ABSTRACT

ii iii iv v

BAB 1

PENDAHULUAN 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 Pengenalan Penyataan masalah Tujuan kajian Persoalan kajian Hipotesis kajian Kesignifikanan kajian Kerangka konsep kajian Definisi istilah Batasan kajian 1 3 8 9 10 11 12 14 16

BAB 2

TINJAUAN LITERATUR 2.1 2.2 Pengajaran dan Pembelajaran Berbantu Komputer (PPBK) Kesukaran kimia 2.2.1 2.3 Kesukaran topik elektrokimia 18 22 25 30

Multimedia dalam pengajaran dan pembelajaran kimia

vii

2.4

Teori pembelajaran 2.4.1 Teori behaviorisme 2.4.2 Aplikasi teori behaviorisme dalam reka bentuk perisian multimedia Teori dan model pemprosesan maklumat Aplikasi teori kognitif dalam reka bentuk perisian multimedia

40 41 44 45 46 49 53 55 56 56 58 59 60 61 61 62 63 64 64 64 65 65 65 66 66 66

2.4.3 Teori kognitif 2.4.4 2.4.5

2.4.6 Teori konstruktivisme 2.4.7 Aplikasi teori konstruktivisme dalam reka bentuk perisian multimedia 2.4.8 Rumusan 2.5 Reka bentuk pengajaran 2.5.1 2.5.2 2.5.3 Model ADDIE Model ASSURE Model Kemp (1989)

2.5.4 Model Hanaffin dan Peck (1988) 2.5.5 Model Dick dan Carey (1996) 2.5.6 Rumusan 2.6 Aplikasi reka bentuk pengajaran dalam membangunkan perisian multimedia pendidikan 2.6.1 Menganalisis keperluan 2.6.2 Menentukan matlamat pengajaran 2.6.3 Menulis objektif pengajaran 2.6.4 2.6.5 2.6.6 2.6.7 2.6.8 Pemilihan kaedah, strategi dan media pengajaran Mereka bentuk bahan pengajaran Membangunkan bahan pengajaran Menjalankan proses penilaian Mengkaji semula pengajaran

2.7 Rumusan

viii

BAB 3

PERANCANGAN, REKA BENTUK DAN PEMBANGUNAN PERISIAN 3.1 3.2 Aplikasi model reka bentuk dan pembangunan Alessi dan Trollip (2001) untuk mereka bentuk dan membangunkan PME Fasa perancangan PME 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5 Definisi skop isi kandungan Mengenal pasti ciri-ciri pelajar Menentukan dan mengumpul sumber Mengenal pasti kekangan Mendefinisi look & feel 68 72 72 74 75 76 76 77 78 79 85 87 87 88 88 89 89 90 90 96 97 97 99 106

3.3 Fasa reka bentuk PME 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 3.3.5 3.4 Pembangunan idea isi kandungan awal Carta aliran pembelajaran Penyediaan papan cerita Penyediaan skrip Kepentingan penilaian berterusan

Fasa pembangunan PME 3.4.1 Penghasilan bahan multimedia 3.4.1.1 3.4.1.2 3.4.1.3 3.4.1.4 Teks Grafik Bunyi Animasi

3.4.2 Penyediaan bahan sokongan 3.4.3 Aplikasi teori pembelajaran dalam PME 3.4.3.1 3.4.3.2 3.4.3.3 Aplikasi teori behaviourisme Aplikasi teori kognitif Aplikasi teori konstruktivisme

ix

3.4.4 Pendekatan pengajaran dan pembelajaran dalam PME 3.4.4.1 3.4.4.2 3.4.4.3 Pendekatan tutorial Pendekatan latih tubi Pendekatan simulasi

107 107 109 110 110 111 111 112 113 113 113

3.4.5 Strategi pengajaran dan pembelajaran dalam PME 3.4.5.1 3.4.5.2 3.4.5.3 3.4.5.4 3.5 Pengujian PME 3.5.1 Ujian alfa 3.5.1.1 3.5.1.2 Soal selidik penilaian PME (guru) Analisis dapatan penilaian PME 3.5.1.2.1 Analisis isi kandungan Pembelajaran aktif Pembelajaran kendiri Pembelajaran koperatif dan kolaboratif Pembelajaran anjal

114 116 117 118 119 120 124

3.5.1.2.2 Analisis reka bentuk interaksi 3.5.1.2.3 Analisis reka bentuk persembahan 3.5.1.2.4 Analisis reka bentuk informasi: Strategi pengajaran 3.5.2 Ujian beta

BAB 4

METODOLOGI 4.1 4.2 4.3 Reka bentuk kajian Populasi dan sampel Instrumen kajian 4.3.1 4.3.2 Ujian pencapaian pra dan ujian pencapaian pasca Indeks kesukaran dan indeks diskriminasi 126 128 129 129 130

4.3.3 4.3.4 4.4

Kesahan dan kebolehpercayaan instrumen ujian Soal selidik penilaian PME (pelajar)

133 133 134 134 135 138 139 139

Prosedur kajian 4.4.1 4.4.2 4.4.3 Prosedur mendapatkan kebenaran Prosedur pengumpulan data Prosedur analisis data

4.5

Kajian rintis 4.5.1 Analisis dapatan kajian rintis

BAB 5

DAPATAN KAJIAN 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 Ringkasan latar belakang kajian Bilangan pelajar berdasarkan jantina Ujian normality dan keseragaman varian Perbandingan min skor pencapaian ujian pra kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan Perbandingan min skor pencapaian ujian pra dan ujian pasca pelajar kumpulan eksperimen. Perbandingan min skor pencapaian ujian pasca kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. Perbandingan min skor pencapaian ujian pasca kumpulan eksperimen berdasarkan jantina Analisis skor maklum balas pelajar tentang penggunaan PME Hubungan antara skor pencapaian dengan minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik 142 143 144 145 147 148 149 150 153 154

5.10 Rumusan

xi

BAB 6

PERBINCANGAN DAN KESIMPULAN 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 Kesetaraan kumpulan kawalan dan kumpulan eksperimen Keberkesanan penggunaan PME dalam mengulang kaji topik Keberkesanan penggunaan PME dalam mengulang kaji topik terhadap pelajar berlainan jantina Minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik Cadangan kajian lanjutan Kesimpulan 156 157 159 160 161 162

Rujukan Lampiran A - Soal selidik penilaian PME (guru) Lampiran B - Soalan pencapaian pra Lampiran C - Soalan pencapaian pasca Lampiran D - Indek kesukaran dan indek diskriminasi soalan pencapaian pasca Lampiran E - Soal selidik penilaian PME (pelajar) Lampiran F - Lembaran Kerja Elektrokimia Lampiran G - Papan Cerita Perisian Multimedia Elektrokimia Surat-surat kebenaran

164 175 180 186 192 193 196 207

xii

SENARAI JADUAL

Jadual 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 5.1 5.2 5.3 5.4 Sembilan Adegan Pengajaran Gagne (1985) dan prosedur pelaksanaan. Analisis isi kandungan PME Analisis reka bentuk interaksi PME Analisis reka bentuk persembahan PME Analisis reka bentuk informasi: Strategi pengajaran PME Analisis keseluruhan PME
Reka bentuk kumpulan rawak ujian pra-ujian pasca Jadual pembahagian kumpulan

Halaman 100 117 118 119 120 121 128 129 131 131 134 137 140 143 144 145 146

Pentafsiran item berdasarkan indeks kesukaran Pentafsiran item berdasarkan indeks diskriminasi Skala Likert
Prosedur pengumpulan data

Analisis ujian t ke atas ujian pasca antara kumpulan kawalan dan kumpulan eksperimen (kajian rintis) Bilangan pelajar berdasarkan jantina Analisis ujian Shapiro-Wilks Analisis ujian Levene Analisis ujian t ke atas ujian pra antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan

xiii

5.5 5.6 5.7 5.8 5.9

Analisis ujian t ke atas pencapaian ujian pra dan ujian pasca kumpulan eksperimen Analisis ujian t ke atas ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan Analisis ujian t ke atas ujian pasca antara lelaki dan perempuan dalam kumpulan eksperimen Peratusan skor maklum balas pelajar tentang penggunaan PME Perhubungan di antara ujian pencapaian pasca dengan minat menggunakan PME

147 148 150 151 153

xiv

SENARAI RAJAH

Rajah 1.1 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 Kerangka konsep kajian Tiga puncak segitiga kimia Model pemprosesan maklumat Gagne (1985) Model ADDIE Model ASSURE Model Kemp (1989) Model Hanaffin dan Peck (1988) Model Dick dan Carey (1996) Model reka bentuk dan pembangunan pembelajaran multimedia Alessi dan Trollip (2001) Carta aliran pembelajaran dalam PME - Tahap 1 Carta pembelajaran dalam PME - Tahap 2 Carta pembelajaran bahagian tutorial PME Paparan skrin tutorial Paparan skrin subtopik elektrolit dan bukan elektrolit Paparan skrin subtopik elektrolisis Paparan skrin subtopik siri elektrokimia Paparan skrin subtopik sel kimia Paparan grafik animasi semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon

Halaman 13 23 47 59 60 60 61 62 71 80 81 82 83 83 84 84 85 91

xv

3.11

Paparan grafik animasi tindak balas di anod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon Paparan grafik animasi tindak balas di katod semasa proses ektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon Paparan grafik animasi semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum Paparan grafik animasi tindak balas di anod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum Paparan grafik animasi tindak balas di katod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum. Aras pemindahan dan penukaran maklumat yang berlaku dalam ingatan manusia secara turutan Skrin pengenalan Skrin paparan objektif Skrin paparan persembahan subtopik dan butang uji minda Paparan skrin menu utama Paparan skrin menunjukkan teks arahan untuk tindakan pelajar Paparan skrin menunjukkan pelbagai butang dan ikon untuk tindakan pelajar Paparan skrin untuk aktiviti simulasi Paparan skrin uji minda Paparan skrin arahan ujian Struktur dan turutan umum pendekatan dalam kaedah tutorial Struktur dan aliran umum pendekatan dalam kaedah latih tubi

92

3.12

93

3.13 3.14

94 95

3.15

96

3.16

99

3.17 3.18 3.19 3.20 3.21 3.22 3.23 3.24 3.25 3.26 3.27

101 102 102 103 103 104 104 105 105 108 109

BAB 1

PENDAHULUAN

Tujuan kajian ini adalah untuk membangunkan Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) dan mengkaji keberkesanannya dalam pengajaran dan pembelajaran kimia tingkatan 4. Bab pertama ini membincangkan perkara-perkara asas dalam kajian termasuk pengenalan, penyataan masalah, tujuan kajian, persoalan kajian, hipotesis kajian, kesignifikan kajian, kerangka konsep kajian, definisi istilah dan batasan kajian.

1.1

Pengenalan

Teknologi komputer telah lama digunakan dalam pendidikan. Negara-negara maju seperti Amerika Syarikat dan Eropah telah menggunakannya sejak awal tahun 60-an lagi (Zoraini Wati, 1993). Teknologi ini bukan hanya mampu membantu tugas-tugas pengurusan dan pentadbiran, malah berpotensi menjadi alat untuk mempelbagaikan persekitaran pengajaran dan pembelajaran bagi hampir semua mata pelajaran.

Di Malaysia, kemajuan dalam bidang teknologi komputer telah menyebabkan kurikulum sekolah disusun semula dan amalan pengajaran pembelajaran disesuaikan serta diperkemaskan lagi dengan mengambil kira keupayaan pelajar yang berbagai (Noor Shah, 2001). Teknologi ini juga boleh digabungkan dalam kurikulum sebagai satu usaha ke arah memupuk minat serta sikap yang positif terhadap mata pelajaran dan secara tak langsung terhadap perkembangan teknologi itu sendiri. Sehubungan itu, pihak kerajaan melalui Kementerian Pendidikan telah mewujudkan Sekolah Bestari yang sekali gus bertindak mengisi agenda perancangan dan pelaksanaan Koridor Raya Multimedia. Menurut Kementerian Pendidikan Malaysia (1997), Sekolah Bestari menggunakan teknologi sebagai alat untuk meningkatkan pembelajaran dalam bidang sains dan teknologi di samping menyediakan pelajar yang cekap dalam teknologi maklumat untuk menghadapi cabaran era teknologi maklumat. Strategi Sekolah

Bestari ialah mengoptimumkan penggunaan teknologi komputer dalam pengajaran dan pembelajaran, serta dalam pentadbiran dan pengurusan. Penggunaan teknologi multimedia dalam bentuk perisian multimedia interaktif sebagai bahan bantu pengajaran dan pembelajaran merupakan satu aplikasi teknologi komputer yang digunakan dalam strategi pengajaran dan pembelajaran Sekolah Bestari. Menurut Reeves (1992), multimedia interaktif boleh didefinisikan sebagai pengkalan data yang disimpan dalam komputer yang membenarkan pengguna mengakses maklumat dalam berbagai bentuk, termasuk teks, grafik, video, dan audio. Multimedia interaktif direka bentuk secara khusus dengan nod-nod pautan maklumat bagi membolehkan pengguna mengakses maklumat mengikut keperluan dan minat mereka. Rio Sumarni (1999) pula menyatakan, multimedia ialah sebarang kombinasi teks, grafiks, audio, animasi, video berserta alat menghubung yang membolehkan

pengajar dan pelajar bernavigasi, berinteraksi dan berkomunikasi dengan komputer. Oleh itu, perisian multimedia interaktif dalam pendidikan boleh didefinisi sebagai hasil daripada bahan pengajaran dan pembelajaran yang telah diprogramkan menggunakan teknologi komputer dengan menggabungkan elemen-elemen

multimedia seperti teks, grafiks, audio, animasi serta video dan disimpan dalam media storan seperti CD-ROM dan disket. Projek Sekolah Bestari secara tidak langsung telah mencabar pereka bentuk perisian, termasuk para pendidik untuk turut serta dalam usaha menggabungkan pelbagai unsur multimedia bagi membangunkan perisian pengajaran dan pembelajaran yang sesuai dengan keperluan pelajar. Seterusnya, penggunaan teknologi komputer dalam pendidikan diharapkan dapat meningkatkan penguasaan dalam mata pelajaran dan mengatasi kepincangan corak pengajaran tradisional (Abd Rahim, 2001).

1.2

Penyataan masalah

Saban tahun keputusan peperiksaan-peperiksaan awam seperti PMR, SPM dan STPM diumumkan melalui media massa. Namun, sehingga ke hari ini belum pernah sekali pun mana-mana peperiksaan yang diumumkan mencapai kelulusan seratus peratus keseluruhannya. Ini bermakna, terdapat sebilangan pelajar yang gagal dalam Kegagalan ini menggambarkan pelajar-pelajar

peperiksaan-peperiksaan tersebut.

berkenaan gagal menguasai mata pelajaran yang mereka pelajari di sekolah. Alias (1989) mengatakan banyak faktor yang boleh menyebabkan pelajar gagal menguasai sesuatu mata pelajaran. Antaranya ialah pengajaran guru, bilangan pelajar yang

terlalu ramai dalam sesebuah kelas, keupayaan pelajar yang berbeza, dan masa yang terlalu suntuk (Abdul Rashid, 1999; Zoraini Wati, 1993). Kesukaran yang terdapat

pada mata pelajaran tertentu, contohnya kimia, turut menyumbang kepada kegagalan pelajar menguasai mata pelajaran tersebut (Ward dan Herron, 1980; Ben-Zvi, Eylon, dan Silberstein, 1988). Kelima-lima faktor yang diutarakan di atas mempunyai alasannya tersendiri kenapa ia menjadi antara punca kegagalan pelajar menguasai mata pelajaran yang mereka pelajari. Contohnya, pengajaran guru di dalam bilik darjah yang kurang berkesan mungkin disebabkan kaedah yang digunakan oleh guru tidak sesuai dengan keperluan pelajar. Abd Rahim (2001) menyebut, kepincangan corak pengajaran tradisional kerana tidak dapat meningkatkan pencapaian pelajar telah lama disedari. Menurut Brownell (1973) dalam Abd Rahim (2001), kaedah penyampaian biasanya laju serta pengalaman dan latihan yang diberikan tidak sesuai untuk keperluan individu. Penyampaian pengajaran yang semata-mata berlandaskan kepada

penggunaan buku teks dan teknik chalk and talk sememangnya kurang diminati pelajar kerana pengajaran sebegini tidak berpusat kepada pelajar dan penglibatan pelajar adalah pada tahap minimum (Mohd Arif, Rosnaini dan Raja Maznah, 2004). Pelajar juga memerlukan rangsangan yang pelbagai untuk memotivasikan mereka selain daripada merujuk kepada buku yang merupakan sumber ilmu tradisional. Kaedah pengajaran tradisional tidak dapat memenuhi keperluan ini kerana ia lebih menumpukan kepada aspek teori yang menyebabkan pelajar bosan dan tidak dapat memberi perhatian sepenuhnya kepada sesi pembelajaran (Tengku Siti Mariam, Zurina, Siti Fadzilah dan Mohd Juzaiddin, 2000). Menurut Davis dan Sorell (1995), sekolah-sekolah sepatutnya telah menerima hakikat bahawa kaedah pengajaran dan pembelajaran tradisional adalah tidak berjaya bagi kebanyakan pelajar. Walau bagaimanapun, bukan mudah untuk merevolusikan kaedah pengajaran di sekolah.

A change from tradisional curriculum and instruction models, and major adoption of new method will require major restructuring of how the schools are organised and how teachers are prepared and empowered.

Robinson (1992) dalam Davis dan Sorrell (1995) Oleh itu, pihak pentadbir sekolah serta guru-guru sepatutnya berusaha memahami masalah yang dihadapi oleh pelajar dan berikhtiar mencari strategi yang sesuai untuk menanganinya. Menurut Robiah, Juhana dan Nor Sakinah (2003), pembangunan pendidikan hari ini perlu diubah selari dengan senario perubahan negara yang sedang berlaku khususnya akibat globalisasi dan jaringan usahasama di peringkat antarabangsa di bidang ekonomi, politik dan komunikasi. Salah satu strategi yang paling menonjol untuk menangani masalah tersebut ialah menggabungkan teknologi multimedia ke dalam pendidikan bagi menyediakan pengajaran dan pembelajaran yang dinamik, menarik dan berkesan bagi pelajar. Menurut Mohd Zaliman dan Manjit Singh (2001), perkembangan pesat teknologi maklumat dan komunikasi membenarkan penggabungan tersebut berlaku pada hari ini. Penggabungan ini akan melahirkan pelajar-pelajar yang berkebolehan

menggunakan komputer menerusi latihan dan aplikasinya, dan berupaya menjadikan mereka lebih aktif dalam pembelajaran (Mustafa, 1994). Menurut Rao, Rao, Zoraini Wati dan Wan Fauzy (1991) pula, komputer boleh dijadikan alat bantuan mengajar yang utama dalam meningkatkan keberkesanan proses pengajaran dan pembelajaran. Penggunaan teknologi komputer melalui gabungan elemen multimedia seperti teks, grafik, animasi, audio dan video membolehkan pelajar mempelajari sesuatu dengan cepat, mengekalkan ingatan pelajar yang lebih lama, memberikan gambaran yang lebih jelas dan mempercepatkan pemahaman pelajar (Mohd Arif, Abdullah, dan Rosnaini, 2000; Zaidatun dan Yap, 2000).

Oleh itu, pembinaan perisian yang berasaskan ciri-ciri multimedia boleh dijadikan alternatif baru dalam proses pengajaran dan pembelajaran. Proses

pengajaran dan pembelajaran yang melibatkan teknologi multimedia melalui penggunaan perisian membolehkan pembelajaran berlaku mengikut kemampuan kognitif, minat dan tahap keupayaan pelajar. Pelajar juga boleh mengenal pasti

kelemahan masing-masing dan berpeluang memperbaiki prestasi mereka. Faktor kelima yang menyumbang kepada kegagalan pelajar menguasai mata pelajaran yang disebut di atas ialah kesukaran yang terdapat pada mata pelajaran. Kimia merupakan salah satu mata pelajaran yang agak sukar untuk diajar dan dipelajari (Ward dan Herron, 1980; Ben-Zvi, Eylon, dan Silberstein, 1988). Kesukaran dalam kimia adalah disebabkan oleh banyak proses kimia sukar untuk diterangkan kerana konsepnya memerlukan individu melihat pergerakan molekul, ion atau elektron (Wilson, 1999; Garnett, Garnett dan Hackling, 1995). Bidang kimia sebenarnya melibatkan tiga tahap perwakilan iaitu tahap perwakilan mikroskopik, perwakilan makroskopik dan perwakilan simbol. Tiga tahap perwakilan ini adalah berbeza tetapi berkaitan antara satu sama lain. Menurut Johnston (1993), ahli-ahli kimia berfikir mengenai proses kimia yang melibatkan tiga tahap yang berbeza iaitu tahap makroskopik yang melibatkan pemerhatian kualitatif atau penerangan yang dibuat dengan menggunakan pancaindera, tahap perwakilan simbolik yang melibatkan penggunaan simbol untuk mewakili objek yang biasanya terlalu abstrak untuk dilihat atau disentuh, dan tahap mikroskopik yang menggambarkan proses dalam sebutan atom, molekul dan ion serta interaksi antara mereka. Topik elektrokimia merupakan topik keenam dalam sukatan pelajaran kimia tingkatan empat. Elektrokimia ialah kajian tentang saling tukar antara tenaga kimia dengan tenaga elektrik (Yee, 2001). Dua sub topik yang penting dalam topik

elektrokimia ini ialah sel elektrolisis dan sel kimia. Menurut Kementerian Pendidikan Malaysia (1996), secara keseluruhannya masih ramai lagi pelajar keliru mengenai perbezaan antara sel kimia dan sel elektrolisis serta perubahan tenaga dan proses yang terlibat dalam kedua-dua sel tersebut. Ramai calon peperiksaan SPM tidak dapat menyatakan dengan tepat pada elektrod manakah proses pengoksidaan berlaku dan di mana pula proses penurunan berlaku. Malah, mereka juga salah menandakan arah aliran elektron. Manakala, menurut Kementerian Pendidikan Malaysia (2002), pelajar keliru tentang anion yang dinyahcaskan, dan mereka tidak dapat menjelaskan sebab bagi pemerhatian pada elektrod anod serta tidak mengetahui apa yang terhasil dalam proses elektrolisis. Kajian menunjukkan topik elektrokimia sukar untuk dikuasai oleh pelajar kerana mereka tidak dapat menggambarkan pergerakan elektron dan ion (Saadah, 2002) iaitu mereka sebenarnya tidak dapat membuat pemerhatian tentang apa yang berlaku pada peringkat mikroskopik dalam sesuatu tindak balas (Yochum dan Luoma, 1995). Banyak kajian menunjukkan salah faham konsep berlaku dalam mata pelajaran kimia sama ada di kalangan pelajar-pelajar sekolah mahupun pelajar-pelajar di peringkat tinggi (Abd Rashid, 1999; Saadah, 1999; Ng, 2002). Salah konsep dalam membuat tafsiran mengenai molekul berlaku walaupun dalam proses yang ringkas dan mudah seperti menggambarkan keadaan molekul apabila berlaku perubahan fizikal sesuatu bahan (Ben-Zri, Eylon dan Silberstein, 1988; Gabel, 1993). Pelbagai

gambaran dan andaian dibuat oleh pelajar mengenai konsep atom dan molekul yang terlibat dalam sesuatu fenomena dan ini mengarah kepada berlakunya salah konsep. Keadaan ini berlaku kerana mereka tidak melihat secara terus apa yang berlaku pada tahap mikroskopik (Heron, 1996). Manakala, menurut Sanger (2000), perwakilan

tahap mikroskopik biasanya menjadi masalah kepada pelajar kerana mereka tidak dapat melihat atau menyentuh atom, molekul dan ion di dalam bilik darjah. Kebanyakan pelajar juga tidak berupaya membayangkan susunan dan pergerakan molekul yang digunakan dalam menerangkan sifat sesuatu bahan yang wujud semulajadi dan simbol-simbol yang mewakili sesuatu atom, molekul dan sebatian sebagaimana dilakukan oleh seorang yang mahir atau pakar (Ben-Zri, Eylon dan Silberstein, 1986; Kozma dan Russel, 1997). Menurut Hong (1998), cabaran dan masalah yang dihadapi oleh guru-guru kimia ialah semasa cuba mempermudahkan pemindahan proses konseptualisasi dari dunia makroskopik yang dapat dilihat kepada dunia mikroskopik yang penuh dengan konsep dan andaian. Hari ini kebanyakan pelajar hanya berupaya menghafal konsep-konsep yang abstrak tanpa memahami apa yang sebenarnya berlaku dalam sesuatu proses kimia. Pelajar biasanya membina kefahaman sendiri mengenai sesuatu konsep. Walau

bagaimanapun, idea dan kefahaman mereka ini berbeza dengan pandangan ahli kimia. Fenomena ini mewujudkan salah konsep yang amat sukar untuk diperbetulkan dan ini menyukarkan proses pengajaran dan pembelajaran. Wujudnya kekangan-kekangan dalam usaha memahami dan menguasai konsep-konsep dalam kimia turut menimbulkan kebimbangan dan hilang minat di kalangan pelajar terhadap mata pelajaran tersebut.

1.3

Tujuan kajian

Kajian yang dijalankan ini bertujuan untuk membangunkan suatu perisian multimedia interaktif yang boleh digunakan sebagai bahan sokongan dalam pengajaran dan pembelajaran kimia tingkatan 4 dalam topik elektrokimia yang dikenali sebagai

Perisian Multimedia Elektrokimia (PME). Kemudian, penyelidik mendapatkan penilaian guru-guru kimia dan pakar terhadap PME yang dibangunkan. Segala

kelemahan dan cadangan yang baik diambil kira untuk menghasilkan PME yang bermutu dan berkesan sebagai bahan sokongan dalam pengajaran dan pembelajaran. Seterusnya, penyelidik juga mengkaji keberkesanan PME yang dibangunkan terhadap kumpulan sasaran. Keberkesanan PME diukur dari segi peningkatan pencapaian dan minat pelajar menggunakan PME dalam pembelajaran mereka. Sehubungan itu, seramai 60 pelajar dari sebuah sekolah mengambil bahagian dalam kajian ini. Mereka dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu kumpulan eksperimen yang mengulang kaji topik elektrokimia dengan menggunakan PME dan kumpulan kawalan yang mengulang kaji topik elektrokimia secara konvensional. Secara khusus, tujuan kajian ini dijalankan ialah untuk mengkaji: 1. 2. Kekuatan dan kelemahan PME berdasarkan penilaian guru. Keberkesanan kaedah PPBK melalui penggunaan PME terhadap peningkatan pencapaian pelajar dalam topik elektrokimia. 3. 4. Minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik. Perhubungan antara min skor pencapaian pelajar dengan minat mereka menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia.

1.4

Persoalan kajian

Selaras dengan objektif-objektif di atas, kajian ini akan menjawab soalan-soalan berikut: 1. Apakah kekuatan dan kelemahan PME berdasarkan penilaian oleh guru?

10

2.

Adakah pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME memperolehi min skor pencapaian yang lebih tinggi berbanding dengan pelajar yang mengulang kaji pelajaran secara konvensional?

3.

Adakah pelajar kumpulan eksperimen minat menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia?

4.

Adakah terdapat perhubungan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen?

1.5

Hipotesis kajian

Hipotesis menurut Mohd. Majid (2000), merupakan saranan sementara bagi menjelaskan fenomena yang dikaji atau andaian sementara sebagai penyelesaian masalah. Berdasarkan persoalan yang ditimbulkan dalam kajian, lima hipotesis telah dikemukakan untuk diuji iaitu: H11: Terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pra antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. H12: Terdapat perbezaan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pra dengan min skor pencapaian ujian pasca di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen. H13: Terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. H14: Terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan dalam kumpulan eksperimen.

11

H15:

Terdapat perhubungan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen.

Hipotesis nol kajian adalah seperti berikut: Ho1: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pra antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. Ho2: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pra dengan min skor pencapaian ujian pasca di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen. Ho3: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. Ho4: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan dalam kumpulan eksperimen. Ho5: Tidak terdapat perhubungan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen.

1.6

Kesignifikanan kajian

Pembinaan dan penggunaaan PME diharapkan mampu dan berupaya memudahkan pembelajaran dalam topik elektrokimia dengan membantu pelajar membina konsep yang betul, meningkatkan strategi metakognitif, dan menguasai konsep-konsep pada aras makroskopik, mikroskopik dan simbolik. Secara tidak langsung penggunaan

12

PME diharap dapat meningkatkan keberkesanan pembelajaran dan minat terhadap mata pelajaran kimia itu sendiri serta mendedahkan pelajar kepada penggunaan teknologi multimedia. Pendekatan kefahaman konsep dalam PME yang dibangunkan ini agak berbeza dan jarang digunakan dalam kebanyakan perisian pendidikan yang ada di negara ini. Pembinaan PME serta kajian tentang keberkesanannya dalam

meningkatkan pencapaian pelajar diharap akan menjadi pemangkin kepada penghasilan perisian multimedia interaktif yang lebih memfokuskan kepada keperluan pelajar untuk menguasai konsep, dan bukan hanya bertumpu kepada pemindahan buku teks dari bentuk bercetak ke bentuk multimedia interaktif sahaja. Penyelidik juga mengharapkan agar kajian ini memberi kesedaran dan galakan kepada guru untuk melibatkan diri dalam perkembangan teknologi multimedia, khususnya dalam reka bentuk pengajaran menghasilkan perisian multimedia interaktif. Sehubungan itu, hasil kajian ini diharap akan menyumbang kepada penggunaan perisian multimedia interaktif secara meluas di sekolah-sekolah untuk meningkatkan keberkesanan pengajaran dan pembelajaran bagi topik elektrokimia khususnya, dan topik-topik kimia peringkat menengah atas yang lain amnya.

1.7

Kerangka konsep kajian

Kajian ini berfokuskan kepada pembinaan perisian multimedia interaktif dalam topik elektrokimia berdasarkan pendekatan PPBK. Dalam proses pembinaan perisian ini, teori pembelajaran behaviorisme, kognitif dan konstruktivisme, serta model reka bentuk pengajaran Allessi dan Trollip (2001) dijadikan landasan dan panduan. Penekanan dalam pembelajaran menggunakan perisian ini ialah kepada aktiviti

13

visualisasi terhadap grafik animasi yang membantu pelajar memahami proses kimia yang berlaku pada peringkat mikroskopik dalam topik elektrokimia. Justeru itu,

kajian ini juga mengkaji minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia dan keberkesanannya terhadap pencapaian. Seterusnya, hubungan antara minat menggunakan PME dengan pencapaian pelajar ditentukan. Dalam

membina kerangka konsep kajian ini, beberapa andaian telah dibuat: i) Pelajar mempunyai pengetahuan sedia ada mengenai konsep kimia, seperti konsep atom, ion, molekul dan boleh menggambarkannya untuk proses ingat kembali, seterusnya membentuk pengetahuan baru melalui aktiviti interaktif dalam PME. ii) Ulang kaji menggunakan PME melibatkan pelajar belajar dengan aktif, di mana pelajar boleh meneroka, mengakses dan berinteraksi dengan PME. Lebih kerap pelajar menggunakan PME sebagai alat bantuan pembelajaran dan bantuan guru sebagai fasilitator, lebih mendalam kefahaman terhadap teori dan konsep dalam elektrokimia mereka. Rajah 1.1 di bawah menunjukkan kerangka konsep dalam kajian ini.

Pengajaran & Pembelajaran Berbantu Komputer (PPBK)

Minat menggunakan PME Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) Hasilan Pencapaian dalam topik elektrokimia
Hubungan antara minat menggunakan PME dengan pencapaian dalam topik

Rajah 1.1 Kerangka konsep kajian

14

1.8 a)

Definisi istilah Perisian kursus Perisian kursus adalah hasil daripada bahan pengajaran yang telah diprogramkan dan disimpan dalam media storan seperti disket, pita, katrij, cakera keras atau CD-ROM (Norhashim, Mazenah, dan Rose Alinda, 1996).

b)

Multimedia Jamalludin dan Zaidatun (2003) menyatakan, multimedia yang diterima oleh masyarakat umum masa kini didefinisikan sebagai proses komunikasi interaktif berasaskan penggunaan teknologi komputer yang merangkumi penggunaan media, audio visual seperti teks, grafik, audio, video dan animasi.

c)

Elektrokimia Elektrokimia ialah satu topik yang terkandung dalam mata pelajaran kimia. Ia adalah topik yang keenam dalam sukatan pelajaran kimia tingkatan 4. Menurut Loh dan Tan (2002), elektrokimia ialah kajian perubahan antara tenaga kimia dan tenaga elektrik. Perubahan tenaga dalam elektrokimia terdiri daripada: i) perubahan daripada tenaga elektrik kepada tenaga kimia (dalam proses elektrolisis). ii) perubahan daripada tenaga kimia kepada tenaga elektrik (dalam sel kimia)

15

d)

Perisian Multimedia Elektrokimia Perisian Multimedia Elektrokimia dalam kajian ini merujuk kepada bahan pembelajaran dalam bentuk CD-ROM yang telah dibangunkan oleh penyelidik. Pelajar diberi peluang membuat penerokaan kendiri dan

berinteraksi secara aktif dengan bahan pembelajaran. Guru sekadar bertindak sebagai pemudahcara dengan memberi bantuan paling minimum ketika diminta oleh pelajar.

e)

Pengajaran Proses pengajaran melibatkan aktiviti-aktiviti seperti penghuraian,

demonstrasi, penggunaan alat bantu mengajar, bersoal jawab dan sebagainya. Secara umum, proses pengajaran dalam pendidikan melibatkan tiga komponen penting iaitu perancangan, penyampaian dan penilaian (Mok, 1993). Dalam kajian ini, pengajaran merupakan aktiviti atau proses yang diaplikasikan dalam pembangunan dan reka bentuk PME bertujuan untuk memperoleh pengetahuan dan kefahaman dalam topik elektrokimia.

f)

Pembelajaran Pembelajaran ialah proses pemerolehan maklumat dan pengetahuan, penguasaan kemahiran dan tabiat serta pembentukan sikap dan kepercayaan (Zarina, 2004). Menurut Kamus Dewan (Kementerian Pendidikan Malaysia, 1989) pembelajaran ditakrifkan sebagai belajar untuk memperolehi ilmu pengetahuan dan menjalani latihan. Dalam kajian ini pembelajaran berlaku menggunakan PME. Pelbagai pendekatan dan strategi digunakan oleh PME

16

supaya pelajar dapat belajar dan menguasai isi pelajaran dan mencapai objektif yang ditentukan dalam topik elektrokimia.

1.9

Batasan kajian

Beberapa batasan kajian diambil kira semasa menginterpretasi hasil kajian ini. Antaranya, kajian ini terbatas kepada kualiti PME yang dibina oleh penyelidik sebagai bahan sokongan dalam pengajaran dan pembelajaran dan khususnya sebagai alat ulang kaji dalam kajian untuk kumpulan rawatan. Kajian ini hanya dijalankan kepada

pelajar yang mengambil mata pelajaran kimia di sebuah sekolah menengah di negeri Perak. Oleh yang demikian, keputusan kajian yang diperoleh tidak boleh digeneralisasi kepada semua pelajar sekolah menengah terutamanya kepada pelajar sekolah luar bandar. Kajian ini dijalankan di sekolah menengah yang mempunyai kemudahan makmal komputer dan ianya terbatas kepada kemudahan perkakasan dan keupayaan makmal komputer di sekolah yang dikaji. Oleh itu, hasil kajian mungkin tidak boleh diaplikasikan kepada sekolah yang tidak mempunyai makmal komputer. Oleh sebab kemudahan komputer di sekolah terhad dan sampel yang diguna melibatkan pelajar yang berlainan kelas, maka pengajaran dijalankan dalam bentuk ulang kaji pada sesi petang. Pelajar-pelajar didedahkan kepada PPBK dengan menggunakan PME sebagai bahan ulang kaji selama empat hari berturut-turut. Keputusan kajian mungkin lebih tepat sekiranya penggunaan PME digunakan sebagai satu bahan sokongan dan pengukuhan yang membantu sepanjang proses pengajaran guru dan pembelajaran pelajar dalam topik. Kajian ini juga seharusnya dilanjutkan lebih lama agar pelajar

17

dapat menguasai kandungan yang dipelajari mengikut keupayaan dan tahap masingmasing. PME ini hanya tertumpu pada satu topik iaitu topik elektrokimia sahaja. Hasil kajian tidak boleh digeneralisasikan untuk semua topik kimia yang lain.

BAB 2

KAJIAN LITERATUR

Bab ini akan membincangkan kajian-kajian yang berkaitan dengan Pengajaran dan Pembelajaran Berbantu Komputer (PPBK), kesukaran dalam kimia dan topik elektrokimia, multimedia dalam pengajaran dan pembelajaran kimia, keperluan untuk pembangunan perisian multimedia yang meliputi teori-teori pembelajaran dan teori serta model-model reka bentuk pengajaran.

2.1

Pengajaran dan Pembelajaran Berbantu Komputer (PPBK)

Apakah yang dimaksudkan dengan PPBK? Menurut Rao, Rao, Zoraini Wati dan Wan Fauzy (1991), PBBK adalah satu pendekatan yang menggunakan komputer untuk menyampaikan seluruh atau sebahagian dari isi kandungan mata pelajaran. Pada hari ini, ia merupakan pendekatan pengajaran dan pembelajaran berasaskan teknologi multimedia untuk membantu memudahkan pelajar belajar, sambil guru memainkan peranan sebagai pengurus atau fasilitator (Yusup, 1999). Jamalludin dan Zaidatun (2003) menyatakan, multimedia yang diterima oleh masyarakat umum masa kini

19

didefinisikan sebagai proses komunikasi interaktif berasaskan penggunaan teknologi komputer yang merangkumi penggunaan media, audio visual seperti teks, grafik, audio, video dan animasi. Hari ini, PPBK kian dominan dalam dunia pendidikan dan digunakan secara meluas untuk membantu proses pendidikan (Jonassen, 1996). Peningkatan penggunaan PPBK ada kaitan dengan berbagai sebab. Antara yang paling menonjol ialah kerana adanya pelbagai faktor yang menjadi kekangan yang menghalang dan melambatkan kesan hasil pembelajaran (Alias, 1989). Antara faktor yang sering diperkatakan ialah bilangan pelajar yang terlalu ramai dalam kelas yang menyebabkan pengajaran dan bimbingan tidak dapat meliputi keseluruhan kelas. Menurut Zoraini Wati (1993), dalam kelas yang sedemikian, guru biasanya hanya mengambil kira kebanyakan pelajar yang sederhana sahaja. Faktor lain pula ialah setiap pelajar

merupakan individu yang unik yang mempunyai latar belakang dan keupayaan yang berbeza. Justeru, masa yang diperlukan untuk menguasai sesuatu topik pelajaran atau kemahiran juga berbeza (Norhashim, Mazenah, dan Rose Alinda, 1996). PPBK berpotensi meminimumkan sebahagian dari halangan-halangan tersebut. Menurut Zoraini Wati (1993), PPBK amat sesuai digunakan untuk membantu mengatasi masalah pembelajaran golongan pelajar yang lemah dan memberi pengayaan kepada pelajar yang berminat. PPBK menyediakan bahan sokongan dalam bentuk pengajaran individu yang membolehkan pelajar belajar pada kadar berbeza, mampu menentukan arah pembelajaran kendiri dan belajar mengikut kemampuan sendiri (Zakaria dan Aida Suraya, 2001). Pelajar juga boleh belajar berulang kali sesuatu konsep atau fakta yang sukar sehinggalah mereka dapat menguasainya tanpa melibatkan penerangan semula dari guru. Faridah (1999) menyatakan, dengan menggunakan komputer secara interaktif, seseorang pelajar dapat mengawal operasi

20

program perisian dengan memilih bahagian yang ingin dilihat, dipelajari dan mengulangi bahagian yang tidak difahami. Secara tidak langsung kaedah ini membolehkan pelajar mengawal kadar pembelajaran dan juga memberi keselesaan kepada mereka untuk terus belajar mengikut kemampuannya. Kaedah PPBK yang menggunakan perisian multimedia interaktif mempunyai banyak keistimewaan. Antaranya, PPBK membenarkan pelajar mengakses

pembelajaran mereka secara aktif. Menurut Mohamed Amin dan Azmi (1999) konsep interaktif multimedia memberikan kebebasan sepenuhnya kepada pengguna komputer memilih maklumat yang dikehendaki dan untuk berpindah dari satu media ke media yang lain, dan pada masa yang sama ia membolehkannya menjadi bahan pembelajaran akses kendiri yang efektif dan menarik. Mohd Shaiedi dan Nor Aishah (1999) pula mengatakan, interaksi antara pelajar dengan guru serta penyertaan aktif pelajar dalam aktiviti pembelajarannya merupakan salah satu faktor yang menentukan proses pembelajaran berlaku dengan berkesan dan menyeronokkan. Pembelajaran yang aktif dan berterusan membolehkan pelajar menggunakan sepenuhnya potensi yang ada dalam diri mereka berbanding pembelajaran berlaku dalam suasana pasif dan ini dapat meningkatkan pengetahuan sehingga 90 peratus (Norhashim, Mazenah, dan Rose Alinda, 1996). Selain itu, motivasi pelajar serta kualiti pengajaran dan pembelajaran di dalam kelas juga boleh ditingkatkan. Kajian yang dilakukan oleh Hasimah dan Rafie (1994) mengenai Pembelajaran Berbantukan Komputer menggunakan multimedia interaktif untuk literasi komputer mendapati 90 peratus pelajar yang disoal selidik mengakui bahawa pengajaran ini dapat meningkatkan motivasi belajar dan kualiti pengajaran dan pembelajaran dalam bilik darjah. Menurut Faridah (1999), komputer boleh

digunakan untuk memotivasikan pelajar yang bermasalah dalam pembelajaran serta

21

menarik minat mereka. Multimedia berasaskan komputer boleh menjadikan proses pendidikan suatu pengalaman yang menyeronokkan dan menarik di samping membantu pelajar memahami sesuatu konsep dengan cepat dan mudah (Jamalludin dan Zaidatun, 2003). Menerusi perisian yang baik serta berkualiti, PPBK berupaya menyediakan bahan pembelajaran yang peka dan sensitif kepada keperluan pelajar. Secara tak langsung ini dapat meningkatkan keyakinan diri serta menghapuskan rasa malu dalam diri pelajar tersebut. Penggunaan multimedia dalam pendidikan mempunyai

kelebihan, kebaikan serta keistimewaan tersendiri, dan seterusnya dapat meningkat prestasi pencapaian pelajar melalui; i) ii) iii) iv) v) vi) komunikasi maklumat yang sistematik dan efektif. format yang interaktif dan merangsang. pengekalan informasi yang berkekalan. memudah dan mempercepatkan pengajaran dan pembelajaran. membolehkan pelajar belajar mengikut keperluan dan kesesuaian sendiri. menggalakkan pembelajaran kendiri.

vii) memenuhi stail pembelajaran. viii) meningkatkan minat, tumpuan dan motivasi pelajar. ix) memberi peluang maklum balas dengan kerap. (Matter dan Boss, 1993; Jamalludin dan Zaidatun, 2003) Kesimpulannya, terdapat banyak kelebihan dan keistimewaan menggunakan PPBK dalam pendidikan. Ia memberi satu dimensi baru dalam dunia pendidikan, menarik dan menyeronokkan kerana ianya menggunakan gabungan grafik, animasi, bunyi dan video, serta memberangsangkan dan tidak menjemukan (Baharuddin, Rio Sumarni, dan Manimegalai, 2002). Penggunaan PPBK secara tidak langsung

22

membentuk kreativiti pelajar, memberi pengalaman yang realistik, dan memberi peluang kepada para guru untuk meningkatkan keberkesanan dan mutu pengajaran mereka melalui teknologi yang canggih yang ada pada hari ini.

2.2

Kesukaran kimia

Kimia adalah satu disiplin dalam sains yang mengkaji jirim secara makroskopik dan mikroskopik, interaksi antara bahan dan penghasilan serta penggunaan bahan (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2003). Johnstone (1997) membahagikan kimia moden kepada tiga komposen asas iaitu; i) kimia makro yang dikesan oleh pancaindera, boleh dirasa dan boleh dilihat. ii) iii) sub kimia mikro bagi molekul, atomik dan kinetik. perwakilan kimia berbentuk simbol, persamaan, stoikiometri dan matematik. Ahli kimia profesional dan guru kimia beroperasi dalam segitiga yang diwakili oleh rajah 2.1 di bawah dengan campuran mod makro, sub-mikro, dan perwakilan.

23

1. KIMIA MAKRO (Boleh dirasa)

2. SUB- KIMIA MIKRO (Partikel, atom dan molekul)

3. PERWAKILAN KIMIA (Simbol, Persamaan stoikiometri dan matematik)

Rajah 2.1 Tiga puncak segitiga kimia (Sumber: Wilson, 1999; m.s.2)

Kebanyakan pelajar menggemari mata pelajaran kimia ketika mereka mula diperkenalkan kepada mata pelajaran ini. Kepada mereka, pembelajaran kimia sinonim dengan pengendalian bahan kimia dan radas di makmal. Penggunaan

penunu bunsen dan aktiviti mengendalikan bahan-bahan kimia yang merbahaya menarik minat mereka. Walau bagaimanapun, keghairahan pelajar mempelajari kimia mula pudar apabila mereka perlu memahami konsep-konsep yang abstrak dan tidak dapat ditanggapi melalui aktiviti di dalam makmal. Huraian Sukatan Pelajaran Kimia Tingkatan Lima ada menyebut bahawa pembelajaran kimia dirancang untuk membolehkan pelajar memahami bidang kimia dengan lebih mendalam daripada aspek teori, konsep serta aplikasinya dalam kehidupan harian (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2003). Walaupun pelbagai eksperimen dijalankan dalam

makmal bertujuan untuk membolehkan pelajar memahami proses kimia yang berlaku, malangnya hanya proses-proses yang tertentu sahaja yang dipilih, seperti yang melibatkan perubahan warna, pemendakan atau pembebasan haba; walhal kebanyakan

24

tindak balas kimia dalam dunia realiti berlaku pada kadar yang terlalu cepat atau perlahan, atau hasil tindak balas tersebar jauh, tidak berwarna, tidak berbau, yang menyebabkannya sukar untuk dikesan (Kozma dan Russell, 1997). Sebahagian besar ilmu kimia merangkumi tahap molekul, iaitu peringkat mikro yang tidak boleh ditanggapi langsung oleh deria. Banyak konsep kimia

melibatkan objek-objek yang tidak dapat dilihat menggunakan mata kasar, tidak dapat dirasai atau pun disentuh seperti ion, atom dan molekul. Batasan inilah yang

menyebabkan mata pelajaran kimia sukar (Ward dan Herron, 1980; Garnett, Garnett dan Hackling, 1995). Hasil kajian yang dijalankan oleh Hesse dan Anderson (1992) ke atas pelajar-pelajar kimia di sebuah sekolah tinggi mendapati mereka mengalami kesukaran untuk menjelaskan konsep binaan atom dan molekul. Kesukaran ini

menyebabkan mereka gagal menerangkan perubahan yang berlaku dalam suatu tindak balas kimia dan dalam memahami kehilangan bahan tindak balas ataupun penghasilan sesuatu bahan tindak balas. Konsep-konsep kimia pada tahap mikro ini perlu dikuasai oleh pelajar sebelum mereka berupaya memahami konsep dalam tindak balas kimia pada tahap makro. Griffith dan Preston (1992) menyatakan semua guru kimia bersetuju bahawa memahami konsep atom dan molekul adalah asas dalam pembelajaran kimia kerana kefahaman ini penting dalam pembelajaran mengenai konsep dalam ikatan kimia, tindak balas kimia, ion dan keadaan jirim. Bahasa yang digunakan dalam kimia juga merupakan faktor yang menambah kesukaran pelajar mempelajari mata pelajaran ini. Johnstone (1984) menyebut

kesukaran dalam memahami konsep kimia turut dibantu oleh faktor penggunaan bahasa yang khusus, penglibatan matematik secara semula jadi, dan jumlah bahan yang banyak perlu dipelajari.

25

Selain kesukaran yang terdapat pada mata pelajaran kimia itu sendiri, kesukaran mempelajari kimia turut berpunca dari pengajaran guru. Menurut Garnett, Garnett dan Hackling (1995) antara sebab kenapa pelajar sukar memahami konsep dalam kimia ialah kerana cara ahli-ahli kimia dan guru-guru kimia menerangkan kaitan antara tahap-tahap makroskopik, sub mikroskopik dan perwakilan simbolik bahan kimia dan proses-proses yang terlibat. Kelemahan pelajar turut membantu menambah sukarnya kimia untuk dikuasai. Pelajar gagal melihat kaitan kimia dengan kehidupan seharian mereka yang mempengaruhi keupayaan mereka memahami mata pelajaran kimia (Wilson, 1999).

2.2.1

Kesukaran topik elektrokimia

Elektrokimia merupakan topik yang keenam dalam mata pelajaran kimia tingkatan empat. Elektrokimia ialah cabang kimia yang berkaitan dengan perubahan kimia yang dihasilkan oleh arus elektrik, iaitu perubahan yang berlaku semasa proses elektrolisis dan penghasilan arus elektrik dari tenaga yang diperolehi daripada tindak balas kimia, yakni proses yang berlaku dalam sel kimia (Yee, 2001). Secara tidak langsung topik ini melibatkan perkaitan antara pengetahuan kimia dan elektrik (Saadah, 2002). Kesukaran dalam topik elektrokimia timbul sekiranya pelajar masih tidak menguasai konsep-konsep asas dalam ilmu kimia yang telah diajar sebelum ini, iaitu mengenai atom, molekul dan ion. Menurut Yochum dan Luoma (1995) pelajarpelajar ini tidak berupaya menggambarkan apa yang berlaku pada tahap mikroskopik dalam tindak balas elektrokimia. Pembelajaran konsep-konsep dalam topik elektrokimia melibatkan aplikasi penguasaan konsep dalam topik-topik sebelum ini iaitu jirim, struktur atom, serta

26

ikatan kimia. Penguasaan konsep dalam topik seterusnya iaitu, pengoksidaan dan penurunan memerlukan pelajar memahami konsep-konsep dalam topik elektrokimia. Konsep-konsep kimia dalam satu topik berkait rapat dengan konsep-konsep kimia dalam topik lain. Ketidakupayaan pelajar memahami konsep-konsep asas dalam

kimia mendorong mereka menghafal konsep-konsep yang dipelajari tanpa memahaminya. kalangan pelajar. Dawson (1993) dalam kajiannya yang bertajuk Chemistry in Concept menyatakan bahawa salah konsep yang berlaku adalah disebabkan oleh masalah di mana pelajar-pelajar tidak pernah mempelajari atau memahami topik-topik berkaitan sebelum sesuatu topik yang baru diajar kepada mereka dan ini akan menyebabkan: i) terdapat ruang pengetahuan yang terpisah di antara satu pengetahuan dengan pengetahuan lain. ii) iii) timbulnya masalah kekeliruan di kalangan pelajar. masalah tersilap dalam memahami konsep. Ini boleh mengarah kepada pembentukan konsep yang salah di

Konsep awal dalam pembelajaran elektrokimia ialah memahami kekonduksian elektrik oleh elektrolit yang disebabkan oleh kehadiran ion-ion bebas bergerak, manakala kekonduksian elektrik yang berlaku dalam wayar pula adalah disebabkan oleh aliran elektron di sepanjang wayar tersebut. Malangnya, banyak kajian menunjukkan pelajar keliru mengenai fenomena ini. Hasil kajian Garnett dan

Treagust (1992b) mendapati 40 peratus pelajar yang ditemu bual keliru tentang sifat pengaliran elektrik dalam konduktor dan 56 peratus pelajar tidak memahami dengan baik pengaliran elektrik dalam elektrolit. Kajian oleh Ogude dan Bradley (1994) ke atas pelajar pra kolej tentang kekonduksian dalam sel elektrolisis mendapati mereka juga keliru mengenai pergerakan ion dan elektron serta tidak dapat membuat perkaitan

27

antaranya. Mereka menyatakan elektron mengalir melalui wayar dan juga melalui larutan dan proses inilah menyebabkan mentol menyala. Selain menguasai konsep yang membezakan atom, ion, dan molekul, pelajar juga perlu jelas mengenai pembentukan ion positif (kation) yang dihasilkan dari pembebasan elektron oleh unsur-unsur logam dan pembentukan ion negatif (anion) yang disebabkan penerimaan elektron oleh unsur-unsur bukan logam. Apabila pelajar sudah jelas mengenai perkara ini, mereka perlu memahami konsep yang sebaliknya iaitu ion positif menerima elektron untuk menjadi atom dan ion negatif pula

membebaskan elektron untuk menjadi atom. Fenomena pembentukan ion daripada atom dan pembentukan atom daripada ion ini seterusnya dapat diwakilkan oleh simbol-simbol atau formula bahan-bahan dalam persamaan setengah yang terlibat. Kegagalan pelajar memahami bagaimana atom bertukar menjadi ion dan sebaliknya menyebabkan kebanyakan mereka tidak memahami proses yang berlaku dalam sel kimia (Saadah, 1999). Sanger dan

Greenbowe (1997) turut mengesahkan bahawa topik elektrokimia adalah sukar dan kesukaran ini adalah disebabkan kerumitan dalam topik yang memerlukan pelajar mengaitkan persamaan kimia dengan simbol-simbol keperluan mengaitkan jirim secara makroskopik dan mikroskopik. Kekeliruan dalam topik ini juga melibatkan fungsi-fungsi asas komponenkomponen dalam sel elektrokimia, termasuklah yang paling ketara ialah elektrod anod dan katod, serta fungsi titian garam dalam sel kimia. Kekeliruan ini menyebabkan mereka tidak memahami apa yang sebenarnya berlaku dalam sel. Menurut Wilson, (1999), pelajar mengalami kekeliruan mengenai pergerakan kation (ion yang bercas positif) dan anion (ion yang bercas negatif) dalam elektrolit, yang disebabkan oleh

28

istilah yang digunakan dalam membezakan antara elektrod positif iaitu anod dan elektrod negatif iaitu katod. Garnett dan Treagust (1992b) dalam satu kajian ke atas pelajar-pelajar jurusan kimia di sebuah sekolah tinggi di Australia mendapati pelajar sukar memahami konsep elektrokimia dan berlaku miskonsepsi berkaitan anod dan katod dalam sel elektrolisis. Mereka menganggap anod bercas negatif dan ion positif akan menuju ke arahnya. Sebaliknya pelajar-pelajar yang menganggap anod sebagai bercas positif tidak dapat menerangkan sebab elektron bergerak menjauhinya. Garnett, Garnett dan Hackling (1995) mendapati terdapat kelaziman melabel anod negatif dan katod positif berdasarkan kepercayaan bahawa terdapat elektron yang berlebihan di anod yang menyebabkan elekton mengalir ke katod yang kekurangan elektron. Walau bagaimanapun, pelajar yang percaya anod mempunyai cas negatif tidak berupaya menerangkan kenapa ion negatif dalam elektrolit bergerak ke arah anod yang negatif. Sebaliknya, sebahagian pelajar percaya anod mempunyai cas positif kerana elektronnya telah berpindah ke katod. Malangnya, semua pelajar berkenaan tidak dapat menerangkan kenapa arus mula mengalir. Mereka percaya arus yang dihasilkan dalam sel elektrokimia adalah disebabkan oleh ketidakseimbangan cas pada elektrod. Antara punca yang menyebabkan pelajar keliru tentang cas-cas yang mewakili elektrod dalam sel elektrolisis dan sel kimia ialah perbezaan cas bagi anod dan katod dalam sel yang berlainan. Anod dalam sel elektrolisis ialah elektrod yang bercas positif dan katod pula ialah elektrod yang bercas negatif. Sebaliknya dalam sel kimia, anod adalah elektrod yang bercas negatif dan katod ialah elektrod yang bercas positif. Untuk mengatasi kekeliruan ini, pelajar perlu di perkenalkan dengan istilah anod sebagai elektrod di mana proses pengoksidaan berlaku dan katod pula adalah elektrod di mana proses penurunan berlaku. Justeru, kemahiran menguasai proses

29

pengoksidaan dan penurunan adalah perlu dan sebagai prasyarat dalam menguasai topik elektrokimia (Garnett dan Treagust, 1992a). Kesukaran sebenar yang dihadapi oleh pelajar ialah untuk memahami apa yang sebenarnya berlaku semasa proses elektrolisis. Kajian oleh Garnett dan Treagust (1992b) mendapati kurang 20 peratus pelajar tidak dapat mengenal pasti hasil elektrolisis larutan akueus nikel bromida dengan menggunakan elektrod lengai dan hanya 25 peratus pelajar yang berjaya menentukan arah pengaliran elektron dalam sel tersebut. Pengajaran yang berkesan memberikan kefahaman konsep yang tekal dan pelajar dapat mengaplikasikan konsep tersebut dalam pembelajaran yang lain yang berkaitan. Justeru dalam memperkenalkan komponen-komponen dalam sel kimia dan sel elektrolisis, pelajar mestilah dapat membanding beza setiap komponen dan fungsi masing-masing. Bahkan sangat penting bagi mereka memahami bagaimana setiap komponen tersebut beroperasi. Ini termasuklah kepentingan titian garam dalam sel kimia. Kebanyakan pelajar masih mempunyai tanggapan yang salah mengenai fungsi dan keperluan titian garam dalam sel kimia. Kajian oleh oleh Garnett, Garnett dan Hackling (1995) menyatakan kebanyakan pelajar tidak jelas fungsi titian garam, dan mereka mengaitkan penggunaannya dengan aliran elektron dalam elektrolit. Ada pelajar yang percaya titian garam membekalkan elektron yang diperlukan untuk melengkapkan litar. Pelajar lain pula percaya titian garam membantu pengaliran elektron dengan menarik mereka ke sel setengah yang lagi satu. Kajian oleh Ng (2002) mengenai kerangka alternatif tentang sel kimia di kalangan pelajar program Sains (Kimia) UPSI mendapati masih terdapat sebilangan kecil pelajar menganggap ada pengaliran elektron keluar masuk melalui titian garam dan juga melalui elektrolit. Sebahagian mereka juga tidak memahami fungsi titian

30

garam dalam sel kimia apabila menyatakan arah pergerakan anion dan kation yang salah. Salah konsep yang dialami oleh pelajar jelas menunjukkan bahawa penerangan mengenai fungsi titian garam dan bagaimana proses di dalamnya berlaku perlu diterangkan dengan berhati-hati supaya peranannya tidak disalah interpretasi. Banyak kajian yang dijalankan menunjukkan pelajar-pelajar mengalami kekeliruan dalam memahami konsep yang berlaku dalam proses yang terlibat dalam sel elektrolisis dan sel kimia. Secara umumnya, kajian-kajian yang telah dijalankan (Garnett dan Treagust, 1992b; Garnett, Garnett dan Treagust 1992; Garnett dan Hackling; 1995; Sanger dan Greenbowe, 1997; Saadah, 1999; Ng, 2002) mendapati konsep-konsep berikut merupakan konsep-konsep yang sukar dan kerap berlaku salah konsep tentang sel elektrolisis dan sel elektrokimia: i) mengenal pasti elektrod anod dan katod dalam sel elektrokimia dan sel elektrolisis ii) iii) iv) v) memahami cas pada anod dan katod memahami keperluan untuk membina persamaan sel setengah memahami pengaliran arus dalam sel elektrokimia dan sel elektrolisis meramalkan hasil pada anod dan katod dalam proses elektrolisis

2.3

Multimedia dalam pengajaran dan pembelajaran kimia

Salah satu kelebihan perisian multimedia ialah, ia mengaplikasikan persembahan visual dalam bentuk paparan grafik statik dan grafik animasi (Rieber, 1994). Grafik membawa maksud maklumat atau informasi yang disampaikan kepada seseorang pengguna sama ada dalam bentuk tulisan, lukisan, lakaran atau gambar dalam bentuk 2D atau 3D (Jamalludin, Baharuddin, dan Zaidatun, 2003). Menurut Rieber (1990),

31

grafik statik menyediakan ilustrasi statik tentang isi kandungan pembelajaran dan ia boleh memudahkan kefahaman terhadap hubungan ruang dan struktur sesuatu objek berbanding penerangan yang diberikan dalam bentuk teks yang abstrak. Animasi pula digunakan untuk memberi gambaran pergerakan bagi sesuatu objek. Ia membolehkan sesuatu objek yang pegun atau statik dapat bergerak dan kelihatan seolah-olah hidup. Menurut Rozinah (2000), animasi mensimulasikan

tingkah laku keadaan sebenar, menarik perhatian isi kandungan pada skrin dan memberi maklum balas kepada impak visual. Ia menghidupkan objek pegun dan menyampaikan persembahan secara dinamik serta dapat menyampaikan konsep atau maklumat lanjut daripada grafik statik. Grafik dan animasi membolehkan sesuatu

konsep yang abstrak digambarkan (Williamson dan Abraham, 1995) dan secara tak langsung ia juga membantu pelajar membina hubungan di antara sesuatu yang abstrak dengan yang konkrit (Mayer dan Anderson 1992). Namun begitu, dari kajian-kajian berhubung keberkesanan animasi dalam pembelajaran, dapatan yang diperolehi adalah tidak konsisten, sehubungan itu Rieber (1992) mencadangkan tiga reka bentuk animasi visual dalam pengajaran iaitu; i) animasi sepatutnya digabungkan hanya apabila ciri-cirinya sesuai dengan beban pembelajaran. ii) pelajar baru dalam sesuatu bidang isi kandungan mungkin tidak tahu bagaimana menangani isyarat yang relevan atau perincian yang boleh didapati dari animasi. iii) sumbangan terbesar animasi kepada pembelajaran berasaskan komputer adalah bersandarkan kepada aplikasi grafik interaktif.

32

Dalam pembelajaran kimia, grafik juga memberikan maksud penggunaan visual untuk menerangkan sesuatu proses, ciri-ciri, bentuk, dan konsep yang tidak dapat atau sukar diterangkan oleh teks. Visual digunakan dalam pengajaran dan pembelajaran kimia sama ada secara tradisional atau menggunakan multimedia. Namun demikian, penggunaan visual bagi menghasilkan pembelajaran bermakna mestilah mempertimbangkan aspek pelajar, tahap realistik visual, kaedah dan teknik persembahan visual. Aspek pelajar terdiri daripada persepsi pelajar dan ciri-ciri pelajar. Persepsi pelajar melibatkan dua punca maklumat iaitu maklumat daripada pancaindera dan pengetahuan yang terkumpul dalam ingatan pelajar (Boyle, 1997). Seterusnya (Boyle, 1997) mencadangkan reka bentuk persembahan multimedia mengambil kira faktor persepsi pelajar dengan memastikan aliran persembahan multimedia dalam keadaan bersepadu, harmoni dan seimbang. Kenyataan ini selari dengan cadangan Dwyer (1978), yang menegaskan bahawa penggunaan visual perlu mempertimbangkan perkara-perkara berikut: i) Perbezaan jenis visualisasi yang digunakan bagi memudahkan pencapaian pelajar bagi objektif-objektif pendidikan yang berbeza ii) iii) iv) Perbezaan individu pelajar Perbezaan teknik menarik perhatian dan jenis kiu yang digunakan. Jenis persembahan yang digunakan bagi menyampaikan maklumat kepada pelajar. Oleh itu penggunaan persembahan visual dalam pembelajaran kimia khususnya dalam topik elektrokimia hendaklah mampu menambah daya tarikan kepada sesuatu persembahan, memberikan pengajaran lebih berkesan, dapat mempercepatkan penyampaian sesuatu maklumat, dapat memberi gambaran yang

33

jelas, tepat dan konsisten. Aspek-aspek ini sebenarnya perlu mengambil kira tahap realistik visual yang digunakan. Dwyer (1994), telah menegaskan bahawa keberkesanan pembelajaran visual bergantung kepada jumlah realistik yang terkandung dalam sesuatu visual dan kaedah penyampaian yang digunakan. Multimedia dapat menyumbang kepada persekitaran pembelajaran yang membolehkan contoh sebenar dipersembahkan dan ini dapat memberikan kerangka konsep yang penting dalam pembelajaran. Ini juga memungkinkan persekitaran pembelajaran secara penemuan, koperatif, kaloboratif, konstruktivis dan mampu bertindak sebagai suatu alat kognitif untuk mencetuskan proses pembelajaran, pemikiran kritis dan kreatif, penyelesaian masalah dan pembelajaran individu (Rio Sumarni, 1999). Justeru, pembelajaran menggunakan teknologi berfokuskan visual bertindak sebagai perwakilan dalam mempelajari kimia yang penuh dengan konsepkonsep abstrak dan tidak dapat dilihat dengan mata kasar ini merupakan kaedah yang berkesan dan tepat. Ilustrasi visual boleh digunakan untuk menyampaikan maklumat bagi kebanyakan bidang pelajaran, memadatkan maklumat dan mengilustrasikan bahagianbahagian penting bagi persembahan pengajaran (Dwyer, 1994). Penggunaan alat teknologi yang bertindak sebagai model yang konkrit membolehkan pelajar menggambarkan dan memahami konsep yang hendak disampaikan. Penggunaan alat bantuan visual ini membolehkan sesuatu yang abstrak kelihatan nyata pada pelajar di dalam menolong mereka memahami konsep kimia yang sukar disampaikan melalui paparan yang statik di awal kurikulum kimia (Crouch, Holden, dan Samet, 1996). Menurut Garnett, Garnett dan Hackling (1995), teknologi audio visual moden termasuk penggunaan grafik komputer sebenarnya telah membuka peluang untuk

34

mempersembahkan gambaran tentang zarah yang menjadi asas struktur dan ciri kimia dalam bentuk konkrit dan boleh diterima oleh pelajar. Dalam pengaplikasian pembelajaran multimedia, persembahan visual bukan setakat menjadi bahan penarik, malah dapat memudahkan tercapainya pembelajaran bermakna kerana penggunaan visual menyediakan peluang memerhati struktur dan perhubungan antara objek yang diilustrasi itu berlaku secara berulang. Menurut Kementerian Pendidikan (2003), simulasi dan animasi merupakan satu lagi kaedah untuk mengajar konsep yang mujarad dan sukar. Sebenarnya penggunaan animasi komputer dalam menggambarkan proses kimia pada peringkat molekular telah banyak digunakan dalam pengajaran pada sepanjang dekad yang lalu (Lewis, 1993; Douglas, 1990; Greenbowe, 1994). Keperluan animasi dalam pengajaran dan pembelajaran kimia adalah berdasarkan kepada faktor-faktor dan kajian-kajian berikut: i) Perwakilan mikroskopik dalam menggambarkan proses kimia yang berlaku melibatkan atom, molekul, dan ion serta interaksi antara mereka. Perwakilan ini menjadi masalah kepada pelajar kerana mereka tidak dapat melihat atau menyentuh atom, molekul dan ion dalam bilik darjah (Sanger, 2001). Manakala, kajian oleh Gabel, Samuel, dan Hunn (1987), Sawrey (1990) dan Pickering (1990), telah mendapati bahawa pelajar menghadapi kesukaran menjawab soalan yang berdasarkan kepada sifat semula jadi jirim, iaitu yang melibatkan zarah-zarah dalam bentuk atom, ion dan molekul. ii) Pengajaran dan pembelajaran kimia secara tradisional pada asasnya berfokus kepada perwakilan simbol seperti dalam persamaan seimbang, formula-formula dan manipulasi matematik, analisis graf dan sebagainya.

35

Manakala dalam makmal, pengajaran dan pembelajaran kimia berfokus pula kepada pewakilan simbol dan perwakilan makroskopik seperti data empirikal dan pemerhatian yang dibuat dalam makmal. Ini menunjukkan pengajaran dan pembelajaran yang dilaksanakan secara tradisional ini kurang mengambil kira perwakilan mikroskopik. Hasilnya, pelajar

menghadapi kesukaran dalam berfikir tentang proses kimia pada tahap molekul. Ketidakupayaan mereka berfikir mengenai tahap molekul

bukanlah disebabkan oleh kekurangan keupayaan mental mereka sebaliknya kaedah pengajaran dan pembelajaran yang tidak meminta mereka melakukannya. iii) Pelajar yang berupaya menjawab soalan peperiksaaan belum tentu telah menguasai apa yang telah dipelajarinya. Kajian yang dilakukan oleh Nurrenbern dan Pickering (1987) dalam Sanger (2001), mendapati bahawa pelajar-pelajar yang berjaya dalam menyelesaikan masalah matematik mengenai konsep molekul tidak semestinya memahami tentang proses-proses dalam pemahaman konsep-konsep tersebut. Dalam pengajaran dan pembelajaran kimia, penilaian terhadap kefahaman sesuatu konsep tidak seharusnya tertumpu pada peringkat makroskopik dan perwakilan simbol sahaja, tetapi hendaklah juga merangkumi tahap mikroskopik. Menurut Pickering (1990), salah satu sebab mengapa pelajar sukar menjawab soalan melibatkan tahap molekul bukan disebabkan oleh kurang keupayaan tetapi kekurangan pengalaman. Guru-guru juga tidak boleh menilai kefahaman konsep asas pelajar mengenai molekular hanya berdasarkan kepada kebolehan mereka dalam menyelesaikan masalah matematik sahaja.

36

Menurut Bayman dan Mayer (1988), grafik animasi membantu pelajar mencipta model mental sekiranya grafik yang dipaparkan dapat meringkaskan perkara yang dihuraikan dalam teks. Oleh itu, perisian multimedia interaktif merupakan

antara media yang terbaik untuk menyampaikan pengetahuan dan konsep kimia kepada pelajar dengan berkesan. Ini adalah selaras dengan kehendak Kementerian Pendidikan Malaysia (2000) yang menyatakan peluang perlu diberi kepada murid untuk membina pengetahuan sendiri melalui pelbagai aktiviti dan bukan secara menghafal pengertian yang diberi dalam buku teks atau oleh guru sahaja. Banyak kajian telah dijalankan dalam mengkaji kesan animasi dalam pemahaman konsep dalam kimia. Antaranya, kajian oleh Sanger, Phelps dan Fienhold (2000) mengenai satu tin soda yang mengandungi sedikit air telah dididihkan, dialihkan dari api dan ditelangkupkan ke dalam satu bekas berisi air sejuk. Proses ini diperhatikan oleh kedua-dua kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. Kumpulan kawalan diberi penerangan tentang proses yang berlaku pada zarah (particulate) dengan bantuan lukisan di papan tulis. Kumpulan rawatan menerima penerangan yang sama serta menonton animasi komputer demonstrasi mengemekkan tin tersebut. Kedua-dua kumpulan diminta menerangkan proses makroskopik dan mikroskopik yang berlaku dalam tin yang mengandungi air semasa dipanaskan, disejukkan dan ditutup. Hasilnya, pelajar-pelajar yang menonton animasi meramalkan dengan betul, iaitu tin tersebut akan kemek dan mereka dapat mengaplikasikan formula hukum gas dengan baik dalam ramalan mereka. Williamson dan Abraham (1995), telah membandingkan respon tiga kumpulan pelajar kepada ciri-ciri pepejal, cecair dan gas, dan bahagian kimia tindak balas dalam PNMET (Particulate Nature Of Matter Evaluation Test). Ketiga-tiga kumpulan diberi penerangan dengan bantuan gambarajah mengenai zarah pada tahap molekular. Satu

37

kumpulan menonton animasi komputer tentang proses kimia pada tahap molekular semasa penerangan diberi. Manakala satu kumpulan lagi diberi penerangan dan menonton animasi komputer sebanyak dua kali iaitu semasa penerangan dan semasa sesi perbincangan serta menjawab soalan dalam lembaran kerja yang memfokuskan kepada aspek-aspek kritikal animasi. Kedua-dua kumpulan rawatan menunjukkan prestasi yang lebih baik dalam dua bahagian PNMET berbanding kumpulan kawalan. Namun begitu, tiada perbezaan yang signifikan antara kumpulan rawatan berdasarkan kepada kerja tambahan yang dibuat dalam sesi perbincangan. Keputusan positif penggunaan animasi di atas mencadangkan penggunaan animasi mungkin boleh meningkatkan kefahaman konsep dengan mendorong pembentukan model mental yang dinamik tentang fenomena yang dipelajari. Sebaliknya, pelajar-pelajar yang menonton visual yang statik seperti transparensi atau gambarajah di papan tulis mungkin telah i) membentuk model mental yang statik yang gagal untuk menjadi asas yang memadai untuk memahami fenomena yang dipelajari, atau ii) gagal untuk membentuk sebarang model mental bagi sifat jirim, malah masih berpegang dengan gambaran makroskopik tentang fenomena itu. Kajian oleh Russel, Kozma, Jones, Wykoff, Marx, dan Davis (1997), telah membandingkan skor ujian pra dan ujian pasca pelajar yang telah diajar dengan menggunakan animasi komputer yang memaparkan gambar-gambar yang diselaraskan iaitu ditunjukkan serentak tentang tindak balas gas yang berada dalam keseimbangan pada tahap makroskopik, simbolik, dan mikroskopik. Mereka mendapati kadar

pernyataan yang betul meningkat dan kadar salah konsep berkurangan selepas pengajaran menggunakan animasi.

38

Dalam satu lagi keadaan, Greenbowe (1994) telah membina perisian multimedia interaktif dalam sel elektrokimia, di mana kajian menunjukkan program itu dapat membantu pelajar mencapai kefahaman konsep yang lebih baik tentang proses yang berlaku dalam sel elektrokimia. Sanger dan Greenbowe (1997) menyatakan animasi yang mempamerkan tahap mikroskopik pengaliran arus dalam sel elektrokimia juga telah berjaya meningkatkan kefahaman konseptual pelajar dan dengan itu salah konsep mengenainya berjaya dikurangkan. Manakala hasil kajian oleh Saadah (1999) pula mendapati penggunaan simulasi dan animasi komputer telah membantu pelajar menggambarkan tindak balas kimia pada tahap molekular, yang mana telah membantu menurunkan kadar miskonsepsi di kalangan pelajar dalam topik elektrokimia secara konsisten. Walau bagaimanapun Greenbowe (1994) menyatakan gaya pembelajaran pelajar juga memainkan peranan dalam menentukan sama ada pelajar mendapat faedah dari menonton dan bekerja dengan animasi, simulasi dan modul pengajaran. Hasil daripada kajian-kajian yang dibincangkan mencadangkan visualisasi grafik dan animasi memberi kesan positif yang mendalam ke atas kefahaman pelajar dalam ciri-ciri kimia dan proses-proses pada tahap molekular. Keberkesanan ini

adalah tinggi kepada golongan pelajar yang mula mempelajari kimia. Menurut Chan Lin (1998), teknik persembahan reka bentuk yang berbeza grafik animasi pasti mempengaruhi cara bagaimana pelajar membuat tanggapan, memproses, dan mengingati maklumat, serta meningkatkan kedalaman dan kemudahan pembelajaran. Pelajar baru terutamanya, memerlukan teknik persembahan yang sebegini bagi membantu interaksi dengan bahan visual serta memenuhi keperluan pembelajaran yang berbeza.

39

Pengunaan multimedia dalam pengajaran dan pembelajaran kimia bukan terhad kepada penggunaan grafik dan animasi sahaja tetapi sangat berpengaruh dalam mensimulasikan eksperimen di makmal. Castleberry, Culp, dan Lagowski (1973), menyatakan progam yang mensimulasi eksperimen dalam makmal boleh digunakan untuk meluaskan pengalaman pelajar ke tahap yang lebih dalam, iaitu pelajar boleh melakukan lebih banyak jenis eksperimen dengan lebih kerap jika perlu, dan setiap kali dapat mengumpulkan data yang unik. Pelajar juga dapat melakukan eksperimen yang tidak dapat dilakukan dalam dunia realiti kerana ia mengambil masa yang terlalu pendek atau panjang untuk berlaku. Menurut mereka lagi, simulasi komputer

membenarkan pelajar melakukan eksperimen yang: i) terlalu merbahaya bagi pelajar-pelajar baru melakukannya dalam makmal sebenar. ii) terlalu sofistikated dan memerlukan radas yang mahal yang tidak dapat disediakan dalam kuantiti yang banyak untuk pelajar-pelajar baru. iii) bersifat berulang-ulang. Untuk mengeksploitasi kelebihan multimedia dalam mensimulasi eksperimen dalam makmal, makmal maya dibangunkan supaya pelajar boleh belajar melakukan eksperimen di bawah persekitaran maya (Soon dan Quek, 2002). Keberkesanan penggunaan multimedia untuk membantu pelajar melakukan eksperimen telah dikaji oleh Geban, Askar dan Ozkan (1992), yang telah menjalankan satu kajian untuk menyiasat kesan-kesan eksperimen simulasi komputer (CSE), pendekatan penyelesaian masalah dan kaedah konvensional ke atas pencapaian pelajar-pelajar dalam kimia, kemahiran-kemahiran proses sains, dan sikap terhadap kimia pada tahap menengah tinggi. Keputusan kajian menunjukkan pendekatan CSE dan pendekatan penyelesaian masalah menghasilkan pencapaian yang lebih baik

40

dalam kimia dan kemahiran proses sains berbanding pendekatan konvensional. Tambahan pula, pendekatan CSE menghasilkan sikap yang positif terhadap kimia berbanding kedua-dua kaedah yang lain. kaedah paling minimum keberkesanannya. Terdapat pelbagai cara dan pendekatan yang mengintegrasikan elemen-elemen multimedia dalam membantu pengajaran dan pembelajaran kimia. Namun begitu, secara amnya peranan komputer dalam pengajaran dan pembelajaran seharusnya: i) ii) mempelbagaikan kaedah pengajaran yang sedia ada. membantu pembelajaran pelajar, tidak semestinya untuk pengajaran guru atau hanya sekadar untuk proses pemindahan maklumat. iii) iv) membantu pengalaman individu pelajar. menyumbangkan pendekatan pembelajaran secara konsep kendiri. (Castleberry, Culp, dan Lagowski, 1973) Manakala Greenbowe (1994) pula menyatakan penggunaan komputer melalui program multimedia interaktif menjadi alat penyelesaian masalah, alat memahami konsep, dan bahan tutorial kepada pelajar dalam pembelajaran kimia. Kaedah konvensional pula merupakan

2.4

Teori pembelajaran

Teori adalah perancangan reka bentuk untuk pembangunan satu corak idea yang diiringi dengan prosedur yang dirancang untuk melaksanakannya dan ia merupakan satu polisi yang dicadangkan dan diikuti sebagai asas kepada tindakan selanjutnya (Bigge dan Shermis, 1998). Pembelajaran pula ialah proses yang membawa

perubahan kekal dari segi perlakuan minda, sikap dan peribadi seseorang melalui

41

pengalaman yang dibekalkan oleh sistem, individu lain, persekitaran, media atau diri seseorang (Jamaludin, 1999). Teori pembelajaran adalah teori yang memfokuskan penerangan dan penjelasan bagaimana proses pembelajaran berlaku dalam diri seseorang (Jamalludin dan Zaidatun, 2003). Justeru, himpunan pandangan dan idea dengan tumpuan dan penekanan berbeza dalam menghuraikan proses pembelajaran dan khususnya bagaimana memperolehi ilmu pengetahuan mewujudkan teori-teori pembelajaran yang berbeza. Dalam menyampaikan sesuatu pengetahuan atau kemahiran, seseorang guru perlu mengambil kira pelbagai teori pembelajaran serta mengaplikasikan strategi pembelajaran yang bersesuaian. Ini memastikan matlamat dan kualiti pembelajaran dapat dicapai dan ditingkatkan. Perisian multimedia interaktif merupakan salah satu sumber media yang digunakan dalam proses pengajaran dan pembelajaran. Teori-teori pembelajaran ini memberikan implikasi besar dalam proses mereka bentuk perisian multimedia khususnya untuk pendidikan. Tiga jenis teori pembelajaran yang utama dan cuba diaplikasikan dalam pembinaan PME akan dibincangkan dalam bahagian ini. Teoriteori tersebut ialah teori behaviorisme, teori kognitif dan teori konstruktivisme.

2.4.1 Teori behaviorisme Teori behaviorisme memberi penekanan terhadap perubahan tingkah laku pelajar. Teori ini menyatakan pembelajaran perlu direka bentuk supaya menghasilkan perubahan tingkah laku yang boleh diukur. Perubahan tingkah laku ini memerlukan rangsangan untuk mewujudkan tindak balas pelajar. Dengan itu, perubahan tingkah laku itu dapat diperhatikan. Menurut ahli-ahli psikologi yang terlibat dalam teori ini

42

seperti Pavlov, Thorndike dan Skinner, manusia sangat dipengaruhi oleh kejadiankejadian di dalam lingkungan persekitarannya yang akan memberikan pengalamanpengalaman belajar. Belajar adalah proses perubahan tingkah laku yang terjadi kerana adanya rangsangan dan gerak balas yang dapat diamati. Manipulasi persekitaran sangat penting agar perubahan tingkah laku yang diharapkan dapat diperolehi. Seterusnya, pembelajaran berlaku apabila berlakunya perubahan tingkah laku dalam diri seseorang pelajar. Menurut Teori Pelaziman Klasik Pavlov (Pavlov, 1972 dalam Mohamed Shariff, 2002), setiap rangsangan menimbulkan gerak balas dan berlaku pembelajaran apabila terdapat perkaitan antara rangsangan dan gerak balas. Perkaitan antara dua rangsangan inilah dinamakan pelaziman. Manakala, prinsip-prinsip dalam teori pembelajaran Thorndike (1951) dalam Mohamed Shariff (2002), adalah seperti berikut: i) Guru perlu menggunakan motivasi yang sesuai untuk meningkatkan kesedaran pelajar. ii) Guru perlu mengukuhkan pertalian antara rangsangan dan gerak balas pelajar dengan memperbanyakkan aktiviti latihan, ulangkaji, aplikasi serta pengukuhan dalam keadaan yang menyeronokkan. iii) Guru perlu memberi ganjaran atau peneguhan untuk respon yang betul dari pelajar. iv) Guru perlu memberi peluang kepada pelajar menikmati kejayaan mereka.

43

Pada pertengahan kurun ke 20, teori pembelajaran didominasi oleh prinsip psikologi tingkah laku daripada hasil kerja Skinner. Skinner (1968) dalam Mohamed Shariff ( 2002) mencadangkan empat peraturan asas tingkah laku iaitu; i) tingkah laku yang diikuti dengan peneguhan positif akan meningkatkan kekerapan tingkah laku itu, ii) tingkah laku yang diikuti dengan peneguhan negatif akan mengurangkan kekerapan tingkah laku itu, iii) tingkah laku yang diikuti dengan hukuman akan mengurangkan kekerapan tingkah laku itu, iv) semakin kurang pengukuhan, kekerapan tingkah laku semakin berkurang.

Menurut Skinner (1968) dalam Mohamed Shariff (2002), proses dalaman minda iaitu aktiviti otak yang terlibat dalam pembelajaran tidak dapat dilihat secara terus dan hanya merupakan suatu konstruk yang tidak perlu diberi perhatian. Sehubungan itu, beliau menumpukan kepada perkaitan sebab dan akibat yang boleh diperkukuhkan melalui pemerhatian. Berdasarkan prinsip-prinsip ini, Skinner memperkenalkan kaedah pengajaran terancang dalam kerangka Rangsangan-Tindak balas. Menurut beliau, setiap rangsangan yang diberikan akan menyebabkan

seseorang itu menghasilkan tindak balas. Justeru itu, dalam kerangka Rangsangan-Tindak balas ini pembelajaran sebenar dapat berlaku. Seseorang guru yang mengajar perlu memberi rangsangan yang maksimum kepada pelajar, supaya pelajar dapat memberikan tindak balas ke atas rangsangan-rangsangan tersebut. Justeru itu, pembelajaran pelajar adalah

tanggungjawab guru, dan dikawal sepenuhnya oleh pereka bentuk pengajaran atau sistem pengajaran. Kesimpulannya, teori behaviourisme adalah berasaskan andaianandaian berikut:

44

i)

Tingkah laku manusia sebahagian besarnya adalah hasil pengalaman mereka dengan rangsangan persekitaran.

ii)

Pembelajaran boleh dihuraikan dari segi perkaitan antara kejadiankejadian yang diperhatikan iaitu perkaitan antara rangsangan dan gerak balas.

iii) iv)

Pembelajaran melibatkan perubahan tingkah laku. Pembelajaran lebih berkemungkinan berlaku apabila rangsangan dan gerak balas berlaku pada masa yang sama. (Rahil dan Habibah, 2002)

2.4.2 Aplikasi teori behaviorisme dalam reka bentuk perisian multimedia Beberapa prinsip dalam teori behaviorisme ini boleh diaplikasikan dalam pembangunan sesebuah perisian multimedia pendidikan. Antaranya; i) Penulisan objektif sesebuah perisian multimedia yang dibangunkan dinyatakan dengan menggunakan perkataan yang melambangkan perubahan tingkah laku yang dapat diukur. ii) Kaedah pembelajaran latih tubi ke atas isi pelajaran adalah berdasarkan konsep yang berkaitan antara rangsangan dan gerak balas. Latihan perlu sebagai rangsangan dan jawapan pelajar sebagai gerak balas. iii) Maklum balas di beri kepada jawapan pelajar dengan segera, dan bagi setiap jawapan yang betul akan diberikan ganjaran. Ini akan membentuk peneguhan positif seterusnya akan masuk dalam ingatan bagi tempoh yang lama. Untuk jawapan salah, tindak balas negatif yang diberi

45

berbentuk positif sedikit supaya pelajar tidak putus asa untuk mencuba lagi dan meneruskan menjawab soalan lain. iv) Aras kesukaran soalan disusun untuk menggalakkan pelajar menjawab dengan betul. Ini juga sebagai peneguhan positif

2.4.3 Teori kognitif Ahli-ahli psikologi kognitif berpendapat pembelajaran berasaskan kepada rantaian rangsangan dan gerak balas adalah tidak mencukupi terutamanya dalam membina asas pembelajaran peringkat tinggi (Robyler dan Edwards, 2000). Menurut Rahil dan Habibah (2002) pembelajaran merupakan fenomena mental dalaman dan bukan perubahan tingkah laku luaran. Justeru, teori ini menumpukan kepada aspek

pemikiran pelajar dan ia menjelaskan bagaimana manusia mengetahui dan memperolehi ilmu pengetahuan melalui proses celik akal iaitu memproses maklumat dengan cara mengadakan perbincangan, penaakulan, penyelesaian masalah dan aktiviti percambahan fikiran. Maklumat-maklumat akan disimpan dan dikeluarkan kembali apabila diperlukan. Ahli-ahli kognitif menekankan pembinaan elemen pembelajaran yang tidak nampak seperti minda, ingatan, sikap, motivasi, pemikiran, refleksi dan proses-proses minda yang lain. Ahli psikologi kognitif memberi fokus kepada bagaimana manusia berfikir dan memproses maklumat yang diterima secara mental yang dipanggil sebagai teori pemprosesan maklumat (Rahil dan Habibah, 2002). Teori pemprosesan maklumat merupakan teori pembelajaran kognitif yang paling dominan dan berpengaruh (Robyler dan Edwards, 2000; Alessi dan Trollip, 2001).

46

2.4.4 Teori dan model pemprosesan maklumat Menurut Robyler dan Edwards (2000), teori pemprosesan maklumat berfokus kepada proses dalam otak yang membolehkan manusia belajar dan mengingat. Ahli-ahli dalam teori ini lebih menitikberatkan bagaimana sesuatu kaedah pembelajaran berinteraksi dengan aktiviti-aktiviti yang berlaku di dalam mental individu (Jamalludin dan Zaidatun, 2003). Teori ini melibatkan model dua ingatan iaitu

ingatan jangka pendek dan ingatan jangka panjang (Gagne, 1985). Teori pemprosesan maklumat yang dikemukakan oleh Gagne (1985) melihat pembelajaran sebagai suatu proses input dan proses output. Teori ini menerangkan apa yang berlaku dalam minda di antara rangsangan (stimuli) dan tindak balas (respons) dan memberi penekanan kepada proses-proses mental yang berinteraksi dengan pengajaran. Model yang dikemukakan oleh beliau menerangkan pembelajaran sebagai siri transformasi pengetahuan yang bermula dengan kemasukkan maklumat dari persekitaran dan berakhir dengan tindakan atau sekadar disimpan dalam ingatan jangka panjang atau kedua-duanya sekali. Model pemprosesan maklumat yang

dicadangkan oleh Gagne (1985) adalah seperti dalam rajah 2.2 di bawah.

47

Kawalan Eksekutif

Harapan

P E R S E K I T A R A N

Tindakan

Penjana Tindak balas

Penerima

Pendaftar Deria

Ingatan Jangka Pendek

Ingatan Jangka Panjang

Rajah 2.2 Model pemprosesan maklumat Gagne, (1985, m.s.71)

Berdasarkan model pemprosesan maklumat ini, pelajar menerima rangsangan atau maklumat dari persekitaran melalui penerima deria. Maklumat atau rangsangan ini ditukarkan dalam bentuk maklumat neural dan seterusnya memasuki pendaftar deria untuk tempoh yang sangat singkat. Selepas melalui pendaftar deria, maklumat melalui proses persepsi selektif. Menurut Gagne (1985), proses persepsi ini akan menghasilkan bentuk baru bagi input yang akan dihantar ke dalam ingatan jangka pendek. Transformasi maklumat ke dalam ingatan jangka pendek adalah dalam tempoh yang sangat terhad. Untuk memanjangkan tempoh tersebut Gagne (1985)

mencadangkan proses pengulangan, iaitu proses ulangan mental bagi maklumat. Maklumat dalam ingatan jangka pendek ini akan memasuki ingatan jangka panjang dan proses ini dikenali sebagai proses enkod. Di sini, maklumat-maklumat yang berbentuk persepsi dalam ingatan jangka pendek diubah kepada maklumat yang bermakna dan tersusun serta dalam pelbagai bentuk. Ramai ahli psikologi kognitif berpendapat bahawa maklumat yang disimpan dalam ingatan jangka panjang

48

merupakan simpanan yang kekal dan ianya tidak akan hilang. Namun begitu, lupaan boleh berlaku apabila pelajar tidak boleh mencapai maklumat yang disimpan dalam ingatan jangka panjang ini (Gagne, 1985). Seterusnya, penjana tindak balas berfungsi sebagai penentu tindak balas asas dan corak prestasi yang perlu diambil. Peringkat akhir dalam pemprosesan maklumat ialah mengaktifkan tindakan, yang merujuk kepada penghasilan aktiviti luaran yang boleh diperhatikan. Ini menunjukkan hasilan proses pembelajaran yang berlaku.

Kawalan eksekutif merupakan suatu strategi kognitif yang menentukan cara maklumat dikodkan semasa memasuki ingatan jangka panjang atau cara pengeluaran semula maklumat yang diperlukan. Manakala struktur jangkaan merupakan sub kelas bagi kawalan eksekutif dan ia menyumbang kepada motivasi pelajar dalam mencapai matlamat pembelajaran sama ada ditentukan oleh guru atau pelajar. Seterusnya

motivasi pelajar akan mempengaruhi pelajar dalam menerima dan enkod maklumat yang dipelajari dan menyusun tindak balas. Secara umumnya, menurut teori ini, seseorang individu yang berhadapan dengan persekitarannya akan mendapat berbagai-bagai rangsangan sama ada disedari atau tidak. Rangsangan ini akan diproses melalui sistem saraf (deria) untuk dikenali dan seterusnya diletakkan ke dalam stor ingatan jangka pendek. Di sinilah

rangsangan-rangsangan itu akan dikodkan untuk memperolehi makna yang tertentu. Setelah dikodkan ada rangsangan yang dihantar ke stor ingatan jangka panjang dan juga kepada penggerak tindak balas untuk memberi isyarat kepada individu untuk bertindak.

49

2.4.5 Aplikasi teori kognitif dalam reka bentuk perisian multimedia Pendekatan teori kognitif adalah penting dalam mereka bentuk perisian multimedia interaktif. Beberapa aspek yang penting yang ditekankan dalam reka bentuk perisian multimedia ini termasuklah pengamatan dan penanggapan, enkod, daya ingatan, kefahaman, pembelajaran aktif, motivasi, lokus kawalan, model mental, matakognisi, pemindahan pelajaran dan perbezaan individu ( Alessi dan Trollip, 2001).

(a)

Pengamatan dan penanggapan Pengamatan adalah satu proses di mana otak menerima maklumat dari deria dan kemudian menyusun semula maklumat itu dan seterusnya memberi makna kepadanya. Penanggapan adalah satu proses

pembentukan konsep.

(b)

Enkod Apabila pelajar telah menerima rangsangan, ia perlu dienkodkan. Enkod bermaksud proses memindahkan maklumat ke dalam bentuk yang boleh disimpan di dalam otak atau minda. Ia bergantung kepada beberapa faktor termasuk bentuk maklumat itu ketika diterima, media maklumat disampaikan, dan perkaitan antara berbagai unsur dalam maklumat.

(c)

Daya ingatan Apabila maklumat telah diterima dan dienkod, pelajar juga perlu berupaya mendapatkannya kembali untuk digunakan di waktu yang lain. Keupayaan minda manusia untuk menyimpan maklumat adalah sangat besar, tetapi proses yang sukar ialah mengingat kembali maklumat

50

penting. Oleh itu perlu ada teknik instruksi atau pengajaran yang cekap untuk menyimpan dan mengakses pengetahuan.

(d)

Kefahaman Maklumat yang diterima perlu diterjemah dan diintegrasikan ke dalam pengetahuan sedia ada kita. Seseorang pelajar bukan saja mampu menyimpan dan mengeluarkan maklumat tersebut tetapi mestilah berupaya dan mahir mengklasifikasikan, menggunakan, menilai, membincangkan, mengajarkan kepada orang lain. Aspek seperti mengingat pengalaman yang lepas sebelum memulakan pelajaran baru akan membantu pelajar meningkatkan kefahaman tentang pelajaran tersebut.

(e)

Pembelajaran aktif Pendekatan kognitif menitikberatkan pembelajaran aktif kerana ia menganggap orang belajar bukan hanya dengan memerhati, malah dengan melakukannya. Perisian yang dibina hendaklah menyediakan banyak aktiviti supaya pelajar boleh berinteraksi dengan komputer. Interaksi bukan hanya mengekalkan tumpuan, malah ia membantu mewujudkan dan menyimpan pengetahuan dan kemahiran baru serta mempermudahkan pemahaman.

(f)

Motivasi Faktor motivasi memainkan peranan yang sangat penting dalam apa juga aktiviti. Malah faktor ini adalah yang paling utama harus dimasukkan dalam sebarang perisian kursus bagi meningkatkan minat pelajar untuk

51

terus belajar. Ciri atau kriteria yang boleh meningkatkan motivasi termasuklah penggunaan bunyi, animasi, tindakan pengukuhan yang cepat dan banyak lagi. Pelajar juga perlu diberi peluang untuk memulakan perisian semula tanpa had, tanpa rasa bimbang atau takut.

(g)

Lokus kawalan Lokus kawalan bermaksud sama ada turutan kawalan, isi kandungan, metodologi, dan faktor-faktor instruksi lain ditentukan oleh pelajar, pembangun perisian, atau kombinasi kedua-duanya. Terdapat kelebihan pada program yang mempunyai lokus kawalan yang ditentukan oleh pelajar tetapi kesannya ke atas adalah kompleks. Biasanya pelajar yang mempunyai pencapaian tinggi mendapat faedah yang lebih baik daripadanya berbanding pelajar sederhana Pelajar biasanya boleh mengawal banyak faktor instruksional seperti kecepatan, ulang kaji dan memohon bantuan. Faktor-faktor lain seperti memilih strategi instruksi, menetapkan tahap kesukaran, atau menentukan bahan yang telah dikuasai biasanya lebih baik dikawal oleh program. Lokus kawalan membayangkan kompromi yang penting dalam multimedia interaktif kerana pelajar lebih gemar dan bermotivasi apabila boleh mengawal pembelajarannya, tetapi dalam masa yang sama mungkin merupakan halangan kepada proses pembelajaran bagi sebahagian yang lain.

52

(h)

Model mental Model mental ialah perwakilan dalam memori kerja di minda yang boleh dikawal oleh pelajar untuk memahami suatu sistem, menyelesaikan masalah, atau meramal kejadian. Contohnya, model mental tentang

pembahagian panjang, tentang proses elektrolisis dan sebagainya. Betul atau salah model mental yang dibentuk bergantung kepada kefahaman pelajar tentang sesuatu konsep. Oleh itu adalah penting pelajar dibantu memahami agar dapat membentuk model mental yang sah.

(i)

Metakognisi Metakognisi bermaksud kesedaran seseorang tentang keupayaan kognitifnya sendiri. Contoh-contoh lain yang serupa seperti kesedaran tentang keupayaannya mengingat, dan kesedaran seseorang tentang keupayaannya memahami. Guru dan pereka bentuk instruksi perlu

memberi perhatian kepada metakognisi pelajar di samping tahap kognitif mereka untuk membantu pembelajaran pelajar.

(j)

Pemindahan pembelajaran Pemindahan pembelajaran merujuk kepada sejauh mana pelaksanaan dalam satu situasi (seperti dalam pelajaran multimedia) dapat digambarkan dalam situasi yang lain (seperti dalam pekerjaan atau pelajaran seterusnya). Contoh pembelajaran dalam hasil tambah dan hasil tolak adalah berguna dalam pelajaran pendarapan dan hasil bahagi jika pemindahan pembelajaran telah berlaku dengan baik.

53

Isu pemindahan pembelajaran ini penting serta sukar bagi pereka bentuk dan pengguna instruksi multimedia. Pereka bentuk perlu

mengambil kira kekangan-kekangan yang ada pada komputer seperti kaedah interaksi dalam komputer yang terhad (seperti menaip dan menggerakkan tetikus) yang boleh menghalang pemindahan

pembelajaran dan berusaha mengatasi kekangan-kekangan tersebut.

(k)

Pembezaan individu Tiada dua orang individu yang serupa cara belajar atau kadar pembelajaran mereka. Justeru, satu kaedah instruksi mungkin lebih baik kepada sebahagian orang berbanding yang lain. Di sinilah kelebihan multimedia interaktif. Perisian yang baik boleh untuk diadaptasikan

mengikut keperluan individu.

2.4.6 Teori konstruktivisme Konstruktivisme merupakan proses pembelajaran yang menerangkan bagaimana pengetahuan disusun dalam minda manusia. Mengikut kefahaman konstruktivisme, ilmu pengetahuan sekolah tidak boleh dipindahkan daripada guru kepada pelajar dalam bentuk yang serba sempurna. Pelajar perlu membina sesuatu pengetahuan mengikut pengalaman masing-masing. Pembelajaran adalah hasil daripada usaha pelajar itu sendiri dan guru tidak boleh belajar untuk pelajar. Menurut Jamaludin (1999) pembelajaran adalah proses dalaman yang dipengaruhi oleh matlamat pelajar itu sendiri, pengetahuan lampaunya dan matlamat pembelajarannya. Idea, konsep atau pengetahuan baru yang diperolehi pelajar tidak terasing atau terpisah, malah bergabungjalin dengan pengetahuan sedia ada, menghasilkan sesuatu yang berbentuk

54

baru, sama ada sebagai tambahan kepada pengetahuan lampau atau pengetahuan yang terbentuk semula.

Beberapa prinsip pembelajaran yang ditekankan oleh teori konstruktivisme: i) Pembelajaran adalah proses mencari makna. Dengan itu pembelajaran haruslah dimulakan dengan isu-isu sekitaran yang maknanya dicari oleh pelajar secara aktif. ii) Mencari makna berkenaan sesuatu perkara memerlukan kefahaman yang menyeluruh dan juga kefahaman bahagian-bahagian yang tertentu. Kefahaman berkenaan bahagian-bahagian tertentu mestilah difahami dalam konteks yang menyeluruh. Dengan itu pembelajaran seharusnya memfokus konsep-konsep utama dan bukan sebagai fakta-fakta terasing. iii) Guru perlu memahami model minda pelajar supaya dapat mengajar dengan baik. iv) Tujuan pembelajaran adalah supaya individu dapat membina kefahaman masing-masing berkenaan sesuatu perkara. Ia bukanlah proses menghafal jawapan-jawapan yang betul daripada konsep-konsep yang sedia ada. (Jamalludin dan Zaidatun, 2003) Kesimpulannya, pengetahuan yang diperolehi oleh pelajar adalah daripada proses penerimaan maklumat berdasarkan pengalamannya dari sumber luaran. Pelajar tidak lagi dianggap belajar daripada apa yang diberikan guru atau sistem pengajaran tetapi secara aktif membina pengetahuan sendiri dan pada masa yang sama mengubah suai pengetahuan tersebut.

55

2.4.7 Aplikasi teori konstruktivisme dalam reka bentuk perisian multimedia Sumbangan prinsip-prinsip konstruktivisme dalam reka bentuk pembelajaran multimedia diperlukan bagi merealisasikan pembelajaran bermakna melalui pembinaan pengetahuan di kalangan pelajar menerusi pembelajaran multimedia. Boyle (1997) menjelaskan konstruktivisme menjadi satu paradigma reka bentuk multimedia interaktif yang dominan. Beberapa prinsip teori konstruktivisme yang dapat diaplikasikan apabila membina perisian multimedia pendidikan ialah seperti berikut; i) Pengajaran mestilah melibatkan aspek pengalaman dan persekitaran yang dapat menggalakkan pelajar bersedia untuk belajar (Jamalludin dan Zaidatun, 2003). Menurut Ng (1999), manusia secara aktif membina maklumat berasaskan pengalaman sedia ada. Sehubungan itu,

kandungan pengajaran mestilah berlandaskan kepada masalah-masalah yang berlaku dalam kehidupan seharian. ii) Pengajaran mesti distrukturkan supaya ia dapat diterima oleh pelajar (Jamalludin dan Zaidatun, 2003). Dick (1997) dalam Rozinah (2000) menyatakan bahawa konstruktivisme mencadangkan persekitaran

pembelajaran disusun atur dan diurus supaya dapat membekalkan pelajar dengan konteks terbaik untuk belajar. iii) Reka bentuk perisian hendaklah menggalakkan pelajar membentuk pengetahuan mereka sendiri dan mereka juga dapat meneroka bagi mencari maklumat. Ini mewujudkan pembelajaran secara aktif. Menurut Jonassen (1991), penerokaan adalah pendekatan pilihan untuk

mengalakkan pelajar mencari pengetahuan secara berdikari dan mengurus pencapaian matlamatnya. Pelajar akan mencari maklumat

56

dengan meneroka sehingga objektif tercapai.

Pengajaran hendaklah

direka bagi memudahkan ekstrapolasi atau mengisi ruang kosong yang sedia ada di dalam diri pelajar (Jamalludin dan Zaidatun, 2003).

2.4.8 Rumusan Ketiga-tiga perspektif teori pembelajaran itu mempunyai kelebihan dan kekurangan. Seseorang guru dan juga pembangun perisian pendidikan seharusnya sedar dan memahami tentang pelbagai pendekatan dalam teori pembelajaran. Teori

behaviorisme, teori kognitif dan teori konstruktivisme adalah teori asas yang dapat diaplikasi dalam pembangunan sesebuah perisian pendidikan. Dengan gabungan pelbagai pendekatan dalam teori-teori ini, akan lebih memperkayakan lagi pengalaman pembelajaran, proses pemerolehan ilmu dan keselesaan pembelajaran. Menurut Ng (1999), ini akan lebih memberikan peluang kepada pelajar yang berbeza dari segi psikologi, minat, serta kecenderungan untuk memperolehi ilmu melalui pelbagai pendekatan.

2.5

Reka bentuk pengajaran

Pengajaran merupakan aktiviti yang berkaitan dengan penyebaran ilmu pengetahuan atau kemahiran yang tertentu. Pengajaran ialah proses yang dirancang untuk

memudahkan pembelajaran ke arah mencapai matlamat yang telah dikenal pasti (Smith dan Ragan, 1999). Driscoll (1994) dalam Smith dan Ragan (1999),

mendefinisikan pengajaran sebagai the deliberate arrangement of learning conditions to promote the attainment of some intended goal.

57

Pengajaran yang efektif merupakan pengajaran yang membolehkan pelajar memperolehi kemahiran, pengetahuan, dan sikap yang telah ditetapkan dan ia juga merupakan pengajaran yang digemari oleh para pelajar (Dick dan Reiser, 1989). Pelan pengajaran perlu dirancang, disusun atur dan dipertimbangkan dengan teliti untuk menyediakan satu proses pengajaran yang efektif. Menurut Reiser dan Dick (1996), elemen-elemen yang merupakan sebahagian daripada pelan pengajaran diperolehi daripada proses yang dinamakan reka bentuk pengajaran. Oleh itu menurut mereka, reka bentuk pengajaran ialah suatu proses sistematik untuk mereka bentuk, membangun, melaksana dan menilai pengajaran. Manakala Jamalludin dan Zaidatun (2003), menyatakan reka bentuk pengajaran adalah proses sistematik bagi menterjemah atau memindahkan prinsip-prinsip umum sesuatu pengajaran dan pembelajaran kepada perancangan bagi menghasilkan bahan untuk pengajaran dan pembelajaran. Dalam proses pengajaran, seseorang guru perlu menggunakan pelbagai teori, strategi serta pendekatan yang tertentu yang bersesuaian dalam memastikan objektif dan matlamat pengajaran berjaya dicapai. Justeru, penggunaan reka bentuk

pengajaran oleh guru di dalam pengajarannya adalah bertepatan dengan tujuan reka bentuk pengajaran sebagai satu disiplin tentang kefahaman dan pembaikan proses pengajaran secara sistematik bagi memperolehi gol pengajaran (Rozinah, 2000). Menurut Dick dan Reiser (1989), tujuan diadakan aktiviti reka bentuk pengajaran ialah untuk mengesyorkan kaedah pengajaran yang optimum yang boleh mengubah pengetahuan pelajar, kemahiran dan afektif pelajar. Ini jelas menunjukkan betapa pentingnya reka bentuk pengajaran kepada guru atau pembangun pengajaran kerana aktiviti yang terlibat adalah bersifat profesional sejajar dengan kenyataan Reigeluth (1999) yang menyatakan teori reka bentuk

58

pengajaran memberikan panduan eksplisit tentang bagaimana membantu manusia belajar dan berkembang dari segi kognitif, emosional, sosial, fizikal dan spiritual dengan lebih baik. Antara model-model reka bentuk pengajaran yang telah dibangun dan digunakan termasuklah, model ADDIE ( Rossett, 1987) , model Hanaffin dan Peck (1988), model Dick dan Reiser (1989), model Jerold Kemp (1989), model Dick dan Carey (1996), model Alessi dan Trollip (2001), model ASSURE, (Heinich, Molenda, Russel dan Smaldino, 2002) dan banyak lagi. Berikut dibincangkan secara ringkas beberapa model yang utama.

2.5.1 Model ADDIE Model ini merupakan antara model reka bentuk pengajaran yang menjadi asas kepada model-model reka bentuk pengajaran yang lain. Secara amnya model ADDIE diwakili oleh aliran kerja seperti yang ditunjukkan di dalam rajah 2.

59

Analyze/Analisis

Implement/Pelaksanaan

Evaluate/Penilaian

Design/Reka bentuk

Develop/Pembangunan

Rajah 2.3 Model ADDIE (Rossett, 1987) (Sumber: Reiser dan Dempsey, 2002; m.s.18)

2.5.2 Model ASSURE Heinich, Molenda, Russel dan Smaldino (2002) menyenaraikan enam langkah utama dalam model ASSURE iaitu analisis ciri pelajar, nyatakan objektif, pilih kaedah, media dan bahan, gunakan media dan bahan, perlukan penglibatan pelajar, nilai dan semak semula media dan kaedah. Model ini lebih memberi tumpuan kepada

penggunaan media secara efektif dan sistematik dalam pengajaran bilik darjah. Akronim ASSURE adalah daripada enam langkah iaitu seperti yang dalam rajah 2.4 di bawah. dinyatakan

60

A = S = S = U = R = E =

Analyze Learners (Menganalisis Pelajar) State Objectives (Menyatakan Objektif) Select Methods, Media and Materials (Memilih Kaedah, Media dan Bahan) Utilize Media and Materials (Menggunakan Media dan Bahan) Require Learner Participation (Menggalakkan Penglibatan Pelajar) Evaluate and Revise (Melakukan penilaian dan Pengubahsuaian)

Rajah 2.4 Model ASSURE (Sumber: Heinich, Molenda, Russel dan Smaldino, 2002; m.s.54)

2.5.3 Model Kemp (1989) Kemp (1989) telah memperkenalkan 10 elemen dalam model reka bentuk pengajarannya. Sepuluh elemen dalam pelan reka bentuk pengajaran tersebut dapat digambarkan seperti rajah 2.5. Model ini adalah fleksibel di mana urutan dan susunan langkah tidaklah linear. Guru boleh memulakan dengan salah satu komponennya. Setiap unsur saling berhubungan dan setiap tindakan yang diambil memberi kesan kepada unsur-unsur yang lain. Dua bulatan bujur luaran menunjukkan pembetulan dan pembaikan sentiasa berlaku dalam proses reka bentuk.
kaji semula Topik-Tugasan Tujuan

Pra-ujian
Penilaian Pembelajaran Khidmat Sokongan

Ciri-ciri pelajar
Keperluan Pembelajaran Matlamat Keutamaan/Kekangan Isi Pelajaran Analisis Tugas Objektif Pembelajaran

Sumber Pembelajaran

Aktiviti Pengajaran Pembelajaran

kaji semula

Rajah 2.5 Model Kemp (1989) (Sumber: Yusup, 2001; m.s.20)

61

2.5.4 Model Hanaffin dan Peck (1988) Model reka bentuk Sistem Pengajaran Hanaffin dan Peck (1988), mengandungi tiga fasa utama iaitu analisis keperluan, fasa reka bentuk dan fasa pembangunan dan pelaksanaan seperti rajah 2.6. Setiap fasa melalui proses penilaian dan penyemakan yang dilaksanakan secara berterusan.

Fasa 1 Analisa Keperluan

Fasa 2 Reka bentuk

Fasa 3 Pembangunan dan Perlaksanaan

Penilaian dan Pengulangan

Rajah 2.6 Model Hanaffin dan Peck (1988) (Sumber: Jamalludin dan Zaidatun, 2003; m.s.60)

2.5.5 Model Dick dan Carey (1996) Model Dick dan Carey, (1996) menyenaraikan sepuluh langkah kerja yang utama seperti yang digambarkan dalam rajah 2.7 di bawah. Model ini menunjukkan bagaimana untuk mempraktikkan proses reka bentuk pengajaran dan ia memenuhi keperluan ini dengan menjelaskan bagaimana untuk melakukan berbagai langkah dalam proses reka bentuk pengajaran (Reiser dan Dempsey, 2002). Model-model itu juga membenarkan pengguna menggambarkan keseluruhan proses, membentuk petunjuk bagi pengurusannya, dan berkomunikasi di kalangan ahli pasukan dan dengan klien.

62

Menentukan matlamat pengajaran

Mengkaji semula pengajaran

Analisis matlamat pengajaran

Menulis objektif pelaksanaan

Membina instrumen penilaian

Membina strategi pengajarann

Membina dan memilih bahan pengajaran

Mereka bentuk dan menjalankan penilaian formatif

Analisis pelajar dan konteks

Mereka bentuk dan menjalankan penilaian sumatif

Rajah 2.7 Model Dick dan Carey (1996) (Sumber: Reiser dan Dempsey, 2002; m.s.20)

2.5.6 Rumusan Proses pengajaran dan model reka bentuk pengajaran meliputi perkara-perkara seperti aktiviti perancangan, pengelolaan, penyampaian, bimbingan dan penilaian dengan tujuan menyebarkan ilmu pengetahuan atau kemahiran kepada pelajar-pelajar dengan cara yang berkesan ke arah mencapai matlamat yang ditentukan. Reka bentuk pengajaran adalah proses sistematik dalam membangunkan pelbagai bahan atau media pengajaran dan pembelajaran seperti bahan bercetak, pengajaran melalui televisyen, pengajaran berbantu komputer, dan sebagainya. Dalam proses ini, semua prinsip-prinsip pengajaran dan pembelajaran diambil kira termasuklah strategi, kaedah, teori, konteks pelajar, penilaian, dan sebagainya. Proses yang sistematik ini dapat menjamin kualiti bahan atau media yang dihasilkan dan akhirnya memberikan kaedah pengajaran terbaik yang boleh meningkatkan kefahaman dan kemahiran dalam isi kandungan kursus tertentu dan untuk pelajar tertentu.

63

2.6

Reka bentuk pengajaran dalam membangunkan aplikasi multimedia pendidikan

Dalam membangunkan sebuah perisian multimedia dalam pendidikan, model-model reka bentuk pengajaran hendaklah dijadikan landasan dan panduan. Ianya diperlukan supaya perisian yang dibangunkan dapat membantu proses pembelajaran seseorang pelajar, mencapai objektif, seterusnya dapat meningkatkan pencapaian mereka. Terdapat pelbagai model yang berbeza dengan komponen yang pelbagai, walau bagaimanapun secara umumnya, proses yang dicadangkan mempunyai komponen asas yang sama. Perbezaan antara model-model tersebut hanyalah penekanan dan perincian pada peringkat atau fasa-fasa tertentu. Tiap-tiap komponen dalam sistem pengajaran memainkan peranan penting untuk mencapai matlamat pengajaran dan juga pembelajaran. Berdasarkan kepada model-model reka bentuk pengajaran yang ada, penyelidik mendapati terdapat lapan komponen yang terlibat secara khusus dalam sistem pengajaran dan ianya juga menjadi asas dalam pembangunan perisian multimedia untuk proses pengajaran dan pembelajaran seperti; 1) menganalisis keperluan, 2) menentukan matlamat pengajaran, 3) menulis objektif pengajaran, 4) pemilihan kaedah, strategi dan media pengajaran, 5) mereka bentuk, 6) menjalankan proses penilaian, 7) membangunkan bahan pengajaran, dan, 8) mengkaji semula pengajaran. Komponen-komponen ini sebenarnya terlibat dalam kebanyakan model-model reka bentuk pengajaran, sama ada ianya dinyatakan atau diintegrasikan secara langsung atau sebaliknya.

64

2.6.1 Menganalisis keperluan Masalah-masalah yang dikenal pasti termasuklah ciri-ciri pelajar, tahap pendidikan atau pengetahuan sedia ada, masalah dalam pembelajaran dan sebagainya. Analisis ke atas pelajar membantu dalam menentukan kemahiran atau pengetahuan yang harus dipelajari disamping mengenal pasti pengetahuan dan kemahiran dan sikap yang sedia ada pada pelajar atau matlamat pengajaran (Dick dan Reiser, 1989). Dalam fasa ini, masalah yang ingin diselesaikan dikenal pasti dengan menggunakan pelbagai kaedah seperti temu bual, pemerhatian, tinjauan dan sebagainya.

2.6.2 Menentukan matlamat pengajaran Matlamat pengajaran hendaklah dikenal pasti iaitu apa yang pelajar boleh tunjukkan atau capai setelah selesai pengajaran. Matlamat pengajaran ditentukan berdasarkan kurikulum, dokumen, masalah pengajaran dalam bilik darjah ataupun dengan menyediakan topik baru dalam sukatan pelajaran (Dick dan Carey, 1996 dalam Jamalludin, Baharuddin dan Zaidatun, 2002).

2.6.3 Menulis objektif pengajaran Objektif pelajaran yang hendak dicapai perlu dinyatakan dengan jelas dan sesuai dengan kehendak dan keperluan pengguna sasaran. Perubahan tingkah laku yang akan terhasil daripada pengguna pada akhir pembelajaran ditetapkan.

65

2.6.4 Pemilihan kaedah, strategi dan media pengajaran Pemilihan kaedah, strategi dan media dilakukan berdasarkan aras kebolehan pelajar, matlamat dan objektif pembelajaran dan juga isi kandungan bersesuaian dengan maklumat. Pembangun juga hendaklah memastikan kandungan yang ingin dimasukkan dalam perisian bersesuaian dengan pengguna sasaran. Pemilihan media yang sesuai perlu untuk menghasilkan persekitaran pembelajaran yang menarik.

2.6.5 Mereka bentuk bahan pengajaran Pada fasa ini, pelbagai elemen-elemen seperti kaedah penyampaian, isi kandungan, reka bentuk skrin, sistem penerokaan dan sebagainya ditentukan. Semua kajian, analisis, dan pemilihan untuk pelaksanaan sesuatu pengajaran diterjemahkan ke dalam sistem reka bentuk bertulis. Antara langkah kerja yang utama ialah menentukan cara pelaksanaan, spesifikasi dan menghasilkan carta alir serta papan cerita.

2.6.6 Membangunkan bahan pengajaran Dalam fasa ini, aplikasi multimedia yang diperlukan dibangun berdasarkan reka bentuk yang ditetapkan dalam fasa reka bentuk. Aplikasi-aplikasi multimedia sedia ada yang diguna termasuklah aplikasi pengaturcaraan, pengarangan, grafik, audio, video dan sebagainya.

66

2.6.7 Menjalankan proses penilaian Penilaian akan menyediakan prosedur untuk menentukan pembelajaran telah berlaku atau perlu mengkaji semula sistem pengajaran itu. Ia melibatkan proses mendapatkan maklum balas daripada pengguna berkaitan isi kandungan, strategi, grafik, audio, video, antaramuka dan sebagainya yang terdapat di dalam perisian dan ini memastikan ianya bersesuaian atau tidak.

2.6.8 Mengkaji semula pengajaran Data yang diperolehi daripada penilaian formatif diproses dan ditafsirkan bagi mengenal pasti masalah yang dihadapi oleh pelajar dalam mencapai sesuatu objektif. Ini membolehkan perkaitan dapat dibuat antara masalah-masalah dengan kekurangan dalam proses pengajaran. Dapatan penilaian ini juga dikaji bagi menghasilkan media pengajaran yang lebih berkesan.

2.7

Rumusan

Kajian literatur meliputi perbincangan mengenai kaedah Pengajaran Pembelajaran Berbantu Komputer (PPBK) melalui penggunaan perisian multimedia, kesukaran dalam mata pelajaran kimia dan khususnya dalam topik elektrokimia. Seterusnya, tinjauan bacaan juga adalah tertumpu kepada penggunaan dan sokongan multimedia dalam mata pelajaran kimia. Tinjauan yang berkaitan dilakukan adalah bertujuan untuk mengenal pasti dan mengambil kira kesukaran dalam mata pelajaran kimia dan topik elektrokimia dalam mereka bentuk dan membangunkan perisian multimedia.

67

Penyelidik juga turut membincangkan teori-teori pembelajaran seperti teori behaviorisme, kognitif dan konstruktivisme serta aplikasinya dalam pembangunan dan reka bentuk sesebuah perisian multimedia. Seterusnya, beberapa contoh teori dan model-model reka bentuk pengajaran turut dibincangkan. Komponen-komponen asas yang menjadi kerangka kerja dalam model-model reka bentuk pengajaran dapat membantu membangunkan perisian multimedia pendidikan, khususnya dalam pembangunan PME. Sehubungan itu, perancangan, reka bentuk dan pembangunan PME diharapkan dapat dijalankan dengan lebih sistematik dan berjaya mencapai objektif yang ditentukan.

BAB 3

PERANCANGAN, REKA BENTUK DAN PEMBANGUNAN PERISIAN

Bab ini membincangkan tentang fasa perancangan, fasa reka bentuk dan fasa pembangunan PME berasaskan model reka bentuk dan pembangunan pembelajaran multimedia Alessi dan Trollip (2001). Bab ini juga membincangkan aplikasi teoriteori pembelajaran yang terlibat dalam pembangunan PME, pendekatan dan strategi pengajaran dan pembelajaran dalam PME serta kekuatan dan kelemahan PME berdasarkan penilaian yang dilakukan oleh guru.

3.1

Aplikasi model reka bentuk dan pembangunan Alessi dan Trollip (2001) untuk mereka bentuk dan membangunkan PME

Penghasilan perisian multimedia interaktif secara sembarangan tanpa berasaskan reka bentuk sistem pengajaran tertentu akan menghasilkan produk yang tidak bermutu, tiada objektif dan tidak mencapai matlamat untuk memudahkan pembelajaran. Proses pembinaan sebuah perisian multimedia interaktif memerlukan perancangan yang terperinci dan sistematik agar perisian yang dihasilkan bermutu tinggi dan berkualiti

69

seperti yang diharapkan. Sehubungan itu, banyak pengkaji seperti Hannafin dan Peck (1988), Dick dan Carey (1996), serta Alessi dan Trollip (2001) telah mencadangkan penggunaan kaedah sistematik reka bentuk pengajaran bagi membangunkan sesebuah perisian. Menurut Jamalludin, Baharuddin, dan Zaidatun (2003), dalam mereka

bentuk dan membangunkan sesebuah perisian multimedia bercorak latihan atau pendidikan, panduan-panduan dari pelbagai teori dan model reka bentuk pengajaran atau pembelajaran yang dicadangkan oleh ahli psikologi hendaklah dijadikan landasan atau panduan dalam sesuatu proses pembangunan perisian multimedia. Penyelidik telah membangunkan PME berasaskan kepada model reka bentuk dan pembangunan pembelajaran multimedia Alessi dan Trollip (2001) dengan beberapa pengubahsuaian mengikut keperluan dan kekangan. Pembangunan PME juga mengambil kira teori-teori pembelajaran seperti behaviourisme, konstruktivisme, dan khususnya teori pembelajaran kognitif yang memfokuskan kepada unsur-unsur dalam Adegan Pengajaran Gagne (1985). Alessi dan Trollip (2001) telah mengemukakan model reka bentuk dan pembangunan perisian multimedia. Prosedur-prosedur reka bentuk dan pembangunan perisian multimedia ini adalah serupa dengan pendekatan reka bentuk sistem pengajaran. Model ini fleksibel dan boleh diubah suai mengikut keperluan dan

kesesuaian pereka bentuk dan pembangun perisian. Menurut Abdul Hadi dan Toh (2003) model ini berasaskan kepada tujuh pendekatan, iaitu: i) Model ini berasaskan kepada piawai yang dipersetujui bersama oleh pelanggan dan pemaju perisian multimedia. ii) Model ini mengambil pendekatan empirikal. Pembangunan perisian dibuat berdasarkan kepada kitaran draf, penilaian, dan semakan semula sehingga projek terhasil dengan sempurna.

70

iii)

Pengurusan projek mestilah diurus dengan baik sejak dari awal hingga akhir projek.

iv)

Model ini didorong oleh prinsip-prinsip psikologi kognitif yang merangkumi aspek persepsi dan perhatian, enkod, ingatan, kefahaman, pembelajaran aktif, motivasi, kawalan lokus, model mental, metakognisi, pemindahan pelajaran dan perbezaan individu. Prinsip-prinsip

pembelajaran konstruktivisme turut dipertimbangkan semasa merancang untuk membangunkan model ini. v) Model menjelaskan kemajuan dari perbincangan kepada idea-idea dan seterusnya kepada peringkat pelaksanaan. vi) Model ini menekankan kreativiti dalam pembangunan perisian multimedia. vii) Model ini juga menggalakkan pendekatan bekerja secara berpasukan dalam menghasilkan perisian multimedia. Proses pembinaan model ini melalui tiga fasa utama iaitu fasa perancangan, fasa reka bentuk, dan fasa pembangunan. Tiap-tiap fasa pula melibatkan beberapa peringkat dan prosedur. Model reka bentuk dan pembangunan perisian Alessi dan Trollip (2001) juga mencadangkan tiga sifat menyeluruh (global attribute) iaitu: i) ii) Piawai yang merupakan titik mula dan asas kepada projek yang baik Penilaian berterusan sebagai proses semakan dan berulangan dalam reka bentuk bagi tujuan jaminan kualiti iii) Pengurusan projek yang melibatkan perancangan, pengawasan dan komunikasi yang baik

71

Ketiga-tiga ciri ini mengelilingi tiga fasa utama yang dinyatakan bagi membolehkan perhatian diberi sepanjang proses perisian multimedia direka bentuk dan dibangunkan. Keseluruhan model reka bentuk dan pembangunan pembelajaran multimedia Alessi dan Trollip (2001) digambarkan seperti dalam rajah 3.1 di bawah.

P I AWA I
PERANCANGAN
Definisi Skop Kenalpasti Ciri-Ciri Pelajar Kenalpasti Kekangan Kos Projek Mengeluarkan dokumen perancangan Mengeluarkan manual gaya Tentukan dan pungut sumber Kendalikan percambahan fikiran awal Definisi "look & feel" Dapatkan tandatangan pelanggan

REKABENTUK
Bangunkan idea isi kandungan awal Kendalikan analisis tugas dan analisis konsep Lakukan deskripsi program awalan Menyediakan prototaip Menghasilkan carta alir dan papan cerita Sediakan skrip Dapatkan tandatangan pelanggan

PEMBANGUNAN
Sediakan teks Tulis kod program Hasilkan grafik Keluarkan audio dan video Gabungkan program-program kecil Sediakan bahan sokongan Lakukan Ujian Alfa Lakukan semakan semula Lakukan Ujian Beta Semakan semula akhir Dapatkan tandatangan pelanggan Pengesahan program

Rajah 3.1 Model reka bentuk dan pembangunan pembelajaran multimedia Alessi dan Trollip (2001, m.s.410)

72

3.2

Fasa perancangan PME

Pada fasa perancangan PME, penyelidik memfokuskan hanya kepada lima peringkat iaitu: i) ii) iii) iv) v) definisi skop isi kandungan mengenal pasti ciri-ciri pelajar menentukan dan mengumpul sumber mengenal pasti kekangan definisi look & feel

3.2.1 Definisi skop isi kandungan Langkah pertama dalam perancangan ialah mengetahui skop isi kandungan yang perlu dipelajari oleh pelajar. Perkara-perkara yang terlibat dalam fasa ini termasuklah apa yang perlu dipelajari, tahap kepentingan pelajaran dan matlamat pengajaran. Melalui tinjauan bacaan dan beberapa kajian lepas, penyelidik mendapati topik elektrokimia merupakan topik yang sukar untuk dikuasai oleh pelajar. Topik ini merangkumi dua subtopik yang penting iaitu elektrolisis dan sel kimia. Konsep peringkat mikroskopik yang abstrak menyebabkan kebanyakan pelajar tidak berjaya menguasainya dengan baik. Penyelidik juga telah menjalankan soal selidik dan temu bual secara tidak formal dengan beberapa orang guru kimia dan merumuskan bahawa penekanan harus diberikan kepada topik elektrokimia memandangkan topik ini mempunyai kaitan dengan tiga topik sebelumnya iaitu Struktur Atom, Jadual Berkala Unsur dan Ikatan Kimia.

73

Topik elektrokimia menekankan proses kimia yang berlaku pada paras mikroskopik dalam proses elektrolisis dan sel kimia. Justeru, berdasarkan kepentingan dan kesukaran topik dan subtopik dalam elektrokimia, penyelidik menentukan matlamat pengajaran melalui perisian yang dibina iaitu:

Objektif am: Membantu pelajar mempelajari dan menguasai konsep dalam tajuk elektrokimia dengan lebih berkesan. Dengan itu pelajar dapat menguasai dan membandingkan konsep yang abstrak dan konkrit khususnya proses kimia yang berlaku dalam sel elektrolisis dan dalam sel kimia.

Objektif khusus: Perisian ini dibina dengan tujuan agar murid dapat: 1. 2. 3. 4. mengelaskan bahan kepada elektrolit dan bukan elektrolit menghubung kaitkan kekonduksian elektrik dengan kehadiran ion bebas menghuraikan proses elektrolisis sebatian lebur dan larutan akueus menulis setengah persamaan bagi tindak balas nyahcas ion pada anod dan pada katod 5. 6. 7. 8. meramalkan hasil elektrolisis sebatian lebur dan larutan akueus menerangkan proses elektrolisis dalam industri menerangkan tindak balas yang berlaku dalam sel kimia menghuraikan perbezaan antara sel elektrolisis dengan sel kimia

74

3.2.2 Mengenal pasti ciri-ciri pelajar Sebelum pembangunan perisian dijalankan, penyelidik perlu memikirkan siapakah pengguna perisian tersebut. Ini penting bagi memastikan isi kandungan, pemilihan

penyampaian atau penentuan strategi pengajaran dan pembelajaran yang akan digunakan adalah sesuai dengan pengguna yang disasarkan. Menurut Rosni dan Nor Aishah (2000), dalam pembangunan perisian kumpulan sasaran dan tahap kemahiran atau pengetahuan pengguna perlu diambil kira agar tidak terkeluar daripada gaya belajar dan kemampuan pengguna. Pengguna primer yang menjadi sasaran PME ini ialah pelajar tingkatan empat yang mengambil mata pelajaran kimia. Namun begitu, perisian ini boleh juga

digunakan oleh pelajar tingkatan lima dan guru-guru sains, khususnya guru-guru kimia. Maklumat pengguna primer tipikal yang meliputi umur, tahap pendidikan, tahap kemahiran membaca, motivasi umum, pengalaman dalam topik, minat dalam komputer, dan kemahiran menggunakan komputer adalah seperti di bawah: Umur Tahap pendidikan Tahap kemahiran membaca Motivasi umum Minat dalam komputer Pengalaman dalam kimia : 15 16 tahun : Tingkatan 4 (aliran sains) : Tinggi : Rendah, sederhana dan tinggi : Sederhana dan tinggi : Telah mempelajari topik 1 hingga 5 kimia tingkatan 4 Kemahiran menggunakan komputer : Sederhana hingga tinggi

75

3.2.3 Menentukan dan mengumpul sumber Bahan-bahan sumber merangkumi semua sumber maklumat yang diperlukan dalam usaha membangunkan PME ini. Terdapat tiga jenis bahan sumber yang digunakan semasa proses perancangan iaitu: (1) Sumber yang relevan dengan bahan mata pelajaran i) Buku teks kimia tingkatan 4 KBSM ii) Huraian Sukatan Kimia Tingkatan 4 iii) Buku rujukan kimia tingkatan 4 iv) Jurnal-jurnal (2) Sumber yang relevan untuk membangunkan perisian i) Buku rujukan reka bentuk pengajaran ii) Buku rujukan pembangunan perisian iii) Bahan grafik dari internet dan buku rujukan iv) Kertas kosong saiz A4 v) Alatulis (3) Sumber yang relevan dengan sistem penyebaran perisian multimedia i) Buku rujukan multimedia ii) Buku rujukan perisian macromedia flash 5 iii) Buku rujukan perisian macromedia authoware 6.5 iv) Buku rujukan Adobe photoshope v) Komputer peribadi

76

3.2.4 Mengenal pasti kekangan Bahagian ini hanya membincangkan tentang penggunaan perkakasan dan perisian yang terlibat dalam proses pembinaan PME dan yang digunakan oleh pelajar. Penyelidik menggunakan komputer peribadi Pentium IV, 256 MB dalam kerja reka bentuk dan pembangunan PME. Perisian pengarangan yang digunakan ialah

Macromedia Authorware 6.5, perisian grafik ialah Adobe Photoshop 7.0, perisian grafik animasi ialah Macromedia Flash 5, dan perisian suntingan audio ialah Sound Forge 10. Pelajar-pelajar di sekolah yang terlibat dengan kajian ini pula menggunakan komputer dalam makmal komputer juga dilengkapi dengan komputer peribadi Pentium III, 650MHz.

3.2.5 Mendefinisi look & feel Look & feel PME ini merujuk kepada paparan perisian ini serta bagaimana ia berfungsi dan beroperasi. Ini termasuklah penempatan dan penggunaan logo, teks, grafik, saiz dan jenis fon, serta warna pada skrin paparan komputer. Pada peringkat permulaan, penyelidik telah mengemukakan reka bentuk awal perisian dalam bentuk papan cerita kepada guru-guru yang mengajar kimia dan kemudiannya kepada penyelia untuk menentukan Look & feel perisian yang akan dibangunkan. Seterusnya ia diubah sesuai ketika kerja-kerja reka bentuk dan pembangunan dijalankan. Pembaikan dilakukan secara on-going process, di mana pembaikan dan pengubah suaian dilakukan sebaik sahaja sebarang kekurangan dan keganjilan ditemui semasa pembinaan perisian. Pada peringkat ini, penyelidik meminta pendapat guruguru kimia dan juga guru teknologi maklumat.

77

Pada peringkat akhir proses pembinaan, perisian ini telah dinilai oleh guruguru kimia di beberapa buah sekolah dan pakar, iaitu dua orang pensyarah yang menyelia kajian ini. Segala cadangan, komen dan saranan yang mereka kemukakan telah diambil kira semasa pemurnian perisian peringkat akhir dilakukan mengikut kemampuan dan kekangan yang ada.

3.3

Fasa reka bentuk PME

Suatu bahan pembelajaran yang dibina akan menjadi lebih berkesan dan berkualiti apabila proses bagaimana seseorang pelajar itu belajar diambil kira. Oleh itu pembangunan perisian multimedia yang berkesan dan berkualiti perlu mengambil kira peranan teori pembelajaran dalam proses pembangunannya. Menurut Alessi dan

Trollip (2001), keberkesanan pembelajaran melalui multimedia bergantung kepada cara bagaimana bahan pembelajaran multimedia tersebut dipersembahkan. Clark

(1998) dalam Jamaluddin dan Zaidatun (2003), pula menyatakan keberkesanan sesuatu proses pembelajaran tidak bergantung sepenuhnya pada jenis media yang digunakan. Ia sebenarnya bergantung kepada kaedah pembelajaran yang dipilih dan diaplikasikan menerusi media tersebut. Sehubungan itu, pada fasa reka bentuk PME, penyelidik memfokuskan kepada lima aspek iaitu: i) ii) iii) iv) v) pembangunan idea isi kandungan carta aliran pembelajaran penyediaan papan cerita penyediaan skrip kepentingan penilaian berterusan

78

3.3.1 Pembangunan idea isi kandungan awal Pembangunan idea isi kandungan awal meliputi isi kandungan mata pelajaran dalam topik elektrokimia, dan idea bagi memudahkan pembelajaran iaitu strategi atau pendekatan yang ingin digunakan bagi menyampaikan isi pelajaran. Dua peringkat terlibat dalam fasa ini, iaitu peringkat percambahan idea dan peringkat pemurnian. Idea awal yang diperolehi dalam peringkat percambahan idea dimurnikan pada peringkat pemurnian berasaskan kepada empat kriteria berikut: i) Ciri-ciri pelajar Ciri-ciri pelajar diperolehi semasa peringkat perancangan. Semua pelajar yang terlibat dalam penggunaan perisian ini mampu mempelajari topik elektrokimia menggunakan perisian yang dibangunkan. ii) Perkaitan idea dengan bahan dan matlamat mata pelajaran. Segala idea yang diperolehi dirujuk kepada sukatan pelajaran kimia SPM, buku teks kimia tingkatan 4, buku rujukan kimia SPM, jurnal dan juga format soalan peperiksaan SPM. Semua idea yang diterima mempertimbangkan kesesuaian, tahap kepentingan, tahap kesukaran dan perkaitannya dengan sukatan pelajaran. iii) Jumlah minimum masa yang diperlukan bagi mempelajari isi kandungan. Penyelidik menetapkan bahawa jangkamasa atau tempoh minimum seseorang meneroka sepenuhnya PME ini ialah selama 1 jam. iv) Halangan sistem penyebaran Perisian yang dihasilkan adalah dalam bentuk CD-ROM. Animasi yang terdapat dalam perisian memerlukan Quick Time Movie Player untuk berfungsi. Sekiranya komputer pengguna tidak mempunyai Quick Time Movie Player, animasi tidak akan dipaparkan. Untuk mengatasi masalah

79

ini, pengguna perlu install Quick Time Movie Player yang dipakejkan bersama perisian sebelum menggunakannya. Sebaik sahaja CD dimasukkan ke dalam pemacu cakera padat komputer, CD PME ini akan berfungsi secara autorun. Walau bagaimanapun, sekiranya komputer mempunyai RAM yang kecil daripada 128 MB, pengguna akan mendapati paparan di skrin melompat-lompat. Masalah ini boleh diatasi dengan menginstall perisian ke dalam cakera keras komputer.

3.3.2 Carta aliran pembelajaran Penyelidik membina carta alir pembelajaran bagi mendapatkan gambaran keseluruhan struktur dan susunan pembelajaran. Carta alir ialah peta rajah yang menggambarkan bagaimana penggunaan aplikasi bergerak daripada satu bahagian ke bahagian lain dalam aplikasi yang hendak dibangunkan (Jamaluddin dan Zaidatun, 2003). Alessi dan Trollip (2001) mencadangkan tiga tahap carta aliran pembelajaran, iaitu: Tahap 1 terdiri daripada urutan program dan kaedah dalam satu muka surat; Tahap 2 terdiri daripada tambahan cabang dan keputusan penting; Tahap 3 terdiri daripada tambahan semua rujukan papan cerita, pengiraan, cabang, pengurusan maklumat dan kawalan pengguna.

80

Penyelidik telah membina carta aliran tahap 1 dan tahap 2 seperti dalam rajah 3.2 dan rajah 3.3 di bawah.

Mula

Paparan Skrin Pengenalan Paparan Login Pengguna Paparan Skrin Menu Paparan Kandungan Perisian Multimedia Elektrokimia

Uji Minda & Ujian Pencapaian

Tamat

Rajah 3.2 Carta aliran pembelajaran dalam PME - Tahap 1

81

Menu Utama

Manual pengguna

Huraian Sukatan Pelajaran

Objektif Pembelajaran

Tutorial

Pengukuhan Minda

Uji Minda & Ujian Pencapaian


Ya

Keluar

Elektrolit & Bukan Elektrolit

Teori Ion Elektrolisis Larutan Akueus

Tidak

Selamat Maju Jaya

Elektrolisis
Siri Elektrokimia
Sekalung Budi

Siri Elektrokimia
Sel Kering

Sel Kimia

Akumulator Asid Plumbum Perbandingan Antara Sel Kimia


Persamaan dan Perbezaan Sel Elektrolisis dan Sel Kimia

Rajah 3.3 Carta pembelajaran dalam PME - Tahap 2

PME mengandungi tiga bahagian utama yang terlibat dengan pembelajaran dalam topik iaitu; i) Tutorial; ii) Pengukuhan Minda; dan iii) Uji Minda dan Ujian Pencapaian. Tiga bahagian ini mengandungi fakta dan konsep-konsep utama dalam pembelajaran topik elektrokimia. Walau bagaimanapun bahagian tutorial diutamakan dalam menyampaikan isi kandungan topik melalui contoh-contoh dan aktiviti interaktif dan pada bahagian ini juga elemen-elemen multimedia seperti audio, grafik, teks dan animasi diaplikasikan sepenuhnya supaya pelajar dapat menghayati dan memahami semua konsep.

82

Carta struktur kandungan bahagian tutorial PME dan paparan skrin antara muka bagi subtopik-subtopik utama ditunjukkan pada rajah 3.4, 3.5, 3.6, 3.7, 3.8 dan 3.9 di bawah.

Menu Utama
Tutorial
Siri Elektrokimia

Elektrolit & Bukan Elektrolit

Elektrolisis

Sel Kimia

Menguji elektrolit

Sel elektrolisis

Siri anion

Sel kimia ringkas

Elektrolit leburan plumbum(II) bromida

Elektrolisis leburan plumbum(II) bromida

Siri kation

Elektrolisis larutan akueus natrium klorida pekat (elektrod karbon) Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat (elektrod karbon)
Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat (elektrod kuprum)
Penyaduran sudu besi dengan logam kuprum Penulenan logam kuprum

Sel kimia dengan titian garam

Bukan elektrolit hablur natrium klorida

Bukan elektrolit larutan tetraklorometana

Rajah 3.4 Carta kandungan bahagian tutorial PME

83

Rajah 3.5 Paparan skrin tutorial

Rajah 3.6 Paparan skrin subtopik elektrolit dan bukan elektrolit

84

Rajah 3.7 Paparan skrin subtopik elektrolisis

Rajah 3.8 Paparan skrin subtopik siri elektrokimia

85

Rajah 3.9 Paparan skrin subtopik sel kimia

3.3.3 Penyediaan papan cerita Penyediaan papan cerita penting dalam penulisan sesebuah kandungan perisian multimedia dalam pendidikan kerana ia memastikan matlamat dan objektif pembangunan sesuatu perisian tercapai. Papan cerita juga menjadi panduan dalam menghasilkan perisian yang baik. Semua idea, cara persembahan, arahan dan isi kandungan yang hendak disampaikan akan tersusun dan mudah difahami. Menurut Choon dan Halimah (2002), papan cerita berfungsi sebagai templat untuk menerangkan kesemua benda atau perkara yang wujud dalam sesuatu program atau perisian multimedia, seperti paparan menu, gambar atau grafik, sama ada pegun atau bergerak yang akan kelihatan dan masa objek-objek akan dipaparkan, untuk berapa lama, suara atau audio teks yang akan dimainkan bersama-sama dengan grafik, dan

86

sama ada media berlaku secara serentak atau melalui hiperlink. Menurut Choon dan Halimah (2002), kepentingan-kepentingan penyediaan papan cerita termasuklah; i) Membolehkan pakar kandungan menyediakan atau mencipta sesuatu kandungan perisian multimedia dalam satu templat yang boleh mengintegrasikan kesemua format multimedia seperti teks, suara, bunyi, grafik dan animasi. ii) Membolehkan pembangun perisian menilai sama ada sesuatu

persembahan itu tepat dan lengkap dengan isi kandungannya. iii) Memaparkan sumber yang diperlukan dan sebagai rujukan kepada pembangunan perisian, iv) v) Mengenal pasti dan mengintegrasi semua format yang diperlukan. Menyediakan templat untuk rujukan pelbagai golongan yang terlibat dalam pembangunan perisian seperti pakar kandungan, pakar grafik, pakar pengaturcaraan dan sebagainya. Ini menjadikan pelaksanaan tugas lebih berkesan dan sistematik. vi) Memastikan penggunaan skrin komputer secara menyeluruh dan maksimum. Ini bermakna, segala isi kandungan, teori dan konsep yang hendak diterapkan dalam sesebuah perisian kepada pengguna dapat dilakukan dengan mudah. Penyelidik membina sendiri papan cerita dengan menggunakan aplikasi Microsoft Word (lampiran G). Pembinaan papan cerita ini menjadi panduan kepada penyelidik dalam membangunkan PME dengan lebih baik dan sistematik. Untuk memastikan semua idea, cara persembahan, arahan dan isi kandungan dapat disampaikan dengan berkesan, semakan terakhir papan cerita ini telah dilakukan oleh penyelia.

87

3.3.4 Penyediaan skrip Penyediaan skrip diperlukan bagi pembinaan produk multimedia yang mengandungi unsur percakapan atau video. Skrip ini perlu disediakan sebelum sesuatu bahan

multimedia itu dibangunkan. Skrip yang baik ditulis dalam bentuk cerita, dalam susunan rangka cerita dan aksi yang membolehkan pengguna memahami apa yang disampaikan. Menurut Alessi dan Trollip (2001), skrip pada asasnya adalah teks yang diucapkan, tetapi ia mungkin juga melibatkan stage direction yang menjelaskan apa yang perlu dilakukan oleh pelakon-pelakon, sama seperti dalam sebuah drama. Sehubungan itu, penyelidik telah menyediakan skrip bagi semua penceritaan bagi perisian multimedia ini. Skrip yang disediakan adalah mengikut kesesuaian susunan rangka cerita dan konsisten dengan jalan cerita, menarik perhatian dan dapat memberikan penjelasan yang tepat serta mudah.

3.3.5 Kepentingan penilaian berterusan Penilaian dilakukan berterusan di sepanjang proses pembangunan PME. Menurut Newby, Stepich, Lehman dan Russel (2000), penilaian merupakan satu proses berterusan yang perlu dilaksanakan. Sehubungan itu, setiap peringkat pembangunan perisian akan dirujuk kepada penyelia, guru mata pelajaran kimia dan juga guru teknologi maklumat bagi menjamin kualiti dan menepati spesifikasi yang ditetapkan. Penyelidik juga berbincang dan merujuk kepada penyelia yang merupakan pakar dalam bidang kimia tentang penyampaian konsep yang abstrak khususnya dalam menggambarkan proses-proses kimia pada aras mikroskopik bagi proses elektrolisis dan sel kimia untuk memastikan animasi yang dibuat dapat membantu pemahaman pelajar tentang sesuatu konsep dalam topik. Penyelidik juga berbincang

88

dengan guru mata pelajaran kimia dan guru teknologi maklumat mengenai reka bentuk, termasuklah susun atur dan penetapan butang, ikon, grafik dan susunan teks. Mana-mana reka bentuk yang lemah dan tidak sesuai telah diperbaiki atau dibuang. Setelah berpuas hati dengan sesuatu tahap reka bentuk, tahap reka bentuk dan pembangunan yang berikutnya diteruskan.

3.4

Fasa pembangunan PME

Fasa pembangunan merujuk kepada proses penghasilan perisian. Dalam fasa ini, semua elemen-elemen utama dalam fasa reka bentuk diimplementasikan dalam bentuk yang praktikal. Penyelidik memfokuskan kepada enam aspek iaitu: i) ii) penghasilan bahan multimedia penyediaan bahan sokongan

iii) aplikasi teori pembelajaran iv) pendekatan pengajaran dan pembelajaran v) strategi pengajaran dan pembelajaran

vi) pengujian perisian multimedia

3.4.1 Penghasilan bahan multimedia Bahan multimedia yang dimuatkan dalam perisian ini terdiri daripada elemen teks, grafik, audio dan animasi. Elemen-elemen ini menjadikan PME menarik dan tidak membosankan.

89

3.4.1.1 Teks Teks merupakan cara yang berkesan untuk menyampaikan idea dan arahan kepada pengguna (Rosni dan Nor Aishah, 2000). Penyelidik menggunakan teks untuk

menerangkan isi kandungan pelajaran serta memberi arahan. Jenis fon yang utama digunakan adalah Times New Roman, Comic Sans MS, dan Arial. Jenis, warna, dan saiz fon yang berbeza digunakan untuk membezakan penekanan yang berlainan kepada jenis dan kepentingan teks yang dipaparkan. Jenis, warna dan saiz fon yang berlainan juga berfungsi sebagai daya tarikan kepada pelajar untuk membaca teks tersebut. Teks yang dipaparkan dalam bentuk statik dan animasi.

3.4.1.2 Grafik Grafik boleh digunakan sebagai arahan, demonstrasi, penerangan dan ganjaran (Rosni dan Nor Aishah, 2000). Dalam PME, grafik diintegrasikan sebagai latar belakang skrin, antara muka pengguna, isi kandungan pelajaran, kartun, butang dan ikon. Penyelidik menggunakan grafik dalam bentuk tulisan dan gambar dalam bentuk 2D. Grafik digunakan untuk menerangkan konsep dalam isi kandungan pelajaran dan sebagai daya tarikan kepada sesuatu paparan dan persembahan. Menurut Jamalludin, Baharuddin dan Zaidatun (2003), grafik adalah sumber penyampai maklumat yang amat berkesan kerana segala bentuk mesej yang diterima oleh manusia melalui penglihatan mereka dapat diterima secara terperinci dan ia mempunyai daya ketahanan serta daya ingatan yang lebih tinggi.

90

3.4.1.3 Bunyi Menurut Jamalludin, Baharuddin dan Zaidatun (2003), ada empat kaedah bagaimana bunyi boleh diintegrasikan dalam sesebuah aplikasi multimedia. Empat kaedah

tersebut ialah: 1) kesan bunyi yang istimewa, 2) pencerita atau suara latar, 3) kesan bunyi khas, dan 4) muzik latarbelakang. PME hanya mengintegrasikan bunyi sebagai pencerita atau suara latar dalam menerangkan isi kandungan pelajaran dalam bahagian tutorial dan bunyi muzik latar belakang sepanjang penggunaan perisian. Suara latar (bunyi) memberi tekanan itonasi kepada isi kandungan yang hendak disampaikan secara berkesan daripada membaca pameran teks pada skrin sahaja (Rozinah, 2000). Menurut Jamalludin, Baharuddin dan Zaidatun (2003), unsur bunyi dapat mempertingkatkan kefahaman terhadap isi kandungan dari media lain yang hendak dipersembahkan. Ia juga mampu menimbulkan keseronokan, meningkatkan minat dan mencorakkan sesebuah perisian multimedia.

3.4.1.4 Animasi Penggunaan animasi bertujuan untuk menyampaikan konsep yang kompleks dan abstrak dengan lebih mudah. Animasi juga digunakan untuk memberi penegasan kepada penyampaian supaya ia mampu menarik perhatian serta meningkatkan motivasi pelajar. Menurut Jamalludin, Baharuddin dan Zaidatun (2003), animasi

dalam aplikasi multimedia dapat menjanjikan suatu persembahan yang dinamik serta menarik kepada penonton kerana ia memungkinkan sesuatu yang mustahil atau kompleks berlaku dalam kehidupan sebenar, direalisasikan. Paparan rajah-rajah berikut menunjukkan beberapa contoh animasi yang dapat dilihat dalam PME. Pada setiap animasi yang menggambarkan proses kimia berlaku,

91

unsur teks beserta bunyi juga dimasukkan secara berurutan agar dapat menjelaskan lagi proses-proses kimia yang berlaku.

Rajah 3.10 Paparan grafik animasi semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon

Antara animasi yang dapat dilihat pada paparan skrin ini termasuklah: i) pembebasan gas oksigen di anod dan enapan perang logam kuprum terbentuk di katod. ii) iii) iv) pengaliran elektron di sepanjang wayar. mentol menyala. larutan biru kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar.

92

Rajah 3.11 Paparan grafik animasi tindak balas di anod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon

Antara animasi yang dapat dilihat pada paparan skrin ini termasuklah: i) pergerakan ion-ion OH- menuju ke anod.

ii) ion OH- menerima elektron. iii) pembebasan molekul oksigen dan air.

93

Rajah 3.12 Paparan grafik animasi tindak balas di katod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon

Antara animasi yang dapat dilihat pada paparan skrin ini termasuklah: i) ii) pergerakan ion Cu2+ ke katod. ion Cu2+ menerima dua elektron dan enapan perang iaitu logam kuprum terbentuk pada katod. warna biru larutan kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar.

iii)

94

Rajah 3.13 Paparan grafik animasi semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum

Antara animasi yang dapat dilihat pada paparan skrin ini termasuklah: i) ii) iii) iv) anod kuprum menjadi semakin nipis. katod kuprum menjadi semakin tebal. pengaliran elektron dari anod kuprum melalui litar luar ke katod kuprum. mentol menyala.

95

Rajah 3.14 Paparan grafik animasi tindak balas di anod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum

Antara animasi yang dapat dilihat pada paparan skrin ini termasuklah: i) ii) iii) iii) atom Cu membebaskan dua elektron menjadi ion Cu2+ elektron-elektron mengalir melalui elektrod kuprum. ion Cu2+ masuk ke dalam larutan. anod kuprum menjadi semakin nipis.

96

Rajah 3.15 Paparan grafik animasi tindak balas di katod semasa proses elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod kuprum

Antara animasi yang dapat dilihat pada paparan skrin ini termasuklah: i) ii) iii) ion Cu2+ bergerak ke katod. pada katod, ion Cu2+ menerima dua elektron menjadi atom Cu. katod kuprum menjadi semakin tebal.

3.4.2 Penyediaan bahan sokongan Dalam membangunkan perisian ini, penyelidik telah menyediakan manual pengguna yang dimuatkan dalam menu utama dan juga dalam bentuk bercetak sebagai bahan sokongan yang memberikan paduan cara untuk menggunakan perisian kepada pengguna. Antara maklumat yang terkandung dalam manual ini termasuklah isi

kandungan PME, keperluan sistem yang diperlukan untuk menjalankan PME, cara pemasangan, dan cara penggunaan PME.

97

3.4.3 Aplikasi teori pembelajaran dalam PME PME merupakan bahan pembelajaran yang dibina sebagai satu sumber yang akan digunakan dalam proses pengajaran dan pembelajaran. Sehubungan itu, penyelidik mengaplikasikan teori-teori pembelajaran behaviorisme, kognitif dan konstruktivisme dalam mereka bentuk dan pembangunan perisian tersebut. Penyelidik

mengaplikasikan ketiga-tiga teori pembelajaran ini kerana gabungan tiga pendekatan teori pembelajaran behaviorisme, kognitif dan konstruktivisme akan lebih memperkayakan lagi pengalaman pembelajaran, proses pencungkilan ilmu dan keselesaan pembelajaran (Ng, 1999). Ia memberikan peluang kepada pelajar yang berbeza dari segi psikologi, minat, serta kecenderungan untuk memperolehi ilmu melalui pelbagai pendekatan. Kekuatan ketiga-tiga teori-teori pembelajaran ini

apabila digabungkan diharap dapat memupuk semangat dan minat belajar di kalangan pelajar.

3.4.3.1 Aplikasi teori behaviorisme Pada permulaan perisian, penyelidik memperkenalkan objektif-objektif pembelajaran yang dinyatakan dalam pernyataan tingkah laku. Objektif-objektif pembelajaran ini juga dijadikan sebagai set induksi dalam pembelajaran mereka. Set induksi ini

penting supaya tingkah laku pelajar akan menunjukkan kesediaan dan tindak balas awal pembelajaran dalam topik ini. Penyelidik memasukkan sebanyak mungkin rangsangan dalam PME untuk menggalakkan gerak balas pelajar. Rangsangan-

rangsangan tersebut termasuklah unsur-unsur teks, grafik, animasi dan interaktiviti yang digunakan semasa penerangan sesuatu proses dalam topik. Pelajar melakukan gerak balas terhadap unsur-unsur ini dengan mengambil bahagian dalam kawalan

98

pembelajaran mereka.

Mereka boleh memilih untuk meneruskan pembelajaran

dengan hanya menekan butang-butang tertentu sahaja Aktiviti pengukuhan dalam bentuk uji minda disediakan bagi setiap subtopik. Uji minda ini bertujuan mengenal pasti penguasaan pelajar terhadap sesuatu konsep atau fakta. Sebagai contoh, dalam pembelajaran mengenai elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan elektrod karbon, konsep dan fakta dinyatakan dan dijelaskan melalui persembahan grafik dan animasi yang menarik. Pelajar juga boleh berinteraksi dengan penggunaan hotspots, hotwords dan butang untuk mengakses penerangan konsep yang lebih terperinci serta melihat paparan proses yang berlaku pada peringkat mikroskopik. Setelah itu, aktiviti pengukuhan menyusul dalam bentuk uji minda. Dua

soalan uji minda dalam bentuk objektif dibina dan pelajar dikehendaki menjawab soalan-soalan tersebut. Apabila soalan dijawab dengan betul, pujian diberikan sebagai sebagai peneguhan positif. Pujian yang diberikan ialah, Tahniah! jawapan anda tepat sekali. Bagi jawapan yang salah, respon negatif yang berbentuk positif

diberikan iaitu, Maaf, jawapan yang anda berikan tidak tepat. Jangan putus asa, cuba lagi!.

3.4.3.2 Aplikasi teori kognitif Dalam kajian ini, penyelidik mengaplikasikan teori pembelajaran kognitif yang telah diperkemaskan oleh Gagne (1985). Beliau mencadangkan hasilan pembelajaran

terdiri daripada 1) maklumat lisan; 2) kemahiran intelektual; 3) strategi kognitif; 4) sikap; dan 5) kemahiran motor. Bagi Gagne (1985), hasilan pembelajaran boleh diperolehi melalui keadaan luaran yang merupakan rangsangan persekitaran yang

99

menyokong proses kognitif pelajar dan isi pelajaran yang ingin diajar perlu melalui setiap aras pemindahan dan penukaran maklumat yang berlaku dalam ingatan manusia secara turutan seperti rajah 3.2 di bawah.

Dapatkan perhatian Mengenal pasti bentuk isi pelajaran


Pengeluaran semula maklumat
Berlatih Pengekodan maklumat Penyimpanan maklumat

Rajah 3.16 Aras pemindahan dan penukaran maklumat yang berlaku dalam ingatan manusia secara turutan (Sumber: Jamalludin dan Zaidatun, 2003; m.s.93)

Untuk memastikan proses pembelajaran berlaku apabila menggunakan PME, penyelidik mengaplikasikan teori pembelajaran kognitif yang berasaskan sembilan Adegan Pengajaran Gagne (1985) sebagai strategi atau kaedah yang digunakan bagi merangka susun atur dan reka bentuk isi pelajaran dalam PME. Adegan-adegan pengajaran merupakan urutan langkah yang terdapat dalam rancangan mengajar untuk disampaikan oleh seseorang guru dalam proses pengajaran dan pembelajaran di bilik darjah (Ismail, 2002). Jadual 3.1 di bawah menunjukkan sembilan Adegan Pengajaran Gagne (1985), dan prosedur pelaksanaan yang telah diaplikasikan dalam PME.

100

Jadual 3.1 Sembilan Adegan Pengajaran Gagne (1985) dan prosedur pelaksanaan. Adegan Pengajaran 1. Mendapatkan perhatian Prosedur Pelaksanaan Mempersembahkan skrin pengenalan dengan paparan animasi tajuk dan grafik yang menarik dan sesuai untuk menggambarkan kandungan PME. Paparan ini turut diringi muzik latar yang menambahkan lagi keseronokan untuk belajar (Rajah 3.17). Memaparkan skrin objektif pembelajaran iaitu menu yang menyatakan dapatan pembelajaran yang dijangkakan. Animasi kartun disertakan bersama untuk menarik perhatian pelajar (Rajah 3.18). Teks hotspots dalam bentuk uji minda yang mengingatkan pembelajaran yang dipelajari dan juga bagi memastikan pemahaman konsep dalam pembelajaran bagi setiap subtopik (Rajah 3.19).

2. Menyampaikan objektif

3. Mengingat kemahiran lalu

4. Menyampaikan senario

Memberitahu secara keseluruhan apa yang akan dipelajari dan memaparkan subtopik-subtopik yang boleh dipilih untuk dipelajari. Konsep asas pembelajaran dijelaskan dengan persembahan teks, audio, grafik dan animasi yang menarik (Rajah 3.20).

5. Menyediakan panduan pembelajaran

Menyediakan teks arahan dalam kotak kuning sebagai panduan untuk tindakan pelajar. Penyelidik juga menyediakan manual pengguna sebagai panduan menggunakan PME dengan lebih berkesan (Rajah 3.21).

6. Memerlukan tindakan pelajar

Pelbagai butang dan ikon dengan fungsi yang tertentu memerlukan tindakan pelajar untuk melihat maklumat selanjutnya dan juga segmen uji minda diberikan pada setiap akhir subtopik untuk menilai kefahaman dan ingatan mengenai pembelajaran. Antara butang interaktif yang disediakan termasuklah menu utama, maju, undur, uji minda, informasi ekstra dan butang keluar (Rajah 3.22).

101

Jadual 3.1 (Sambungan) Adegan Pengajaran 7. Memberikan maklum balas Prosedur Pelaksanaan Program memberi maklum balas dengan cara menunjukkan akibat daripada sesuatu respons itu melalui strategi simulasi (Rajah 3.23).

8. Menilai prestasi

Pelajar dinilai melalui soalan-soalan uji minda bagi setiap subtopik dan ujian yang merangkumi keseluruhan pembelajaran dalam topik. Pelajar dikehendaki menjawab dengan betul soalan uji minda untuk meneruskan kepada soalan yang seterusnya (Rajah 3.24).

9. Meningkatkan ingatan/ pemindahan maklumat

Ujian yang diberikan untuk memastikan pembelajaran berlaku dan objektif pembelajaran tercapai. Prestasi pelajar dipaparkan setelah mereka diuji dengan menjawab kesemua 10 soalan objektif yang disediakan. Pelajar boleh mengulang untuk menjawab soalan-soalan ujian ini untuk membaiki prestasi mereka atau memilih untuk mengulang pembelajaran melalui paparan menu (Rajah 3.25).

Rajah 3.17 Skrin Pengenalan

102

Rajah 3.18 Skrin paparan objektif

Rajah 3.19 Skrin paparan persembahan subtopik dan butang uji minda

103

Rajah 3.20 Paparan skrin menu utama

Rajah 3.21 Paparan skrin menunjukkan teks arahan untuk tindakan pelajar

104

Rajah 3.22 Paparan skrin menunjukkan pelbagai butang dan ikon untuk tindakan pelajar

Rajah 3.23 Paparan skrin untuk aktiviti simulasi

105

Rajah 3.24 Paparan skrin uji minda

Rajah 3.25 Paparan skrin arahan ujian

106

3.4.3.3 Aplikasi teori konstruktivisme Dalam merealisasikan pembelajaran aktif di mana pelajar ditafsirkan sebagai individu aktif dalam membina pengetahuannya (Mohd Arif, Abdullah dan Rosnaini, 2000), elemen-elemen konstruktivisme diwujudkan dalam PME. Antara elemen-elemen konstruktivisme itu termasuklah: i) Pelajar diberi kesempatan untuk meneroka bidang pengetahuan secara mendalam. Justeru, penggunaan hypertexts, seperti hotwords, hot spot dan butang dibina bagi membolehkan pelajar mencari maklumat lanjut serta memahami sesuatu pelajaran dengan lebih mendalam. Secara tidak langsung pelajar terlibat dalam membuat keputusan, menambah maklumat baru kepada pengetahuan sedia adanya, mengubah suai pengetahuan lampau dan berinteraksi dengan sistem pengajaran. ii) Mengekalkan tumpuan pelajar dengan reka bentuk yang ceria dan efektif. Penggunaan kombinasi warna, susun atur grafik, teks dan animasi, jenis dan saiz fon disesuaikan sedemikian rupa agar dapat membekalkan pengalaman yang selesa kepada pelajar. berminat untuk meneruskan pembelajaran. iii) Mesra pengguna dan mudah diguna. Segala aspek keperluan psikologi pelajar diteliti dan dianalisis sebelum membina perisian ini. Bahan Ini membolehkan mereka

sokongan tambahan iaitu panduan pengguna disediakan untuk membantu pelajar berkenaan menggunakan PME. Unsur-unsur grafik dan animasi dimasukkan secara berstruktur, manakala grafik antara muka yang bersesuaian digunakan untuk memberikan pengalaman yang selesa dan berguna serta memudahkan penerokaan pelajar.

107

iv)

Menggalakkan reaksi dan respons yang baik daripada pelajar. Unsurunsur reaktif seperti Informasi Ekstra dibina untuk menjana pemikiran dan membina perasaan ingin tahu dan mengalakkan penerokaan yang lebih mendalam.

v)

Keupayaan mengurus kendiri. Pelajar boleh menentukan sendiri arah tuju, kelajuan dan urutan pembelajaran yang sesuai dengan mereka dengan menggunakan hubungan hyperlinks yang dibina dan penggunaannya adalah dalam kawalan pelajar sendiri.

3.4.4 Pendekatan pengajaran dan pembelajaran dalam PME Terdapat pelbagai strategi dan pendekatan PPBK yang boleh digunakan dalam mereka bentuk penyampaian dalam perisian multimedia. Alessi dan Trollip (2001)

mencadangkan 8 metodologi yang boleh digunakan iaitu, tutorial, hipermedia, latih tubi, simulasi, permainan, tools and open-ended learning environment, ujian dan pembelajaran berasaskan web. Dalam kajian ini, penyelidik menyediakan PME berbentuk tutorial yang menggabungkan pendekatan lain seperti latih tubi dan simulasi sebagai pengukuhan dan penilaian.

3.4.4.1 Pendekatan tutorial Tutorial umumnya menggunakan dua fasa pertama dalam pengajaran iaitu menyampaikan maklumat dan membantu pelajar dalam proses awal mencapai maklumat tersebut (Alessi dan Trollip, 2001). Kaedah tutorial membolehkan

pengajaran dan pembelajaran secara individu dilakukan. Pelajar didedahkan dengan

108

penerangan tentang konsep, maklumat, idea dan isi kandungan pelajaran. Pengajaran yang disampaikan melalui kaedah ini adalah secara berurutan dan teratur. Pengajaran isi kandungan juga disokong dengan latihan dalam bentuk uji minda. Menurut

Faridah (1999), program tutorial memperkenal dan menerangkan kemahiran serta maklumat baru, dan seterusnya mengawasi percubaan pelajar mengaplikasikan apa yang telah dipelajari. Kaedah tutorial ini bergerak mengikut respon pelajar dan

sekiranya pelajar lupa pengajaran sebelum ini, maka pelajar tersebut boleh memilih untuk mengulangnya semula. Sebaliknya, apabila pelajar telah mahir, mereka boleh memilih untuk meneruskan pembelajaran ke tahap yang lebih tinggi. Ini memberi peluang belajar mengikut kemampuan masing-masing kepada semua pelajar tanpa mengira tahap pencapaian pelajar (Rosni dan Nor Aishah, 2000). Menurut Jamalludin dan Zaidatun (2003), kaedah tutorial dalam perisian adalah strategi untuk menyampaikan konsep kepada pelajar dengan memberi contohcontoh yang sesuai dan ia juga diiringi dengan soalan-soalan pengukuhan. Rajah 3.30 di bawah menunjukkan struktur dan turutan umum pendekatan dalam kaedah tutorial (Alessi dan Trollip, 2001).

Pengenalan

Persembahan maklumat

Soalan dan Gerak balas

Penutup

Maklum balas atau pemulihan

Penilaian Gerak balas

Rajah 3.26 Struktur dan turutan umum pendekatan dalam kaedah tutorial (Sumber: Alessi dan Trollip, 2001; m.s.90)

109

3.4.4.2 Pendekatan latih tubi Perisian PPBK yang berbentuk latih tubi merupakan perisian yang memberi latihan mengenai sesuatu konsep dan kemahiran. Pelajar diberi siri soalan berturutan bagi membentuk kemahiran dalam pemahaman sesuatu konsep (Jamalludin dan Zaidatun, 2003). Menurut Alessi dan Trollip (2001), latih tubi diberi sebagai latihan di mana ia boleh diulang-ulang sehingga pelajar dapat menguasai pembelajaran. Rajah 3.31 di bawah menunjukkan struktur dan aliran umum pendekatan dalam kaedah latih tubi (Alessi dan Trollip, 2001).

Pengenalan

Pilih item

Soalan dan Gerak balas

Penutup

Maklum balas

Penilaian Gerak balas

Rajah 3.27 Struktur dan aliran umum pendekatan dalam kaedah latih tubi (Sumber: Alessi dan Trollip, 2001; m.s.82) Menurut Faridah (1999), program latih tubi memberi peluang kepada pelajar untuk berlatih menggunakan isi kandungan yang telah dipelajari. Program ini tidak menyampaikan maklumat atau kemahiran baru tetapi mengulang kaji bahan yang telah dipelajari untuk memperbaiki prestasi. Penyelidik mengaplikasikan pendekatan latih tubi di bahagian uji minda PME. Pelajar akan dihalang daripada meneruskan ke soalan yang lain jika tidak berjaya. Pendekatan ini memberi peluang kepada pelajar mengulang semula soalan sehingga berjaya. Melalui pendekatan ini juga, pelajar dapat memperkukuhkan daya ingatan dan meningkatkan lagi kefahaman terhadap konsep pelajaran.

110

3.4.4.3 Pendekatan simulasi Kaedah simulasi merupakan keadaan atau proses tiruan dari alam hidup sebenar yang cuba digambarkan secara benar dan kaedah ini boleh membantu pelajar membuat keputusan dan membina nilai dan sikap positif menerusi main peranan (Yusup, 2001). Menurut Faridah (2001), program simulasi menjadikan pembelajaran menarik dan memotivasikan kerana pendekatan ini mengajar cara-cara membuat keputusan dan menyelesaikan masalah dengan menggunakan elemen-elemen fantasi. Simulasi yang diaplikasikan dalam PME digunakan dalam menjalankan eksperimen secara virtual dalam sub topik elektrolit dan bukan elektrolit, sel elektrolisis, proses penyaduran dan siri elektrokimia. Melalui aktiviti ini, banyak latihan dan persoalan yang boleh dibina untuk konstruk pengetahuan pelajar.

3.4.5

Strategi pengajaran dan pembelajaran dalam PME

Dalam pembinaan perisian pendidikan, strategi pengajaran dan pembelajaran mestilah dikaji dan dirancang oleh pendidik secara sistematik agar penggunaan perisian sebagai bahan bantu pengajaran dan pembelajaran dapat mencapai matlamat dan objektif pembelajaran. Terdapat pelbagai strategi pengajaran dan pembelajaran seperti

pembelajaran aktif, pembelajaran kendiri, pembelajaran koperatif, penerapan nilainilai murni dan sebagainya. Dalam pembinaan PME penyelidik memberi penekanan kepada pembelajaran aktif, pembelajaran kendiri, pembelajaran koperatif dan pembelajaran anjal.

111

3.4.5.1 Pembelajaran aktif Pembelajaran aktif memberi peluang kepada pelajar berinteraksi dengan perisian. Penglibatan aktif pelajar menentukan kejayaan mereka dalam mempelajari sesuatu konsep kerana lebih banyak maklumat yang dapat diperolehi melalui penglibatan mereka. Shunck (1996) menyatakan strategi pembelajaran aktif akan melibatkan

gerak balas pelajar dan ini menentukan kejayaan mereka. PME memberi peluang kepada pelajar bertindak balas secara aktif ketika mereka menggunakan perisian ini. Menurut Norhashim, Mazenah dan Rose Azlinda (1996), kemampuan pelajar menerima sesuatu maklumat dan tidak melupakannya akan bertambah dengan memberi peluang kepada mereka belajar untuk bertindak balas dengan cergas. Perisian ini juga berupaya bertindak balas terhadap respon pelajar di mana pembelajaran menggunakan perisian ini boleh dimulakan dari manamana butang yang mereka pilih. Butang menu utama dan butang keluar dipaparkan pada setiap skrin bertujuan membolehkan pengguna meneruskan atau keluar daripada perisian pada bila-bila masa.

3.4.5.2 Pembelajaran kendiri Dalam konteks pembelajaran kendiri, perisian Pembelajaran Bantuan Komputer merupakan media perantaraan yang menghubungkan kebijaksanaan pengajar dan pelajar (Amirrudin, Wan Zah, Aida Suraya dan Norman, 2000). Dalam konteks ini, PME dapat memberikan sumbangan kepada bidang pengajaran dan pembelajaran dengan memastikan strategi pembelajaran kendiri berlaku. PME memastikan pelajar memainkan peranan aktif dalam pembelajaran mereka di mana pelajar boleh belajar mengikut tahap kebolehan atau pencapaiannya sendiri.

112

Pelajar boleh mengulang menggunakan PME beberapa kali sehingga keseluruhan isi topik difahami atau membuat pilihan untuk mempelajari subtopik tertentu berulang-ulang kali. Pelajar boleh berhenti dan menyambung sesi

pembelajaran pada bila-bila masa mengikut keperluan mereka kerana perisian ini tidak tertakluk kepada kekangan masa.

3.4.5.3 Pembelajaran kolaboratif dan koperatif Pembelajaran kolaboratif dan koperatif merupakan kaedah pembelajaran berdasarkan konsep bekerja bersama dan bertanggung jawab dalam kumpulan bagi

memaksimumkan pembelajaran kendiri dan pelajar-pelajar lain (Ramlah dan Mahani, 2002). Setiap ahli dalam kumpulan berperanan mewujudkan suasana pembelajaran yang kondusif dan bermakna. Dalam konteks ini, PME dapat membantu pelajar membentuk kerjasama dan saling bantu membantu dalam kumpulan semasa mereka bersama-sama meneroka PME yang disediakan. Kerjasama dan bantuan rakan sebaya penting dalam membantu pelajar terutamanya pelajar lemah memahami mata pelajaran yang dipelajari. Konsep PME secara tak langsung mempelbagaikan gaya pembelajaran, memudahkan proses pembelajaran dan membantu proses pemindahan maklumat berlaku dengan berkesan. Menurut Jonassen (1996), pembelajaran secara kolaboratif dapat membantu pelajar membina pengetahuan yang lebih bermakna jika dibandingkan dengan pembelajaran secara individu. Semasa pelajar bersama-sama meneroka PME juga, secara tak langsung berlaku komunikasi yang intensif antara pelajar dengan pelajar, pelajar dengan guru serta pelajar dengan bahan pembelajaran. Akhirnya, adalah diharapkan pelajar berjaya menguasai beberapa kemahiran

113

kolaboratif seperti kemahiran berkomunikasi, kebolehan mengemukakan pendapat, kebolehan menyoal dan membuat rumusan, mempunyai ciri-ciri kepimpinan, bersikap toleransi, serta yakin kepada kerja kumpulan kerana kemahiran-kemahiran ini diperlukan untuk menjayakan pembelajaran koperatif (Yusup dan Razmah,1999).

3.4.5.4 Pembelajaran anjal Situasi pembelajaran ini memberi peluang kepada pelajar untuk belajar pada bila-bila masa dan tidak tertakluk kepada jadual waktu rasmi. Pelajar juga boleh

menggunakan PME di luar waktu persekolahan seperti di rumah, di makmal komputer, di cyber cafe atau di rumah rakan-rakan yang mempunyai komputer, kerana PME boleh dikendalikan melalui CD ROM. Pelajar boleh mendapatkan

arahan cara menggunakan perisian ini melalui manual pengguna yang disediakan.

3.5

Pengujian PME

Pengujian PME dilakukan sebagai penilaian tambahan kepada aktiviti penilaian berterusan. Pengujian PME dibahagikan kepada dua peringkat iaitu Ujian Alfa dan Ujian Beta.

3.5.1 Ujian Alfa Ujian alfa dilakukan oleh 12 orang guru yang mengajar mata pelajaran kimia dan juga dua orang pensyarah yang menyelia kajian ini. Pengujian alfa ini dijalankan apabila PME telah berfungsi. Ujian alfa bertujuan menentukan permasalahan perisian yang

114

dibangunkan dan cara mengatasinya serta dapat memberikan idea yang jelas bagaimana perisian berfungsi. Ujian alfa ini dilakukan menggunakan borang soal selidik penilaian PME (Lampiran A). Soal selidik ini dibina berdasarkan borang penilaian perisian

multimedia (penilaian pakar) oleh Jamalludin, Baharuddin, dan Zaidatun (2003). Walau bagaimanapun, penyelidik telah membuat sedikit pengubah suaian berdasarkan kepada spesifikasi PME yang dibangunkan.

3.5.1.1 Soal selidik penilaian PME (guru) Soal selidik ini terdiri daripada dua bahagian: iaitu bahagian A dan bahagian B. (a) Bahagian A Bahagian ini dikemukakan untuk mendapatkan maklumat latar belakang guru seperti status guru, jantina, bangsa, kemudahan pengajaran menerusi komputer yang biasa digunakan, jenis perisian yang mahir digunakan, pengalaman mengajar kimia, dan kaedah pengajaran yang biasa digunakan. Namun begitu, penyelidik hanya mempertimbangkan pengalaman mengajar kimia kerana maklumat ini perlu untuk memastikan penilaian ke atas perisian yang dibina dilakukan oleh guru-guru yang berpengalaman dalam isi kandungan, penggunaan komputer dan kaedah pengajaran. (b) Bahagian B Bahagian ini mengandungi 35 soalan yang menggunakan skala Likert dan ia terdiri daripada empat bahagian iaitu penilaian berhubung isi kandungan, reka bentuk interaksi, reka bentuk persembahan dan reka bentuk informasi. Nilai kebolehpercayaan soal selidik ini adalah tinggi iaitu 0.95.

115

i)

Isi kandungan Bahagian isi kandungan mengandungi 7 soalan yang menumpukan kepada kesesuaian objektif pembelajaran dan sukatan pelajaran.

ii)

Reka bentuk interaksi Mengandungi 9 soalan mengenai reka bentuk interaksi di antara pengguna dan perisian seperti kemudahan, keselesaan menggunakan perisian, interaksi dan maklum balas, kemudahan mengawal kelajuan maklumat dan kemudahan untuk keluar dari program.

iii)

Reka bentuk persembahan Mengandungi 8 soalan yang menumpukan pada reka bentuk skrin, teks, grafik, animasi, warna, bunyi dan ikon butang.

iv)

Reka bentuk informasi: Strategi pengajaran Mengandungi 11 soalan yang menumpukan kepada strategi pengajaran seperti kaedah pengajaran, kefahaman konsep, penyampaian isi kandungan dan kelajuan, contoh latihan, dan juga kesesuaian sebagai bahan bantu belajar disamping meningkatkan minat dan motivasi pelajar dalam topik.

Di samping itu, soal selidik ini juga mengandungi soalan terbuka untuk mendapatkan pendapat penilai dari segi kekuatan dan kelemahan PME secara keseluruhan. Penilai diberi ruang mengemukakan cadangan untuk penambahbaikan dan memurnikan PME.

116

3.5.1.2 Analisis dapatan penilaian PME Penganalisaan data merangkumi dua bahagian iaitu analisis data berdasarkan peratusan skor soal selidik dan analisa data berdasarkan komen terbuka penilai mengenai kekuatan, kelemahan dan cadangan mereka terhadap perisian. Berdasarkan dapatan soal selidik pada bahagian A, didapati pengalaman di kalangan 12 orang penilai dalam mengajar kimia adalah hampir seimbang iaitu sebanyak 25% daripada guru yang berpengalaman lebih dari 10 tahun, 25% berpengalaman selama lebih 6 tahun, 16.7% yang berpengalaman lebih 4 tahun dan didapati guru yang berpengalaman kurang 4 tahun sebanyak 33.3%. Penilaian daripada guru yang berpengalaman kurang dari 4 tahun juga diambil kira kerana kebanyakan mereka telah didedahkan dengan penggunaan Teknologi Maklumat dan Komunikasi khususnya penggunaan komputer dalam pendidikan. Penilaian mereka terhadap penggunaan perisian multimedia amat berguna terutama dalam menilai mutu perisian dari segi reka bentuk interaksi dan persembahan. Manakala guru yang berpengalaman dapat menilai sesuatu perisian terutamanya dari aspek isi kandungan, dan reka bentuk informasi, iaitu berkenaan dengan strategi pengajaran. Pengalaman guru yang berada di peringkat sederhana dapat

mengimbangkan semua aspek yang dinilai dalam sesebuah perisian. Pada bahagian B soal selidik, data dianalisis dalam bentuk peratusan. Skor yang digunakan dalam analisis ini ialah Skala Likert dengan 5 peringkat iaitu Sangat Setuju (SS), Setuju (S), Tidak Pasti (TP), Tidak Setuju (TS), dan Sangat Tidak Setuju (STS). Untuk meringkaskan pemahaman, 5 peringkat ini akan dikategorikan kepada 3 peringkat sahaja iaitu Setuju (Gabungan SS dan S), Tidak Pasti dan Tidak Setuju (Gabungan STS dan TS).

117

3.5.1.2.1

Analisis isi kandungan

Hasil analisis terhadap isi kandungan PME adalah seperti dalam jadual 3.2 berikut:

Jadual 3.2 Analisis isi kandungan PME


Bil 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Item Objektif dinyatakan dengan jelas Kandungan menepati objektif Kandungan menepati kurikulum Pembahagian isi kandungan adalah sesuai Persembahan konsep jelas Konsep dan bahasa sesuai dengan tahap pelajar Soalan penilaian untuk pelajar yang sesuai dan mencukupi Purata Peratus TS TP S 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 8.3 8.3 2.4 25.0 66.7 0.0 8.3 0.0 8.3 0.0

STS 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0

SS 8.3

58.3 41.7 58.3 33.3 75.0 25.0 58.3 33.3 33.3 58.3 0.0

16.7 75.0 8.3

60.7 28.6

Jadual 3.2 mencadangkan guru-guru penilai memberikan penilaian positif terhadap aspek kandungan bagi perisian yang dibangunkan. Berdasarkan dapatan untuk 3 kategori penilaian, purata respon dari penilai menunjukkan 89.3% bersetuju dengan aspek isi kandungan, 8.3% tidak pasti dan hanya 2.4% yang tidak bersetuju. Daripada jadual 3.2, 58.3% penilai setuju dan 41.7% sangat setuju kandungan PME menepati objektif.

118

3.5.1.2.2

Analisis reka bentuk interaksi

Hasil analisis terhadap reka bentuk interaksi PME adalah seperti jadual 3.3 berikut: Jadual 3.3 Analisis reka bentuk interaksi PME
Bil Item STS 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Mudah digunakan Arahan yang jelas Membenarkan interaktiviti pengguna dengan bahan pengajaran Pelajar boleh mengawal persembahan maklumat. kadar kelajuan 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 Peratus TS TP S 0.0 8.3 8.3 0.0 8.3 0.0 8.3 0.0 8.3 4.6 8.3 8.3

SS

58.3 33.3 50.0 33.3

33.3 41.7 16.7 25.0 66.7 8.3

Boleh menggunakan program tanpa bantuan. Kebebasan meneroka maklumat Keselesaan menggunakan perisian Pengguna boleh keluar dari program bila-bila masa Perisian ini banyak meminta maklum balas dari pelajar. Purata

33.3 41.7 16.7 16.7 58.3 25.0 0.0 0.0 58.3 33.3 66.7 33.3

25.0 50.0 16.7 16.7 54.6 24.1

Analisis terhadap reka bentuk interaksi juga menunjukkan purata peratus setuju yang tinggi iaitu 78.7%. Sebanyak 4.6% yang tidak bersetuju dan 16.7% yang tidak pasti dengan reka bentuk interaksi yang digunakan dalam perisian ini. Daripada jadual 3.3, penilai memberikan peratus setuju yang tinggi iaitu 66.7% kepada item keempat dan kelapan. Item-item ini ialah pelajar boleh mengawal kadar kelajuan persembahan maklumat dan mereka boleh keluar dari program bila-bila masa.

119

3.5.1.2.3

Analisis reka bentuk persembahan

Hasil analisis terhadap reka bentuk persembahan PME adalah seperti jadual 3.4 berikut: Jadual 3.4 Analisis reka bentuk persembahan PME
Bil 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Item Reka bentuk skrin paparan menarik dan sesuai Susunan teks sesuai dan mudah dibaca Grafik menarik dan berkesan. Animasi sesuai dan membantu pembelajaran. Skema warna sesuai dan berkesan. Kesan bunyi yang digunakan berkesan Ikon yang digunakan senang dikenalpasti fungsinya. Interaksi dan navigasi adalah mudah Purata Peratus TS TP S 8.3 0.0 0.0 0.0 8.3 25.0 0.0 8.3 6.2 8.3 0.0

STS 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0

SS

41.7 41.7 66.7 33.3

16.7 58.3 25.0 8.3 8.3 8.3 58.3 33.3 50.0 33.3 41.7 25.0

16.7 58.3 25.0 16.7 50.0 25.0 10.4 53.1 30.2

Berdasarkan analisis dari jadual 3.4, penilai-penilai juga dilihat memberikan penilaian yang positif terhadap reka bentuk persembahan yang telah digunakan dalam pembangunan perisian yang dibangunkan. Sebanyak 83.3% bersetuju, 10.4%

memberi jawapan yang tidak pasti dan 6.2% yang tidak bersetuju dengan reka bentuk persembahan tersebut. Daripada jadual 3.4, 41.7% penilai sangat setuju bahawa reka bentuk skrin paparan PME menarik dan sesuai. 66.7% penilai juga setuju susunan teks sesuai dan mudah dibaca.

120

3.5.1.2.4

Analisis reka bentuk informasi: Strategi pengajaran

Hasil analisis terhadap reka bentuk informasi atau strategi pengajaran PME adalah seperti jadual 3.5 berikut:

Jadual 3.5 Analisis reka bentuk informasi: Strategi pengajaran PME


Bil 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Item Kaedah mengajar adalah sesuai dengan topik. Menekankan kefahaman konsep Penyampaian isi teratur dan senang diikuti Penyampaian isi sesuai dengan kebanyakan gaya pembelajaran pelajar. Kelajuan penyampaian isi pelajaran sesuai dengan kebolehan pelajar Memudahkan kefahaman konsep dalam topik. Contoh latihan realistik dan berkesan Meningkatkan minat dalam topik Meningkatkan motivasi pembelajaran Peratus TP S 8.3 0.0 0.0 16.7 8.3 0.0 25.0 16.7 8.3 25.0 25.0 12.1 41.7 75.0 58.3 41.7 83.3 75.0 58.3 58.3 66.7 58.3 58.3 61.4

STS 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0

TS 0.0 0.0 8.3 16.7 8.3 8.3 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 3.8

SS 50.0 25.0 33.3 25.0 0.0 16.7 16.7 25.0 25.0 16.7 16.7 22.7

10. Menggalakkan pengguna berfikir secara kreatif dan kritis 11. Sesuai dengan pengguna sasaran Purata

Jadual di atas menunjukkan analisis penilaian terhadap reka bentuk informasi iaitu merujuk kepada strategi pengajaran yang digunakan dalam persembahan PME. Nampaknya 84.1% penilai bersetuju dengan reka bentuk informasi yang dilaksananakan. Manakala hanya 3.8% tidak bersetuju dan 12.1% yang tidak pasti. Daripada jadual 3.5, 75.0% penilai setuju bahawa PME menekankan dan memudahkan kefahaman konsep dalam topik.

121

Analisis keseluruhan berdasarkan 3 kategori; setuju, tidak pasti dan tidak setuju terhadap aspek isi kandungan, reka bentuk interaksi, reka bentuk persembahan, dan reka bentuk informasi: Strategi pengajaran dirumuskan dalam jadual 3.6 di bawah. Jadual 3.6 Analisis keseluruhan PME Tidak Setuju Isi kandungan
Reka bentuk interaksi Reka bentuk persembahan Reka bentuk informasi: Strategi pengajaran

Tidak Pasti 8.3 16.7 10.4 12.1 11.8

setuju 89.3 78.7 83.3 84.1 83.9

2.4 4.6 6.2 3.8 4.3

% purata keseluruhan

Komen terbuka guru-guru yang menilai dan juga penyelia membantu penyelidik untuk meningkatkan lagi kualiti dan keberkesanan PME. Antara kekuatan yang dikemukakan oleh mereka termasuklah: i) Pendahuluan yang dibangunkan menarik dengan gabungan animasi teks bagi topik, grafik radas kimia dan bunyi berjaya menarik perhatian pengguna dan memotivasikan mereka untuk meneroka isi kandungan. Pengguna juga dialu-alukan mengguna perisian ini dengan memasukkan nama mereka sebelum memulakan pembelajaran. Situasi ini

membolehkan pelajar berada dalam keadaan bersedia dan teruja untuk belajar. ii) Penyampaian konsep mudah difahami kerana kaedah penyampaian isi kandungan ringkas, mudah dan jelas. Grafik, animasi, teks dan audio

122

digunakan sepenuhnya dalam penyampaian isi kandungan pada seksyen tutorial. Penggunaan animasi dalam menggambarkan tindak balas yang berlaku pada tahap mikroskopik membantu kefahaman sesuatu konsep yang abstrak. Penerangan dan teks disertakan bersama selari dengan animasi yang dipaparkan. Animasi mengenai tindak balas pada

peringkat ini juga boleh diulang beberapa kali sehinggalah pelajar memahami situasi yang berlaku. iii) Reka bentuk mengambil kira kesesuaian peringkat umur remaja yang tidak terlalu formal semasa meneroka isi kandungan, tanpa penggunaan teks yang banyak dan berterusan; sebaliknya penerokaan isi pelajaran bersama muzik latar, grafik dan animasi kartun menyumbangkan konsep belajar sambil berhibur. iv) Pelbagai butang interaktif disediakan untuk kemudahan pelajar. Butangbutang ini ditempatkan mengikut fungsinya. Paparan bagi setiap skrin mengandungi mempelajari butang-butang mana-mana ini dan ia membolehkan dikehendaki pelajar mengikut

bahagian

yang

keselesaan masing-masing. Pelajar dapat mengulang kaji subtopik tertentu dengan mudah mengikut kemahuan dan keperluan masingmasing sehingga mencapai matlamatnya. Pelajar juga boleh keluar dari perisian pada bila-bila masa. Antara butang-butang utama yang disediakan ialah menu utama, keluar, uji minda, informasi ekstra, maju dan undur. Kemudahan ini membolehkan pelajar terlibat secara aktif dalam mengawal pembelajaran mereka. v) PME juga mempunyai warna latar belakang yang menarik dan mempunyai kontras yang baik dengan grafik dan teks yang menonjolkan

123

konsep dan fakta penting yang hendak disampaikan. Konsep-konsep dan fakta-fakta penting ini ditulis menggunakan warna yang berbeza dari warna teks lain agar dapat menarik perhatian pelajar. Penggunaan

warna-warna yang berbagai ini juga secara tidak langsung dapat mengelakkan pelajar bosan dengan sesuatu fakta atau konsep yang hendak disampaikan. vi) Perisian ini sesuai digunakan untuk pelbagai situasi dan strategi pembelajaran. Ianya boleh digunakan untuk pembelajaran secara

individu dan pembelajaran secara berkumpulan. Secara tidak langsung PME ini memupuk pembelajaran secara aktif kerana ia membolehkan pelajar-pelajar berinteraksi dengan komputer, khususnya dengan isi kandungan PME dan rakan-rakan semasa perbincangan dalam

pembelajaran koperatif.

Proses interaksi ini dapat meningkatkan

kefahaman terhadap isi pelajaran dan juga keyakinan diri mereka untuk belajar. Kelemahan- kelemahan yang dikemukakan oleh penilai termasuklah: i) Tiada elemen video dimasukkan dalam PME ini. Elemen video boleh digunakan untuk menunjukkan aplikasi atau contoh-contoh berdasarkan situasi sebenar dalam kehidupan seharian. Ini akan menjadikan konsep yang dipelajari menjadi lebih bermakna. ii) Kepelbagaian elemen interaktif adalah kurang, di mana penyelidik lebih mengutamakan penggunaan butang-butang interaktif. Penggunaan

teknik mengheret dan padanan adalah kurang dan tidak mencukupi. Kepelbagaian aspek interaktif hendaklah dipelbagaikan lagi terutama dalam memahami sesuatu konsep yang abstrak. Ini boleh dilaksanakan

124

dengan menambahkan lagi pautan secara hyperteks, virtual eksperimen, melukis, menaip jawapan, memadankan jawapan dan sebagainya. iii) Kekurangan kepelbagaian soalan sebagai pengukuhan dalam

pembelajaran. Walaupun penyelidik telah menyediakan sebanyak 20 soalan dalam bahagian uji minda dan 10 soalan dalam ujian pencapaian, namun soalan-soalan ini hanya berbentuk objektif dan pelajar tidak diuji dengan soalan yang berbentuk subjektif dan esei. Kepelbagaian jenis soalan menyediakan pelajar kepada contoh sebenar format soalan peperiksaan.

3.5.2 Ujian Beta Ujian beta merupakan ujian penuh ke atas perisian yang siap dibangunkan. Ujian ini merujuk kepada pengujian kesesuaian fungsi pada peringkat terakhir sebelum perisian disiapkan (Jamalludin, Baharuddin, dan Zaidatun, 2003). Ujian ini terdiri daripada lima peringkat proses iaitu: i) ii) iii) iv) v) pemilihan pelajar menerangkan prosedur kepada pelajar menentukan pengetahuan sedia ada pelajar terhadap isi kandungan pemantauan semakan semula perisian.

Penyelidik melakukan ujian ini ke atas 25 orang pelajar tingkatan lima. Ujian ini juga digunakan sebagai ujian rintis terhadap kajian fasa kedua penyelidik iaitu mengkaji keberkesanan PME yang dibangunkan ke atas pembelajaran pelajar.

125

Semakan semula merupakan peringkat akhir fasa pembangunan. Setelah semakan dibuat, PME sedia untuk digunakan oleh pelajar.

BAB 4

METODOLOGI

Bab ini membincangkan secara terperinci metodologi yang digunakan dalam kajian untuk menentukan keberkesanan penggunaan PME dalam pengajaran dan

pembelajaran kimia tingkatan 4. Perkara-perkara yang dibincangkan termasuklah, reka bentuk kajian, populasi dan sampel kajian, instrumen kajian, prosedur kajian dan pengumpulan data, kajian rintis, dan analisis dapatan kajian rintis.

4.1

Reka bentuk kajian

Kajian ini menggunakan reka bentuk eksperimen untuk mengkaji keberkesanan penggunaan PME terhadap pencapaian pelajar dalam topik elektrokimia. Untuk

mengesan keberkesanan penggunaan PME tersebut, pencapaian pelajar dalam kumpulan eksperimen yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME dibandingkan dengan pencapaian pelajar dalam kumpulan kawalan yang mengulang kaji secara konvensional.

127

Penyelidik telah berusaha untuk memenuhi prosedur yang diperlukan oleh kajian berbentuk true experimental. Walau bagaimanapun, kajian ini masih tidak boleh dianggap sebagai kajian true experimental sepenuhnya kerana sukar untuk memenuhi prosedur tersebut dengan sempurna. Contohnya, pencapaian pelajar

mungkin akan dipengaruhi oleh kemahiran, pengalaman dan minat mereka menggunakan komputer. Proses untuk menentukan tahap kemahiran komputer setiap pelajar bukan suatu perkara yang mudah dilakukan, apatah lagi membahagikan pelajar kepada dua kumpulan yang mempunyai tahap kemahiran menggunakan komputer yang setara. Oleh itu, kajian ini dianggap berbentuk kuasi eksperimen, iaitu reka bentuk kajian yang membolehkan penyelidik mengkaji masalah yang tidak dapat memenuhi prosedur yang diperlukan oleh reka bentuk true experimental (Christensen, 1991). Kajian ini menggunakan reka bentuk kumpulan rawak ujian pra-ujian pasca. Reka bentuk ini sesuai digunakan bagi mengkaji perubahan disebabkan oleh pemboleh ubah tak bersandar dan pemilihan sampel secara rawak dapat memastikan subjeksubjek yang diambil ke dalam kumpulan kawalan dan kumpulan eksperimen mewakili populasi (Mohd Majid, 2000). Reka bentuk kumpulan rawak ujian pra-pasca dapat digambarkan dalam jadual 4.1 di bawah.

128

Jadual 4.1 Reka bentuk kumpulan rawak ujian pra-ujian pasca Kumpulan Eksperimen Kawalan Y1 Y2 X Ujian Pra Y1 Y1 Ujian pra Ujian pasca Ulang kaji menggunakan PME Ulang kaji secara konvensional Pemboleh ubah tak bersandar X Ujian Pasca Y2 Y2

4.2

Populasi dan sampel

Populasi kajian terdiri dari 98 orang pelajar dari empat buah kelas tingkatan 4 di sebuah sekolah menengah harian di daerah Batang Padang, Perak. Pelajar-pelajar ini mengambil mata pelajaran kimia sebagai mata pelajaran elektif. Saiz sampel yang digunakan ialah 60 orang. Sekolah ini mengamalkan pembahagian kelas mengikut merit pencapaian pelajar dalam peperiksaan yang menyebabkan keupayaan akademik pelajar dalam satu kelas berbeza dengan kelas yang lain. Oleh itu, kaedah

pensampelan rawak berstrata digunakan untuk memilih sampel. Menurut Ary, Jacobs dan Razavieh (2002), apabila populasi terdiri dari beberapa kumpulan kecil atau strata yang mungkin berbeza dalam ciri-ciri yang dikaji, adalah digalakkan menggunakan satu bentuk pensampelan yang dipanggil pensampelan berstrata. Untuk tujuan itu, penyelidik telah memilih 15 orang pelajar untuk mewakili setiap kelas. Pemilihan telah dibuat secara rawak bersistem, iaitu dengan memilih pelajar yang mempunyai nombor ganjil dalam senarai jadual kedatangan kelas sehingga pelajar yang kelima belas telah dipilih.

129

Pembahagian pelajar ke dalam kumpulan dibuat secara randomised matching untuk mengawal kesan pemboleh ubah ekstranus yang disebabkan oleh keupayaan akademik pelajar yang berbeza-beza. Penyelidik telah menyenaraikan pelajar

mengikut pencapaian mereka dalam mata pelajaran kimia semasa peperiksaan pertengahan tahun. Pembahagian kumpulan dibuat seperti contoh jadual 4.2 di bawah.

Jadual 4.2 Jadual pembahagian kumpulan Kedudukan dalam senarai pencapaian 1 2 3 4 5 6 7 Pelajar P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 Kumpulan Rawatan Kawalan Kawalan Rawatan Rawatan Kawalan Kawalan

4.3

Instrumen kajian

Dalam kajian ini, sebanyak tiga instrumen yang digunakan untuk mengumpul data. Instrumen-instrumen itu ialah ujian pencapaian pra , ujian pencapaian pasca dan satu set soal selidik.

4.3.1 Ujian pencapaian pra dan ujian pencapaian pasca Soalan-soalan ujian pencapaian pra (lampiran B) dan ujian pencapaian pasca (lampiran C) terdiri daripada dua bahagian yang berbeza dari segi struktur item. Bahagian A mengandungi 16 soalan objektif dengan setiap satu soalan mempunyai

130

empat pilihan jawapan. Soalan-soalan ini diberi nombor 1 hingga 16. Kelebihan menggunakan ujian objektif ialah banyak item dalam pelbagai bidang boleh ditadbirkan dalam masa ujian dan ia mempunyai ciri kebolehpercayaan yang tinggi (Mok, 1994). Bahagian B mengandungi dua soalan struktur iaitu soalan yang berbentuk subjektif. Soalan struktur yang pertama memerlukan pelajar menjawab 10 soalan mengenai sel elektrolisis dan sel kimia. Soalan struktur yang kedua pula memerlukan pelajar menjawab 8 soalan berkaitan dengan proses penulenan logam. Soalan subjektif yang digunakan boleh menguji pelajar dalam semua aras kemahiran, khasnya dalam bidang kognitif dan soalan-soalan ini dapat menguji kemahiran pelajar menulis, menyusun dan mengintegrasi idea-idea (Mok, 1994). Semua soalan digubal untuk menentukan kefahaman pelajar mengenai konsep dan pengetahuan berkaitan topik elektrokimia. Soalan-soalan ujian pencapaian pra dan pasca adalah sama dari segi kandungan tetapi susunan soalan dan pilihan jawapan telah dirawakkan.

4.3.2 Indeks kesukaran dan indeks diskriminasi Pada mulanya, sebanyak 20 soalan objektif dan 2 soalan struktur dengan soalan pertama yang mengandungi 11 tempat kosong untuk dijawab dan soalan struktur kedua yang mengandungi 9 tempat kosong untuk dijawab disediakan. Selepas satu ujian rintis dijalankan ke atas 50 orang pelajar tingkatan 5 di sekolah tersebut dan data yang diperolehi dianalisis menggunakan program statistik ITEMAN, sebanyak 16 soalan objektif dan dua soalan struktur dengan soalan pertama 10 tempat kosong dan soalan struktur kedua dengan 8 tempat kosong dipilih untuk digunakan sebagai ujian pencapaian pra dan pasca dalam kajian yang sebenar.

131

Melalui analisis jawapan pelajar dalam kajian rintis tersebut, indeks kesukaran dan indeks diskriminasi soalan-soalan dalam ujian pencapaian dapat ditentukan. Menurut Mok (1994), indeks kesukaran digunakan untuk menunjukkan sama ada soalan terlalu sukar, sederhana atau terlalu mudah. Manakala indeks diskriminasi mempunyai kuasa atau fungsi membezakan calon-calon daripada kumpulan cerdas dengan kumpulan lambat. Nilai indeks diskriminasi yang diperolehi dapat

menentukan sama ada sesuatu soalan sesuai digunakan atau tidak. Jadual 4.3 menunjukkan pentafsiran item berdasarkan indeks kesukaran dan jadual 4.4 menunjukkan pentafsiran item berdasarkan indeks diskriminasi.

Jadual 4.3 Pentafsiran item berdasarkan indeks kesukaran (Sumber: Mok, 1994; m.s.70) Indeks Kesukaran (I.K.) I.K. < 0.3 0.3 < I.K. < 0.8 I.K. > 0.8 Pentafsiran soalan Terlalu sukar Sederhana Terlalu mudah Keputusan Ubahsuai Terima Ubahsuai

Jadual 4.4 Pentafsiran item berdasarkan indeks diskriminasi (Sumber: Mok, 1994; m.s.71)

Indeks Diskriminasi (I.D.) I.D. > 0.40 0.20 < I.D. < 0.40 0 < I.D. < 0.20 I.D. < 0

Pentafsiran soalan Diskriminasi positif yang tinggi Diskriminasi positif yang sederhana Diskriminasi positif yang rendah Diskriminasi negatif, prestasi kumpulan rendah lebih baik daripada kumpulan tinggi

Keputusan Amat sesuai diterima Ubahsuai soalan Tulis soalan semula Soalan itu buruk dan harus dibuang

132

Berdasarkan jadual pentafsiran bagi indeks kesukaran dan indeks diskriminasi yang dikemukakan oleh Mok (1994), penyelidik telah membuat analisis bagi setiap soalan yang digunakan dalam pencapaian ujian pasca dan hasil analisis tersebut dilampirkan (Lampiran D). Untuk menentukan indeks kesukaran dan indeks

diskriminasi soalan struktur, penyelidik menomborkan setiap tempat kosong bagi soalan struktur pertama dengan nombor 21 hingga 31 dan setiap tempat kosong bagi soalan struktur ke dua dengan nombor 32 hingga 40. Menurut Mok (1994), soalan yang baik dan sesuai digunakan untuk ujian biasanya mempunyai indeks kesukaran di antara 0.40 dan 0.60 dan indeks diskriminasinya lebih daripada 0.40. Berdasarkan hasil analisis indeks kesukaran dan indeks diskriminasi soalan ujian pencapaian pasca, penyelidik telah membuat beberapa perubahan dan pindaan kepada soalan ujian tersebut. Pindaan yang terlibat termasuklah membuang soalan-soalan yang tidak memenuhi kriteria indeks kesukaran dan indeks diskriminasi, dan juga membuat ubah suai terhadap soalan-soalan yang mempunyai indeks kesukaran dan indeks diskriminasi yang tidak berada dalam nilai yang boleh diterima. Hasil pindaan ini didapati soalan objektif nombor 1, 5, 16, dan 18, dan soalan struktur nombor 21 dan 25 perlu dibuang. Pengubah suaian telah dilakukan kepada soalan objektif nombor 2, 3, 6, 7, 10, 11, 12, 13, dan 17 dan soalan nombor 22, 24, 27, dan 35. Soalan-soalan objektif yang perlu ditulis semula ialah soalan nombor 15, 19 dan 20. Soalan-soalan struktur bernombor 24, 28, dan 29 juga perlu ditulis semula.

133

4.3.3 Kesahan dan kebolehpercayaan instrumen ujian Semua item dalam ujian pencapaian ini telah dibina menggunakan Jadual Penentu Ujian (JPU) dan disesuaikan untuk pelajar tingkatan 4. Domain kognitif adalah

bersesuaian dengan aras peperiksaan SPM dan kesahannya telah diperakui oleh guruguru kimia yang berpengalaman. Kajian ini menggunakan soalan dari bank soalan panitia kimia sekolah, ujian dan peperiksaan setara yang disediakan oleh pihak Pejabat Pelajaran Daerah dan juga soalan-soalan daripada peperiksaan SPM bagi mencapai kesahan ini. Masa yang diperuntukkan bagi pelajar menjawab soalan-soalan ini ialah satu jam. Soalan-soalan meliputi aspek pembelajaran teori, konsep dan aplikasi dalam topik elektrokimia. Ujian kebolehpercayaan juga telah dilakukan terhadap semua soalan dalam ujian pencapaian pasca dengan menggunakan program statistik ITEMAN. Nilai alpha iaitu pekali kebolehpercayaan yang diperolehi ialah 0.72. Kebolehpercayaan

instrumen yang digunakan merupakan ukuran keupayaan sesuatu instrumen penyelidikan dalam mengukur permasalahan kajian secara konsisten setiap kali ia digunakan pada masa, tempat dan sampel yang berlainan (Zaidatun dan Mohd Salleh, 2003).

4.3.4 Soal selidik penilaian PME (pelajar) Soal selidik (Lampiran E) hanya diberikan kepada pelajar dalam kumpulan eksperimen. Ia ditadbir sebaik sahaja ulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME selesai. Soal selidik yang digunakan bertujuan untuk mengukur minat pelajar menggunakan PME dalam pembelajaran. Soal selidik yang mengandungi 20 soalan ini telah dibina sendiri oleh penyelidik. Ujian Skala Likert digunakan dalam

134

pembentukan soal selidik (Jadual 4.5). Pelajar diminta menyatakan pendapat mereka dengan memilih satu daripada lima pilihan bagi aras persetujuan dalam skala yang telah ditetapkan. Melalui ujian rintis yang dijalankan nilai kebolehpercayaan soal selidik yang diperolehi ialah 0.71.

Jadual 4.5 Skala Likert Kenyataan Sangat tidak setuju Tidak setuju Tidak pasti Setuju Sangat setuju Ringkasan STS TS TP S SS Skor 1 2 3 4 5

4.4 Prosedur kajian Prosedur kajian yang dijalankan dalam kajian ini termasuklah prosedur mendapatkan kebenaran, prosedur pengumpulan data dan prosedur analisis data.

4.4.1 Prosedur mendapatkan kebenaran Kajian ini dimulakan dengan memohon kebenaran untuk menjalankan kajian dari Kementerian Pelajaran Malaysia melalui Bahagian Perancangan dan Penyelidikan Dasar Pendidikan. Setelah menerima surat kebenaran menjalankan kajian di sekolah dari Bahagian Perancangan dan Penyelidikan Dasar Pendidikan, penyelidik seterusnya

135

memohon kebenaran dari pihak Jabatan Pelajaran Negeri Perak dan Pegawai Pelajaran Daerah bagi menggunakan sampel di sekolah. Dengan surat-surat kebenaran yang telah diperolehi, penyelidik telah pergi ke sekolah dan berjaya mendapatkan kebenaran pengetua untuk menjalankan kajian ke atas pelajar-pelajar tingkatan 4 di sekolah berkenaan.

4.4.2 Prosedur pengumpulan data Penyelidik telah berbincang dengan guru yang mengajar kimia tingkatan 4 dan mendapatkan kebenaran menjalankan ulang kaji topik elektrokimia ke atas pelajarpelajar yang dipilih sebagai sampel kajian. beberapa perkara seperti berikut: i) Mendapatkan bantuan guru-guru kelas tingkatan 4 yang terlibat bagi menentukan pelajar yang dipilih menjadi sampel kajian berdasarkan senarai nama dari jadual kedatangan kelas. ii) Mendapatkan keputusan mata pelajaran kimia bagi peperiksaan pertengahan tahun dari guru mata pelajaran kimia untuk menentukan pembahagian pelajar ke dalam kumpulan rawatan dan kumpulan kawalan. iii) Mendapatkan kerjasama guru IT sekolah untuk menggunakan makmal komputer sekolah serta menginstall PME dalam komputer di makmal tersebut. iv) Mengadakan perbincangan dengan pelajar-pelajar terlibat bagi Penyelidik juga telah menyelaraskan

menentukan jadual waktu kajian dijalankan.

136

Semasa kajian mula dijalankan, topik elektrokimia telah habis diajar oleh guru mata pelajaran kimia di sekolah tersebut hampir selama sebulan. Penyelidik

memulakan kajian dengan mengedarkan ujian pencapaian pra kepada kedua-dua kumpulan pelajar. Dua minggu kemudian, penyelidik mula mengadakan kelas ulang kaji topik elektrokimia bagi kedua-dua kumpulan yang telah dipilih. Kumpulan

eksperimen diberikan rawatan X, para pelajar mengulang kaji menggunakan PME dan Lembaran Kerja Elektrokimia (Lampiran F). Proses ulang kaji dilakukan oleh pelajarpelajar secara akses kendiri. Teknik ini memastikan pelajar memainkan peranan aktif dalam pembelajaran mereka di mana pelajar boleh belajar mengikut tahap kebolehan atau pencapaiannya sendiri. Mereka boleh memulakan ulang kaji pada mana-mana bahagian dalam PME tanpa mengikut turutan yang ditetapkan. Pelajar juga boleh mengulang beberapa kali sehingga sesuatu tajuk itu difahami. Mereka diberi peluang meneroka isi kandungan PME mengikut keselesaan dan keupayaan masing-masing dengan disokong oleh Lembaran Kerja Elektrokimia. Lembaran Kerja Elektrokimia ini membantu mereka menumpukan

pembelajaran mereka dalam subtopik tertentu dan memberi pendedahan kepada faktafakta yang penting. Ia juga dapat memastikan pelajar-pelajar ini menggunakan

sepenuhnya PME ini sebagai sumber pembelajaran. Mereka juga dibenarkan menggunakan PME secara berkumpulan seramai dua orang. Penyelidik sendiri telah mengendalikan kelas berkenaan, tetapi bertindak sebagai fasilitator sahaja. Penyelidik hanya memberi panduan cara menggunakan PME, mengawal disiplin serta memberi bantuan kepada mana-mana pelajar yang menghadapi masalah. Ulang kaji bagi kumpulan kawalan turut dikendalikan oleh penyelidik (lihat Jadual 4.6). Bagi kumpulan ini, penyelidik bertindak sebagai guru yang mengedarkan Lembaran Kerja Elektrokimia dan mengadakan perbincangan dengan pelajar

137

berdasarkan Lembaran Kerja Elektrokimia tersebut. Namun begitu, perbincangan yang dijalankan tidak terhad kepada penggunaan Lembaran Kerja Elektrokimia sahaja. Pelajar-pelajar bebas untuk bertanya dan mengemukakan sebarang pertanyaan mengenai topik. Penyelidik hanya menggunakan buku teks, papan tulis dan kapur untuk membantu menerangkan konsep-konsep yang dibincangkan. Kelas ulang kaji mengambil masa satu jam bagi tiap-tiap sesi. Keseluruhan proses ulang kaji bagi setiap kumpulan mengambil masa selama empat hari seperti yang ditunjukkan dalam jadual 4.6. kumpulan. Pada hari kelima, ujian pasca dijalankan serentak bagi kedua-dua Setelah selesai menjawab soalan-soalan ujian pasca, kumpulan

eksperimen seterusnya diminta menjawab soal selidik (Lampiran E).

Jadual 4.6 Prosedur pengumpulan data


Pelaksanaan Kajian Kumpulan Kawalan Hari pertama Ujian pra Dua minggu kemudian Hari kedua Hari ketiga Hari keempat Hari kelima Hari keenam Ulang kaji secara konvensional. (Bahagian I) Ulang kaji secara konvensional. (Bahagian II) Ulang kaji secara konvensional. (Bahagian III) Ulang kaji secara konvensional. (Bahagian IV) Ujian pasca Ulang kaji menggunakan PME. (Bahagian I) Ulang kaji menggunakan PME. (Bahagian II) Ulang kaji menggunakan PME. (Bahagian III) Ulang kaji menggunakan PME. (Bahagian IV) Ujian pasca dan soal selidik Kumpulan Eksperimen Ujian pra

138

4.4.3 Prosedur analisis data Semua data yang diperolehi melalui prosedur pengumpulan data telah dianalisis menggunakan Statistical Package for Sosial Sciences (SPSS) versi 11.5. Ujianujian statistik berikut digunakan untuk menganalisis data bagi menguji hipotesishipotesis yang dikemukakan. 1. Ujian t sampel berpasangan digunakan untuk menentukan perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pra dengan min skor pencapaian ujian pasca di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen. 2. Ujian t sampel tak bersandar pula digunakan untuk: i) menentukan perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pra antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. ii) menentukan perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan. iii) menentukan perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan dalam kumpulan eksperimen. 3. Ujian korelasi Pearson digunakan untuk menentukan hubungan yang signifikan antara minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia dengan min skor pencapaian ujian pasca di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen. Ujian-ujian statistik inferensi dalam kajian ini menggunakan aras

kesignifikanan 0.05 (nilai p < 0.05) yang memberikan 95% darjah keyakinan untuk menolak Ho.

139

4.5

Kajian rintis

Satu kajian rintis telah dijalankan ke atas 50 orang pelajar tingkatan lima dari sekolah yang sama. Pelajar-pelajar tingkatan lima diambil kerana kerana saiz populasi kajian tidak cukup besar untuk menampung bilangan pelajar yang diperlukan untuk kajian rintis. 25 orang pelajar telah menggunakan PME untuk mengulang kaji topik

elektrokimia, manakala seramai 25 pelajar dalam kumpulan kawalan mengulang kaji topik elektrokimia secara konvensional. Kedua-dua kumpulan telah menggunakan Lembaran Kerja Elektrokimia yang disediakan. Kajian rintis ini dijalankan dengan tujuan untuk: 1. memastikan setiap item yang digubal dalam ujian pencapaian pra dan pasca mempunyai ciri-ciri kesahan, kebolehpercayaan, keobjektifan, kebolehtadbiran dan kemudahtafsiran yang baik. 2. memastikan item-item yang dikemukakan berkaitan dan sesuai dengan pengetahuan dan pengalaman pelajar yang telah mempelajari topik elektrokimia tingkatan empat. 3. memastikan jangka masa yang ditetapkan sesuai untuk pelajar menjawab semua soalan.

4.5.1 Analisis dapatan kajian rintis Dalam kajian rintis yang dilakukan, penyelidik hanya menguji hipotesis nol yang ketiga dan kelima sahaja daripada lima hipotesis yang dinyatakan dalam kajian sebenar. Melalui dapatan kajian rintis ini, tujuan kajian rintis dijalankan telah dapat dicapai.

140

Hipotesis nol 3 Ho3: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan.

Untuk menguji hipotesis nol di atas, ujian t sampel tak bersandar telah digunakan bagi membandingkan min skor pencapaian antara pelajar yang menggunakan PME dalam mengulang kaji topik berbanding pelajar yang mengulang kaji topik secara konvensional. Hasilnya diperolehi seperti dalam jadual 4.7.

Jadual 4.7 Analisis ujian t ke atas ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kawalan Kumpulan Eksperimen Kawalan P < 0.05 Selepas dijalankan analisis ujian t, didapati min ujian pos bagi kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan masing-masing 52.04 dan 44.64. Perbezaan n 25 25 min 52.04 44.64 Sisihan piawai 13.37 7.4 8.56 2.33 48 0.003 Beza min t dk p

minnya ialah 7.4, manakala sisihan piawai masing-masing 13.37 dan 8.56, dan nilai t = 2.33, p < 0.05. Dengan ini, hipotesis nol berjaya ditolak. Terdapat perbezaan min yang signifikan secara statistik bagi pencapaian ujian pasca dalam topik elektrokimia di kalangan pelajar-pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME berbanding kumpulan pelajar yang mengulang kaji secara konvensional.

141

Hipotesis nol 5 Ho5: Tidak terdapat perhubungan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen.

Hasil analisis ujian korelasi Pearson diguna untuk menentukan hubungan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME semasa mengulang kaji topik elektrokimia di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen. Pekali korelasi, r = 0.59, dan p = 0.002 < 0.05, adalah signifikan. Hipotesis nol berjaya ditolak. Oleh itu wujud perhubungan yang positif dan sederhana kuat antara skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME semasa mengulang kaji topik elektrokimia. Maka, ini mencadangkan pelajar-pelajar yang minat menggunakan PME dalam pembelajaran mempunyai pencapaian yang lebih baik. Sebaliknya, pelajar yang tidak minat menggunakan PME mempunyai pencapaian yang kurang baik.

BAB 5

DAPATAN KAJIAN

Bab ini membentangkan dapatan kajian yang mengkaji keberkesanan penggunaan PME ke atas pengajaran dan pembelajaran kimia tingkatan 4, khususnya ke atas pencapaian pelajar dalam topik elektrokimia dan hubungan antara minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia dengan skor pencapaian pelajar dalam ujian pasca. Dapatan daripada lima hipotesis nol yang dikemukakan dalam kajian ini dianalisis secara terperinci.

5.1

Ringkasan latar belakang kajian

Seramai 60 pelajar dari sebuah sekolah mengambil bahagian dalam kajian ini. Mereka dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu kumpulan eksperimen yang mengulang kaji topik elektrokimia dengan menggunakan PME dan kumpulan kawalan yang mengulang kaji topik elektrokimia secara konvensional. Data yang diperolehi dianalisis menggunakan SPSS versi 11.5. statistik deskriptif dan inferensi. Analisis data melibatkan penggunaan

Statistik deskriptif dalam bentuk peratusan

digunakan untuk mengumpul data sampel berdasarkan jantina dan mengumpul data

143

soal selidik yang mengukur minat pelajar kumpulan eksperimen menggunakan PME dalam mengulang kaji topik. Statistik ujian t digunakan untuk mengkaji sama ada terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian antara pelajar kumpulan eksperimen dengan pelajar kumpulan kawalan. Analisis korelasi Pearson pula digunakan untuk

menentukan hubungan antara minat pelajar-pelajar dalam kumpulan eksperimen terhadap penggunaan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia dengan skor pencapaian mereka dalam ujian pasca. Ujian-ujian statistik tersebut diuji kesignifikanan pada p < 0.05.

5.2

Bilangan pelajar berdasarkan jantina

Bilangan pelajar bagi setiap kumpulan berdasarkan jantina ditunjukkan dalam jadual 5.1 di bawah. Kumpulan eksperimen mengandungi 13 orang atau 43.3% pelajar lelaki dan 17 orang pelajar perempuan iaitu 56.7%. Kumpulan kawalan pula mengandungi 11 orang atau 36.7% pelajar lelaki dan 19 orang atau 63.3% pelajar perempuan.

Jadual 5.1 Bilangan pelajar berdasarkan jantina Kumpulan Eksperimen Kawalan Lelaki 13 11 Peratus 43.3 36.7 Perempuan 17 19 Peratus 56.7 63.3

144

5.3

Ujian normality dan keseragaman varian

Setiap ujian statistik mempunyai andaian-andaian tertentu yang perlu dipatuhi sebelum analisis data dijalankan. Bagi ujian t, andaian yang perlu dipatuhi adalah data tertabur secara normal dalam populasi (Zaidatun dan Mohd Salleh, 2003). Untuk memastikan syarat ini dipatuhi, ujian Shapiro-Wilks telah dijalankan ke atas data bagi kedua-dua kumpulan. Manakala, ujian Levene yang dijalankan dapat menentukan keseragaman varian antara kumpulan-kumpulan tersebut. Jadual 5.2 dan 5.3 menunjukkan dapatan bagi ujian-ujian tersebut.

Jadual 5.2 Analisis ujian Shapiro-Wilks Kumpulan Eksperimen statistik df Ujian pra Ujian pasca p> 0.05 0.95 0.95 30 30 p 0.13 0.16 Kawalan statistik df 0.94 0.97 30 30 p 0.11 0.54

Berdasarkan analisis ujian Shapiro-Wilks dalam jadual 5.2, nilai signifikan p skor ujian pra dan ujian pasca bagi kumpulan eksperimen ialah 0.13 dan 0.16. Nilainilai ini adalah lebih besar daripada 0.05 iaitu p > 0.05 maka boleh dianggap bahawa skor ujian pra dan ujian pasca kumpulan eksperimen tertabur secara normal. Nilai signifikan p bagi ujian pra dan ujian pasca kumpulan kawalan pula masing-masing 0.11 dan 0.54. Nilai-nilai ini lebih besar daripada 0.05 iaitu p > 0.05 maka boleh dianggap bahawa markah ujian pra dan ujian pasca kumpulan kawalan juga tertabur secara normal.

145

Jadual 5.3 Analisis ujian Levene Kumpulan Eksperimen Statistik Levene (berasaskan min) 0.81 0.00 Kawalan Statistik Levene p (berasaskan min) 0.37 0.55 0.70 0.41

p 0.38 0.95

Ujian pra Ujian pasca p > 0.05

Berdasarkan analisis ujian Levene dalam jadual 5.3, nilai signifikan p skor ujian pra bagi kumpulan eksperimen ialah 0.38 dan bagi kumpulan kawalan ialah 0.55. Nilai-nilai ini adalah lebih besar daripada 0.05 iaitu p > 0.05, maka skor ujian pra bagi kedua-dua kumpulan ini dianggap mempunyai varian yang seragam. Nilai signifikan skor ujian pasca kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan masingmasing ialah 0.95 dan 0.41. Nilai-nilai ini adalah lebih besar daripada 0.05 iaitu p > 0.05, maka skor ujian pasca bagi kedua-dua kumpulan ini juga dianggap mempunyai varian yang seragam. Analisis statistik ujian Shapiro-Wilks dan ujian Levene menunjukkan skor ujian pra dan pasca bagi topik elektrokimia untuk kumpulan eksperimen dan kawalan adalah mengikut taburan normal dan mempunyai varian yang seragam. Oleh itu, analisis ujian t dapat dijalankan ke atas min skor pencapaian ujian pra dan pasca untuk kedua-dua kumpulan berkenaan.

5.4

Perbandingan min skor pencapaian ujian pra kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan

Perbezaan pengetahuan sedia ada pelajar dalam topik elektrokimia sebelum penggunaan PME ditentukan dengan membandingkan min skor pencapaian ujian pra

146

di antara kedua-dua kumpulan. Hasil dapatan ini juga menentukan kesetaraan antara kedua-dua kumpulan. pertama dilakukan. Berdasarkan persoalan ini, pengujian hipotesis nol yang

Hipotesis nol 1. Ho1: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pra antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan.

Untuk menguji Ho1 di atas, ujian t telah digunakan dan hasilnya telah diperolehi seperti dalam jadual 5.4.

Jadual 5.4 Analisis ujian t ke atas ujian pra antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan Kumpulan Eksperimen Kawalan p > 0.05 n 30 30 min 15.27 16.00 Sisihan Piawai 3.62 4.07 Beza min 0.73 t 0.69 dk 58 p 0.50

Berdasarkan kepada analisis ujian t, didapati min ujian pra bagi kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan masing-masing 15.27 dan 16.00; perbezaan minnya ialah 0.73, dengan sisihan piawai masing-masing 3.62 dan 4.07. Terdapat perbezaan min di antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan, namun perbezaan itu tidak signifikan secara statistik dan hanya kebetulan di mana apabila nilai t = -0.69, dan nilai p = 0.50, iaitu lebih besar daripada nilai 0.05 yang telah ditetapkan. Oleh itu, hipotesis nol gagal ditolak. Ini menunjukkan tidak terdapat perbezaan min yang signifikan terhadap pencapaian ujian pra bagi topik elektrokimia

147

di kalangan pelajar-pelajar yang mengulang kaji menggunakan PME berbanding dengan kumpulan pelajar yang mengulang kaji secara konvensional.

5.5

Perbandingan min skor pencapaian ujian pra dan ujian pasca pelajar kumpulan eksperimen.

Untuk membandingkan pencapaian ujian pra dengan ujian pasca pelajar kumpulan eksperimen, pengujian hipotesis nol yang kedua dilakukan.

Hipotesis nol 2. Ho2: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pra dengan min skor pencapaian ujian pasca di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen.

Jadual 5.5 Analisis ujian t ke atas pencapaian ujian pra dan ujian pasca kumpulan eksperimen n Ujian pra Ujian pasca 30 30 Min 15.27 61.13 Sisihan piawai 3.62 45.87 8.28 31.31 29 0.00 Beza min t dk p

Pasangan

p < 0.05

Merujuk jadual 5.5 di atas, min ujian pra dan pasca bagi kumpulan eksperimen masing-masing 15.27 dan 61.13, di mana perbezaan min ialah 45.86. Sisihan piawai pula masing-masing 3.62 dan 8.28. Didapati, nilai t = 31.31, dan p < 0.05. Dengan ini, hipotesis nol berjaya ditolak. Maka, terdapat perbezaan min yang signifikan

148

antara pencapaian ujian pra dengan ujian pasca pelajar-pelajar dalam kumpulan eksperimen.

5.6

Perbandingan min skor pencapaian ujian pasca kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan.

Untuk membandingkan pencapaian ujian pasca antara dua kumpulan dalam kajian ini, pengujian hipotesis nol yang ketiga dilakukan.

Hipotesis nol 3. Ho3: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan.

Ujian t bagi sampel tak bersandar telah digunakan untuk menguji Ho3 di atas, dan hasil yang diperolehi dipaparkan dalam jadual 5.6.

Jadual 5.6 Analisis ujian t ke atas ujian pasca antara kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan Kumpulan Eksperimen Kawalan p < 0.05 n 30 30 min 61.13 54.53 Sisihan piawai 8.28 8.20 Beza min 6.60 t 3.10 dk 58 p 0.00

Selepas dijalankan analisis ujian t, didapati min ujian pasca bagi kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan masing-masing 61.13 dan 54.53. Perbezaan

minnya ialah 6.60, manakala sisihan piawai masing-masing 8.28 dan 8.20, dan nilai

149

t = 2.83, p < 0.05. Dengan ini, hipotesis nol berjaya ditolak. Maka, terdapat perbezaan min yang signifikan bagi pencapaian ujian pasca topik elektrokimia antara kumpulan eksperimen iaitu, pelajar-pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME dengan kumpulan kawalan yang mengulang kaji topik secara konvensional.

5.7

Perbandingan min skor pencapaian ujian pasca kumpulan eksperimen berdasarkan jantina

Setelah pelajar-pelajar dalam kumpulan eksperimen menggunakan PME dalam ulang kaji mereka, pencapaian ujian pasca antara pelajar lelaki dan pelajar perempuan dibandingkan. Untuk melihat perbezaannya, pengujian hipotesis nol keempat dilakukan.

Hipotesis nol 4. Ho4: Tidak terdapat perbezaan yang signifikan bagi min skor pencapaian ujian pasca antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan dalam kumpulan eksperimen.

Untuk menguji Ho4 di atas, ujian t sampel tak bersandar telah digunakan dan hasil yang telah diperolehi ditunjukkan dalam jadual 5.7.

150

Jadual 5.7 Analisis ujian t ke atas ujian pasca antara lelaki dan perempuan dalam kumpulan eksperimen Jantina Lelaki Perempuan p > 0.05 n 13 17 min 62.77 59.88 Sisihan piawai 7.59 8.80 Beza min 2.89 t 0.94 dk 28 p 0.35

Jadual 5.7 di atas menunjukkan keputusan hasil ujian t untuk menentukan min skor pencapaian pelajar lelaki dan perempuan yang telah mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME. Berdasarkan nilai dapatan analisis di atas, min bagi pencapaian ujian pasca pelajar lelaki ialah 62.77 dan sisihan piawai ialah 7.59. Manakala pelajar perempuan pula mempunyai min dan sisihan piawai, masing-masing bernilai 59.88 dan 8.80. Terdapat perbezaan min di antara pelajar lelaki dan pelajar perempuan, namun perbezaan itu tidak signifikan secara statistik dan hanya kebetulan, di mana nilai p yang diperolehi pula ialah p = 0.35, iaitu lebih besar daripada nilai p = 0.05 yang telah ditetapkan. Oleh itu hipotesis nol gagal ditolak, maka tidak terdapat perbezaan pencapaian ujian pasca dalam topik elektrokimia di antara pelajar lelaki dan perempuan.

5.8

Analisis skor maklum balas pelajar tentang penggunaan PME

Setelah pelajar-pelajar dalam kumpulan eksperimen selesai mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME, sebanyak 30 borang soal selidik telah diedarkan kepada mereka. Soal selidik yang dikemukakan mengandungi 20 soalan bertujuan mendapatkan maklum balas dan mengumpul data berkaitan dengan minat mereka menggunakan PME sebagai alat untuk mengulang kaji topik elektrokimia. Skor yang

151

digunakan dalam analisis ini ialah Skala Likert dengan 5 peringkat iaitu Sangat Setuju (SS), Setuju (S), Tidak Pasti (TP), Tidak Setuju (TS), dan Sangat Tidak Setuju (STS). Data soal selidik dianalisis secara deskriptif dalam bentuk peratusan. Di

samping itu, purata bagi peratus setiap skor juga dikira. Berikut adalah dapatan analisis yang diperolehi daripada kajian:-

Jadual 5.8 Peratusan skor maklum balas pelajar tentang penggunaan PME
Bil 1. PME mudah digunakan. 2. Saya tidak menghadapi masalah seperti kesesatan semasa meneroka PME. 3. Saya suka dan seronok mempelajari topik elektrokimia menggunakan PME. 4. Saya suka belajar dengan menggunakan PME kerana ia tidak membosankan atau menjemukan saya. 5. PME membantu saya belajar topik elektrokimia. 6. PME memberi peluang kepada saya untuk mempelajari topik elektrokimia mengikut susunan isi pelajaran yang saya kehendaki. 7. Pembelajaran topik elektrokimia menjadi menarik apabila PME digunakan. 8. Aktiviti pembelajaran di dalam PME dapat menarik minat saya. 9. Penyampaian isi pelajaran di dalam PME teratur dan senang diikuti. 10. PME membantu saya memahami konsep dalam proses elektrolisis dan dalam sel kimia. 11. Grafik dan animasi zarah-zarah dalam tindak balas kimia yang dipaparkan dalam PME membantu saya memahami konsep dalam topik dengan lebih baik lagi. Item Peratus TS TP S

STS

SS

0.0 13.3 40.0 20.0 26.7 3.3 0.0 0.0 0.0 3.3 33.3 60.0 6.7 30.0 60.0 6.7 33.3 53.3 3.3 6.7 86.7 0.0 3.3 6.7 3.3

0.0 10.0 16.7 56.7 16.7

0.0 0.0 0.0 0.0 0.0

6.7 16.7 66.7 10.0 3.3 16.7 70.0 10.0 0.0 20.0 76.7 3.3

0.0 23.3 33.3 43.3 0.0 13.3 80.0 6.7

152

Jadual 5.8 (Sambungan)


Bil Item Peratus TS TP S 3.3 33.3 56.7 0.0 33.3 66.7 3.3 50.0 40.0

STS 3.3 0.0 0.0

SS 3.3 0.0 6.7

12. Saya mudah mengingati fakta dan konsep dalam topik elektrokimia apabila menggunakan PME. 13. Saya boleh menerangkan proses elektrolisis dan proses dalam sel kimia setelah menggunakan PME. 14. Saya dapat menggambarkan apa yang sebenarnya berlaku pada aras mikro (partikel/zarah) dalam proses elektrolisis dan sel kimia setelah menggunakan PME. 15. Saya suka menyelesaikan latihan uji minda dan soalan ujian yang terdapat dalam PME. 16. Sekiranya diberi peluang saya ingin menggunakan PME lagi. 17. Saya menyedari kepentingan perisian multimedia dalam membantu pembelajaran dan berharap dapat mengalami sesi pembelajaran yang sama pada masa akan datang. 18. Keyakinan diri saya untuk terus belajar kimia meningkat setelah menggunakan PME. 19. Pembelajaran menggunakan PME berjaya membangkitkan minat saya terhadap mata pelajaran kimia 20. Saya berminat untuk belajar topik-topik kimia yang lain dengan menggunakan perisian seperti PME . Min jumlah

0.0 0.0 0.0

0.0 0.0 0.0

6.7 83.3 10.0 0.0 10.0 90.0 0.0 30.0 70.0

0.0 0.0

0.0

3.3 26.7 70.0

0.0 10.0 26.7 63.3

0.0 0.3

0.0

3.3 33.3 63.3

3.0 19.5 51.8 25.3

Analisis soal selidik mendapati min peratus setuju adalah paling tinggi iaitu 51.8. Min peratus sangat setuju pula 25.3, min peratus tidak pasti, 19.5 dan min peratus tidak setuju dan sangat tidak setuju masing-masing 3.0 dan 0.3. Item 16 menunjukkan peratusan tertinggi iaitu 90% pelajar sangat setuju menggunakan PME jika diberi peluang lagi. Item 5 pula menunjukkan 86% pelajar setuju bahawa PME membantu mereka belajar topik elektrokimia.

153

5.9

Hubungan antara skor pencapaian dengan minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik

Dapatan soal selidik juga digunakan untuk menentukan hubungan antara minat pelajar menggunakan PME untuk mengulang kaji topik elektrokimia dengan skor pencapaian yang diperolehi dalam ujian pasca. Skor minat pelajar menggunakan PME diperoleh dengan menjumlahkan skor sangat setuju, setuju, tidak pasti, tidak setuju dan sangat tidak setuju bagi 20 soalan yang terdapat pada soal selidik. Hubungan antara jumlah skor yang diperolehi ini dengan skor pencapaian ujian pasca ditentukan menggunakan ujian korelasi Pearson.

Hipotesis nol 5. Ho5: Tidak terdapat perhubungan yang signifikan antara min skor pencapaian ujian pasca dengan minat menggunakan PME di kalangan pelajar dalam kumpulan eksperimen.

Jadual 5.9 Perhubungan di antara ujian pencapaian pasca dengan minat menggunakan PME Minat Korelasi Pearson, r Ujian pasca Signifikan, p Bilangan pelajar, n ** signifikan pada aras 0.01 0.82** 0.00 30

Keputusan analisis korelasi Pearson antara skor pencapaian ujian pasca dengan minat pelajar menggunakan PME untuk mengulang kaji topik elektrokimia bagi 30 orang pelajar dalam kumpulan eksperimen ditunjukkan dalam jadual 5.9.

154

Nilai pekali korelasi Pearson (r) antara skor pencapaian ujian pasca dengan minat pelajar menggunakan PME untuk mengulang kaji topik elektrokimia ialah 0.82. Menurut Zaidatun dan Mohd Salleh (2003), nilai ini merupakan korelasi positif yang kuat. Ini menunjukkan skor pencapaian ujian pasca pelajar mempunyai hubungan yang signifikan dan kuat dengan minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia.

5.10 Rumusan Daripada ujian-ujian hipotesis yang telah dibuat di atas didapati bahawa: (1) Tidak terdapat perbezaan min skor yang signifikan bagi pencapaian ujian pra antara kumpulan pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME dengan kumpulan pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia secara konvensional. (2) Terdapat perbezaan min skor yang signifikan antara pencapaian ujian pra dengan ujian pasca bagi pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME. (3) Terdapat perbezaan min skor yang signifikan bagi pencapaian ujian pasca antara pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia

menggunakan PME dengan kumpulan pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia secara konvensional. (4) Tidak terdapat perbezaan min skor yang signifikan bagi pencapaian ujian pasca antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan dalam kumpulan yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME.

155

(5) Terdapat perhubungan yang signifikan dan kuat antara min skor pencapaian pelajar kumpulan eksperimen dengan minat mereka menggunakan PME untuk mengulang kaji topik elektrokimia.

BAB 6

PERBINCANGAN DAN KESIMPULAN

Bab ini membincangkan secara keseluruhan dapatan yang diperolehi dari kajian keberkesanan PME dalam pengajaran dan pembelajaran, khususnya dalam mengulang kaji topik elektrokimia. Selain itu, bab ini turut membincangkan beberapa cadangan untuk kajian lanjutan. Akhir sekali, bab ini juga merumuskan kesimpulan keseluruhan kajian.

6.1

Kesetaraan kumpulan kawalan dan kumpulan eksperimen

Kesetaraan antara kumpulan-kumpulan kajian adalah penting dalam menentukan tahap kesahan dalaman (Saifullizam dan Sahairil, 2004). Dalam kajian ini kesetaraan diukur dari aspek perbezaan varian dan aspek pencapaian. Dapatan Ujian Levene menunjukkan tiada perbezaan varian antara kedua-dua kumpulan dan dapatan hipotesis nol yang pertama tidak berjaya ditolak, iaitu tidak terdapat perbezaan yang signifikan ke atas min skor pencapaian ujian pra di antara pelajar dalam kumpulan

157

eksperimen dan kumpulan kawalan.

Hasil dapatan hipotesis nol pertama ini

menunjukkan bahawa sebelum rawatan dijalankan kedua-dua kumpulan pelajar ini mempunyai pengetahuan sedia ada dan kebolehan yang setara dalam topik elektrokimia. Dengan ini jelaslah bahawa tidak terdapat perbezaan di antara keduadua kumpulan ini dari segi pencapaian atau pun varian dan kumpulan ini dianggap setara bagi tujuan kajian.

6.2

Keberkesanan penggunaan PME dalam mengulang kaji topik

Analisis ujian t terhadap hipotesis nol yang kedua mendapati terdapat perbezaan min yang signifikan antara pencapaian ujian pra dengan ujian pasca bagi pelajar dalam kumpulan eksperimen. Dapatan ini menunjukkan penggunaan PME dalam pembelajaran sebagai alat ulang kaji dapat meningkatkan min skor pencapaian pelajar dalam topik elektrokimia. Seterusnya apabila analisis ujian t dijalankan untuk

membandingkan min skor pencapaian ujian pasca antara kumpulan eksperimen dengan kumpulan kawalan, didapati kumpulan eksperimen menunjukkan min skor yang lebih tinggi berbanding min skor kumpulan kawalan. Perbezaan yang signifikan ini menunjukkan bahawa pencapaian pelajar yang mengulang kaji topik elektrokimia menggunakan PME adalah lebih baik berbanding dengan pelajar yang mengulang kaji topik berkenaan secara konvensional. Dapatan kajian ini mungkin disebabkan oleh reka bentuk PME yang memberi peluang mempelajari topik mengikut kemampuan dan keselesaan pelajar seperti mereka boleh memulakan pelajaran dan mengulang semula mana-mana topik yang sukar difahami. Penyampaian konsep dalam topik yang melibatkan penggunaan

elemen-elemen multimedia seperti teks, bunyi, grafik, dan animasi menambahkan

158

minat dan keseronokkan pelajar. Persembahan isi kandungan melalui paparan animasi yang menggandingkan penceritaan dan teks secara selari turut membantu pelajar memberi tumpuan kepada setiap proses tindak balas yang berlaku. Manakala animasi tindak balas yang berlaku pada aras mikro dipaparkan memudahkan lagi kefahaman pada aras makro. Dapatan kajian ini mencadangkan PME dapat diterima sebagai alat sokongan yang berkesan dalam pengajaran dan pembelajaran, khususnya untuk mengulang kaji topik elektrokimia. Dapatan kajian ini konsisten dengan dapatan beberapa kajian yang lalu seperti Yalcinalp, Geban dan Ozkan (1995), yang mengkaji keberkesanan PPBK melalui penggunaan perisian multimedia sebagai bahan pengajaran tambahan dalam topik konsep mol, Roziah (1998) yang telah mengkaji keberkesanan perisian multimedia Sains KBSM ke atas pencapaian pelajar tingkatan 1, Saadah (1999) yang telah membangun, menilai dan mengkaji keberkesanan program multimedia interaktif dalam elektrokimia, Ardac dan Akaygun (2004) yang telah membangunkan perisian multimedia yang menekankan perwakilan molekular terhadap kefahaman pelajar tentang perubahan kimia serta mengkaji keberkesanan perisian tersebut, dan Saifullizam dan Sahairil (2004) yang telah mengkaji keberkesanaan penggunaan elemen animasi melalui perisian multimedia interaktif dalam pengajaran dan pembelajaran mata pelajaran elektrik dan elektronik. Kajian-kajian tersebut mendapati pencapaian kumpulan yang menggunakan perisian multimedia adalah lebih baik berbanding pencapaian kumpulan yang didedahkan dengan pengajaran dan pembelajaran konvensional.

159

6.3

Keberkesanan penggunaan PME dalam mengulang kaji topik terhadap pelajar berlainan jantina

Hipotesis nol keempat membandingan pencapaian ujian pos antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan dalam kumpulan eksperimen. Apabila analisis ujian t dilakukan, dapatan menunjukkan tidak terdapat perbezaan yang signifikan antara kumpulan pelajar ini. Dapatan ini mencadangkan tidak terdapat perbezaan pencapaian yang ketara antara pelajar lelaki dan perempuan dalam topik elektrokimia. Ini

bermakna pelajar lelaki dan perempuan mempunyai kemampuan yang setara dalam menguasai topik elektrokimia. Oleh itu dapat dikatakan PME merupakan bahan bantu pembelajaran yang memberi peluang yang sama kepada pelajar lelaki dan perempuan untuk mengakses secara kendiri pembelajaran seterusnya memahami dan menguasai topik elektrokimia. Kajian ini adalah konsisten dengan kajian yang dilakukan oleh Bashah dan Rafidah (2003); Yalcinalp, Geban dan Ozkan (1995); dan Choi dan Gennaro (1987) yang menunjukkan tidak ada perbezaan yang signifikan dalam pencapaian antara pelajar lelaki dengan pelajar perempuan apabila menggunakan perisian multimedia dalam pembelajaran. Dapatan ini mencadangkan kaedah PPBK dapat meningkatkan pencapaian dengan setara antara pelajar lelaki dan perempuan. Kaedah PPBK

berasaskan penggunaan perisian pendidikan multimedia memberikan peluang yang sama kepada semua pelajar dalam mengakses pembelajaran secara kendiri dan menggalakkan pembelajaran aktif berlaku didalam kelas.

160

6.4

Minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik

Dapatan soal selidik mengenai minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik menunjukkan min peratusan yang tinggi untuk setuju, dan diikuti sangat setuju iaitu masing-masing 51.8% dan 25.3%. Ini menunjukkan pelajar-pelajar

dalam kumpulan eksperimen memberikan respon yang positif terhadap penggunaan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia. Dapatan ini mencadangkan mereka juga menunjukkan minat yang tinggi untuk menggunakan PME dalam pembelajaran, khususnya pembelajaran bagi kimia topik elektrokimia. Selari dengan dapatan ini, analisis korelasi Pearson menunjukkan terdapatnya hubungan yang signifikan dan kuat antara skor pencapaian ujian pasca dengan minat pelajar menggunakan PME dalam mengulang kaji topik elektrokimia. Ini bermakna pelajar-pelajar yang

menunjukkan minat menggunakan PME untuk mengulang kaji topik elektrokimia memperolehi skor yang lebih baik dalam ujian pencapaian pasca berbanding pelajarpelajar yang tidak berminat menggunakan PME dalam ulang kaji mereka. Beberapa kajian yang lepas mendapati penggunaan perisian multimedia dapat membantu meningkatkan minat pelajar terhadap mata pelajaran yang dipelajari. Contohnya kajian tentang peranan perisian multimedia interaktif sebagai alat diagnostik dan bahan bantu pembelajaran matematik yang dijalankan oleh Salwa dan Zaleha (2002) mendapati 96% pelajar yang dikaji berminat dan merasa seronok menggunakan perisian, dan penggunaan perisian tersebut telah meningkatkan pencapaian pelajar. Kajian oleh Mohd Arif, Mohd Jasmy dan Chia (2000), pula menyatakan 63.3% pelajar menunjukkan minat yang meningkat terhadap geografi setelah mengalami sesi pengajaran yang menggunakan kaedah PPBK yang disampaikan oleh guru. Kajian oleh Mohd Salleh, et al (2004) juga menunjukkan kebanyakan pelajar bersetuju bahawa modul perisian yang dibangunkan

161

menambahkan minat mereka dalam mata pelajaran kajidaya bahan.

Kajian oleh

Geban, Askar dan Ozkan (1992); dan Yalcinalp, Geban dan Ozkan (1995) mendapati kaedah PPBK melalui penggunaan perisian multimedia dapat meningkatkan minat terhadap mata pelajaran kimia berbanding kaedah konvensional dan kaedah penyelesaian masalah.

6.5

Cadangan kajian lanjutan

Dalam kajian ini, penilaian ke atas reka bentuk PME yang dibangunkan hanya dilakukan oleh guru-guru sahaja dan bukan oleh pengguna sasaran itu sendiri. Adalah dicadangkan pengguna sasaran iaitu pelajar juga turut menilai perisian yang dibangunkan. Pendekatan ini akan mengambil kira segala kelemahan dari sudut

pandangan pelajar bagi membantu pembangun perisian meningkatkan keberkesanan PME dan memudahkan proses pembelajaran pelajar. Walaupun dapatan kajian menunjukkan kaedah PPBK berasaskan penggunaan PME yang dibangunkan membantu pelajar dalam meningkatkan pencapaian dalam topik dan meningkatkan minat mereka dalam mata pelajaran, dapatan ini hanya terbatas kepada sampel yang kecil. Penyelidikan yang sama perlu dikembangkan kepada sampel yang lebih besar, dan perlu melibatkan pelajar-pelajar dari sekolah lain yang berbeza budaya dan mempunyai variasi tersendiri. Kajian lanjut ke atas

keberkesanan PME juga boleh dilakukan ke atas kumpulan pelajar yang mempunyai gaya kognitif yang berbeza (field dependent dan field independent) dan kumpulan pelajar mempunyai motivasi dalaman yang berlainan. Kajian lanjutan perlu dijalankan untuk melihat kekuatan dan kemampuan kaedah PPBK menggunakan PME dalam membantu proses pengajaran dan

162

pembelajaran mata pelajaran kimia di sekolah untuk jangka masa yang panjang, iaitu dalam mengekalkan ingatan pelajar terhadap fakta dan konsep yang disampaikan dalam PME. Kesesuaian kaedah PPBK dengan menggunakan perisian multimedia juga perlu diuji dalam topik-topik kimia lain seperti konsep mol, ikatan kimia, asid dan bes, dan sebagainya.

6.6

Kesimpulan

PME yang dibangunkan oleh pengkaji adalah satu usaha ke arah menghasilkan perisian pendidikan yang memuatkan unsur-unsur yang dikemukakan oleh model reka bentuk pengajaran Alessi dan Trollip (2001) dan teori-teori pembelajaran behaviorisme, kognitif dan konstruktivisme. PME juga dibangunkan dengan

memuatkan unsur-unsur multimedia seperti teks, bunyi, grafik, dan animasi serta bersifat interaktif. Penilaian yang telah dijalankan ke atas PME telah dapat membantu pengkaji mengenal pasti kelebihan dan kelemahan yang terdapat pada perisian tersebut. Penilaian ke atas aspek isi kandungan, reka bentuk interaksi, reka bentuk persembahan, dan reka bentuk informasi, iaitu strategi pengajaran yang telah dijalankan, telah membantu pengkaji, guru-guru yang berminat dan khususnya pembangun perisian dalam mereka bentuk dan membangunkan perisian pendidikan dengan lebih baik lagi. Dari kajian ini, dapat merumuskan bahawa pelajar minat meggunakan PME dalam mengulang kaji topik, sehubungan itu, penggunaan PME dapat meningkatkan lagi pencapaian pelajar dalam topik dan dapat meningkatkan minat mereka mempelajari kimia. Dengan ini, PME diharapkan bukan semata-mata berfungsi

163

sebagai alat yang membantu proses pengajaran dan pembelajaran tetapi membantu mengatasi kesukaran-kesukaran pelajar seperti membina kefahaman konsep saintifik, meningkatkan kefahaman konsep kimia pada aras mikro, mengatasi kerangka alternatif pelajar dan meningkatkan minat dalam mata pelajaran kimia. Adalah diharapkan juga, PME dapat menjadi pemangkin kepada perubahan budaya persekolahan daripada kaedah pengajaran dan pembelajaran kimia secara konvensional kepada kaedah yang menggunakan teknologi terkini khususnya dengan penggunaan PPBK. Seterusnya diharapkan PME akan menjadi satu alternatif kepada penyelesaian masalah yang dihadapi oleh guru-guru kimia dalam menjalankan pengajaran dan pembelajaran yang berkesan, menarik dan menyeronokkan. Ia juga diharapkan dapat menjadi panduan kepada guru-guru untuk membangunkan perisian yang bermutu tinggi dan dijadikan alat bantu mengajar dalam proses pengajaran dan pembelajaran. Di samping itu adalah diharapkan PME juga akan dapat menambah bilangan perisian pendidikan dan boleh membantu dalam bidang pendidikan dan menjadikan kaedah PPBK diserapkan secara langsung dan berterusan.

164

RUJUKAN

Abd Rashid Johar (1999). Tanggapan salah terhadap beberapa konsep kimia di kalangan pelajar sains UKM. Tesis PhD yang tidak diterbitkan, Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia. Abdul Hadi Mat Dawi & Toh Seong Chong (2003). Aplikasi visual animasi 3D dalam pembelajaran multimedia lukisan kejuruteraan. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-16 (m.s. 45 54). Melaka: Persatuan Teknologi Pendidikan. Abdul Rahim Abdul Rashid (2001). Kesan pendekatan pengajaran sistemik terhadap peningkatan penguasaan perbendaharaan kata dan pemahaman murid-murid yang menghadapi masalah membaca di sekolah rendah luar bandar. Tesis Sarjana Pendidikan yang tidak diterbitkan, Pulau Pinang: Universiti Sains Malaysia. Alessi, S.M. (1988). Fidelity in the design of instructional simulations. Journal of Computer-Based Instructions, 15(2), 40 47. Alessi, S.M. & Trollip, S.R. (2001). Multimedia for learning: Methods and development. Massachusetts: Allyn & Bacon. Alias Baba (1989). Beberapa faktor yang mempengaruhi pencapaian dalam mata pelajaran kimia. Jurnal Pendidikan UKM, 13 & 14, 19 27. Amiruddin Abdullah, Wan Zah Wan Ali, Aida Suraya Md Yunus & Norman Mariun (2000). Pembinaan perisian pembelajaran asymetrix multimedia toolbook 4.0. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-13 (m.s.53 60). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Ardac, D. & Akaygun, S. (2004). Effectiveness of multimedia.based instruction that emphasizes molecular representations on students understanding of chemical change. Journal of Research Science Teaching, 41(4), 317 337. Ary, D., Jacobs, L.C. & Razavieh, A. (2002). Introduction to research in education, (6th Ed), Belmont, CA: Wadswoth. Baharuddin Aris, Rio Sumarni Shariffudin & Manimegalai Subramaniam (2002). Reka bentuk perisian multimedia. Johor: Universiti Teknologi Malaysia. Bayman, P. & Mayer, R.E. (1988). Using conceptual models to teach BASIC computer programming. Journal of Education Psychology, 80(3), 291 298.

165

Ben-Zvi, R., Eylon, B. & Silberstein, J. (1988). Theories, principles and laws. Education in Chemistry, May, 89 92. Ben-Zvi, R., Eylon, B. & Silberstein, J. (1986). Is an atom of cooper malleable? Journal of Chemical Education, 63(1), 64 66. Bashah Hj Abu Bakar & Rafidah Wahab (2003). Keberkesanan penggunaan The Geometers Sketchpad (GSP) dalam mata pelajaran matematik. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-16 (m.s.116 112). Melaka: Persatuan Teknologi Pendidikan. Bigge, M.L. & Shermis, S.S. (1998). Learning theories for teachers, (6th Ed). United States: Longman. Boyle, T. (1997). Design for multimedia learning. London: Prentice Hall. Brown, S. & Bush, B. (1992). Multimedia math. The Computer Teacher, 20(3), 57 58. Castleberry, S.J., Culp, G.H. & Lagowski, J.J. (1973). The impact of computer-based instructional methods in general chemistry. Journal of Chemical Education, 50(7), 469 472. Chan Lin, L.J. (1998). Animation to teach students of different knowledge levels. Journal of Instructional Media, 26(2), 213 219. Choi, B. & Gennaro, E. (1987). The effectiveness of using computer simulated experiments on junior high students understanding of the volume displacement concept. Journal of Research Science Teaching, 24(6), 539 552. Choo Wou Onn & Halimah Badioze Zaman (2002). Penggunaan pakej perisian sistem papan cerita berelektronik dalam pembinaan kandungan perisian pendidikan multimedia. Jurnal Pendidikan Guru, 15, 374 6. Christensen, B.C. (1991). Experimental methodology, (5th Ed). Needham Heights, MA: Allyn & Bacon. Crouch, R.D., Holden, M.S. & Samet, C. (1996). CAChe molecular modeling: A visualization tool early in the undergraduate chemistry curriculum. Journal of Chemical Education, 73(10), 916 918. Davis, D. & Sorrell, J. (1995). Mastery learning in public schools. Diperoleh Januari 2, 2004 daripada http:chiron.valdosta.edu/whuitt/files/mastlear.html. Dawson, T. (1993). Chemistry in concept. Education in Chemistry, 30(3), 73 75. Dick, W. & Reiser, R.A. (1989). Prentice Hall. Planning effective instruction, United States:

166

Douglas, J.E. (1993). Visualization of electron clouds in atoms and molecules. Journal of Chemical Education, 67(1), 42 44. Dwyer, F.M. (1978). Strategies for improving visual learning, State College, PA: Learning Services. Dwyer, F.M. (1994). One dimension of visual research. A paradigm and use implementation. Dalam D.M. Moore & F.M. Dwyer (Editor). Visual literacy: A spectrum of visual learning. Engllewood Cliffs, N.J: Educational Technology Publications. Elsom-Cook, M. (2001). Principle of interactive multimedia. England: McGraw Hill. Faridah Serajul Haq (1999). Penggunaan komputer di dalam kelas pendidikan khas: Bagaimana membestarikan pelajar bermasalah pembelajaran. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.99 106). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan. Faridah Serajul Haq (2001). Kepentingan penggunaan teknologi komputer untuk pengajaran dan pembelajaran pelajar-pelajar bermasalah pembelajaran. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-14 (m.s.266 277). Kelang: Persatuan Teknologi Pendidikan. Gabel, D.L., Samuel, K.V. & Hunn, D. (1987). Understanding the particulate nature of matter. Journal of Chemical Education, 64(8), 695 697. Gabel, D.L (1993). Use of the particle nature of matter in developing conceptual understanding. Journal of Chemical Education, 70(3), 193 194. Gagne, R.M. (1985). The condition of learning, (4th Ed), New York: Reinhart and Winston. Garnett, P.J. & Treagust, D.F. (1992a). Conceptual difficulties experienced by senior high school students of electrochemistry: Electric circuits and oxidationreduction equations. Journal of Research Science Teaching, 29(10), 121 142. Garnett, P.J. & Treagust, D.F. (1992b). Conceptual difficulties experienced by senior high school students of electrochemistry: Electrochemical (galvanic) and electrolytic cells. Journal of Research Science Teaching, 29(10), 1079 1099. Garnett, P.J., Garnett, P.J & Hackling, M.W. (1995)students alternative conceptions in chemistry: A Review of research and implications for teaching and learning. Studies in Science Education, 25, 69 95. Geban, O., Askar, P. & Ozkan, I. (1992). Effects of computer simulations and problem solving approaches on high school students. Journal of Educational Research, 86, 5 10.

167

Greenbowe, T.J. (1994). An interactive multimedia software program for exploring electrochemical cells. Journal of Chemical Education, 71(7), 555 557. Greenbowe, T.J. & Sanger, M.J. (1997). Common student misconception in electrochemistry: Galvanic, electrolytic, and concentration cells. Journal of Research Science Teaching, 34(4), 377 398. Greenbowe, T.J. & Sanger, M.J. (2000). Addressing student misconceptions concerning electron flow in aqueous solutions with instruction including computer animation and conceptual change strategies. Journal of Chemical Education, 22(5), 521 537. Griffith, A.K. & Preston, R.K. (1992). Grade-12 students misconception relating to fundamental characteristic of atoms and molecules. Journal of Education Research, 29(6), 611 628. Heron, J.D. (1996). The chemistry classroom: Formulas for successful teaching. American Chemical Society: Washington, DC. Herron J.D. & Greenbowe, T.J. (1986). What can we do about Sue: A case study of competence. Journal of Chemical Education, 63(6), 528. Hesse, J.J. & Anderson, C.W. (1992). Students conceptions of chemical change. Journal of Research in Science Teaching. 29(3), 277 279. Hollingworth, R.W. (2002). What role for ICT in teaching and learning chemistry? Journal of Chemical Education, 6(2), 6 12. Hong Kwen Boo (1998). Students understanding of chemical Bonds and the energetic of chemical reactions. Journal of Research in Science Teaching. 35(5), 569 581. Ismail Zain (2002). Aplikasi multimedia dalam pengajaran. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. Jamalludin Harun & Zaidatun Tasir (2003). Multimedia dalam pendidikan. Pahang: PTS Publications & Distributors. Jamalludin Harun, Baharuddin Aris & Zaidatun Tasir (2003). Pembangunan Perisian Multimedia: Satu pendekatan sistematik, (Edisi ke-2), Selangor: Venton Publishing. Jamaludin Mohaiadin (1999). Konstruktivisme: Aplikasinya dalam reka bentuk pembelajaran berasaskan web. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.11 4). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan. Jeffcoate, J. (1995). Multimedia in practice: Technology and applications. Hertfordshire: Prentice Hall.

168

Johnstone, A.H. (1984). News star of the teacher to steer by. Journal of Chemical Education, 61, 847 849. Johnstone, A.H. (1993). The development of chemistry teaching. Journal of Chemical Education, 70(9), 701 705. Johnstone, A.H. (1997). Chemistry teaching, science or alchemy? Journal of Chemical Education, 74(3), 262 281. Jonassen, D.H. (1991). Objectivism versus constructivism: Do we need a new philosophical paradigm? Educational Technology Research and Development, 39(3), 5 14. Jonassen, D.H. (1996). Computer as Mindtools for school: Engaging Critical Thinking, (2nd Ed), Ohio, NJ: Prentice Hall. Kementerian Pendidikan Malaysia, (1989). Kamus dewan edisi baru. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kementerian Pendidikan Malaysia (1996). Laporan prestasi SPM-Kimia2. Kuala Lumpur: Lembaga Peperiksaan. Kementerian Pendidikan Malaysia (1997). Sukatan Pelajaran Kursus Dalam Perkhidmatan 14 minggu Latihan Guru Bestari. Kuala Lumpur: Bahagian Pendidikan Guru. Kementerian Pendidikan Malaysia (2002). Laporan prestasi SPM-Kimia2. Kuala Lumpur: Lembaga Peperiksaan. Kementerian Pendidikan Malaysia (2003). Huraian Sukatan Pelajaran Kimia KBSM. Kuala Lumpur: Pusat Perkembangan Kurikulum. Kemp, J.E. & Smellie, D.C. (1989). Planning, producing, and using instructional media. New York: Harper & Row Publishers. Kommers, P., Jonassen, D.H. & Mayer T. (1992). Hidelberg FRG: Springer-Verlag. Cognitive tools for leaning.

Kozma, R.B. & Russell, J. (1997). Multimedia and understanding: Expert and novice responses to different representations of chemical phenomena. Journal of Research in Science Teaching, 34(9), 949 968. Lewis, N.S. (1993). The caltech chemistry animation project. Journal of Chemical Education, 70(9), 739 740. Loh Wai Leng & Tan On Tin (2002). Eksplorasi kimia KBSM tingkatan 4. Shah Alam: Fajar Bakti.

169

Matter, N. & Boss, C.N. (1993). Strategies for teaching children with learning and behavior problems. Needham Height, M.A: Allyn & Bacon. Mayer, R.E. (2001). Multimedia learning. UK: Cambridge University Press. Mayer, R.E. & Anderson, R.B. (1992). The instructive animation: Helping students build connections between words and pictures in multimedia learning. Journal of Educational Psychology, 84(4), 444 452. Mohamed Amin Embi & Azmi Abdul Latiff (1999). Membina perisian interaktif multimedia: Pembelajaran arahan kendiri. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.215 241). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan. Mohamed Shariff Salehuadin (2002). Pembangunan perisian pengajaran dan pembelajaran berbantukan komputer: Macromedia Flash 4 peringkat permulaan. Tesis sarjana pendidikan yang tidak diterbitkan, Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia. Mohd Arif Hj Ismail, Abdullah Mohd Sarif, & Rosnaini Hj Mahmud (2000). Pembangunan perisian multimedia interaktif Geografi. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-13 (m.s.61 68). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Mohd Arif Hj Ismail, Mohd Jasmy Abd Rahman & Chia Ti Boey (2000). Penggunaan Multimedia dalam mata pelajaran geografi: Fokus terhadap pendidikan khas. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-13 (m.s.115 125). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Mohd Arif Hj Ismail, Rosnaini Hj Mahmud & Raja Maznah Raja Hussain (2004). Reka bentuk pembangunan teknik video filem(TVF) dalam pengajaran dan pembelajaran berasaskan model ADDIE. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-17 (m.s.177 185). Pulau Pinang: Persatuan Teknologi Pendidikan. Mohd Majid Konting (2000). Kaedah penyelidikan pendidikan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa Pustaka. Mohd Salleh Tahar, Noraiani Kaprawi, Jailani Md Yunos, Wahid Razzaly, Ilyas Hj Hashim, Abdul Mutalib Leman, et al. (2004). Penghasilan kit sumber penyamanan udara (SYS.TPU.1) dalam pengajaran dan pembelajaran pendidikan kejuruteraan di KUiTTHO. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-17 (m.s.141 160). Pulau Pinang: Persatuan Teknologi Pendidikan. Mohd Shaiedi Ishak & Nor Aishah Buang (1999). Cadangan model reka bentuk instruksi untuk CRFC sekolah bestari yang telah diterima: Pengalaman satu konsortium. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.15 34). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan.

170

Mohd Zaliman Mohd Yusoff & Manjit Singh Sindhu (2001). Teknologi multimedia: Kaedah pembelajaran pelajar lemah dalam pembelajaran. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-14 (m.s.79 86). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Mok Soon Sang (1993). Pedagogi 2: Strategi Pengajaran Pembelajaran mikro persediaan untuk pengajaran praktik. Selangor: Kumpulan Budiman. Mok Soon Sang (1994). Penilaian, pemulihan dan pengayaan dalam pendidikan. Selangor: Kumpulan Budiman. Mustafa AlBakri Hj Ahmad Razdi (1994). Peranan komputer terhadap peningkatan daya berfikir dan kreatif dalam pembelajaran di kalangan murid sekolah kebangsaan: Satu tinjauan. Tesis sarjana muda yang tidak diterbitkan, Skudai: Universiti Teknologi Malaysia. Newby, T.J., Stepich, D.A., Lehman, J.D. & Russel, J.D. (2000). Instructional technologies for teaching and learning: Designing instruction, integrating computers, and using media. New York: Prentice Hall. Ng Lee Hwa (2002). Sejauhmanakah kerangka alternatif tentang sel galvani berlaku dikalangan pelajar program sains(kimia). Projek ilmiah sarjana muda yang tidak diterbitkan, Tanjong Malim: Universiti Pendidikan Sultan Idris. Ng Wai Kong (1999). Konstruktivisme dalam teknologi pengajaran. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.65 75). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan. Norhashim Abu Samah, Mazenah Youp & Rose Alinda Alias (1996). Pengajaran bantuan komputer. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa Pustaka & Universiti Teknologi Malaysia. Noor Shah Saad (2001). Teori dan perkaedahan pendidikan matematik: Siri 2. Selangor: Prentice Hall. Ogude, A.N. & Bradley, J.D. (1994). Ionic conduction and electrical neutrality in operating electrochemical cells: Pre-college and college student interpretations. Journal of Chemical Education, 71(7), 29 34. Peck, D. (1998). Publishers. Multimedia: A hands on introduction. New York: Delmar

Pickering, M. (1990). Further studies on concept learning versus problem solving. Journal of Chemical Education, 67(3), 254 255. Rahil Mahyuddin & Habibah Elias (2002). Psikologi pendidikan untuk perguruan. Shah Alam: Karisma Publications.

171

Ramlah Jantan & Mahani Razali (2002). Psikologi pendidikan: Pendekatan kontemporari. Kuala Lumpur: McGraw-Hill Education. Rao, G.S., Rao A.K., Zoraini Wati & Wan Fauzy (1991). Pembelajaran berbantukan komputer. Petaling Jaya: Fajar Bakti. Reeves, T.C. (1992). Evaluating interavtive multimedia. Educational Technology. 32(5), 47-52. Reigeluth, C.M. (1999). What is instructional-design theory and how is it changing? Dalam Reigeluth, C.M. (Editor). Instructional design theories and models: A new paradigm of instructional theory. Hilldale, NJ: Lawrence Erlbaum. Reiser, R.A. & Dempsey, J.V. (2002). Trend and issues in instructional design and technology. Upper Saddle River, NJ: Merill Prentice Hall. Reiser, R.A. & Dick, W. (1996). Instructional planning a guide for teachers, (2nd Ed), Needham Heights, Massachusetts: Allyn & Bacon. Rieber, L.P. (1990). Animation in computer-based instruction. Educational Technology Research and Development. 38(1), 7786. Rieber, L.P. (1994). Computer, graphics and learning. Brown & Benchmark. Madison, Winsconsin:

Rio Sumarni Shariffudin (1999). Ketrampilan dalam teknologi: Multimedia dalam pendidikan sains. Kertas Kerja Seminar Pendidikan Sains di Fakulti Sains Komputer & Teknologi Maklumat. Universiti Malaya pada 21 April 1999. Robiah Sidin, Juhana Salim & Nor Sakinah Mohamed (2003). Pembudayaan teknologi maklumat dan komunikasi di kalangan pelajar melayu dalam arus globalisasi. Dalam Bengkel Pemantauan Arus Perdana UKM yang pertama. Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia. Diperoleh Mac 3, 2004 daripada http://www.atma.ukm.my/Pendidikan Melayu/Kertas /Pembuday.pdf. Roblyer, M.D. & Edwards, J. (2000). Integrating educational technology into teaching, (2nd Ed), New Jersey: Prentice Hall. Rosni Adom dan Nor Aishah Buang (2000). Aplikasi model pembelajaran penceritaan dalam reka bentuk instruksi perisian pendidikan multimedia subjek ekonomi asas tingkatan 4. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-13 (m.s.79 98). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Roziah Abdullah (1998). Kesan perisian multimedia sains KBSM ke atas pencapaian pelajar tingkatan 1. Latihan ilmiah sarjana pendidikan yang tidak diterbitkan, Petaling Jaya: Universiti Malaya. Rozinah Jamaludin (2000). Asas-asas multimedia dalam pendidikan. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors.

172

Russel, J.W., Kozma, R.B., Jones, T., Wykoff, J., Marx, N. & Davis, J. (1997). Use of simultaneous, synchronized macroscopic and symbolic representations to enhance the taching and learning of chemical concepts. Journal of Chemical Education. 74(3), 762 766. Saadah Hj Masrukin (1999). Development and evaluation of an interactive media courseware programme in electrochemistry. Tesis sarjana pendidikan yang tidak diterbitkan, Petaling Jaya: Universiti Malaya. Saadah Hj Masrukin (2002). Learning about chemistry is a piece of cake or is it? Kimia Kini: Jurnal Pendidikan Institut Kimia Malaysia. 9(1), 15 25. Saifullizam Puteh & Sahairil Azlan Sahidun (2004). Penggunaan animasi melalui multimedia interaktif dalam pengajaran dan pembelajaran mata pelajaran elektrik dan elektronik. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-17 (m.s.77 84). Pulau Pinang: Persatuan Teknologi Pendidikan. Salwa Abu Bakar & Zaleha Ismail, (2002). Peranan perisian multimedia iteraktif sebagai alat diagnostik dan bahan bantu pembelajaran matematik. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-15 (m.s.141 148). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Sanger, M.J. (2001). Computer animation in chemistry: what we have learned. Diperoleh Ogos 23, 2004 daripada http://www.eclipse.net/pankuch/Newletter/ PagesNewsF01/NewsletterCCE. Fall 01.html Sanger, M.J., Phelps, A.J. & Fienhold, J. (2000). Using a computer animation to improve students conceptual understanding of a can-crushing demonstration. Journal of Chemical Education, 77(11), 1517 1520. Sanger, M.J. & Greenbowe, T.J. (1997). Students misconception in electrochemistry regarding current flow in electrolytic solutions and the salt bridge. Journal of Chemical Education, 7(4), 819 823. Sawrey, B.A. (1990). Further studies on concept learning versus problem solving: Revisited. Journal of Chemical Education, 67(3), 253 254. Schrage, M. (1990). Shared minds: the new technologies of collaboration, New York: Random House. Scunk, D.H. (1996). Learning theories: New Jersey: Prentice Hall. Siti Rahayah Ariffin, Siti Fatimah Mohd Yassin, Aidah Abdul Karim & Nor Lizalina Mohamed (1999). Pengajaran dan pembelajaran kolaboratif berasaskan internet. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.77 86). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan. Smith, P.L. & Ragan, T.J. (1999). Instructional design, (2nd Ed). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.

173

Soon, T.K. & Quek, A.H. (2003). ICT in teaching and learning of chemistry. Kimia Kini: Jurnal Pendidikan Institut Kimia Malaysia, 10(1), 12 15. Tengku Siti Mariam Tengku Wook, Zurina Muda, Siti Fadzilah Mohd Nor & Mohd Juzaiddin Abd Aziz (2000). Pembelajaran multimedia interaktif dalam kafa: Feqah. Diperoleh Oktober 25, 2004 daripada http://www.ftsm.ukm.my/ ftsm/itsim/Kertas3.pdf. Ward, C.R. & Herron, J.D. (1980). Helping students understand formal chemical concepts. Journal of Research Science Teaching, 17(5), 387 400. Williamson, V.M. & Abraham, M.R. (1995). The effects of computer animation on the particulate mental models of college chemistry students. Journal of Research Science Teaching, 32(5), 521 534. Wilson, E. (1999). Teaching chemistry to KS4. London: Hodder & Stoughton. Yager, T. (1993). The Multimedia production handbook for PC, Macintosh and Amiga. Cambridge: Academic Press. Yalcinalp, S., Geban, O. & Ozkan, I. (1995). Effectiveness of using computer assisted supplementary instruction for teaching the mole concept. Journal of Research Science Teaching, 32(10), 1083 1095. Yee Sye Foong (2001). Kimia Tingkatan 4. Kuala Lumpur: Percetakan Rina. Yochum, S.M. & Luoma, S.R. (1995). Augmenting a classical electrochemistry demonstration. Journal of Chemical Education, 72(1), 55 56. Yusup Hashim & Razmah Man (1999). Instruksi dan pembelajaran berasaskan teknologi multimedia: Isu dan aplikasi dalam instruksi dan pembelajaran bestari. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke-12 (m.s.45 64). Port Dickson: Persatuan Teknologi Pendidikan. Yusup Hashim (2001). Reka bentuk dan sistem instruksi. Kuala Lumpur: Universiti Sains Malaysia dan Utusan Publications & Distributors. Zaidatun Tasir & Mohd Salleh Abu (2003). Analisis data berkomputer: SPSS 11.5 for windows. Kuala Lumpur: Venton Publishing. Zaidatun Tasir & Yap Soa Weng (2000). Reka bentuk perisian multimedia berasaskan teori pembelajaran, pendapat tenaga pengajar dan pelajar serta prinsip reka bentuk. Dalam Prosiding Konvensyen Teknologi Pendidikan ke13 (m.s.17 32). Ipoh: Persatuan Teknologi Pendidikan. Zakaria Kasa & Aida Suraya Yunus (2001). Teknologi maklumat dalam pendidikan. Serdang: Universiti Pendidikan Malaysia.

174

Zarina Abd Malek (2004). Kemempuan mengajar guru: Teori, strategi, perkaedahan dalam komputer. Diperoleh Mac 24, 2005 daripada http://pendidikan.tv/ guruinternet.html Zoraini Wati Abas (1993). Komputer dalam pendidikan. Petaling Jaya: Fajar Bakti.

175

Lampiran A SOAL SELIDIK PENILAIAN PME (GURU) Para guru yang dihormati, Soal selidik ini ini bertujuan untuk membuat penilaian ke atas Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) yang dibangunkan, seterusnya mengkaji kekuatan dan kelemahan perisian tersebut. Penilaian guru-guru akan dijadikan rujukan dalam proses pemurnian perisian sebelum kajian tentang keberkesanan PME dalam pembelajaran dijalankan. Kajian ini dijalankan bagi memenuhi syarat kelayakan Sarjana Pendidikan, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjong Malim. Adalah diharapkan guru-guru dapat memberi kerjasama dan jujur dalam menilai PME ini. Semua jawapan yang anda berikan adalah sulit dan hanya digunakan bagi tujuan penyelidikan sahaja. Kerjasama anda sangat dihargai. Terima kasih.

Hasnira Embong 2002-00823


BAHAGIAN A Maklumat Responden

ARAHAN : Sila tandakan X 1. Status Guru Kimia

maklumat diri anda

Guru Sains (Biologi, Fizik, Sains Teras)

2. Jantina Lelaki Perempuan

176

3. Bangsa Melayu India Cina Lain-Lain. Nyatakan .

4. Saya pernah menggunakan kemudahan pembelajaran menerusi komputer Perisian CD ROM Portal Pendidikan Internet Tak pernah menggunakan kaedah komputer

5. Saya mahir menggunakan Words Power Point Excell Lain-lain. Nyatakan.

6. Pengalaman mengajar kimia 4 tahun ke atas 10 tahun ke atas 4 tahun ke bawah 6 tahun ke atas

7. Kaedah pengajaran dan pembelajaran yang sering digunakan Penerangan Perbincangan Perbincangan kumpulan Lain-lain.Nyatakan ..

177

BAHAGIAN B Penilaian Perisian Multimedia Elektrokimia

Bahagian ini terdiri dari 4 bahagian iaitu bahagian A, B, C,dan D. Berikut adalah pernyataan tentang isi kandungan, reka bentuk interaksi, reka bentuk persembahan dan reka bentuk informasi. Sila tandakan darjah persetujuan anda terhadap setiap penyataan berkenaan dengan menandakan ruang nombor berkaitan yang bermaksud; 1 = Sangat Tidak Setuju (STS) 2 = Tidak Setuju (TS) 3 = Tidak Pasti (TP) 4 = Setuju (S) 5 = Sangat Setuju

SILA BULATKAN PILIHAN ANDA A. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Isi kandungan Objektif dinyatakan dengan jelas Kandungan menepati objektif Kandungan menepati kurikulum Pembahagian isi kandungan adalah sesuai Persembahan konsep jelas Konsep dan bahasa sesuai dengan tahap pelajar Soalan penilaian untuk pelajar yang sesuai dan mencukupi Reka bentuk interaksi Mudah digunakan Arahan yang jelas Membenarkan interaktiviti pengguna dengan bahan pengajaran 1 1 1 2 2 2 3 3 3 4 4 4 5 5 5 STS 1 1 1 1 1 1 1 TS 2 2 2 2 2 2 2 TP 3 3 3 3 3 3 3 S 4 4 4 4 4 4 4 SS 5 5 5 5 5 5 5

B. 1. 2. 3.

178

STS 4. 5. 6. 7. 8. 9. C. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. D. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Pelajar boleh mengawal kadar kelajuan persembahan maklumat Boleh menggunakan program tanpa bantuan. Kebebasan meneroka maklumat Keselesaan menggunakan perisian Pengguna boleh keluar dari program bila-bila masa Perisian ini banyak meminta maklumbalas dari pelajar Reka bentuk persembahan Reka bentuk skrin paparan menarik dan sesuai Susunan teks sesuai dan mudah dibaca Grafik menarik dan berkesan Animasi sesuai dan membantu pembelajaran. Skema warna sesuai dan berkesan. Kesan bunyi yang digunakan berkesan Ikon yang digunakan senang dikenalpasti fungsinya Interaksi dan navigasi adalah mudah Reka bentuk informasi: Strategi pengajaran Kaedah mengajar adalah sesuai dengan topik Menekankan kefahaman konsep Penyampaian isi teratur dan senang diikuti Penyampaian isi sesuai dengan kebanyakan gaya pembelajaran pelajar Kelajuan penyampaian isi pelajaran sesuai dengan kebolehan pelajar Memudahkan kefahaman konsep dalam topik Contoh latihan realistik dan berkesan Meningkatkan minat dalam topik Meningkatkan motivasi pembelajaran 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

TS 2 2 2 2 2 2

TP 3 3 3 3 3 3

S 4 4 4 4 4 4

SS 5 5 5 5 5 5

2 2 2 2 2 2 2 2

3 3 3 3 3 3 3 3

4 4 4 4 4 4 4 4

5 5 5 5 5 5 5 5

2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4

5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5

10. Menggalakkan pengguna berfikir secara kreatif dan kritis 11. Sesuai dengan pengguna sasaran

179

Komen terbuka mengenai PME: Kekuatan: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ Kelemahan: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ Cadangan: __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________

Nama penilai: _____________________ Sekolah:__________________________

Terima kasih

180

Lampiran B UJIAN PENCAPAIAN PRA (Masa 1 jam) Nama:____________________ Kumpulan:__________________

BAHAGIAN A

1. Pepejal natrium klorida tidak mengalirkan arus elektrik kerana A tiada elektron bebas B mempunyai takat lebur yang sangat tinggi C tiada ion natrium dan ion klorida dalam pepejal D ion natrium dan ion klorida dalam pepejal hanya bergetar 2. Dalam sel elektrolisis, anod ialah A terminal positif bateri B terminal negatif bateri C elektrod yang disambung kepada terminal positif bateri D elektrod yang disambung kepada terminal negatif bateri 3. Apabila arus elektrik dialirkan melalui satu sebatian lebur, gas berwarna perang terbentuk di anod dan pepejal kelabu berkilat terbentuk dikatod. Sebatian lebur itu mungkin A plumbum(II) bromida B kuprum (II) iodida. C zink klorida D aluminium oksida 4. Manakah antara setengah persamaan berikut menunjukkan perubahan yang berlaku semasa elektrolisis magnesium bromida lebur? Anod A B C D 2Br Mg2+ 2Br Mg2+ Br2 + 2e Mg + 2e Br2 + 2e + 2e Mg 2H+ 2Br+ Mg2+ 2Br Katod + + + 2e H2 2e Br2 2e Mg Br2 + 2e

5. Larutan akueus kuprum(II) sulfat dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod karbon. Apakah yang anda dapat perhatikan sepanjang proses tersebut? Anod A B C D Anod larut Anod larut Pepejal perang terenap Gas tak bewarna terbebas Katod Pepejal perang terenap Gas tak bewarna terbebas Gas tak bewarna terbebas Pepejal perang terenap

181

6. Apabila larutan akueus kuprum(II) klorida dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod kuprum, perubahan yang berlaku di anod ialah A Cu2+ + 2e Cu Cu2+ + 2e B Cu C 4OH- 2H2O + O2 + 4e D 2Cl- Cl2 + 2e 7. Manakah antara berikut sepadan dengan hasil yang diperoleh semasa elektrolisis larutan kalium iodida pekat dengan menggunakan elektrod karbon? Anod A B C D Oksigen Iodin Iodin Oksigen Katod Hidrogen Kalium Hidrogen Kalium

8. Elektrolisis larutan magnesium nitrat membebaskan gas hidrogen pada katod. Logam magnesium tidak terenap kerana A magnesium tidak reaktif. B magnesium telah bertindak balas dengan air. C ion magnesium terikat kepada ion nitrat dengan daya elektrostatik yang kuat. D ion magnesium terletak lebih tinggi daripada ion hidrogen dalam siri elektrokimia. 9. Apakah bahan dan radas yang sesuai digunakan untuk menyadurkan sebatang sudu besi dengan logam argentum dalam elektrolisis? Anod A B C D Sudu Sudu Karbon Kepingan argentum Katod Kepingan argentum Kepingan argentum Sudu Sudu Elektrolit Larutan asid nitrik cair Argentum nitrat akueus Argentum nitrat akueus Argentum nitrat akueus

10. Antara berikut yang manakah benar mengenai proses elektrolisis untuk menulenkan logam kuprum? A Kuprum tak tulen dijadikan katod B Kuprum tulen dijadikan anod C Kepekatan elektrolit semakin berkurangan D Larutan garam yang mengandungi ion kuprum dijadikan elektrolit 11. Titian garam dalam sel kimia dapat mengimbangkan cas dalam larutan dengan membenarkan pemindahan A ion B atom C molekul

182

D elektron

RAJAH 1

12. Rajah 1 di atas menunjukkan susunan sel kimia yang menggunakan logam X dan logam Y. Jika pengaliran elektron adalah dari X ke Y melalui litar luar, apakah yang mungkin bagi logam X dan logam Y? Logam X A B C D Kuprum Zink Magnesium Plumbum Logam Y Zink Magnesium Plumbum Ferum

13. Antara berikut yang manakah berlaku apabila plumbum(II) bromida lebur dielektrolisiskan? I Ion plumbum menerima elektron II Ion bromida bergerak ke katod III Bilangan ion plumbum dan ion bromida berkurang. IV Elektron mengalir dari elektrod anod ke elektrod katod melalui litar luar. A B C D I dan II sahaja I dan III sahaja II dan III sahaja I, III dan IV sahaja

183

RAJAH 2

14. Manakah antara berikut berlaku pada sel ringkas yang ditunjukkan dalam rajah 2 di atas? I Elektron mengalir dari elektrod zink ke elektrod kuprum. II Elektrod zink mengalami pengoksidaan. III Gas hidrogen terbebas di elektrod kuprum. IV Elektrod kuprum menerima elektron. A B C D I dan II II dan III I, II dan III I, II, III dan IV

15. Logam X berada di atas logam Y dalam siri elektrokimia. Antara berikut yang manakah benar mengenai satu sel ringkas yang dibentuk daripada X dan Y? I Tenaga kimia diubah kepada tenaga elektrik II Logam X menjadi elektrod positif III Semakin jauh kedudukan X dan Y dalam siri elektrokimia, semakin kurang voltan sel IV Elektron mengalir melalui wayar luar dari X ke Y A B C D I, II dan III sahaja I, II dan IV sahaja II dan III sahaja I dan IV sahaja

16. Sebatang paku besi dan sekeping logam kuprum yang dibenamkan ke dalam asid nitrik disambungkan ke sebuah mentol untuk melengkapkan litar. Apakah yang berlaku? I Mentol menyala II Paku besi terkakis. III Arus mengalir dari paku besi ke kuprum IV Gas hidrogen terkumpul pada paku besi A B C D I dan II sahaja II dan III sahaja I, II dan III sahaja I, II, III dan IV

184

BAHAGIAN B

RAJAH 3

1. Rajah 3 di atas menunjukkan dua jenis sel. (a) Apakah perubahan tenaga yang berlaku dalam sel X dan sel Y? (i) Sel X : _______________________________________ (ii) Sel Y : _______________________________________ Tandakan pada rajah 3 di atas, arah pengaliran elektron dalam sel X dan sel Y? Dalam sel Y, elektrod yang manakah jisimnya berkurangan? _____________________________________________________ Elektrod yang manakah bertindak sebagai katod dalam sel X dan sel Y? (i) Sel X : ___________ (ii) Sel Y : ___________ Dengan merujuk kepada anod dalam sel Y, (i) nyatakan perubahan yang anda jangkakan ____________________________________________________ ____________________________________________________ (ii) tuliskan persamaan setengah bagi tindak balas yang berlaku. ____________________________________________________ apakah perubahan keamatan warna biru larutan kuprum(II) sulfat dalam sel X yang anda jangkakan? Jelaskan. ____________________________________________________ ____________________________________________________ ____________________________________________________ ____________________________________________________ ____________________________________________________

(b)

(c)

(d)

(e)

(iii)

185

RAJAH 4

2. Rajah 4 di atas menunjukkan susunan radas untuk melakukan penulenan ke atas sekeping logam kuprum yang mengandungi benda asing. (a) Nyatakan bahan yang harus dipasang untuk dijadikan elektrod A dan B. (i) Elektrod A: ______________________ (ii) Elektrod B: ______________________ Namakan satu larutan yang sesuai bagi elektrolit X. __________________________________________________________ Apakah warna larutan X? _________________________________________________________ Apakah yang mungkin dapat diperhatikan pada elektrod di A dan B. (i) Elektrod A: _______________________________________________ (ii) Elektrod B: _______________________________________________

(b)

(c)

(d)

(e) Tuliskan persamaan setengah di elektrod A dan B. (i) Elektrod A: ___________________________________ (ii) Elektrod B:____________________________________ (f) Warna larutan X didapati kekal pada awal proses penulenan. Terangkan mengapa? __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________

Soalan Tamat

186

Lampiran C UJIAN PENCAPAIAN PASCA (Masa 1 jam) Nama:____________________ Kumpulan:__________________

BAHAGIAN A

1. Pepejal natrium klorida tidak mengalirkan arus elektrik kerana A tiada elektron bebas B mempunyai takat lebur yang sangat tinggi C tiada ion natrium dan ion klorida dalam pepejal D ion natrium dan ion klorida dalam pepejal hanya bergetar 2. Dalam sel elektrolisis, anod ialah A terminal positif bateri B terminal negatif bateri C elektrod yang disambung kepada terminal positif bateri D elektrod yang disambung kepada terminal negatif bateri 3. Manakah antara berikut sepadan dengan hasil yang diperoleh semasa elektrolisis larutan kalium iodida pekat dengan menggunakan elektrod karbon? Anod A B C D Oksigen Iodin Iodin Oksigen Katod Hidrogen Kalium Hidrogen Kalium

4. Apabila arus elektrik dialirkan melalui satu sebatian lebur, gas berwarna perang terbentuk di anod dan pepejal kelabu berkilat terbentuk dikatod. Sebatian lebur itu mungkin A zink klorida B kuprum (II) iodida. C aluminium oksida D plumbum(II) bromida 5. Manakah antara setengah persamaan berikut menunjukkan perubahan yang berlaku semasa elektrolisis magnesium bromida lebur? Anod A B C D 2Br Mg2+ 2Br Mg2+
-

Katod 2H 2Br+ Mg2+ 2Br +

Br2 + 2e Mg + 2e Br2 + 2e + 2e Mg

+ + +

2e H2 2e Br2 2e Mg Br2 + 2e

187

6. Apabila larutan akueus kuprum(II) klorida dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod kuprum, perubahan yang berlaku di anod ialah A Cu2+ + 2e Cu B Cu Cu2+ + 2e + 2e C 2Cl- Cl2 D 4OH 2H2O + O2 + 4e 7. Antara berikut yang manakah benar mengenai proses elektrolisis untuk menulenkan logam kuprum? A Kuprum tak tulen dijadikan katod B Kuprum tulen dijadikan anod C Kepekatan elektrolit semakin berkurangan D Larutan garam yang mengandungi ion kuprum dijadikan elektrolit 8. Larutan akueus kuprum(II) sulfat dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod karbon. Apakah yang anda dapat perhatikan sepanjang proses tersebut? Anod A B C D Anod larut Anod larut Pepejal perang terenap Gas tak bewarna terbebas Katod Pepejal perang terenap Gas tak bewarna terbebas Gas tak bewarna terbebas Pepejal perang terenap

9. Apakah bahan dan radas yang sesuai digunakan untuk menyadurkan sebatang sudu besi dengan logam argentum dalam elektrolisis? Anod A Sudu B Sudu Katod Kepingan argentum Kepingan argentum Sudu Sudu Elektrolit Argentum nitrat akueus Larutan asid nitrik cair Argentum nitrat akueus Argentum nitrat akueus

C Karbon D Kepingan argentum

10. Elektrolisis larutan magnesium nitrat membebaskan gas hidrogen pada katod. Logam magnesium tidak terenap kerana A magnesium tidak reaktif. B magnesium telah bertindak balas dengan air. C ion magnesium terikat kepada ion nitrat dengan daya elektrostatik yang kuat. D ion magnesium terletak lebih tinggi daripada ion hidrogen dalam siri elektrokimia. 11. Titian garam dalam sel kimia dapat mengimbangkan cas dalam larutan dengan membenarkan pemindahan A ion B atom C molekul

188

D elektron

RAJAH 1

12. Manakah antara berikut berlaku pada sel ringkas yang ditunjukkan dalam rajah 1 di atas? I Elektron mengalir dari elektrod zink ke elektrod kuprum. II Elektrod zink mengalami pengoksidaan. III Gas hidrogen terbebas di elektrod kuprum. IV Elektrod kuprum menerima elektron. A B C D I dan II II dan III I, II dan III I, II, III dan IV

13. Antara berikut yang manakah berlaku apabila plumbum(II) bromida lebur dielektrolisiskan? I Ion plumbum menerima elektron II Ion bromida bergerak ke katod III Bilangan ion plumbum dan ion bromida berkurang. IV Elektron mengalir dari elektrod anod ke elektrod katod melalui litar luar. A B C D I dan II sahaja I dan III sahaja II dan III sahaja I, III dan IV sahaja

189

RAJAH 2

14. Rajah 2 di atas menunjukkan susunan sel kimia yang menggunakan logam X dan logam Y. Jika pengaliran elektron adalah dari X ke Y melalui litar luar, apakah yang mungkin bagi logam X dan logam Y? Logam X A B C D Zink Kuprum Plumbum Magnesium Logam Y Magnesium Zink Ferum Plumbum

15. Logam P berada di atas logam Q dalam siri elektrokimia. Antara berikut yang manakah benar mengenai satu sel ringkas yang dibentuk daripada P dan Q? I Logam P menjadi elektrod positif II Tenaga kimia diubah kepada tenaga elektrik III Elektron mengalir melalui wayar luar dari P ke Q IV Semakin jauh kedudukan P dan Q dalam siri elektrokimia, semakin kurang voltan sel A B C D II dan III sahaja II dan IV sahaja I, II dan III sahaja I, II dan IV sahaja

16. Sebatang paku besi dan sekeping logam kuprum yang dibenamkan ke dalam asid nitrik disambungkan ke sebuah mentol untuk melengkapkan litar. Apakah yang berlaku? I Mentol menyala II Paku besi terkakis. III Arus mengalir dari paku besi ke kuprum IV Gas hidrogen terkumpul pada paku besi A B C D I dan II sahaja II dan III sahaja I, II dan III sahaja I, II, III dan IV

190

BAHAGIAN B

RAJAH 3

1. Rajah 3 di atas menunjukkan dua jenis sel. (a) Apakah perubahan tenaga yang berlaku dalam sel X dan sel Y? (i) Sel X : _______________________________________ (ii) Sel Y : _______________________________________ Tandakan pada rajah 3 di atas, arah pengaliran elektron dalam sel X dan sel Y? Dalam sel Y, elektrod yang manakah jisimnya berkurangan? _____________________________________________________ Elektrod yang manakah bertindak sebagai katod dalam sel X dan sel Y? (i) Sel X : ___________ (ii) Sel Y : ___________ Dengan merujuk kepada anod dalam sel Y, (i) nyatakan perubahan yang anda jangkakan ____________________________________________________ ___________________________________________________ (ii) tuliskan persamaan setengah bagi tindak balas yang berlaku. ___________________________________________________ apakah perubahan keamatan warna biru larutan kuprum(II) sulfat dalam sel X yang anda jangkakan? Jelaskan. ____________________________________________________ ____________________________________________________ ____________________________________________________ ____________________________________________________ ____________________________________________________

(b)

(c)

(d)

(e)

(iii)

191

RAJAH 4

2. Rajah 4 di atas menunjukkan susunan radas untuk melakukan penulenan ke atas sekeping logam kuprum yang mengandungi benda asing. (a) Nyatakan bahan yang harus dipasang untuk dijadikan elektrod A dan B. (i) Elektrod A: ______________________ (ii) Elektrod B: ______________________ Namakan satu larutan yang sesuai bagi elektrolit X. ______________________________________________________

(b)

(c) Apakah yang mungkin dapat diperhatikan pada elektrod di A dan B. (i) Elektrod A: _______________________________________________ (ii) Elektrod B: ________________________________________________

(d)

Tuliskan persamaan setengah di elektrod A dan B. (i) Elektrod A: ____________________________________ (ii) Elektrod B:____________________________________

(e) Apakah warna larutan X? __________________________________________________ (f) Warna larutan X didapati kekal pada awal proses penulenan. Terangkan mengapa? __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________

Soalan Tamat

192

Lampiran D Analisis indeks kesukaran dan indeks diskriminasi soalan pencapaian pasca Soalan 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Indeks Kesukaran 0.72 0.60 0.68 0.36 0.64 0.60 0.68 0.36 0.60 0.68 0.36 0.60 0.68 0.36 0.60 0.12 0.40 0.84 0.20 0.12 0.80 0.96 0.68 0.52 0.08 0.32 0.68 0.48 0.40 0.64 0.16 0.64 0.64 0.52 0.80 0.76 0.52 0.48 0.20 0.08 Keputusan terima terima terima terima terima terima terima ubah suai ubah suai terima terima terima ubah suai terima terima ubah suai terima ubah suai ubah suai ubah suai terima ubah suai terima terima ubah suai terima terima terima terima terima ubah suai terima terima terima terima terima terima terima ubah suai ubah suai Indek Diskriminasi -0.03 0.27 0.24 0.44 -0.02 0.31 0.22 0.41 0.51 0.24 0.24 0.32 0.31 0.50 0.09 -0.22 0.27 -0.02 0.06 0.12 -0.08 0.36 0.44 0.14 -0.09 0.55 0.27 0.11 0.19 0.47 0.41 0.55 0.55 0.61 0.33 0.39 0.64 0.66 0.20 0.35 Keputusan soalan dibuang ubah suai soalan ubah suai soalan soalan diterima soalan dibuang ubah suai soalan ubah suai soalan soalan diterima soalan diterima ubah suai soalan ubah suai soalan ubah suai soalan ubah suai soalan soalan diterima tulis soalan semula soalan dibuang ubah suai soalan soalan dibuang tulis soalan semula tulis soalan semula soalan dibuang ubah suai soalan soalan diterima tulis soalan semula soalan dibuang soalan diterima ubah suai soalan tulis soalan semula tulis soalan semula soalan diterima soalan diterima soalan diterima soalan diterima soalan diterima ubah suai soalan ubah suai soalan soalan diterima soalan diterima ubah suai soalan ubah suai soalan

193

Lampiran E SOAL SELIDIK PENILAIAN PME (PELAJAR) Para pelajar yang dihormati, Soal selidik ini ini bertujuan untuk membuat penilaian ke atas Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) yang dibangunkan, iaitu dalam mengkaji minat menggunakan PME dalam pembelajaran. Kajian ini adalah bagi memenuhi keperluan syarat kelayakkan sarjana pendidikan, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjong Malim. Adalah diharapkan para pelajar dapat memberi kerjasama dan jujur dalam menilai perisian ini. Semua jawapan yang anda berikan adalah sulit dan digunakan bagi tujuan penyelidikan sahaja untuk memenuhi keperluan Sarjana Pendidikan(kimia). Kerjasama anda sangat dihargai.

Terima kasih.

Hasnira Embong 2002-00823

Penilaian Perisian Multimedia Elektrokimia

Berikut adalah pernyataan mengenai pengalaman anda dalam menggunakan Perisian Multimedia Elektrokimia atau PME. Sila tandakan darjah persetujuan anda terhadap setiap pernyataan berkenaan dengan menandakan ruang nombor berkaitan yang bermaksud; 1 = Sangat Tidak Setuju (STS) 2 = Tidak Setuju (TS) 3 = Tidak Pasti (TP) 4 = Setuju (S) 5 = Sangat Setuju

194

SILA BULATKAN PILIHAN ANDA

Bil 1. 2. 3. 4.

Item PME mudah digunakan. Saya tidak menghadapi masalah seperti kesesatan semasa meneroka PME. Saya suka dan seronok mempelajari topik elektrokimia menggunakan PME. Saya suka belajar dengan menggunakan PME kerana ia tidak membosankan atau menjemukan saya. PME membantu saya belajar topik elektrokimia. PME memberi peluang kepada saya untuk mempelajari topik elektrokimia mengikut susunan isi pelajaran yang saya kehendaki. Pembelajaran topik elektrokimia menjadi menarik apabila PME digunakan. Aktiviti pembelajaran di dalam PME dapat menarik minat saya. Penyampaian isi pelajaran di dalam PME teratur dan senang diikuti.

STS 1 1 1 1

TS 2 2 2 2

TP 3 3 3 3

S 4 4 4 4

SS 5 5 5 5

5. 6.

1 1

2 2

3 3

4 4

5 5

7. 8. 9.

1 1 1 1 1

2 2 2 2 2

3 3 3 3 3

4 4 4 4 4

5 5 5 5 5

10. PME membantu saya memahami konsep dalam proses elektrolisis dan dalam sel kimia. 11. Grafik dan animasi zarah-zarah dalam tindak balas kimia yang dipaparkan dalam PME membantu saya memahami konsep dalam topik dengan lebih baik lagi. 12. Saya mudah mengingati fakta dan konsep dalam topik elektrokimia apabila menggunakan PME.

195

13. Saya boleh menerangkan proses elektrolisis dan proses dalam sel kimia setelah menggunakan PME.

Bil

Item

STS 1

TS 2

TP 3

S 4

SS 5

14. Saya dapat menggambarkan apa yang sebenarnya berlaku pada aras mikro (partikel/zarah) dalam proses elektrolisis dan sel kimia setelah menggunakan PME. 15. Saya suka menyelesaikan latihan uji minda dan soalan ujian yang terdapat dalam PME. 16. Sekiranya diberi peluang saya ingin menggunakan PME lagi. 17. Saya menyedari kepentingan perisian multimedia dalam membantu pembelajaran dan berharap dapat mengalami sesi pembelajaran yang sama pada masa akan datang. 18 Keyakinan diri saya untuk terus belajar kimia meningkat setelah menggunakan PME. PME berjaya terhadap mata

1 1 1

2 2 2

3 3 3

4 4 4

5 5 5

1 1

2 2

3 3

4 4

5 5

19. Pembelajaran menggunakan membangkitkan minat saya pelajaran kimia 20

Saya berminat untuk belajar topik-topik kimia yang lain dengan menggunakan perisian seperti PME .

196

Lampiran F

LEMBARAN KERJA ELEKTROKIMIA

Lembaran Kerja Elektrokimia mengandungi latihan untuk 10 subtopik utama dalam topik elektrokimia. Setiap subtopik juga mengandungi Sudut Uji Diri untuk membantu meningkatkan kefahaman konsep. Semua soalan dalam Lembaran Kerja Elektrokimia berbentuk subjektif. Anda bebas memulakan ulang kaji pada mana-mana subtopik dan tidak perlu mengikut susunan subtopik yang diatur. Anda juga bebas mengulang kaji menggunakan Lembaran Kerja Elektrokimia ini secara praktis kendiri, berkumpulan atau perbincangan dengan guru.

Objektif Lembaran Kerja Elektrokimia: i) Panduan untuk mengulang kaji topik elektrokimia

ii) Ulang kaji berfokus dalam topik elektrokimia iii) Pendedahan kepada fakta dan konsep penting dalam topik elektrokimia

197

1.

Elektrolit dan Bukan Elektrolit

Semua bahan dalam keadaan larutan akueus atau leburan dapat dibahagikan kepada dua kategori iaitu elektrolit dan bukan elektrolit. (a) Apakah elektrolit?

(b)

Nyatakan contoh-contoh elektrolit;

(c)

Pepejal natrium klorida, NaCl, tidak dapat mengalirkan arus elektrik manakala leburan natrium klorida, NaCl, dapat mengalirkan arus elektrik. Terangkan.

(d) Mengapakah sulfur tidak dapat mengalirkan arus elektrik dalam keadaan pepejal dan keadaan cecair?

1 Sudut uji diri anda 1. Pepejal kalium iodida, KI, tidak dapat mengalirkan arus elektrik dalam manakala leburan kalium iodida dapat mengalirkan arus elektrik. Terangkan. Mengapakah naftalena tidak dapat mengalirkan arus elektrik dalam keadaan pepejal dan keadaan cecair?

2.

198

2. (a)

Elektrolisis Terangkan maksud elektrolisis.

(b)

Perubahan tenaga yang berlaku dalam proses elektrolisis.

(c) Lukis dan label contoh satu sel ektrolisis yang lengkap.

2 Sudut uji diri anda 1. 2. Mengapakah kation bergerak ke katod semasa proses elektrolisis? Mengapakah anion bergerak ke anod semasa proses elektrolisis?

199

3. Elektrolisis sebatian lebur plumbum(II) bromida, PbBr2. (a) Nyatakan zarah-zarah yang hadir dalam leburan plumbum(II) bromida, PbBr2.

(b)

Mengapakah sesuatu elektrolit perlu dileburkan sebelum proses elektrolisis dapat dijalankan?

(c)

Lengkapkan jadual di bawah Pemerhatian Di katod Di anod Setengah persamaan Di katod Di anod

3 Sudut uji diri anda 1. Leburan zink Iodida, ZnI2, dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod karbon, C. (a) Apakah hasil elektrolisis (i) di katod? (ii) di anod? Tuliskan setengah persamaan bagi menunjukkan tindak balas yang berlaku (i ) di katod (ii) di anod

(b)

200

4.

Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat, CuSO4 (Elektrod Karbon). Tulis nama dan formula semua ion yang hadir dalam larutan kuprum(II) sulfat, CuSO4

(a)

(b)

Apakah ion-ion yang bergerak ke katod?

(c ) Apakah warna larutan akueus, kuprum(II) sulfat, CuSO4.

(d)

Lengkapkan jadual di bawah Pemerhatian Di katod Di anod Warna elektrolit Setengah persamaan Di katod Di anod

4 Sudut uji diri anda 1. Larutan kalium nitrat, KNO3, dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod karbon, C. (a) Kenal pasti ion yang dinyah cas (i) di katod (ii) di anod. Tulis setengah persamaan persamaan bagi tindak balas yang berlaku (i) di katod (ii) di anod. Apakah hasil elektrolisis (i) di katod (ii) di anod.

(b)

(c)

201

5. Elektrolisis larutan akueus natrium klorida pekat, NaCl (Elektrod Karbon).

(a) Tulis nama dan formula semua ion yang hadir dalam larutan akueus, Natrium klorida pekat, NaCl.

(b) Apakah ion-ion yang bergerak ke anod?

(c) Lengkapkan jadual di bawah Pemerhatian Di katod Di anod Hasil dan setengah persamaan Di katod Di anod

5 Sudut uji diri anda 1. Bandingkan dan bezakan elektrolisis larutan natrium iodida, NaI, pekat dengan elektrolisis larutan natrium iodida cair.

202

6.

Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat, CuSO4 (Elektrod Kuprum).

(a ) Lengkapkan jadual di bawah Pemerhatian Di katod Di anod Warna elektrolit Hasil dan setengah persamaan Di katod Di anod

(b)

Dalam elektrolisis larutan akueus, lebih daripada satu jenis kation dan satu jenis anion mungkin hadir. Hanya satu jenis kation dan satu jenis anion yang akan terpilih untuk dinyahcas. Nyatakan faktor-faktor yang mempengaruhi pemilihan nyahcas ion di elektrod

6 Sudut uji diri anda Larutan argentum nitrat, AgNO3, dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod argentum, Ag. (a) Nyatakan apa yang diperhatikan pada (i) di katod (ii) di anod. Tulis setengah persamaan bagi tindak balas yang berlaku (i) di katod (ii) di anod

(b)

203

7.

Proses elektrolisis dalam industri

(a)

Nyatakan tiga kegunaan proses elektrolisis dalam industri.

(b)

Huraikan secara ringkas cara untuk menyadurkan sudu besi dengan logam kuprum dan lukis gambarajah berlabel.

(c)

Lengkapkan jadual di bawah Pemerhatian Di katod Di anod Warna elektrolit Setengah persamaan Di katod Di anod

7 Sudut uji diri anda 1. Rancang dan jalankan satu eksperimen untuk menyadurkan satu paku besi, Fe, yang kecil dengan Argentum, Ag. (a) Huraikan tentang proses elektrolisis yang berlaku. (b) Persamaan bagi tindak balas. (c) Gambar rajah susunan radas.

204

8.

Siri Elektrokimia

(a) Apakah siri elektrokimia?

(b) Senaraikan susunan siri kation mengikut kecenderungan menyahcas yang semakin bertambah.

(c) Senaraikan susunan siri anion mengikut kecenderungan menyahcas yang semakin bertambah.

8 Sudut uji diri anda 1. Ramalkan sama ada tindak balas yang berikut akan berlaku atau tidak: (a) Logam aluminium, Al, dengan larutan plumbum(II) nitrat, Pb(NO3)2. (b) Logam magnesium, Mg, dengan larutan zink nitrat, Zn(NO3)2. (c ) Logam kuprum, Cu, dengan larutan stanum klorida, SnCl2. (b) Logam argentum, Ag, dengan larutan plumbum(II) nitrat, Pb(NO3)2.

205

9.

Sel kimia ringkas

(a)

Sel ringkas terdiri daripada __________________ berlainan yang dicelupkan dalam larutan elektrolit. Jika logam A terletak di atas logam B dalam siri elektrokimia, maka keupayaan logam A untuk melepaskan elektron adalah lebih _________ berbanding logam B. Oleh itu, atom-atom logam A akan membebaskan elektron dan membentuk ________________ yang masuk ke dalam larutan. Elektron-elektron yang dibebaskan oleh atom A mengalir melalui litar luar dari kepingan logam A ke ______________ Kepingan logam A sebagai terminal/elektrod _______________ dan kepingan logam B sebagai terminal/elektrod _______________. Lukis gambarajah berlabel bagi sel ringkas yang menggunakan pasangan logam zink dan kuprum.

(b)

(c)

(d)

(e)

9 Sudut uji diri anda 1. Terangkan maksud sel kimia. 2. Terangkan bagaimana sel ringkas berupaya menghasilkan arus elektrik. 3. Bagi sel ringkas besi-kuprum: (a) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas yang berlaku di (i) elektrod besi, Fe, dan (ii) elektrod kuprum, Cu. (b) Kenal pasti elektrod positif dan elektrod negatif sel.

206

10. Sel kimia dengan titian garam (a) Lukis gambarajah berlabel bagi sel kimia zink-kuprum dengan titian garam.

(b) Apakah fungsi titian garam?

(c) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas yang berlaku di a. elektrod zink:

b. elektrod kuprum:

(d) Tulis persamaan keseluruhan bagi tindak balas yang berlaku.

(e) Kenal pasti terminal positif dan terminal negatif sel.

(f) Nyatakan arah pengaliran elektron.

(g) Apakah pemerhatian anda pada kepingan logam zink dan kepingan logam kuprum.

10 Sudut uji diri anda 1. Bandingkan kebaikan dan kelemahan sel kering dengan akumulator asidplumbum. Nyatakan tiga perbezaan antara sel elektrolisis dengan sel kimia

2.

Lampiran G

PAPAN CERITA PERISISAN MULTIMEDIA ELEKTROKIMIA (PME)

208

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Pengenalan PME

: Perisian Multimedia Elektrokimia : Elektrokimia Tingkatan 4 : : : Manual Pengguna Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: Manual Pengguna

CONTENT

Gambarajah yang sesuai berdasarkan perisian yang dibina

MANUAL PENGGUNA 1. PENGENALAN Objektif utama Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) ialah untuk membantu pelajar-pelajar mempelajari mata pelajaran kimia tingkatan 4 khususnya dalam tajuk elektrokimia. Perisian ini terdiri daripada 6 bahagian yang utama iaitu Sukatan Pelajaran, Objektif Pembelajaran, Tutorial, Pengukuhan Minda, Uji Minda dan Ujian Pencapaian.

1.1 Keistimewan Perisian PME yang dibangunkan mempunyai beberapa ciri istimewa. Di bawah ialah senarai ciri-ciri yang terdapat pada PME ini:Text Menepati silibus - menggunakan silibus atau kandungan yang disediakan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia. Penggunaan grafik yang menarik - gabungan grafik dan elemen multimedia menjadikan pembelajaran menarik, seronok dan ceria; bersesuaian dengan semua tahap pencapaian pelajar. Animasi - Menjelaskan konsep yang abstrak dengan efektif; penekanan penyampaian konsep pada aras mikro. Penggunaan butang navigasi - dengan adanya butang navigasi lebih memudahkan capaian dan membolehkan pelajar berinteraksi dengan isi kandungan PME. Maklumat tambahan - informasi ekstra dan bahagian pengukuhan minda disediakan untuk mendalami sesuatu topik. Latihan - dalam bentuk uji minda bagi menguji kefahaman pelajar dalam setiap subtopik dan soalan ujian untuk melihat pencapaian secara keseluruhan.

209

2. PEMASANGAN PERISIAN 2.1 Keperluan Sistem Komputer : IBM PC atau komputer yang 100% serasi dengan pemproses Intel Pentium III, 500MHz keatas adalah diperlukan. Komputer anda mesti mempunyai sekurangkurangnya 64MB RAM. (128MB RAM adalah amat digalakkan)

Sistem Pengoperasian : Windows 98, ME, 2000, atau XP Peranti Input Pemacu : Papan kekunci dan tetikus 100% serasi-Microsoft. : Pemacu CD-ROM 4x atau ke atas adalah diperlukan.

2.1 Cara Pemasangan 1. Pastikan komputer anda sudah ada program Quick Time Movie Player. Jika belum, anda perlu install program ini terlebih dahulu. 2. Cara install program Quick Time Movie Player: Masukkan CD PME ke dalam CD drive. Ia akan berfungsi secara autorun. Anda perlu tunggu lama sedikit sebelum interface Tajuk Elektrokimia Tingkatan 4 keluar di skrin. Klik pada butang masuk, butang OK, butang Menu Utama dan butang Keluar. Klik pada skrin untuk menutup program PME. 3. Buka My Computer dan klik CD drive, pada ikon QTime Installer dan klik Setup untuk install program ini. 4. Program PME boleh berfungsi secara autorun, tetapi anda dinasihatkan install program ini ke dalam hard disk supaya anda boleh akses PME tanpa gangguan. Caranya: Create folder baru PME dalam Desktop dan salin semua fail dalam CD ke dalam folder PME. 5. Untuk memulakan PME, klik pada ikon Elektrokimia.

Text

3. CARA PENGGUNAAN PERISIAN PME sangat mudah digunakan. Anda hanya perlu gerakkan tetikus dan klikkan apa yang anda ingini. Kursor akan bertukar kepada bentuk tangan apabila berada di kawasan yang boleh dipilih. Ikon-Ikon digunakan sebagai butang interaktif bertujuan untuk mengawal aliran penggunaan perisian ini. Jumlah muka setiap subtopik dipaparkan di antara butang-butang tersebut.

210

Ikon butang

Fungsi Menu Utama

Pergi ke muka seterusnya (maju)

Pergi ke muka sebelumnya.(undur)

Informasi ekstra

Uji minda

Keluar

3.1 Halaman Menu Utama 3.1.1 Manual pengguna Bahagian ini memberi panduan dan maklumat kepada pengguna PME mengenai kandungan isi pelajaran dan juga cara penggunaan dan pemasangan PME. 3.1.2 Huraian Sukatan Pelajaran Bahagian ini merupakan panduan bagi pelajar untuk mengetahui kandungan sukatan yang perlu dipelajari oleh mereka dalam mata pelajaran kimia tingkatan 4, khususnya tajuk elektrokimia. Bagi tajuk ini, hasil pembelajaran dan cadangan aktiviti pembelajaran dinyatakan secara terperinci untuk membantu pelajar dan guru merancang pembelajaran dan pengajaran mereka. 3.1.3 Objektif Pembelajaran Bahagian ini hanya memaparkan objektif dalam bentuk tingkah laku mengenai apa yang perlu dicapai oleh pelajar setelah mengikuti pembelajaran menggunakan PME. 3.1.4 Tutorial Tutorial merupakan bahagian yang terpenting dalam perisian ini. Bahagian Tutorial ini terdiri daripada 8 subtopik. Konsep-konsep utama dalam topik elektrokimia dapat dipelajari pada bahagian ini Penyampaian konsep dalam topik melibatkan penggunaan elemenelemen multimedia seperti teks, bunyi, grafik, dan animasi. Konsep yang abstrak disampaikan melalui paparan animasi dengan menggandingkan penceritaan dan teks secara selari. Proses kimia yang berlaku pada aras mikro juga ditunjukkan untuk memudahkan kefahaman pada aras makro.

Text

211

3.1.5 Pengukuhan Minda Objektif Pengukuhan Minda ialah menerangkan sesuatu subtopik yang berkaitan dalam topik. Terdapat 9 subtopik yang di bincangkan. Nota yang dipaparkan adalah dalam bentuk yang ringkas dan mudah. 3.1.6 Uji Minda dan Ujian Pencapaian Uji Minda disediakan supaya pelajar boleh melakukan latihan selepas belajar dalam subtopik tertentu. Ini dapat menambahkan pemahaman dan ingatan terhadap subtopik. Terdapat 10 Uji Minda untuk setiap subtopik dalam seksyen Tutorial dan setiap Uji Minda ini mempunyai 2 soalan yang berkaitan. Ujian pencapaian disediakan untuk menguji pelajar terhadap keseluruhan topik. 3.1.7 Keluar Pelajar boleh berhenti menggunakan perisian ini pada bila-bila masa dengan menekan ikon bagi butang keluar. Ikon ini terdapat pada semua skrin paparan.

Text

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

Tiada

212

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Manual Pengguna

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : : : Huraian Sukatan Pelajaran Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Next Frame: Frame Objektif No.Introduction: Huraian Sukatan Pembelajaran Pelajaran CONTENT

Tiada gambarajah

Rujuk kepada huraian sukatan kimia tingkatan 4 dalam topik elektrokimia Text

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

Tiada

213

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Huraian Sukatan Pelajaran

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : : : Objektif Pembelajaran Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: Objektif Pembelajaran (ms 1/1)

CONTENT

Tiada gambarajah

Di akhir penggunaan perisian ini, murid dapat Text Mengelaskan bahan kepada elektrolit dan bukan elektrolit Menghubungkaitkan kekonduksian elektrik dengan kehadiran ion bebas Menghuraikan proses elektrolisis sebatian lebur dan larutan akueus Menulis setengah persamaan bagi tindak balas nyahcas ion di anod dan di katod Meramalkan hasil elektrolisis sebatian lebur dan larutan akueus Menerangkan proses elektrolisis dalam industri Menerangkan tindak balas yang berlaku di dalam sel kimia Menghuraikan perbezaan antara sel elektrolisis dengan sel kimia

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Teks objektif pembelajaran muncul secara fly in

Tiada

214

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Menu Utama

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolit dan bukan elektrolit : Menguji elektrolit : Tutorial Next Frame: ms 2/4 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No. Introduction: Menguji Elektrolit ms 1/4

CONTENT

Elektrolit Dan Bukan Elektrolit Menguji elektrolit Arahan: Klik bahan kimia pada bikar-bikar berikut untuk dimasukkan ke dalam bikar dalam rajah A. Perhatikan apa yang berlaku. Bahan kimia H2SO4(ak) PbBr(p) NaCl(p) NaCl(ak) Pepejal sulfur Leburan sulfur NaOH(ak) CCl4(ak) VO Adakah semua bahan kimia ini boleh mengkonduksikan elektrik? Tiada

Text

Graphic / Animation Sound Effects

Apabila klik pada bikar yang mengandungi bahan kimia yang dinamakan, mentol menyala untuk larutan H2SO4(ak), NaCl(ak), dan NaOH(ak). Tiada

215

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 1/4

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolit dan bukan elektrolit : Elektrolit leburan plumbum(II) bromida : Tutorial Next Frame: ms 3/4 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 2/4

CONTENT

Elektrolit leburan plumbum(II) bromida Arahan: Klik suis pada litar untuk melengkapkan litar. Klik kandungan bikar untuk melihat pergerakan dan susunan zarah-zarah Text Mentol menyala Leburan plumbum(II) bromida mengalirkan arus elektrik Ion-ion Pb2+ dan ion-ion Cl- bebas bergerak Bahan kimia yang dapat mengalirkan arus elektrik dalam keadaan leburan atau larutan akueus dan mengalami perubahan kimia dikenali sebagai elektrolit

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

Graphic / Animation

Apabila klik pada suis, mentol menyala. Apabila klik pada larutan dalam bikar, paparan ion-ion Pb2+ dan Cl- yang bebas bergerak muncul. Paparan teks muncul selari dengan tindakan. Tiada

Sound Effects

216

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 2/4

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolit dan bukan elektrolit : Bukan elektrolit pepejal natrium klorida : Tutorial Next Frame: ms 4/4 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 3/4

CONTENT

Bukan elektrolit pepejal natrium klorida Arahan: Klik suis pada litar untuk melengkapkan litar. Klik kandungan bikar untuk melihat pergerakan dan susunan zarah-zarah Text Mentol tidak menyala Hablur natrium klorida tidak mengalirkan arus elektrik Dalam hablur natrium klorida, ion-ion natrium dan ion-ion klorida bersama oleh tarikan elektrostatik yang kuat. Ion-ion itu hanya bergetar dan berputar pada kedudukan tetap dan tidak bergerak bebas.

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

Graphic / Animation

Apabila klik pada larutan dalam bikar, mentol tidak menyala. Apabila klik pada larutan dalam bikar, paparan ion-ion Na+ dan Cl- muncul. Paparan teks muncul selari dengan tindakan.

217

Sound Effects Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 3/4

Tiada : Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolit dan bukan elektrolit : Bukan elektrolit larutan tetraklorometana : Tutorial Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 4/4

CONTENT

Bukan elektrolit larutan tetraklorometana Text Mentol tidak menyala Larutan tetraklorometana tidak mengalirkan arus elektrik Larutan tetraklorometana terdiri daripada molekul-molekul kovalen yang tidak bercas. Tidak ada ion-ion yang bebas bergerak Bahan kimia yang tidak dapat mengalirkan arus elektrik dalam sebarang keadaan dikenali sebagai bukan elektrolit

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

Graphic / Animation

Apabila klik pada suis, mentol tidak menyala, apabila klik pada larutan paparan molekul-molekul CCl4 muncul. Paparan teks muncul selari dengan tindakan.

218

Sound Effects Tajuk Perisian Sound Topik Effect Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Menu Utama

Tiada : Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) Tiada : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Sel elektrolisis 1 : Tutorial Next Frame: ms 2/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Drag & Match Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 1/16

CONTENT

Sel Elektrolis Arahan: Lengkapkan gambarajah sel elektrolisis Klik suis untuk melengkapkan litar Text Susunan litar sel elektrolisis terdiri daripada elektrod anod dan katod yang dicelup ke dalam elektrolit. Elektrod ialah konduktor elektrik yang terdiri daripada bahan lengai seperti rod karbon atau platinum.

VO

Selari dengan teks isi kandungan pelajaran Ion-ion positif dan negatif bebas bergerak dalam mangkuk pijar. Apabila litar lengkap dan suis diklik, mentol menyala, ion-ion positif bergerak ke katod dan ion-ion negatif bergerak ke anod.

Graphic / Animation

219

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 1/16

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Sel elektrolisis 2 : Tutorial Frame No.Introduction: ms 2/16 Next Frame: ms 3/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

CONTENT

Sel Elektrolis Arahan: Lengkapkan gambarajah sel elektrolisis Klik suis untuk melengkapkan litar Klik pada radas dan bahan untuk penerangan lanjut

Text

Elektrolisis Elektrolisis proses penguraian elektrolit kepada unsur-unsur juzuk apabila arus elektrik mengalir melaluinya. Anod(elektrod positif): Elektrod dimana pengoksidaan berlaku, iaitu membebaskan elektron Elektrod positif yang disambung kepada terminal positif bateri. Anod menarik ion yang bercas negatif(anion) dalam elektrolit Anod(elektrod positif): Elektrod dimana penurunan berlaku, iaitu menerima elektron Elektrod negatif yang disambung kepada terminal negatif bateri. Katod menarik ion yang bercas positif(kation) dalam elektrolit

220

Elektolit Larutan akueues atau leburan yang mengkonduksikan arus elektrik Terdiri daripada kation dan anion yang bebas bergerak Bekalan kuasa(Bateri) Membekalkan sumber tenaga untuk menjalankan proses elektrolisis Hanya membekalkan arus terus sahaja untuk menjalankan proses elektrolisis Perubahan Tenaga Tenaga elektrik Tenaga kimia

VO

Sama dengan isi kandungan pelajaran

Graphic / Animation

Ion-ion negatif bergerak ke arah anod, dan ion-ion positif bergerak ke katod. Di anod, ion-ion negatif membebaskan elektron dan menjadi atom. Elektron bergerak melalui wayar luar, mentol menyala, dan elektron-elektron ini kemudiannya diterima oleh ion-ion bercas positif dan menjadi atom.

Sound Effects

Tiada

221

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 2/16

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Elektrolisis leburan plumbum(II) bromida : Tutorial Next Frame: ms 4/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 3/16

CONTENT

Elektrolisis leburan plumbum(II) bromida Arahan: Klik suis untuk melengkapkan litar Ion-ion Br- bergerak ke anod Ion Br- menyahcas dengan membebaskan satu elektron Dua atom Br bergabung membentuk molekul Br2 2Br- Br2 + 2e Gas bromin berwarna perang kekuningan dibebaskan. Ion-ion Pb2+ bergerak ke katod Ion Pb2+ menyahcas dengan menerima dua elektron Pepejal plumbum kelabu berkilat terbentuk Awas!!! Gas Bromin Beracun

Text

VO

Sama dengan isi kandungan

222

Graphic / Animation

Ion-ion Br- dan Pb2+ bebas bergerak dalam larutan Apabila suis diklik, mentol menyala Ion-ion Br- bergerak ke anod dan membebaskan elektron membentuk molekul Br2 yang terbebas sebagai gas. Elektron-elektron mengalir disepanjang litar luar bermula dari anod ke katod. Ion-ion Pb2+ bergerak ke katod dan menerima elektron membentuk atom Pb

Sound Effects

Tiada

223

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat dengan menggunakan elektrod karbon Komponen Dalam PME : Tutorial Previous Frame: ms 3/16 Frame No.Introduction: ms 4/16, ms 5/16, ms 6/16, ms 7/16 Next Frame: ms 8/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran

CONTENT

Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat dengan menggunakan elektrod karbon Arahan: Klik suis untuk melengkapkan litar Klik pada elektrolit untuk melihat ion-ion Klik pada elektrod untuk melihat tindak balas (apabila klik pada suis, ms 4/16) Pemerhatian! Gelembung-gelembung gas tak berwarna gas tak berwarna terbebas di anod. Lapisan perang terbentuk di katod. Warna biru larutan kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar. (apabila klik pada larutan, ms 5/16) Ion-ion dalam larutan akueus kuprum(II) sulfat Larutan akueus kuprum(II) sulfat mengandungi ion kuprum, ion sulfat, ion hidrogen dan ion hidroksida yang bebas bergerak. CuSO4 Cu2+ + SO42 H2O H+ + OH-

Text

224

(apabila klik pada anod, ms 6/16) Tindak balas pada anod (+) Ion-ion bercas negatif, OH- dan SO42- bergerak ke anod Ion OH- bergerak lebih laju Ion OH- menyahcas dengan membebaskan satu elektron Empat ion OH- menyahcas satu elektron masing-masing menghasilkan satu molekul oksigen dan dua molekul air. 4OH- O2 + 2H2O + 4e Gas oksigen tak berwarna dibebaskan

Text

(apabila klik pada katod, ms 7/16) Tindak balas pada katod (-) Ion-ion positif, H+ dan Cu2+ bergerak ke katod Ion Cu2+ terpilih untuk dinyahcas kerana terletak di bawah daripada ion H+ dalam siri elektrokimia. Ion Cu2+ menyahcas dengan menerima dua elektron membentuk atom Cu Cu2+ + 2e Cu Enapan perang, iaitu logam kuprum terbentuk. Larutan biru kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran Apabila suis diklik, mentol menyala, elektron-elektron mengalir sepanjang litar luar. Gelembung-gelembung gas terbentuk pada anod dan enepan perang terbentuk pada katod.

Graphic / Animation

Grafik dan animasi semasa tindak balas pada anod

Grafik dan animasi semasa tindak balas pada katod

Sound Effects

Tiada

225

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Elektrolisis larutan natrium klorida pekat dengan menggunakan elektrod karbon Komponen Dalam PME : Tutorial Previous Frame: ms 7/16 Frame No.Introduction: ms 8/16, ms 9/16, ms 10/16, ms 11/16 Next Frame: ms 12/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

CONTENT

Elektrolisis larutan akueus natrium klorida pekat dengan menggunakan elektrod karbon Arahan: Klik suis untuk melengkapkan litar Klik pada elektrolit untuk melihat ion-ion Klik pada elektrod untuk melihat tindak balas (apabila suis diklik, ms 8/16) Pemerhatian! Gelembung-gelembung gas hijau kekuningan terbebas di anod. Gelembung-gelembung gas tak berwarna terbebas di katod. (apabila klik pada larutan, ms 9/16) Ion-ion dalam larutan akueus natrium klorida pekat

Text

Larutan natrium klorida pekat mengandungi ion natrium, ion klorida, ion hidrogen dan ion hidroksida yang bebas bergerak NaCl Na+ + ClH2O H+ + OH-

226

(apabila klik pada anod,ms10/16) Tindak balas pada anod (+) Ion-ion bercas negatif, Cl- dan OH- bergerak ke anod. Ion Cl- terpilih untuk dinyahcas kerana kepekatannya lebih tinggi. Cl- Cl + e Dua atom Cl bergabung membentuk satu molekul Cl2 Cl + Cl Cl2 2Cl- Cl2 + 2e Gas klorin hijau kekuningan di bebaskan Text (apabila klik pada katod,ms 11/16) Tindak balas pada katod (-) Ion-ion positif, H+ dan Na+ bergerak ke katod Ion H+ terpilih untuk dinyahcas kerana terletak di bawah daripada ion Na+ dalam siri elektrokimia. Ion H+ menyahcas dengan menerima satu elektron H+ + e H Dua atom H bergabung membentuk satu molekul H2 H + H H2 2H+ + 2e H2 Gas hidrogen tidak berwarna dibebaskan.

VO

Sama dengan isi kandungan pelajaran Apabila suis diklik, mentol menyala, elektron-elektron mengalir sepanjang litar luar. Gelembung-gelembung gas terbentuk pada anod dan katod. Apabila larutan diklik, ion-ion H+, Cl-, Na+ dan OH- bebas bergerak

Graphic / Animation

Grafik dan animasi apabila elektrod anod diklik

Grafik dan animasi apabila elektrod katod diklik

Sound Effects

Tiada

227

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat dengan menggunakan elektrod kuprum Komponen Dalam PME : Tutorial Previous Frame: ms 11/16 Frame No.Introduction: ms 12/16, ms 13/16, ms 14/16 Next Frame: ms 15/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran

CONTENT

Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat dengan menggunakan elektrod kuprum Arahan: Klik suis untuk melengkapkan litar Klik pada elektrolit untuk melihat ion-ion Klik pada elektrod untuk melihat tindak balas (apabila suis diklik, ms 12/16) Pemerhatian! Elektrod anod semakin menipis(saiz berkurang) Elektrod anod semakin mmenebal (saiz bertambah) (apabila klik pada anod, ms 13/16) Tindak balas pada anod (+) Setiap atom Cu bertukar menjadi ion dengan membebaskan dua elektron membentuk ion Cu2+ Cu2+ Cu2+ + 2e Ion Cu2+ masuk ke dalam larutan Elektron anod semakin menipis

Text

228

Text

(apabila klik pada katod, ms14/16 ) Tindak balas pada katod (+) Ion-ion positif, Cu2+ dan H+ bergerak ke katod Ion Cu2+ terpilih untuk diyahcas dengan menerima dua elektron membentuk atom Cu Cu2+ + 2e Cu Elektrod katod semakin menebal

VO

Sama dengan isi kandungan pelajaran

Apabila suis diklik: Mentol menyala. Elektron-elektron mengalir dari elektrod positif kuprum(anod) melalui litar luar ke elektrod negatif kuprum(katod). Anod kuprum menjadi semakin nipis dan elekrod katod kprum menjadi semakin menebal.

Graphic / Animation

Grafik dan animasi apabila elektrod anod diklik

Grafik dan animasi apabila elektrod katod diklik

Sound Effects

Tiada

229

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 14/16

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Penyaduran sudu besi dengan logam kuprum : Tutorial Next Frame: ms 16/16 Element & Characteristics: Display & Explanation Drag & Match Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 15/16

CONTENT

Penyaduran sudu besi dengan logam kuprum Arahan: Pilih larutan dan lengkapkan susunan litar untuk menjalankan proses penyaduran Text (Apabila larutan dan susunan radas betul) Syabas! Litar anda lengkap. Anda boleh mulakan proses penyaduran dengan klik pada suis. Tiada Apabila susunan litar lengkap dan suis diklik: Mentol menyala. Elektron-elektron mengalir dari anod kuprum melalui litar luar ke sudu besi. Anod kuprum menjadi semakin nipis Sudu besi dilapisi enapan perang Tiada

VO

Graphic / Animation

Sound Effects

230

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 15/16

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektrolisis : Penulenan logam kuprum : Tutorial Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 16/16

CONTENT

Penulenan logam kuprum Arahan: Klik suis untuk melengkapkan litar Kaedah Logam kuprum tak tulen dijadikan anod Logam kuprum yang tak tulen dijadikan katod Elektrolit yang digunakan ialah larutan kuprum(II) sulfat akueus Arus elektrik dialirkan selama 40 minit Text (apabila suis diklik) Di anod kuprum melarut ke dalam larutan Cu Cu2+ + 2e Bendasing terkumpul di dasar larutan Ion-ion Cu2+ bergerak ke katod dan terenap sebagai logam kuprum tulen Cu2+ + 2e Cu

231

VO

Sama dengan isi kandungan pelajaran

Graphic / Animation

Apabila suis diklik: Mentol menyala. Elektron-elektron mengalir dari elektrod positif kuprum(anod) melalui litar luar ke elektrod negatif kuprum(katod). Anod kuprum melarut dan menjadi semakin nipis. Bendasing keluar apabila anod kuprum melarut dan jatuh pada dasar bikar. Elekrod katod kuprum menjadi semakin menebal.

Sound Effects

Tiada

232

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Menu Utama

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Siri anion : Tutorial Next Frame: ms 2/2 Element & Characteristics: Display & Explanation Drag & Match Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 1/2

CONTENT

Siri Elektrokimia Siri Anion Arahan: Pilih dan susun ion-ion mengikut kecenderungan untuk dinyahcas Text Satu siri di mana unsur-unsur atau ion-ion disusun mengikut kecenderungan membebaskan elektron. Anion pada kedudukan bawah siri lebih cenderung membebaskan elektron. Seterusnya ia lebih mudah dinyahcas.

VO

Tiada

Graphic / Animation Sound Effects

Apabila ion-ion disusun dengan betul, penerangan mengenai siri anion dipaparkan. Tiada

233

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 1/2

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Siri kation : Tutorial Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Drag & Match Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 2/2

CONTENT

Siri Elektrokimia Arahan: Pilih dan susun ion-ion mengikut kecenderungan untuk dinyahcas Text Siri kation Satu siri di mana unsur-unsur atau ion-ion disusun mengikut kecenderungan membebaskan elektron. Logam pada kedudukan bawah siri lebih cenderung menerima elektron. Seterusnya, ia lebih mudah dinyahcaskan.

VO

Tiada

Graphic / Animation Sound Effects

Apabila ion-ion disusun dengan betul, penerangan mengenai siri kation dipaparkan.

Tiada

234

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Menu Utama

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Sel kimia ringkas : Tutorial Next Frame: ms 2/6 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 1/6

CONTENT

Sel Kimia Ringkas Arahan: Klik suis untuk melengkapkan litar (apabila suis diklik) Sel kimia ringkas terdiri daripada dua logam berlainan yang disambung dengan wayar dan dicelup dalam elektrolit Logam A lebih elektropositif(kedudukan lebih atas dalam siri elektrokimia) daripada logam B Logam A membebaskan elektron, berlaku proses pengoksidaan. Logam A bertindak sebagai anod(elektrod negatif) Logam B menerima elektron, berlaku proses penurunan. Logam B bertindak sebagai katod(elektrod positif) Perubahan tenaga Tenaga kimia Tenaga elektrik

Text

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

235

Graphic / Animation

Apabila suis diklik: Mentol menyala. Jarum galvanometer terpesong. Elektron-elektron mengalir dari elektrod negatif(Logam A) melalui litar luar ke elektrod positif (Logam B) Logam A melarut dan menjadi semakin nipis. Logam B menjadi semakin menebal.

Sound Effects

Tiada

236

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 1/6

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Sel kimia dengan titian garam : Tutorial Next Frame: ms 3/6 Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 2/6

CONTENT

Sel Kimia Dengan Titian Garam Perhatian!!! Ion sulfat, SO42- tidak mengambil bahagian dalam tindak balas dan bilangannya kekal dalam elektrolit Text Setengah sel yang mengalami proses pengoksidaan ialah logam zink yang dicelup dalam larutan zink sulfat. Logam zink berfungsi sebagai anod(elektrod negatif) Zn Zn2+ + 2e Setengah sel yang mengalami proses penurunan ialah logam kuprum yang dicelup dalam larutan kuprum(II) sulfat. Logam kuprum sebagai katod (elektrod positif) Cu2+ + 2e Cu Titian garam mengandungi ion lengai atau garam yang tidak bertindak balas dengan elektrolit. Ia melengkapkan litar dengan membenarkan pengaliran ion-ion dan mengekalkan keseimbangan cas dalam elektrolit.

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

237

Graphic / Animation

Atom-atom zink (elektrod negatif) bergetar dan membebaskan elektron, ion Zn2+ terbentuk dan masuk ke dalam larutan. Elektron-elektron yang dibebaskan mengalir melalui litar luar dan sampai pada elektrod kuprum (elektrod positif) Mentol menyala Setiap ion kuprum dalam larutan kuprum(II) sulfat menerima dua elektron dari elektrod positif dan membentuk atom Cu. Larutan biru kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar. Ion ion NO3- dari larutan kalium nitrat memasuki larutan zink sulfat. Ion-ion K+ dari larutan kalium nitrat memasuki larutan kuprum(II) sulfat.

Sound Effects

Tiada

238

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 2/6

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Tindak balas pada elektrod negatif (zink) : Tutorial Next Frame: ms 4/6 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 3/6

CONTENT

Tindak balas Pada Elektrod Negatif (Zink) Text Elektron yang terbebas mengalir melalui litar luar ke logam kuprum. Ion zink, Zn2+ masuk ke dalam larutan dan ini menambahkan jumlah cas positif dalam larutan zink sulfat. Setiap atom zink membebaskan dua elektron dan membentuk ion zink.(proses pengoksidaan). Zn Zn2+ + 2e

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

Graphic / Animation

Atom-atom zink (elektrod negatif) bergetar dan membebaskan elektron, ion Zn2+ terbentuk dan masuk ke dalam larutan. Elektron-elektron yang dibebaskan mengalir melalui litar luar. Tiada

Sound Effects

239

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 3/6

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Tindak balas pada elektrod positif (kuprum) : Tutorial Next Frame: ms 5/6 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 4/6

CONTENT

Tindak balas Pada Elektrod positif (Kuprum) Text Pada logam kuprum, ion Cu2+ yang berada di sekelilingnya menerima dua elektron untuk membentuk atom kuprum.(proses penurunan). Cu2+ + 2e Cu Keamatan warna biru larutan kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar kerana kepekatan ion Cu2+ berkurang. Jumlah cas positif dalam larutan kuprum(II) sulfat berkurang.

VO Graphic / Animation

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran Setiap ion kuprum dalam larutan kuprum(II) sulfat menerima dua elektron dari elektrod positif dan membentuk atom Cu. Larutan biru kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar. Ion-ion K+ dari larutan kalium nitrat memasuki larutan kuprum(II) sulfat.

Sound Effects

Tiada

240

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 4/6

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Titian garam : Tutorial Next Frame: ms 6/6 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 5/6

CONTENT

Titian Garam Teks Ion NO3- mengimbangi bilangan ion Zn2+ yang semakin bertambah Setiap ion Zn2+ yang memasuki larutan akan diimbangi oleh dua ion NO3- dari larutan titian garam. Dengan itu keseimbangan cas dikekalkan dalam larutan zink sulfat Pada masa yang sama ion K+ mengimbangi kekurangan ion Cu2+ larutan kuprum(II) sulfat. Dua ion K+ dari larutan dalam ttian garam mengimbangi setiap ion Cu2+ yang bertukar menjadi atom. Dengan itu keseimbangan cas dikekalkan dalam larutan kuprum(II) sulfat. Sama dengan teks isi kandungan pelajaran Ion ion NO3- dari larutan kalium nitrat memasuki larutan zink sulfat. Ion-ion K+ dari larutan kalium nitrat memasuki larutan kuprum(II) sulfat. Tiada

VO

Graphic / Animation

Sound Effects

241

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 5/6

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : Sel kimia tanpa titian garam : Tutorial Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 6/6

CONTENT

Sel kimia tanpa titian garam


Berlaku pertambahan jumlah cas positif dalam larutan zink sulfat kerana pengoksidaan atom zink kepada ion zink. Zn Zn2+ + 2e Pada masa yang sama, berlaku kekurangan jumlah cas positif dalam larutan kuprum(II) sulfat kerana penurunan ion kuprum(II) kepada atom kuprum. Cu2+ + 2e Cu Ketidakseimbangan cas yang berlaku menyebabkan litar menjadi tidak lengkap, akhirnya tiada arus dihasilkan.

Text

VO

Sama dengan teks isi kandungan pelajaran

242

Graphic / Animation

Atom-atom zink (elektrod negatif) bergetar dan membebaskan elektron, ion Zn2+ terbentuk dan masuk ke dalam larutan. Elektron-elektron yang dibebaskan mengalir melalui litar luar dan sampai pada elektrod kuprum (elektrod positif). Setiap ion kuprum dalam larutan kuprum(II) sulfat menerima dua elektron dari elektrod positif dan membentuk atom Cu. Larutan biru kuprum(II) sulfat menjadi semakin pudar. Mentol menyala tetap nyalaannya semakin malap dan akhirnya padam.

Sound Effects

Tiada

243

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Menu Utama

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Teori ion : Teori ion Faraday, Teori ion Arrhenius, Teori ion Lewis : Pengukuhan minda Next Frame: ms 2/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 1/8

CONTENT

Teori Ion Teori Ion Faraday Seorang ahli sains Michael Faraday membuat kajian terhadap elektrolisis bahan lebur dan larutan elektrolit pada 1834. Beliau menyatakan bahawa: (a) Arus elektrik di dalam leburan atau elektrolit di bawa oleh atom bercas. (b) Atom bercas itu dikenal sebagai ion. (c) Ion-ion membawa cas positif atau cas negatif. (d) Ion-ion positif akan tertarik kepada anod apabila arus elektrik mengalir.

Text Teori ion Arrhenius Pada tahun 1887, ahli kimia Sweden bernama Svante August Arrhenius telah mencadangkan bahawa: (a) Atom-atom di dalam elektrolit terurai menjadi ion positif dan negatif apabila dileburkan atau dilarutkan dalam air, (b) Walau bagaimanapun, teori penguraian ion ini hanya benar bagi sesetengah sebatian kovalen, misalnya gas hidrogen klorida,atomatom dalam gas hidrogen klorida menjadi ion H+ dan Cl- apabila dilarutkan dalam air.

244

Teori ion Lewis Pada tahun 1902, Lewis mengemukakan teori bahawa: (a) sebatian ionik terdiri ripada ion positif dan ion negatif, (b) ion-ion itu terbentuk apabila elektron daripada atom logam berpindah ke atom bukan logam

Rumusan Ketiga-tiga Teori ion (a) Teori ion Faraday dan teori ion Arrhenius kurang tepat kerana kedua-dua teori ini menganggap semua sebatian kimia terdiri daripada atom. Sedangkan terdapat sebatian kimia yang terdiri daripada ion. Teori ion Lewis lebih tepat kerana sebatian ionik memang terdiri daripada ion-ion positif dan ion negatif. Ini telah dibuktikan melalui kajian menggunakan sinar-X. Daripada perkembangan teori-teori yang dikemukakan, satu teori ion telah ditentukan iaitu: (i) Elektrolit terdiri daripada sebatian ionik yang lebur atau yang terlarut dalam air. (ii) Apabila terlarut dalam air sebatian ionik terurai kepada ionion negatif dan positif. (iii) Kekonduksian elektrik adalah disebabkan pergerakan ion-ion tersebut

Text
(b) (c)

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

Tiada

245

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 1/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Teori ion : Elektrolisis larutan akueus : Pengukuhan minda Next Frame: ms 3/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 2/8

CONTENT

Elektrolisis Larutan Akueus 1. Larutan akueus garam mengandungi dua jenis kation (kation garam dan ion hidrogen, H+) dan dua jenis anion ( anion garam dan ion hidroksida, OH-) 2. Ini adalah kerana air dalam larutan akueus bercerai separa kepada ion H+ dan ion OH-

Text

3. Jadual di bawah menunjukkan kation dan anion yang wujud dalam beberapa contoh larutan akueus.

246

4.

Text

Semasa elektrolisis, dua jenis kation akan bergerak ke katod dan dua jenis anion akan bergerak ke anod. Misalnya dalam elektrolisis larutan akueus natrium klorida, kation yang bergerak ke katod ialah ion H+ dan Na+. Anion yang bergerak ke anod ialah ion OH- dan ion Cl-. Hanya satu jenis kation dan satu jenis anion yang dipilih untuk dinyahcas secara pilihan.

5. Ion yang dipilih untuk dinyahcas bergantung kepada tiga faktor: (a) kedudukan ion dalam siri elektrokimia (b) kepekatan ion dalam suatu larutan (c) jenis elektrod yang digunakan

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

Tiada

247

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 2/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Elektolisis : Kegunaan proses elektrolisis dalam industri : Pengukuhan minda Next Frame: ms 4/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 3/8

CONTENT

Kegunaan Proses Elektrolisis Dalam Industri Industri yang melibatkan proses elektrolisis ialah: (a) Pengekstrakan logam reaktif (b) Penulenan logam (c) Penyaduran logam Pengekstrakan logam reaktif menggunakan kaedah elektrolisis 1. Logam-logam yang reaktif, dan terletak pada kedudukan atas dalam siri elektrokimia seperti natrium, kalsium, dan aluminium diperoleh daripada sebatiannya melalui elektrolisis. Ini kerana logam tidak dapat diekstrakkan dengan cara penulenan bijihnya oleh karbon. Pengekstrakan logam aluminium daripada bijihnya, bauksit. (a) Bauksit ialah bijih mineral yang mengandungi aluminium oksida, Al2O3. (b) Kriolit, Na3AlF6 dicampurkan kepada aluminium oksida untuk merendahkan takat lebur aluminium oksida daripada 2045oC kepada lebih kurang 900oC. (c) Leburan aluminium oksida dielektrolisis dengan menggunakan karbon sebagai elektrod.

248

(d) Aluminium oksida lebur bercerai kepada ion seperti berikut: Al2O3(ce) 2Al3+ (ce) + 3O2-(ce) Di katod: Ion Al3+ dinyahcas untuk membentuk logam aluminium. Al3+ + 3e Al(p) Teks Di anod: Ion O2- dinyahcas untuk membentuk oksigen 2O2-(ce) O2(g) + 4e (e) Anod karbon perlu diganti dari semasa ke semasa kerana oksigen yang terbebas mengoksidakan anod karbon kepada karbon dioksida.

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

Tiada

249

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 3/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Siri Elektrokimia : Siri elektrokimia : Pengukuhan minda Next Frame: ms 5/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 4/8

CONTENT

Gambar rajah susunan Siri Elektrokimia

Siri Elektrokimia Kalium K, Natrium Na, Kalsium Ca, Magnesium Mg, Aluminium Al, Zink Zn, Ferum Fe, Stanum Sn, Plumbum Pb, Hidrogen H, Kuprum Cu, Merkuri Hg, Argentum Ag, Aurum Au. Text Suatu siri susunan logam yang dibina berdasarkan kecenderungan logam membentuk ion. Logam yang terletak di bahagian atas siri lebih cenderung membentuk ion positif iaitu lebih lebih elektropositif. Contoh: Zn lebih elektropositif daripada ferum Logam di bahagian bawah siri akan disesarkan oleh logam di bahagian atas siri. Semakin jauh kedudukan pasanan logam dalam sel ringkas, semakin besar voltan sel yang terhasil Siri ini digunakan untuk: (a) Membandingkan kecenderungan logam membentuk ion. (b) Meramalkan kebolehan suatu logam untuk menyesarkan logam lain dari larutan ionnya. (c) Menentukan kekutuban terminal dan voltan sel ringkas.

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada Tiada

Tiada

250

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 4/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrokimia : sel kering : Pengukuhan minda Next Frame: ms 6/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 5/8

CONTENT

Sel Kering Text Terminal negatif: Pembalut zink Setengah Persamaan: Zn Zn2+ + 2e Kesan: Apabila digunakan(nyahcas), pembalut Zn membebaskan elektron Terminal positif: Rod karbon Setengah Persamaan: 2NH4+ + 2e 2NH3 + H2 Arah aliran elektron: Dari pembalut zink ke rod karbon Elektron di rod karbon diterima oleh ion NH4+ daripada elektrolit untuk menghasilkan gas ammonia NH3 dan gas hidrogen, H2.

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada Tiada

Tiada

251

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 5/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel Elektrokimia : Akumulator asid plumbum : Pengukuhan minda Next Frame: ms 7/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 6/8

CONTENT

Akumulator asid plumbum Text Terminal negatif: Kepingan plumbum yang disalut dengan plumbum(IV) oksida Setengah Persamaan: Pb Pb2+ + 2e Kesan: Apabila digunakan(nyahcas), pembalut Zn membebaskan elektron Terminal positif: Kepingan plumbum Setengah Persamaan: PbO2 + 4H+ + 2e Pb2+ + 2H2O Arah aliran elektron: Dari kepingan Pb yang disalut PbO2 ke kepingan plumbum Ion hidrogen dan logam plumbum(IV) oksida, PbO2 menerima elektron untuk membentuk air dan ion plumbum(II).

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada Tiada

Tiada

252

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 6/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel Elektrokimia : Perbandingan antara sel-sel kimia : Pengukuhan minda Next Frame: ms 8/8 Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 7/8

CONTENT

Rajah peta konsep yang membandingkan antara sel kering dengan akumulator asid plumbum

Perbandingan Antara Sel-Sel Kimia Sel kering (Bateri lampu suluh, bateri jam dinding, bateri kamera) Kebaikan ~ Elektrolit tidak tumpah ~ Bersaiz kecil ~ Mudah dibawa Keburukan ~ Tidak boleh dicas semula ~ Menghasilkan arus yang rendah Akumulator asid plumbum (Bateri kereta dan motor) Kebaikan ~ Boleh dicas semula ~ Menghasilkan arus yang tinggi Keburukan ~ Bersaiz besar ~ Berat ~ Mudah tertumpah ~ Mahal Tiada Tiada

Text

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

253

Tajuk Perisian Topik Subtopik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: ms 7/8

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Sel elektrolisis dan Sel kimia : Perbandingan antara sel elektrolisis dan sel kimia : Pengukuhan minda Next Frame: Menu Utama Element & Characteristics: Display & Explanation Replace Frame

Frame No.Introduction: ms 8/8

CONTENT Sel kimia Sel elektrolisis

Persamaan dan perbezaan antara sel elektrolisi dengan sel kimia Sel elektrolisis Persamaan Penggunaan elektrod positif dan elektrod negatif yang dicelup dalam elektrolit Perbezaan Tenaga elektrik bertukar kepada tenaga kimia. Arus elektrik menghasilkan tindak balas kimia. Katod ialah elektrod negatif. Anod ialah elektrod positif. Tenaga kimia bertukar kepada tenaga elektrik. Tindak balas kimia menghasilkan arus Katod ialah elektrod positif Anod ialah elektrod negatif Sel kimia

Text

Perubahan bentuk tenaga

Elektrod

254

Dari elektrod positif ke elektrod negatif.

Arah aliran elektron

Dari elektrod negatif ke elektrod positif

a) Pengoksidaan b) Penurunan

Jenis tindak balas di a) elektrod positif b) elektrod negatif

a) Penurunan b) Pengoksidaan

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada Tiada Tiada

255

Tajuk Perisian Topik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Menu Utama

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Uji minda : Uji minda Next Frame: Ujian pencapaian Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: Uji minda

CONTENT Gambarajah bergantung kepada soalan yang berkaitan

Uji minda 1 1. Apakah elektrolit? A Bahan kimia yang boleh mengkonduksikan elektrik dalam semua keadaan B Bahan kimia yang boleh mengkonduksikan elektrik dalam keadaan leburan sahaja C Bahan kimia yang boleh mengkonduksikan elektrik dalam larutan akueus sahaja D Bahan kimia yang boleh mengkonduksikan elektrik dalam keadaan leburan dan larutan akueus. 2. Mengapakah bahan-bahan kimia seperti larutan asid sulfurik, leburan plumbum(II) bromida, leburan plumbum(II) bromida, larutan natrium klorida dan larutan natrium hidroksida boleh mengkonduksikan elektrik? A Bahan-bahan ini larut dalam air B Bahan-bahan ini mempunyai takat lebur yang tinggi C Bahan-bahan ini mengandungi ion-ion yang bebas bergerak D Bahan-bahan ini mengandungi elektron bebas bergerak

Text

Uji minda 2 1. Apakah hasil elektrolisis leburan plumbum(II) bromida yang menggunakan karbon sebagai elektrod? A Logam plumbum dan gas bromin B Logam plumbum dan gas oksigen C Gas hidrogen dan gas bromin D Gas oksigen dan gas bromin 2. Apabila leburan plumbum(II) bromida dielektrolisis menggunakan karbon sebagai elektrod, apakah perubahan yang berlaku di anod? A Pb2+ + 2e Pb B 2Br- Br2 + 2e C 2H+ + 2e H2 D 4OH- 2H2O + O2 + 4e

256

Uji minda 3 1. Ion-ion yang hadir dalam larutan kuprum(II) sulfat ialah A Cu2+ dan SO42B Cu2+ ,SO42- dan H+ C Cu2+ ,SO42- dan OHD Cu2+ ,SO42-, H+ dan OH2. Apabila elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat menggunakan karbon sebagai elektrod, A gas oksigen terbebas di anod B warna biru larutan kuprum(II) sulfat tidak berubah C pepejal perang terenap di anod D gas hidrogen terbebas di anod

Uji minda 4 1. Hasil elektrolisis larutan natrium klorida pekat dengan menggunakan karbon sebagai elektrod ialah A logam natrium dan gas klorin B logam natrium dan gas oksigen C gas hidrogen dan gas oksigen D gas hidrogen dan gas klorin

Text

2. Apabila larutan akueus natrium klorida dielektrolisis menggunakan karbon sebagai elektrod, apakah perubahan yang berlaku di katod? A Na+ + e Na B 2Cl- Cl2 + 2e C 2H+ + 2e H2 D 4OH- 2H2O + O2 + 4e

Uji Minda 5 1. Apabila larutan akueus kuprum(II) sulfat dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod kuprum, perubahan yang berlaku di katod ialah A Cu2+ + 2e Cu B Cu Cu2+ + 2e C 2H+ + 2e H2 D 4OH- O2 + 2H2O + 4e 2. Apakah yang diperhatikan di anod apabila larutan akueus kuprum(II) sulfat dielektrolisikan dengan menggunakan elektrod kuprum? A Jisim anod bertambah B Anod semakin menipis C Gelembung-gelembung gas tak bewarna terbentuk D Logam bewarna perang terenap

257

Uji Minda 6 1. Antara pernyataan berikut, yang manakah benar mengenai proses penyaduran sudu besi dengan logam kuprum? A Sudu besi dijadikan anod B Elektrolit terdiri daripada larutan garam logam kuprum. C Logam kuprum menjadi semakin tebal semasa penyaduran. D Arus yang dialirkan semasa penyaduran hendaklah arus ulang alik. 2. Apabila penyaduran sudu besi dengan logam kuprum dijalankan, yang manakah mewakili perubahan yang berlaku di katod? A 2H+ + 2e H2 B Cu Cu2+ + 2e C Cu2+ + 2e Cu D 4OH- O2 + 2H2O + 4e Uji minda 7

Text

1. Rajah di atas menunjukkan susunan radas untuk melakukan penulenan ke atas sekeping logam kuprum yang mengandungi benda asing. Antara berikut, yang manakah pernyataan yang benar mengenai proses tersebut? A Elektrod A ialah logam kuprum tulen B Elektrod B ialah rod karbon tulen C Elektrod B semakin menipis D Larutan X mengandungi ion logam kuprum 2. Apabila penulenan logam kuprum dijalankan, perubahan yang berlaku di anod ialah, A Cu2+ + 2e Cu B Cu2+ + 2e Cu C 2H+ + 2e H2 D 4OH- O2 + 2H2O + 4e

258

Uji Minda 8 1. Susunan kation yang menunjukkan kecenderungan nyahcas semakin bertambah ialah A Fe2+, Pb2+, Zn2+, Cu2+ B Fe2+, Zn2+, Cu2+, Pb2+ C Zn2+, Fe2+, Pb2+, Cu2+ D Zn2+, Fe2+, Cu2+, Pb2+ 2. Apabila logam zink dan logam kuprum disambung dengan wayar,dan seterusnya dimasukkan ke dalam larutan kuprum(II) sulfat, apakah yang akan berlaku? A Elektron mengalir dari logam kuprum ke logam zink B Jisim zink bertambah C Logam zink melarut D Keamatan warna biru larutan kuprum(II) sulfat tidak berubah

Uji Minda 9 1. Logam X berada di atas daripada logam Y dalam siri elektrokimia. Pernyataan yang manakah benar apabila logam X dan Y digunakan dalam sel kimia ringkas? A Logam X adalah elektrod positif B Logam Y adalah elektrod positif C Elektron mengalir dari logam Y ke logam X D Jisim logam X bertambah 2. Apabila logam zink dan logam kuprum disambung dengan wayar, dan seterusnya dimasukkan ke dalam larutan kuprum(II) sulfat, apakah yang berlaku? A Keamatan warna biru larutan kuprum(II) sulfat tidak berubah B Elektron mengalir dari logam kuprum ke logam zink C Jisim zink bertambah D Logam zink melarut

Text

259

Uji Minda 10

Text

1. Suatu sel kimia di bina seperti rajah di atas. Yang manakah akan berlaku apabila litar dilengkapkan? I Zink membebaskan elektron dan membentuk ion II Rod kuprum bertindak sebagai elektrod negatif III Titian garam melengkapkan litar dan membenarkan ion-ion mengalir IV Ion kuprum bertukar kepada logam kuprum. A I dan III sahaja B I dan IV sahaja C I, III dan IV sahaja D I, II, III dan IV 2. Pernyataan manakah tidak benar mengenai titian garam dalam sel kimia? A Membenarkan pengaliran ion-ion melaluinya B Menyeimbangkan cas dalam sel setengah C Memisahkan antara dua larutan elektrolit D Mengandungi ion atau garam yang boleh bertindak balas dengan Elektrolit Jika jawapan yang diberi betul: Tahniah, jawapan anda tepat sekali Jika jawapan yang diberi salah: Maaf, jawapan yang anda berikan tidak tepat. Jangan putus asa, cuba lagi!

VO

Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

260

Tajuk Perisian Topik Pengajaran Komponen Dalam PME Previous Frame: Uji minda

: Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) : Elektrokimia Tingkatan 4 : Ujian pencapaian : Ujian pencapaian Next Frame: keluar Element & Characteristics: Display & Explanation Pop Up Replace Frame

Frame No.Introduction: Ujian pencapaian

CONTENT

Gambarajah bergantung kepada soalan yang berkaitan

Soalan Ujian 1. Pepejal natrium klorida tidak mengalirkan arus elektrik kerana A mempunyai takat lebur yang tinggi B tiada elektron bebas C tiada ion natrium dan ion klorida dalam pepejal D ion natrium dan ion klorida dalam pepejal hanya bergetar Dalam elektrolisis, anod ialah A terminal positif bateri B terminal negatif bateri C elektrod yang disambung kepada terminal positif bateri D elektrod yang disambung kepada terminal negatif bateri Larutan kuprum(II) sulfat 1 moldm-3 dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod karbon. Apakah yang diperhatikan semasa elektrolisis berlaku? A B C D 4. Katod Pepejal perang terenap Gas tak bewarna terbebas Gas tak bewarna terbebas Pepejal perang terenap Anod Anod larut Anod larut Pepejal perang terenap Gas tak bewarna terbebas

Text

2.

3.

Apabila satu garam lebur dielektrolisiskan, satu wap perang dihasilkan di anod. Garam itu mungkin A plumbum(II) klorida B kalium iodida C kalium bromida D natrium nitrat

261

5.

Apabila larutan akueus kalium klorida dielektrolisiskan dengan karbon sebagai elektrod, yang manakah mewakili tindak balas yang berlaku di katod? A K+ + e K B 2H+ + e H2 C 2Cl- Cl2 + 2e D 4OH- O2 + 2H2O + 4e Hasil-hasil yang terbentuk apabila dielektrod semasa elektrolisis larutan natrium klorida pekat dengan menggunakan elektrod karbon ialah A B C D Katod Natrium Hidrogen Hidrogen Natrium Anod Klorin Klorin Oksigen Oksigen

6.

7.

Apakah bahan dan radas yang sesuai digunakan untuk menyadurkan sebatang sudu besi dengan logam argentum dalam elektrolisis? Anod A B Sudu Sudu Karbon Kepingan argentum Katod Kepingan argentum Kepingan argentum Sudu Sudu Elektrolit Larutan asid nitrik cair Argentum nitrat akueus Argentum nitrat akueus Argentum nitrat akueus

Text

C D 8.

Yang manakah antara berikut menghasilkan gas oksigen dan hidrogen dalam elektrolisis? A Larutan natrium klorida cair B Larutan akueus natrium iodida pekat C Leburan natrium klorida D Asid hidroklorik pekat Yang manakah antara berikut benar tentang elektrolisis larutan akueus kuprum(II) nitrat dengan menggunakan elektrod-elektrod kuprum? A Jisim anod bertambah B Gas Oksigen terbebas di katod C Logam kuprum terenap di anod D Keamatan warna biru larutan tidak berubah

9.

10. Apabila larutan akueus kuprum(II) klorida dielektrolisiskan dengan menggunakan elektrod kuprum, perubahan yang berlaku di anod ialah A Cu2+ + 2e 2Cu B Cu Cu2++ 2e C 2Cl- Cl2 + 2e D 4OH- O2 + 2H2O + 4e

262

VO Graphic / Animation Sound Effects

Tiada

Tiada

Tiada

8
3.1.6 Keluar Pelajar boleh berhenti menggunakan perisian ini pada bila-bila masa dengan menekan ikon bagi butang keluar. Ikon ini terdapat pada semua skrin paparan.

1.

PENGENALAN

Objektif utama Perisian Multimedia Elektrokimia (PME) ialah untuk membantu pelajar-pelajar mempelajari mata pelajaran kimia tingkatan 4 khususnya dalam tajuk elektrokimia. Perisian ini terdiri daripada 7 bahagian yang utama iaitu Manual pengguna, Sukatan Pelajaran, Objektif Pembelajaran, Tutorial, Pengukuhan Minda, Uji Minda dan Ujian Pencapaian.

4.

PENGHARGAAN
Skrin pengenalan PME

Penyelia Utama Professor Dr Ramli bin Ibrahim Penyelia Bersama Cik Asmayati binti Yahaya Suara Latar Mahayon binti Abas Muhammad Afiq Kamal bin Ariffin Rakan-rakan dan guru-guru yang banyak memberikan bantuan, pandangan, kritikan dan idea yang menyumbang kepada pembangunan PME.

1.1

Keistimewan Perisian Di bawah ialah

PME yang dibangunkan mempunyai beberapa ciri istimewa. senarai ciri-ciri yang terdapat pada PME ini:

Menepati silibus - menggunakan silibus atau kandungan yang disediakan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia.

2
Penggunaan grafik yang menarik - menjadikan pembelajaran menarik, seronok dan ceria; bersesuaian dengan semua tahap pencapaian pelajar. Animasi - menjelaskan konsep yang abstrak dengan efektif; penekanan penyampaian konsep pada aras mikro. Penggunaan butang navigasi - memudahkan capaian dan membolehkan pelajar berinteraksi dengan isi kandungan PME. Maklumat tambahan - informasi ekstra dan bahagian pengukuhan minda disediakan untuk mendalami sesuatu topik. Latihan - dalam bentuk uji minda bagi menguji kefahaman pelajar dalam setiap subtopik dan soalan ujian untuk melihat pencapaian secara keseluruhan. 3.1.4 Pengukuhan Minda

7
Objektif Pengukuhan Minda ialah menerangkan sesuatu subtopik yang berkaitan dalam topik. Terdapat 9 subtopik yang di bincangkan. Nota yang dipaparkan adalah dalam bentuk yang ringkas dan mudah.

3.1.5

Uji Minda dan Ujian Pencapaian

Uji Minda disediakan supaya pelajar boleh melakukan latihan selepas belajar dalam subtopik tertentu. Ini dapat menambahkan pemahaman dan ingatan terhadap subtopik. Terdapat 10 Uji Minda untuk setiap subtopik dalam seksyen Tutorial dan setiap Uji Minda ini mempunyai 2 soalan yang berkaitan. Ujian pencapaian disediakan untuk menguji pelajar terhadap keseluruhan topik.

Contoh paparan persembahan subtopik elektrolisis

Contoh paparan uji minda

6
3.1.3 Tutorial Tutorial merupakan bahagian yang terpenting dalam perisian ini. Bahagian Tutorial ini terdiri daripada 4 subtopik utama. Konsep-konsep utama dalam topik elektrokimia dapat dipelajari pada bahagian ini. Penyampaian konsep dalam topik melibatkan penggunaan elemen-elemen multimedia seperti teks, bunyi, grafik, dan animasi. Konsep yang abstrak disampaikan melalui paparan animasi dengan menggandingkan penceritaan dan teks secara selari. Proses kimia yang berlaku pada aras mikro juga ditunjukkan untuk memudahkan kefahaman pada aras makro.
Menu Utama

2. PEMASANGAN PERISIAN 2.1 Keperluan Sistem :

Komputer

IBM PC atau komputer yang 100% serasi dengan pemproses Intel Pentium III, 500MHz ke atas adalah diperlukan. Komputer anda mesti mempunyai sekurang-kurangnya 64MB RAM (128MB RAM adalah amat digalakkan)

Sistem Pengoperasian : Peranti Input :

Windows 98, ME, 2000, atau XP Papan kekunci dan tetikus 100% serasi-Microsoft.

Tutorial

Pemacu
Elektrolit & Bukan Elektrolit

: Pemacu CD-ROM 4x atau ke atas

Elektrolisis

Siri Elektrokimia

Sel Kimia

2.2
Carta alir Bahagian tutorial

Cara Pemasangan

Menguji elektrolit

Sel elektrolisis

Siri anion

Sel kimia ringkas

Elektrolit leburan plumbum(II) bromida

Elektrolisis leburan plumbum(II) bromida

Siri kation

Elektrolisis larutan akueus natrium klorida pekat (elektrod karbon) Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat (elektrod karbon)
Elektrolisis larutan akueus kuprum(II) sulfat (elektrod karbon)
Penyaduran sudu besi dengan logam kuprum Penulenan logam kuprum

Sel kimia dengan titian garam

Bukan elektrolit hablur natrium klorida

Bukan elektrolit larutan tetraklorometana

1. Pastikan komputer anda sudah ada Quick Time Movie Player dan Acrobat Reader. 2. Quick Time Movie Player boleh diinstall dari CD PME. Masukkan CD PME ke dalam CD drive. Ia akan berfungsi secara autorun. Anda perlu tunggu lama sedikit sebelum interface Tajuk Elektrokimia Tingkatan 4 keluar di skrin. Klik pada butang masuk, butang OK, butang Menu Utama dan butang Keluar. Klik pada skrin untuk menutup program PME. 3. Buka My Computer dan klik CD drive, pada ikon QTime Installer dan klik Setup untuk install program ini. 4. Program PME boleh berfungsi secara autorun, tetapi anda dinasihatkan install program ini ke dalam hard disk supaya anda boleh akses PME tanpa gangguan. Caranya: Create folder baru PME dalam Desktop dan salin semua fail dalam CD ke dalam folder PME. 5. Untuk memulakan PME, klik pada ikon Elektrokimia.

4
3. CARA PENGGUNAAN PERISIAN 3.1 Halaman Menu Utama PME sangat mudah digunakan. Anda hanya perlu gerakkan tetikus dan klikkan apa yang anda ingini. Kursor akan bertukar kepada bentuk tangan apabila berada di kawasan yang boleh dipilih. Ikon-Ikon digunakan sebagai butang interaktif bertujuan untuk mengawal aliran penggunaan perisian ini. Jumlah muka setiap subtopik dipaparkan di antara butang-butang tersebut. Ikon butang Menu utama
Jenis ikon butang dan fungsi Skrin objektif pembelajaran

5
3.1.1 Huraian Sukatan Pelajaran Bahagian ini merupakan panduan untuk mengetahui kandungan sukatan yang perlu dipelajari dalam mata pelajaran kimia tingkatan 4, khususnya tajuk elektrokimia. Bagi tajuk ini, hasil pembelajaran dan cadangan aktiviti pembelajaran dinyatakan secara terperinci untuk membantu pelajar dan guru merancang pembelajaran dan pengajaran mereka.

Fungsi

3.1.2 Objektif Pembelajaran Bahagian ini hanya memaparkan objektif dalam bentuk tingkah laku mengenai apa yang perlu dicapai oleh pelajar setelah mengikuti pembelajaran menggunakan PME.

Pergi ke muka seterusnya (maju)

Pergi ke muka sebelumnya (undur)

Informasi ekstra

Uji minda

Keluar

Hasnira Binti Embong 2002-00823 Sarjana Pendidikan (Kimia) 2005