Anda di halaman 1dari 308

KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA

MODUL
ABAKUS
DAN
ARITMETIK MENTAL
(Edisi ketiga)







Terbitan


Bahagian Pembangunan Kurikulum

2012


Cetakan Pertama 2010
Cetakan Kedua 2011
Cetakan Ketiga 2012
Kementerian Pelajaran Malaysia

Edisi Ketiga

Hak Cipta Terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian
artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan cara
apa jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara lain
sebelum mendapat kebenaran bertulis daripada Pengarah, Bahagian Pembangunan
Kurikulum, Kementerian Pelajaran Malaysia, Aras 4-8, Blok E9, Parcel E, Kompleks
Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62604 Putrajaya.


Reka bentuk dan Susun atur:
Muntasir b. Muaz
Bahagian Pembangunan Kurikulum




















iii



KANDUNGAN

Muka Surat
KANDUNGAN iii
KATA ALUAN v

Pengenalan dan Nombor
Apa itu Program Abakus dan Aritmetik Mental 3
Sasaran Program Abakus dan Aritmetik Mental, KPM 3
Enam Sebab Utama Penggunaan Abakus dan Aritmetik mental 4
Dalam Pengajaran dan Pembelajaran Matematik
Perkembangan Program Abakus di Malaysia 4
Isi Kandungan Abakus dan Aritmetik Mental 5
Strategi Pelaksanaan 5
Kelebihan Abakus dan Aritmetik Mental 5
Bahagian-Bahagian Abakus 6
Penggunaan Jari 6
Pergerakan Manik 7
Menggerakkan Manik 8
Menentukan Nilai Tempat dan Nilai Nombor 9
Latihan 10


Penambahan
Tambah Terus 15
Kombinasi 5 21
Kombinasi 10 33
Gabungan Kombinasi 43


Penolakan
Tolak Terus 57
Kombinasi 5 63
Kombinasi 10 70
Gabungan Kombinasi 82



iv





KANDUNGAN

Muka Surat
Pendaraban
Konsep Pendaraban 89
Nama Semua Bahagian Pendaraban 89
Istilah 89
Pengenalan Kepada Pengiraan Abakus Dalam Pendaraban 90
Meletakkan hasil Darab 90
Fakta Asas Darab 90
Nombor 2 Digit Darab Nombor 1 Digit 93
Nombor 3 Digit Darab Nombor 1 Digit 111
Kepelbagaian Kaedah 123
Nombor 2 Digit Darab Nombor 2 Digit 134
Nombor 3 Digit Darab Nombor 2 Digit 152
Pendardban Dengan Perpuluhan 192
Pendardban Pantas 207


Pembahagian
Konsep Bahagi 221
Terma 222
Fakta Asas (Pengenalan) 222
Pembahagian Tanpa Baki 228
Pembahagian Dengan Baki 239
3 digit 1 digit (Tanpa Baki) 213
3 digit 1 digit (Berbaki) 251
4 digit 1 digit (Tanpa Berbaki) 261
3 digit 2 digit (Tanpa Baki) 275
3 digit 2 digit (Berbaki) 277
Bahagi Dengan Sifar Pada Tengah Nombor Yang Dibahagi 282
Bahagi Nombor Perpuluhan 289



v

KATA ALUAN

Kebolehan membuat pengiraan dengan tepat dan cepat secara mental merupakan
suatu aset kepada individu. Jika setiap individu di negara ini mempunyai kebolehan
tersebut, bermakna Malaysia mempunyai masyarakat yang mempunyai keupayaan
mental yang tinggi dan akan disegani oleh masyarakat lain di dunia.

Kebolehan seseorang mengira secara mental serta dapat memberikan hasil
pengiraan dengan cepat dan tepat bukanlah sesuatu yang mustahil. Terdapat
banyak program latihan yang memupuk kebolehan seumpamanya itu yang telah
terbukti keberkesanannya. Program-program latihan seperti ini mempunyai
kepelbagaian dari segi pendekatan dan tekniknya. Antaranya penggunaan jari-jemari
atau abakus sebagai alat atau model untuk membina kebolehan mengira secara
mental.

Keberkesanan program-program latihan aritmetik mental serta potensinya untuk
menjadikan masyarakat Malaysia sebagai masyarakat terbilang di dunia telah
menarik perhatian pemimpin negara untuk melaksanakan perogram tersebut kepada
semua murid sekolah di negara ini. Maka dengan itu, Kementerian Pelajaran telah
menyediakan program untuk melaksanakan Abakus dan Aritmetik Mental di semua
sekolah rendah di seluruh negara.


Pelaksanaan program Abakus dan Aritmetik Mental di semua sekolah rendah di
seluruh negara bukanlah suatu perkara yang boleh dilakukan dengan serta merta
kerana terdapat dua isu besar yang perlu ditangani terlebih dahulu iaitu latihan
kepada guru yang akan melaksanakan program Abakus dan Aritmetik Mental di bilik
darjah dan menyediakan kurikulum yang sesuai untuk murid sekolah selaras dengan
dasar pendidikan yang sedang berkuatkuasa sekarang ini.


Kementerian Pelajaran yakin bahawa jika program ini diberi penekanan dan
dilaksanakan dengan betul, ia akan memberi manfaat yang besar kepada murid
khususnya dan negara amnya. Sokongan semua pihak adalah diharapkan bagi
mempastikan program ini dapat terus dilaksanakan bagi melihat keberkesanannya.

Modul Abakus dan Aritmetik Mental ini diterbitkan sebagai panduan dan rujukan
pihak yang terlibat khususnya guru, agar mereka dapat menguasai kecekapan
penggunaan abakus sebagai asas kepada perkembangan pengiraan mental,
seterusnya dapat mengendalikan program ini secara berkesan.

Kepada semua pihak yang terlibat menghasilkan modul ini, Kementerian Pelajaran
Malaysia merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan ucapan terima kasih.






(HAJI ALI BIN AB. GHANI AMN)
Pengarah
Bahagian Pembangunan Kurikulum
Kementerian Pelajaran Malaysia


PENGENALAN
& NOMBOR


























Abakus Dan Aritmetik Mental
3

PENGENALAN DAN NOMBOR


Program Abakus Dan Aritmetik Mental
Bagi Sekolah-Sekolah Di Malaysia


Apa itu Program Abakus Dan Aritmetik Mental?

Penggunaan sistem pengiraan abakus merupakan salah satu model
matematik membolehkan murid menguasai aritmetik mental.













Program Abakus dan Aritmetik Mental Kementerian Pelajaran Malaysia
mengandungi tiga komponen. Setiap komponen mempunyai program
tersendiri.
















Sasaran Program Abakus Dan Aritmetik Mental KPM

Membolehkan murid sekolah rendah menguasai pengiraan secara mental. Model
pengiraan abakus adalah asas kepada perkembangan pengiraan secara mental.




Program Latihan Abakus Dan Aritmetik
Mental untuk jurulatih utama
Program Latihan Abakus Dan Aritmetik Mental
untuk guru matematik sekolah rendah
Pelaksanaan kurikulum Abakus
Dan Aritmetik Mental di sekolah

Abakus Dan Aritmetik Mental
4

PENGENALAN DAN NOMBOR


Enam Sebab Utama Penggunaan Abakus Dan Aritmetik Mental
Dalam Pengajaran & Pembelajaran Matematik

Penumpuan
Semua deria utama digunakan apabila mengendalikan abakus. Oleh itu, ia
akan meningkatkan penumpuan murid.

Ingatan
Kedua-dua otak kiri dan otak kanan aktif apabila menggunakan abakus.
Otak kanan mengingati corak dan imej manakala otak kiri mengira secara
mental.

Gambaran Dan Inspirasi
Pengiraan secara pantas dan dapat menyelesaikan banyak masalah.

Pemerhatian
Latihan secara pemerhatian dan membuat latihan tanpa kesilapan.

Kepantasan
Membina kebolehan mengira secara pantas dan pada masa yang sama
mengelakkan daripada kesilapan.

Membaca Dan Mendengar
Kebolehan membaca secara kuat, memahami dan memproseskan
maklumat untuk menyelesaikan masalah dengan pantas.


Perkembangan Program Abakus Di Malaysia

Abakus pertama kali diperkenalkan dalam sistem pendidikan Malaysia pada
tahun 1994. Pada peringkat awal, abakus jenis 5:2 yang dikenali sebagai
sempoa digunakan.

Sistem perwakilan nombor pada sempoa jenis 5:2 adalah kurang berkesan
dan penggunaan sempoa sebagai alat pengiraan tidak selaras dengan
perkembangan terkini.

Pada tahun 1996, Kementerian Pelajaran Malaysia bersetuju untuk
menggunakan abakus 4:1. Dalam masa yang sama idea Aritmetik Mental
juga diintegrasikan dalam program abakus.

Dari tahun 1996 hingga 2010, kurikulum abakus tidak dilaksanakan secara
formal di sekolah tetapi program latihan abakus untuk guru dijalankan.

Hanya pada tahun 2004 program Abakus dan Aritmetik Mental dilaksanakan
di sekolah rendah Malaysia secara formal.



Abakus Dan Aritmetik Mental
5

PENGENALAN DAN NOMBOR


Isi Kandungan Kurikulum Abakus Dan Aritmetik Mental

A) Pengetahuan
Perwakilan Nombor
Tambah dan Tolak
Darab
Bahagi

B) Kebolehan
Mengaplikasikan ilmu abakus dalam pengiraan aritmetik.
Menggambarkan proses operasi dan hasilnya dalam minda

C) Sikap
Disiplin diri
Kepantasan
Ketepatan



Strategi Pelaksanaan

Dinyatakan di dalam kurikulum Matematik sekolah rendah.

Abakus merupakan satu alat untuk menguasai kemahiran mengira.

Menggunakan abakus sebagai model konsep untuk menguasai pemahaman
tentang konsep nombor bulat, tambah dan tolak.

Menggunakan abakus dalam aktiviti pengiraan.


Kelebihan Abakus Dan Aritmetik Mental?

Pengajaran Matematik konvensional biasanya menggunakan model lisan.











Model lisan adalah sesuai bagi sebahagian murid. Manakala sebahagian
murid yang lain lebih memahami melalui model visual. Abakus menyediakan
model visual yang paling baik untuk menguasai aritmetik mental.

5 + 3 = 8
lima

tambah

Model Lisan
Model Visual
tiga
lapan
Sama
dengan


Abakus Dan Aritmetik Mental
6

PENGENALAN DAN NOMBOR


Bahagian-bahagian Abakus




















Penggunaan Jari

Nama jari-jari tangan.
























tiang manik bawah
bingkai
palang pemisah
manik atas
Jari telunjuk
Jari hantu
Jari manis
Jari kelengking
Ibu jari

Abakus Dan Aritmetik Mental
7

PENGENALAN DAN NOMBOR



Pergerakan Manik

Hanya ibu jari, jari telunjuk dan jari hantu sahaja digunakan untuk menggerakkan
manik.












































Ibu jari digunakan untuk menggerakkan manik
bawah menghala ke palang pemisah.
Jari telunjuk digunakan untuk menggerakkan manik
bawah jauh daripada palang pemisah.
Jari hantu digunakan untuk menggerakkan manik atas
mendekati dan juga jauh daripada palang pemisah.


Abakus Dan Aritmetik Mental
8

PENGENALAN DAN NOMBOR

Menggerakkan manik

Contoh:

Naik satu Turun satu








Naik dua Turun dua








Naik lima Turun lima









Naik enam Turun enam









Naik tujuh Turun tujuh








Abakus Dan Aritmetik Mental
9

PENGENALAN DAN NOMBOR

Menentukan nilai tempat dan nilai nombor

Manik mempunyai nilai apabila mendekati palang pemisah.


Ri Ra Pu Sa












































Nilai tempat
Mewakili nilai 5
Mewakili nilai 1
Ri Pu Sa
8
Ra
Ri Ra Pu Sa
1
Ri Ra Pu Sa
27
Ri Ra Pu Sa
50
Ri Ra Pu Sa
105

Abakus Dan Aritmetik Mental
10

PENGENALAN DAN NOMBOR

Latihan:

Tuliskan nombor yang diwakili oleh abakus.















































O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
O T H Th
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15

Abakus Dan Aritmetik Mental
11

PENGENALAN DAN NOMBOR

Lukis gambar kedudukan manik.















































O T H Th
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
4
O T H Th
8
O T H Th
16
O T H Th
20
O T H Th
66
O T H Th
81
O T H Th
56
O T H Th
85
O T H Th
101
O T H Th
302
O T H Th
717
O T H Th
1010
O T H Th
1616
O T H Th
5408
O T H Th
15 105




























Abakus Dan Aritmetik Mental
15

PENAMBAHAN: TAMBAH TERUS


TAMBAH TERUS

Pengenalan: Tambah terus, manik di setiap tiang mencukupi untuk
digerakkan bagi mendapatkan jawapan.


Contoh 1:
Pengiraan Abakus

1 + 2 =

















Aritmetik Mental 1 + 2 =




















Mula, naik 1
pada tiang sa
Tambah 2,
naik 2 pada tiang sa
Jawapan 3
Mula, naik 1
pada tiang sa
Tambah 2, naik 2
pada tiang sa
Jawapan 3







Abakus Dan Aritmetik Mental
16

PENAMBAHAN: TAMBAH TERUS

Contoh 2:
Pengiraan Abakus

1 + 6 =


















Aritmetik Mental
1 + 6 =

























Mula, naik 1
pada tiang sa

Kemudian, naik 6
pada tiang sa
Jawapan 7
Kemudian, naik 6
pada tiang sa

Jawapan 7
Mula, naik 1
pada tiang sa









Abakus Dan Aritmetik Mental
17

PENAMBAHAN: TAMBAH TERUS


Contoh 3:
Pengiraan Abakus

12 + 15 =




















Aritmetik Mental 12 + 15 =























Mula, naik 12 Tambah 15,
naik 1 pada tiang puluh,
naik 5 pada tiang sa
Jawapan 27
Mula, naik 12
Tambah 15,
naik 1 pada tiang puluh,
naik 5 pada tiang sa
Jawapan 27







Abakus Dan Aritmetik Mental
18

PENAMBAHAN: TAMBAH TERUS


Contoh 4:
Pengiraan Abakus
136 + 62 =




















Aritmetik Mental 136 + 62 =
























Mula, naik 136
Tambah 62,
naik 6 pada tiang puluh,
naik 2 pada tiang sa
Jawapan 198
Mula, naik 136
Tambah 62,
naik 6 pada tiang puluh,
naik 2 pada tiang sa
Jawapan 198







Abakus Dan Aritmetik Mental
19

PENAMBAHAN: TAMBAH TERUS

Contoh 5:
Pengiraan Abakus 493 + 506 =




















Aritmetik Mental 493 + 506 =


























Mula, naik 493 Tambah 506,
naik 5 pada tiang ratus,
naik 6 pada tiang sa
Jawapan 999
Mula, naik 493
Tambah 506,
naik 5 pada tiang ratus,
naik 6 pada tiang sa
Jawapan 999







Abakus Dan Aritmetik Mental
20

PENAMBAHAN: TAMBAH TERUS


Latihan 1:
1) 1 + 1 =
2) 2 + 1 =
3) 2 + 2 =
4) 4 + 5 =
5) 3 + 1 =
6) 4 + 5 =
7) 6 + 2 =
8) 7 + 1 =
9) 8 + 1 =
10) 6 + 3 =

Latihan 2:
1) 96 + 2 =
2) 42 + 6 =
3) 85 + 3 =
4) 32 + 12 =
5) 45 + 53 =
6) 61 + 13 =
7) 72 + 26 =
8) 24 + 25 =
9) 43 + 55 =
10) 51 + 23 =

Latihan 3:
1. 324 + 25 =
2. 145 + 52 =
3. 672 + 12 =
4. 125 + 63 =
5. 133 + 56 =
6. 289 + 210 =
7. 721 + 205 =
8. 641 + 256 =
9. 815 + 153 =
10. 720 + 267 =


Abakus Dan Aritmetik Mental
21

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Tambah Kombinasi 5

Pengenalan
Kawan Kecil Kawan Kecil merupakan kombinasi 5.
5




Latihan 1 Tuliskan Kawan Kecil bagi nombor yang diberi

1. Kawan Kecil bagi 3 ialah________
2. Kawan Kecil bagi 4 ialah________
3. Kawan Kecil bagi 1 ialah________
4. Kawan Kecil bagi 2 ialah_______

Tambah Kombinasi 5 Kombinasi 5 digunakan apabila manik bawah tidak
mencukupi untuk digerakkan ke hala palang
pemisah. Oleh itu Kawan Kecil digunakan.



Contoh 1:
Pengiraan Abakus

2 + 3 =


Mula, naik 2 pada tiang sa






Tambah 3, naik 3 pada tiang sa.
Tetapi manik bawah tidak mencukupi.












1
4

3 2
5
2 3
5





Abakus Dan Aritmetik Mental
22

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Fikir!
Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.





Oleh itu, naik 5 dan turun 2




Jawapan 5





Aritmetik Mental

2 + 3 =


Mula, naik 2



Tambah 3, naik 3
tetapi manik bawah tidak mencukupi


Fikir!
Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.




Oleh itu, naik 5 turun 2



Jawapan 5







3 2
5
3 2
5




Abakus Dan Aritmetik Mental
23

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Contoh 2:
Pengiraan Abakus

12 + 53 =

Mula, naik 12.




Tambah 53, naik 5 pada tiang puluh
dan naik 3 pada tiang sa,
tetapi manik bawah tidak mencukupi




Fikir!
Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.




Oleh itu, naik 5 turun 2



Jawapan 65







Aritmetik Mental
12 + 53


Mula, naik 12.



Tambah 53, naik 5 pada tiang puluh
dan naik 3 pada tiang sa,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.



3 2
5









Abakus Dan Aritmetik Mental
24

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5


Fikir!
Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.




Oleh itu, naik 5 turun 2



Jawapan 65



Contoh 3:
Pengiraan Abakus

25 + 44 =

Mula, naik 25.




Tambah 44, naik 4 pada tiang puluh
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1.





Oleh itu, naik 5 dan turun 1.


Naik 4 pada tiang sa




Jawapan 69





4 1
5
3 2
5









Abakus Dan Aritmetik Mental
25

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Aritmetik Mental

25 + 44 =



Mula, naik 25.



Tambah 44, naik 4 pada tiang puluh
tetapi manik bawah tidak mencukupi.


Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1.





Oleh itu, naik 5 dan turun 1.



Naik 4 pada tiang sa





Jawapan 69

















4 1
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
26

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Contoh 4:
Pengiraan Abakus
44 + 25 =



Mula, naik 44.




Tambah 25, naik 2 pada tiang puluh
tetapi manik bawah tidak mencukupi.


Fikir!
Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.




Oleh itu, naik 5 turun 3.



naik 5 pada tiang sa.






Jawapan 69
















2 3
5









Abakus Dan Aritmetik Mental
27

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Aritmetik Mental

44 + 25 =



Mula, naik 44.




Tambah 25, naik 2 pada tiang puluh
tetapi manik bawah tidak mencukupi.


Fikir!
Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.




Oleh itu, naik 5 turun 3.



naik 5 pada tiang sa.






Jawapan 69
















2 3
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
28

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Contoh 5:
Pengiraan Abakus
132 + 415 =


Mula, naik 132.




Tambah 415. Naik 4 pada tiang ratus,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.



Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1.




Naik 5 dan turun 1


Naik 1 pada tiang puluh




Naik 5 pada tiang sa








Jawapan 547










4 1
5











Abakus Dan Aritmetik Mental
29

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Aritmetik Mental
132 + 415 =


Mula, naik 132.




Tambah 415. Naik 4 pada tiang ratus,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.



Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1.




Naik 5 dan turun 1


Naik 1 pada tiang puluh




Naik 5 pada tiang sa








Jawapan 547











4 1
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
30

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5

Contoh 6:
Pengiraan Abakus 243 + 324 =


Mula, naik 243.



Tambah 324. Naik 3 pada tiang ratus,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.




Oleh itu, naik 5 dan turun 2


Naik 2 pada tiang puluh,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.




Oleh itu, naik 5 dan turun 3

Naik 4 pada tiang sa, tetapi manik
bawah tidak mencukupi .

Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1.




Oleh itu, naik 5 dan turun 1

Jawapan 567






3 2
5
2 3
5
4 1
5











Abakus Dan Aritmetik Mental
31

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5


Aritmetik Mental 243 + 324 =

Mula, naik 243.



Tambah 324. Naik 3 pada tiang ratus,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.




Oleh itu, naik 5 dan turun 2


Naik 2 pada tiang puluh,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.




Oleh itu, naik 5 dan turun 3

Naik 4 pada tiang sa,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1.




Oleh itu, naik 5 dan turun 1


Jawapan 567






3 2
5
2 3
5
4 1
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
32

PENAMBAHAN: KOMBINASI 5


Latihan 1
1) 1 + 4 = 6) 3 + 4 =
2) 2 + 3 = 7) 4 + 1 =
3) 2 + 4 = 8) 4 + 2 =
4) 3 + 2 = 9) 4 + 3 =
5) 3 + 3 = 10) 4 + 4 =



Latihan 2
1) 23 + 23 = 6) 32 + 24 =
2) 34 + 35 = 7) 43 + 54 =
3) 32 + 45 = 8) 32 + 44 =
4) 62 + 14 = 9) 42 + 33 =
5) 41 + 54 = 10) 82 + 14 =



Latihan 3
1) 324 + 325 = 6) 892 + 104 =
2) 612 + 243 = 7) 453 + 534 =
3) 782 + 214 = 8) 621 + 144 =
4) 345 + 353 = 9) 342 + 524 =
5) 732 + 244 = 10) 452 + 523 =









Abakus Dan Aritmetik Mental
33

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10


Tambah Kombinasi 10


Pengenalan Kawan Besar

Kawan Besar merupakan kombinasi dua
nombor yang memberi jawapan 10















Latihan 1 Tuliskan Kawan Besar bagi nombor yang diberi

1. Kawan Besar bagi 1 ialah
2. Kawan Besar bagi 2 ialah
3. Kawan Besar bagi 3 ialah
4. Kawan Besar bagi 4 ialah
5. Kawan Besar bagi 5 ialah
6. Kawan Besar bagi 6 ialah
7. Kawan Besar bagi 7 ialah
8. Kawan Besar bagi 8 ialah
9. Kawan Besar bagi 9 ialah



Tambah Kombinasi 10 Kombinasi 10 digunakan apabila manik atas dan
manik bawah tidak mencukupi untuk digerakkan
ke hala palang pemisah. Oleh itu, Kawan Besar
digunakan. Apabila Kawan Besar digunakan,
turunkan Kawan Besar dan bawa 1 pada tiang di
sebelah kiri.






1 9
10
2 8
10
3 7
10
4 6
10
5 5
10
6 4
10
7 3
10
8 2
10
9 1
10

Abakus Dan Aritmetik Mental
34

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10

Contoh 1:
Pengiraan Abakus 1 + 9 =

Mula, naik 1

Tambah 9. Naik 9,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Besar bagi 9 ialah 1






Oleh itu, turun 1,
bawa 1 pada tiang puluh.



Jawapan 10





Aritmetik Mental 1 + 9 =


Mula, naik 1.

Tambah 9. Naik 9,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Besar bagi 9 ialah 1













9
1
10
9
1
10

Abakus Dan Aritmetik Mental
35

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10




Oleh itu, turun 1,
bawa 1 pada tiang puluh.

Jawapan 10

Contoh 2:
Pengiraan Abakus
3 + 8 =


Mula, naik 3.

Tambah 8. Naik 8,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.






Oleh itu, turun 2,
bawa 1 pada tiang puluh.



Jawapan 11




Aritmetik Mental 3 + 8 =

Mula, naik 3.


Tambah 8. Naik 8,
tetapi manik tidak mencukupi.







8
2
10




Abakus Dan Aritmetik Mental
36

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.








Oleh itu, turun 2, bawa 1 pada tiang puluh.




Jawapan 11






Contoh 3:
Pengiraan Abakus 34 + 95 =

Mula, naik 34



Tambah 95, naik 9 pada tiang puluh,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 9 ialah 1.







Oleh itu, turun 1,
bawa 1 pada tiang ratus








8
2
10
9
1
10



Abakus Dan Aritmetik Mental
37

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10





Naik 5 pada tiang sa





Jawapan 129






Aritmetik Mental 34 + 95 =


Mula, naik 34



Tambah 95, naik 9,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 9 ialah 1.







Oleh itu, turun 1, bawa 1 pada tiang ratus.


Naik 5 pada tiang sa






Jawapan 129





9
1
10

Abakus Dan Aritmetik Mental
38

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10


Contoh 4:
Pengiraan Abakus 145 + 283 =

Mula, naik 145.




Tambah 283.
Naik 2 pada tiang ratus,
kemudian naik 8 pada tiang puluh,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.








Oleh itu, turun 2,
bawa1 pada tiang ratus.




Naik 3 pada tiang sa.




Jawapan 428














8
2
10






Abakus Dan Aritmetik Mental
39

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10


Aritmetik Mental 145 + 283 =

Mula, naik 145.




Tambah 283. Naik 2 pada tiang ratus,
kemudian naik 8 pada tiang puluh,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.








Oleh itu, turun 2,
bawa 1 pada tiang ratus.




Naik 3 pada tiang sa




Jawapan 428
















8
2
10

Abakus Dan Aritmetik Mental
40

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10

Contoh 5:
Pengiraan Abakus 227 + 184 =

Mula, naik 227.




Tambah 184. 1 pada tiang ratus,
naik 8 pada tiang puluh
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.







Oleh itu, turun 2,
bawa 1 pada tiang ratus.


Naik 4 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 4 ialah 6.






Oleh itu, turun 6,
bawa 1 pada tiang puluh.


Jawapan 411










8
2
10




4
6
10


Abakus Dan Aritmetik Mental
41

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10


Aritmetik Mental 227 + 184 =

Mula, naik 227.




Tambah 184. Naik 1 pada tiang ratus,
kemudian naik 8 pada tiang puluh
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.







Oleh itu, turun 2,
bawa 1 pada tiang ratus.


Naik 4 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 4 ialah 6.






Oleh itu, turun 6,
bawa 1 pada tiang puluh.


Jawapan 411










8
2
10
4
6
10

Abakus Dan Aritmetik Mental
42

PENAMBAHAN: KOMBINASI 10

Latihan 1



1) 3 + 8 = 6) 2 + 8 =
2) 4 + 7 = 7) 1 + 9 =
3) 5 + 5 = 8) 8 + 4 =
4) 6 + 9 = 9) 9 + 3 =
5) 7 + 4 = 10) 3 + 8 =



Latihan 2

1) 13 + 28 = 6. 41 + 84 =
2) 24 + 17 = 7. 32 + 82 =
3) 42 + 49 = 8. 41 + 75 =
4) 45 + 62 = 9. 62 + 29 =
5) 62 + 29 = 10. 35 + 55 =



Latihan 3

1) 131 + 586 = 6) 642 + 260 =
2) 435 + 555 = 7) 631 + 299 =
3) 625 + 284 = 8) 245 + 582 =
4) 738 + 182 = 9) 789 + 132 =
5) 217 + 594 = 10) 568 + 312 =



Abakus Dan Aritmetik Mental
43

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10

Tambah Gabungan Kombinasi 5 dan Kombinasi 10

Tambah gabungan kombinasi 5 dan kombinasi 10 digunakan apabila manik
tidak cukup untuk melaksanakan operasi. Kita gunakan Kawan Besar tetapi
manik tidak mencukupi. Oleh itu, Kawan Kecil dinaikkan, turun 5 dan bawa 1.

Contoh 1:
Pengiraan Abakus

6 + 6 =

Mula, naik 6.



Tambah 6,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Besar bagi 6 ialah 4






Turun 4,
tetapi manik bawah tidak
mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1
.





Naik 1, turun 5,
bawa 1 pada tiang puluh.


Jawapan 12






10
6 4
5
4 1

Abakus Dan Aritmetik Mental
44

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Aritmetik Mental

6 + 6 =

Mula, naik 6.



Tambah 6,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Besar bagi 6 ialah 4






Turun 4,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1
.





Naik 1, turun 5,
bawa 1 pada tiang puluh.



Jawapan 12












10
6 4
5
4 1

Abakus Dan Aritmetik Mental
45

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 2:
Pengiraan Abakus

16 + 8 =

Mula, naik 16.



Tambah 8,
tetapi manik tidak mencukupi.


Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.






Turun 2,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.

Naik 3, turun 5, bawa 1 pada tiang puluh.









Jawapan 24












10
8 2
5
2 3

Abakus Dan Aritmetik Mental
46

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Aritmetik Mental

16 + 8 =

Mula, naik 16.



Tambah 8, tetapi manik tidak mencukupi.




Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2.






Turun 2,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.


Naik 3, turun 5,
bawa 1 pada tiang puluh.









Jawapan 24










10
8 2
5
2 3

Abakus Dan Aritmetik Mental
47

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 3:
Pengiraan Abakus
50 + 80 =

Mula, naik 50






Tambah 80,
naik 8 pada tiang puluh
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2






Turun 2 pada puluh,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.

Naik 3, turun 5,
bawa 1 pada tiang ratus.








Jawapan 130










10
8 2
5
2 3

Abakus Dan Aritmetik Mental
48

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Aritmetik Mental

50 + 80 =

Mula, naik 50






Tambah 80, naik 8 pada tiang puluh, tetapi
manik tidak mencukupi pada tiang puluh.

Fikir! Kawan Besar bagi 8 ialah 2





Turun 2 pada tiang puluh,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 2 ialah 3.






Naik 3, turun 5, bawa 1 pada tiang ratus.



Jawapan 130













10
8 2
5
2 3

Abakus Dan Aritmetik Mental
49

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 4:
Pengiraan Abakus

115 + 7 =

Mula, naik 115

Tambah 7, naik 7,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 7 ialah 3.







Turun 3 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.







Naik 2, turun 5; bawa 1 pada tiang puluh.




Jawapan 122













10
7 3
5
3 2

Abakus Dan Aritmetik Mental
50

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Aritmetik Mental

115 + 7 =

Mula, naik 115

Tambah 7, naik 7 pada tiang sa
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar bagi 7 ialah 3.







Turun 3 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.






Naik 2, turun 5, bawa 1 pada tiang puluh.




Jawapan 122















10
7 3
5
3 2

Abakus Dan Aritmetik Mental
51

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 5:
Pengiraan Abakus

666 + 27 =

Mula, naik 666.


Tambah 27, naik 2 pada tiang puluh
Naik 7 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.


Fikir! Kawan Besar bagi 7 ialah 3.







Naik 3 pada tiang sa,
tetapi manik bawah tidak
mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.





Naik 2, turun 5,
bawa 1 pada tiang puluh.


Jawapan 693












10
7 3
5
3 2

Abakus Dan Aritmetik Mental
52

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10



Aritmetik Mental

666 + 27 =

Mula, naik 666.


Tambah 27. naik 2 pada tiang puluh
Naik 7 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.


Fikir! Kawan Besar bagi 7 ialah 3.







Naik 3 pada tiang sa,
tetapi manik bawah tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil bagi 3 ialah 2.





Naik 2, turun 5, bawa 1 pada puluh.


Jawapan 693














10
7 3
5
3 2

Abakus Dan Aritmetik Mental
53

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10



Latihan 1

1) 5 + 6 =
2) 6 + 8 =
3) 7 + 7 =
4) 8 + 6 =
5) 25 + 7 =
6) 6 + 36 =
7) 17 + 17 =
8) 56 + 86 =
9) 78 + 75 =
10) 79 + 71 =


Latihan 2

1) 115 + 6 =
2) 125 + 7 =
3) 225 + 8 =
4) 146 + 6 =
5) 626 + 7 =
6) 328 + 6 =
7) 525 + 8 =
8) 757 + 7 =
9) 885 + 9 =
10) 776 + 7 =


Latihan 3

1) 612 + 748 =
2) 675 + 879 =
3) 787 + 667 =
4) 555 + 967 =
5) 856 + 686 =
6) 795 + 226 =
7) 135 + 788 =
8) 154 + 974 =
9) 547 + 557 =
10) 365 + 865 =









Abakus Dan Aritmetik Mental
57

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10



TOLAK TERUS

Pengenalan: Bagi menolak terus, manik di setiap tiang mencukupi untuk
digerakkan bagi mendapatkan jawapan.



Contoh 1:
Pengiraan abakus 2 1 =


















Aritmetik Mental 2 1 =



















Mula, naik 2 Tolak 1, turun 1 Jawapan 1
Mula, Naik 2 pada tiang sa Tolak 1, turun 1 Jawapan 1







Abakus Dan Aritmetik Mental
58

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


CONTOH 2:
Pengiraan abakus 6 1 =




















Aritmetik Mental 6 1 =

























Mula, naik 6 pada tiang sa Tolak 1, turun 1 Jawapan 5






Tolak 1, turun 1
Jawapan 5
Mula, naik 6

Abakus Dan Aritmetik Mental
59

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 3:
Pengiraan Abakus 16 5 =





















Aritmetik Mental 16 5 =
























Mula, naik 16.
Naik 1 pada tiang
puluh, 6 pada tiang
sa
Tolak 5, turun 5
Jawapan 11
Mula, naik 16 Tolak 5, turun 5
Jawapan 11

Abakus Dan Aritmetik Mental
60

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 4:
Pengiraan abakus 28 13 =
























Aritmetik Mental 28 13 =





















Mula, naik 28, naik 2 pada
tiang puluh, naik 8 pada
tiang sa
Tolak 13, turun 1
pada tiang puluh
Turun 3 pada
tiang sa
Mula, naik 28.
Naik 2 pada tiang puluh
dan 8 pada tiang sa.
Tolak 13, turun 1
pada tiang puluh
Turun 3 pada
tiang sa
Jawapan 15






Jawapan 15

Abakus Dan Aritmetik Mental
61

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10



Contoh 5:
Pengiraan Abakus 149 36 =

























Aritmetik Mental 149 36 =



















Mula, naik 149, naik 1 pada
tiang ratus, naik 4 pada tiang
puluh dan naik 9 pada tiang sa
Tolak 36, turun 3 pada
tiang puluh
Turun 6 pada
tiang sa
Jawapan 113
Mula, naik 149
Tolak 36.
Turun 3 pada tiang
puluh
Turun 6 pada
tiang sa
Jawapan 113









Abakus Dan Aritmetik Mental
62

PENAMBAHAN: TAMBAHAN GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10




Latihan 1:
1) 2 1 =
2) 3 2 =
3) 4 3 =
4) 4 4 =
5) 3 1 =
6) 4 2 =
7) 9 6 =
8) 8 7 =
9) 9 5 =
10) 7 2 =

Latihan 2:
1) 19 6 =
2) 58 5 =
3) 79 3 =
4) 54 2 =
5) 98 5 =
6) 19 14 =
7) 65 55 =
8) 48 33 =
9) 99 75 =
10) 87 52 =

Latihan 3:
1) 146 25 =
2) 247 31 =
3) 924 22 =
4) 752 51 =
5) 398 75 =
6) 879 655 =
7) 337 126 =
8) 449 138 =
9) 999 875 =
10) 915 215 =



Abakus Dan Aritmetik Mental
63

PENOLAKAN: KOMBINASI 5


TOLAK KOMBINASI 5

Pengenalan Kawan Kecil

Kawan Kecil ialah kombinasi 5







Latihan 1: Tuliskan Kawan Kecil bagi nombor yang diberi

1. Kawan Kecil bagi 2 ialah ________
2. Kawan Kecil bagi 3 ialah ________
3. Kawan Kecil bagi 1 ialah ________
4. Kawan Kecil bagi 4 ialah ________

Tolak kombinasi 5 Tolak kombinasi 5 digunakan apabila manik bawah
tidak mencukupi untuk ditolak tetapi manik atas
cukup ditolak. Oleh itu kita menggunakan Kawan
Kecil di mana kita naikkan Kawan Kecil dan
turunkan 5.



Contoh 1:
Pengiraan Abakus 7 3 =



















Mula, naikkan 7
Tolak 3, turun 3 tetapi manik
bawah tidak mencukupi.


5


4
1
5


3
2
5


2
3
5


1
4







Abakus Dan Aritmetik Mental
64

PENOLAKAN: KOMBINASI 5



















Aritmetik Mental 7 3 =






























Fikir!
Kawan Kecil 3 ialah 2
Oleh itu, naik 2, turun 5.

Jawapan 4.
5


3
2
Mula, naik 7
Tolak 3, turun 3 tetapi manik
bawah tidak mencukupi.

Fikir!
Kawan Kecil 3 ialah 2
5


3
2
Jawapan 4



Abakus Dan Aritmetik Mental
65

PENOLAKAN: KOMBINASI 5

Contoh 2:
Pengiraan Abakus 67 32 =















































Mula, naik 67
Tolak 32, turun 3 pada tiang
puluh tetapi manik bawah
tidak mencukupi .
Fikir!
Kawan Kecil 3 ialah 2
Tolak 2, turun 2 pada
tiang sa.


Jawapan: 35.
5


3
2


Oleh itu, naik 2 dan turunkan 5





Abakus Dan Aritmetik Mental
66

PENOLAKAN: KOMBINASI 5


Mental Aritmetik 67 32 =















































Tolak 32, turun 3 pada tiang
puluh tetapi manik bawah
tidak mencukupi.
Fikir!
Kawan Kecil 3 ialah 2
Tolak 2, turun 2 pada
tiang sa.






Jawapan 35.
5


3
2
Oleh itu, naik 2 dan turun 5
Mula, naikkan 67

Abakus Dan Aritmetik Mental
67

PENOLAKAN: KOMBINASI 5


Contoh 3:
Pengiraan Abakus 264 142 =














































Mula, naik 264
Tolak 142, turunkan 1 pada
tiang ratus
Fikir!
Kawan Kecil 4 ialah 1
Jawapan 122.
5


4
1
Oleh itu, naik 1 dan turun 5






Tolak 4, turun 4 pada tiang
puluh tetapi manik bawah tidak
mencukupi.




Tolak 2, turun 2 pada
tiang sa.




























Abakus Dan Aritmetik Mental
68

PENOLAKAN: KOMBINASI 5


Aritmetik Mental 264 142 =















































Mula, naik 264
Tolak 142, turun 1 pada tiang
ratus
Fikir!
Kawan Kecil bagi 4 ialah 1
Jawapan 122.
5


4
1
Oleh itu, naik 1 dan turun 5
Turun 4 pada tiang puluh
tetapi manik bawah tidak
mencukupi.
Tolak 2, turun 2 pada tiang sa.


Abakus Dan Aritmetik Mental
69

PENOLAKAN: KOMBINASI 5


Latihan 1:
1) 5 1 =
2) 6 3 =
3) 7 4 =
4) 6 2 =
5) 8 4 =
6) 5 2 =
7) 6 4 =
8) 7 3 =
9) 5 3 =
10) 5 4 =


Latihan 2:
1) 63 31 =
2) 47 24 =
3) 82 41 =
4) 62 30 =
5) 47 23 =
6) 35 12 =
7) 45 14 =
8) 72 42 =
9) 58 13 =
10) 62 42 =

Latihan 3:
1) 354 242 =
2) 612 302 =
3) 782 482 =
4) 345 224 =
5) 732 422 =
6) 892 452 =
7) 453 233 =
8) 621 220 =
9) 541 321 =
10) 452 322 =



Abakus Dan Aritmetik Mental
70

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


TOLAK KOMBINASI 10

Kawan Besar (Kombinasi 10)

Kawan Besar ialah kombinasi dua nombor
apabila ditambah menjadi 10.





















Tolak kombinasi 10: Tolak kombinasi 10 digunakan apabila
manik
bawah dan manik atas tidak mencukupi
untuk ditolak. Oleh itu, kita gunakan Kawan
Besar. Ia digunakan apabila kita ambil 1
dan naikkan Kawan Besar pada tiang
disebelah kanan.














10


1
9
10


2
8
10


3
7
10


4
6
10


5
5
10


6
4
10


7
3
10


8
2
10


9
1

Abakus Dan Aritmetik Mental
71

PENOLAKAN: KOMBINASI 10

Contoh 1:

Pengiraan Abakus

10 1 =












































Fikir!
Kawan Besar bagi
1 ialah 9.

10



1 9
Mula, naik 10


1.
Tolak 1, turun 1, tetapi
manik pada tiang sa
tidak mencukupi.


2.


Ambil 1 pada tiang puluh
3.


Naik 9 pada tiang sa
4.


Jawapan 9
5.

Abakus Dan Aritmetik Mental
72

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Aritmetik Mental

10 1 =













































Ambil 1 pada tiang puluh
Naik 9 pada tiang sa
Jawapan 9
Mula, naik 10
1.
Tolak 1, turun 1, tetapi
manik tidak mencukupi.
2.
3.
4.
5.
Fikir!
Kawan Besar 1
ialah 9.

10



1 9

Abakus Dan Aritmetik Mental
73

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Contoh 2:

Pengiraan Abakus

20 15 =












































Tolak 15, turun 1
pada tiang puluh
2.


Ambil 1 pada tiang puluh
4.


Naik 5 pada tiang sa
5.


Jawapan 5
6.


3.
Turun 5 pada tiang sa,
tetapi manik tidak
mencukupi.
Fikir!
Kawan Besar 5 ialah 5.

10



5 5
Mula, naik 20


Abakus Dan Aritmetik Mental
74

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Aritmetik Mental 20 15 =















































1.
Mula, naik 20
2.
Tolak 15, turun 1
pada tiang puluh
4.
Ambil 1 pada tiang puluh
5.
Naik 5 pada tiang sa
6.
Jawapan 5
3.
Turun 5 pada tiang sa.
Tetapi manik tidak mencukupi.
Fikir!
Kawan Besar bagi 5
ialah 5.
10



5 5

Abakus Dan Aritmetik Mental
75

PENOLAKAN: KOMBINASI 10

Contoh 3:

Pengiraan abakus
168 83 =














































Fikir!
Kawan Besar
bagi 8 ialah 2.

10



8 2


Naik 2 pada tiang puluh
4.
Mula, naik 168
1.


Tolak 83, turun 8 pada tiang puluh,
tetapi manik tidak mencukupi.
2.


Turun 3 pada tiang sa
5.


Jawapan 85
6.


3.
Ambil 1 pada
tiang ratus



Abakus Dan Aritmetik Mental
76

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Aritmetik Mental 168 83 =















































1.
Mula, naik 168
2.
Tolak 83, turun 8 pada tiang
puluh, tetapi manik tidak
mencukupi.
6.
Jawapan 85
5.
turun 3 pada tiang sa
4.
Naik 2 pada tiang puluh
3.
Ambil 1 pada tiang
ratus
Fikir!
Kawan Besar 8
ialah 2.

10



8 2

Abakus Dan Aritmetik Mental
77

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Contoh 4:

Pengiraan Abakus 423 291 =














































Naik 1 pada tiang
puluh
4.
Mula , naik 423
1.


Turun 1 pada
tiang sa
5.
Jawapan 132
6.
3.
Ambil 1 pada
tiang ratus
Tolak 291, turun 2 pada tiang
ratus. Turun 9 pada tiang puluh.
Tetapi manik tidak mencukupi.
2.


Fikir!
Kawan Besar bagi 9
ialah 1.

10



9 1

Abakus Dan Aritmetik Mental
78

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Aritmetik mental

423 291 =













































Fikir!
Kawan Besar 9
ialah 1
10



9 1
2.
4.
Naik 1 pada tiang puluh
5.
Turun 1 pada tiang sa
3.
Ambil 1 pada tiang
ratus
1.
Mula, naik 423
Tolak 291, turun 2 pada
tiang ratus. Turun 9 pada
tiang puluh.
6.
Jawapan 132

Abakus Dan Aritmetik Mental
79

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Contoh 5:

Pengiraan Abakus

1000 800 =












































Mula, naik 1000
Tolak 800, turun 8 pada tiang ratus, tetapi manik
tidak mencukupi.Fikir! Kawan Besar 8 ialah 2
Jawapan 200
Ambil 1 pada tiang ribu.
Naik 2 pada tiang ratus

Abakus Dan Aritmetik Mental
80

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


Aritmetik Mental


1000 800 =












































Mula, naik 1000
Tolak 800, turun 8 pada tiang ratus, tetapi manik tidak
mencukupi. Fikir! Kawan Besar 8 ialah 2
Jawapan 200
Ambil 1 pada tiang ribu
Naik 2 pada tiang ratus

Abakus Dan Aritmetik Mental
81

PENOLAKAN: KOMBINASI 10


TOLAK KOMBINASI 10

Latihan 1:

1. 10 3 = 6) 41 4 =
2. 12 3 = 7) 70 4 =
3. 10 2 = 8) 61 3 =
4. 11 2 = 9) 90 3 =
5. 21 4 = 10) 81 2 =



Latihan 2:

1) 70 11 = 6) 93 24 =
2) 80 52 = 7) 42 23 =
3) 45 27 = 8) 85 29 =
4) 62 55 = 9) 98 39 =
5) 32 18 = 10) 85 66 =



Latihan 3:

1) 210 9 = 6) 341 29 =
2) 416 9 = 7) 228 19 =
3) 512 4 = 8) 720 585 =
4) 445 26 = 9) 826 189 =
5) 397 39 = 10) 942 558 =





Abakus Dan Aritmetik Mental
82

PENOLAKAN: GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


TOLAK GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Tolak gabungan kombinasi 5 dan kombinasi 10 digunakan apabila manik
pada tiang tidak mencukupi untuk menjalankan operasi tolak. Kita akan
menggunakan Kawan Besar, tetapi manik tidak mencukupi. Oleh itu, kita
menggunakan Kawan Kecil.

Contoh 1:
Pengiraan Abakus 12 6 =

Mula, naik 12.


Tolak 6. Turun 6, tetapi
manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar 6
ialah 4.







Ambil 1 pada tiang puluh, naik 4
pada tiang sa, tetapi manik bawah
tidak mencukupi.


Fikir! Kawan Kecil 4
ialah 1.







Naik 5, turun 1.


Jawapan 6.




6 4
10
4 1
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
83

PENOLAKAN: GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Aritmetik Mental 12 6 =



Mula, naik 12.



Tolak 6. Turun 6, tetapi manik
tidak mencukupi.


Fikir! Kawan Besar 6 ialah 4.







Ambil 1 pada tiang puluh, naik 4
pada tiang sa, tetapi manik bawah
tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil 4 ialah 1 .








Naik 5, turun 1.


Jawapan 6











6 4
10
4 1
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
84

PENOLAKAN: GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Contoh 2:
Pengiraan Abakus
43 18 =

Mula, naik 43



Tolak 18.
Tolak 1 pada tiang puluh,
Tolak 8 pada tiang sa,
tetapi manik tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Besar 8 ialah 2.







Ambil 1 pada tiang puluh,
naik 2 pada tiang sa
tetapi manik bawah pada tiang sa
tidak mencukupi.

Fikir! Kawan Kecil 2
ialah 3.








Naik 5 dan turun 3


Jawapan 25








8 2
10
2 3
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
85

PENOLAKAN: GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10


Aritmetik Mental















































43 18 =
Mula, naik 43
Tolak 18.
Turun 1 pada tiang puluh.
Tolak 8 pada tiang sa
tetapi manik tidak
mencukupi .
Fikir, Kawan Besar 8
ialah 2.
Oleh itu, ambil 1 pada tiang
puluh dan naik 2 pada tiang sa.
tetapi manik bawah pada tiang
sa tidak mencukupi.
Fikir! Kawan Kecil 2 ialah 3.
Naik 5 dan turun 3.
Jawapan 25.
8 2
10
2 3
5

Abakus Dan Aritmetik Mental
86

PENOLAKAN: GABUNGAN KOMBINASI 5 DAN KOMBINASI 10

Latihan 1

1) 11 6 =
2) 12 6 =
3) 13 8 =
4) 12 7 =
5) 14 7 =
6) 14 9 =
7) 21 6 =
8) 32 7 =
9) 43 8 =
10) 54 9 =



Latihan 2

1) 41 26 =
2) 53 28 =
3) 62 57 =
4) 73 37 =
5) 52 16 =
6) 83 48 =
7) 64 58 =
8) 84 37 =
9) 72 27 =
10) 54 39 =



Latihan 3

1) 211 6 =
2) 544 7 =
3) 314 9 =
4) 212 60 =
5) 146 94 =
6) 342 17 =
7) 123 16 =
8) 328 73 =
9) 624 576 =
10) 923 777 =






Abakus Dan Aritmetik Mental
89

PENDARABAN


PENDARABAN

1. KONSEP PENDARABAN

Pendaraban ialah algoritma yang melibatkan penambahan berulang bagi
beberapa nombor yang sama.

contoh:










3 + 3 + 3 + 3 = 12
4 3 = 12


2. Nama semua bahagian pendaraban


4 3 = 12









3. Istilah

Nombor pendarab
Nombor yang didarab
Hasil darab
Jadual Pendaraban
Simbol darab





Nombor pendarab
Nombor yang didarab
Hasil darab

Abakus Dan Aritmetik Mental
90

PENDARABAN


4. Pengenalan kepada pengiraan abakus dalam pendaraban

Murid haruslah
Menguasai penambahan dan penolakan
Menghafal rumus pendaraban fakta asas
Mengetahui di mana untuk meletakkan hasil darab pada abakus


5. Meletakkan hasil darab

Ia diletakkan di bahagian sebelah kiri abakus










Mulakan dari tiang pertama di sebelah kiri


6. Fakta Asas (Pengenalan)

Fakta asas darab mesti dihafal. Dalam pengiraan abakus, hasil darab
adalah sentiasa nombor dua digit, yang memenuhi dua tiang. Oleh itu,
2 2 sama dengan 04 dan bukan hanya 4.

Hasil darab diletakkan bermula dari sebelah kiri abakus. Murid
seharusnya dapat meletakkan hasil darab pada tiang yang betul apabila
soalan diberikan.

Contoh 1: 2 2 = 04








Naikkan 04 bermula dari tiang pertama di sebelah kiri abakus






0 4



Abakus Dan Aritmetik Mental
91

PENDARABAN


Contoh 2: 9 1 = 09










Naikkan 09 bermula dari tiang pertama di sebelah kiri abakus



Contoh 3: 2 8 = 16










Naikkan 16 bermula dari tiang pertama di sebelah kiri abakus



Contoh 4: 6 7 = 42










Naikkan 42 bermula dari tiang pertama di sebelah kiri abakus





1 6


0 9


4 2



Abakus Dan Aritmetik Mental
92

PENDARABAN


Latihan:
Lukis manik-manik untuk mewakili hasil darab bagi soalan-soalan berikut.

Contoh: 4 4 = 16








1) 2 3 = 2) 2 5 =










3) 7 1 = 4) 8 4 =











5) 9 5 = 6) 3 7 =


























Abakus Dan Aritmetik Mental
93

PENDARABAN


7. 2 digit 1 digit

Sebelum mendarab nombor 2 digit dengan nombor 1 digit, murid harus
menguasai
Penambahan nombor pada abakus
Fakta asas darab

Contoh 1: 13 2 =

Langkah 1: 1 2 = 02
Naikkan 02 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang kedua.











Jawapan: 13 2 = 26











0 2


2 6


0 6



Abakus Dan Aritmetik Mental
94

PENDARABAN


Contoh 2: 21 4 =

Langkah 1: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.
.










Langkah 2: 1 4 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang kedua.












Jawapan: 21 4 = 84









Latihan:

1) 13 2 = 2) 24 2 = 3) 33 3 =

4) 12 4 = 5) 11 7 = 6) 11 9 =



0 8


8 4


0 4



Abakus Dan Aritmetik Mental
95

PENDARABAN


Contoh 3: 13 6 =

Langkah 1: 1 6 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 3 6 = 18
Naikkan 18 bermula dari tiang kedua.











Jawapan: 13 6 = 78



















7 8


0 6


1 8



Abakus Dan Aritmetik Mental
96

PENDARABAN


Contoh 4: 24 4 =

Langkah 1: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 4 4 = 16
Naikkan 04 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 24 4 = 96











Latihan:

1) 18 2 = 2) 27 2 = 3) 25 3 =

4) 19 4 = 5) 13 5 = 6) 13 6 =

7) 12 7 = 8) 13 7 = 9) 12 8 =



0 8


1 6


9 6



Abakus Dan Aritmetik Mental
97

PENDARABAN


Contoh 5: 41 5 =

Langkah 1: 4 5 = 20
Naikkan 20 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 1 5 = 05
Naikkan 05 bermula dari tiang kedua











Jawapan: 41 5 = 205


















2 0


0 5


2 0 5



Abakus Dan Aritmetik Mental
98

PENDARABAN


Contoh 6: 32 4 =

Langkah 1: 3 4 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 32 4 = 128












Latihan:

1) 81 2 = 2) 43 3 = 3) 61 4 =

4) 82 4 = 5) 51 5 = 6) 71 5 =

7) 91 7 = 8) 41 8 = 9) 31 9 =


1 2


0 8


1 2 8



Abakus Dan Aritmetik Mental
99

PENDARABAN


Contoh 7: 23 8 =

Langkah 1: 2 8 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 3 8 = 24
Naikkan 24 bermula dari tiang kedua.











Jawapan: 23 8 = 184


















1 6


2 4


1 8 4



Abakus Dan Aritmetik Mental
100

PENDARABAN


Contoh 8: 36 4 =

Langkah 1: 3 4 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 6 4 = 24
Naikkan 08 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 36 4 = 144












Latihan:

1) 89 2 = 2) 47 3 = 3) 56 4 =

4) 87 4 = 5) 77 5 = 6) 82 6 =

7) 54 7 = 8) 97 8 = 9) 72 9 =


1 4 4


1 2


2 4



Abakus Dan Aritmetik Mental
101

PENDARABAN


Contoh 9: 28 4 =

Langkah 1: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 4 8 = 32
Naikkan 32 bermula dari tiang kedua.
Nota: Mengumpul semula dari tiang kedua ke tiang
pertama adalah perlu.












Jawapan: 28 4 = 112















1 1 2


0 8


3 2



Abakus Dan Aritmetik Mental
102

PENDARABAN


Contoh 10: 34 3 =

Langkah 1: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 4 3 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang kedua.
Nota: Mengumpul semula dari tiang kedua ke tiang
pertama adalah perlu.










Jawapan: 34 3 = 102









Latihan:

1) 34 3 = 2) 38 3 = 3) 27 4 =

4) 18 6 = 5) 16 7 = 6) 16 8 =

7) 19 8 = 8) 15 9 = 9) 19 9 =



1 0 2


1 2


0 9



Abakus Dan Aritmetik Mental
103

PENDARABAN


Contoh 11: 67 3 =

Langkah 1: 6 3 = 18
Naikkan 18 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 7 3 = 21
Naikkan 21 bermula dari tiang kedua.
Nota: Mengumpul semula dari tiang kedua ke tiang
pertama adalah perlu.













Jawapan: 67 3 = 201














2 0 1


1 8


2 1



Abakus Dan Aritmetik Mental
104

PENDARABAN


Contoh 12: 47 7 =

Langkah 1: 4 7 = 28
Naikkan 28 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 7 7 = 49
Naikkan 49 bermula dari tiang kedua
Nota: Mengumpul semula dari tiang kedua ke tiang
pertama adalah perlu.










Jawapan: 47 7 = 329










Latihan:

1) 67 3 = 2) 76 4 = 3) 37 6 =

4) 72 7 = 5) 87 7 = 6) 26 8 =

7) 39 8 = 8) 24 9 = 9) 68 9 =


2 8


4 9


3 2 9



Abakus Dan Aritmetik Mental
105

PENDARABAN


Contoh 13: 30 4 =

Langkah 1: 3 4 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 0 4 = 00
0 4 ialah 00 dan tidak ada pergerakan manik bagi
soalan-soalan di mana hasil darabnya mempunyai sifar di
nilai tempat sa. Tentukan bilangan tiang yang dipenuhi
oleh hasil darab seperti berikut.

30 4 = 120
(2 digit) + (1 digit) (3 tiang)

Oleh itu hasil darab 30 4 = mesti memenuhi 3 tiang


Jawapan: 30 4= 120



















1 2


1 2 0



Abakus Dan Aritmetik Mental
106

PENDARABAN


Contoh 14: 40 5 =

Langkah 1: 4 5 = 20
Naikkan 20 bermula dari tiang pertama.












Langkah 2: 0 5 = 00
0 5 ialah 00 dan tidak ada pergerakan manik bagi
soalan-soalan dimana hasil darabnya mempunyai sifar di
nilai tempat sa. Tentukan bilangan tiang yang dipenuhi
oleh hasil darab seperti berikut.


40 5 = 200
(2 digit) + (1 digit) (3 tiang)

Oleh itu hasil darab 40 5 = mesti memenuhi 3 tiang



Jawapan: 40 5= 200
















2 0 0


2 0



Abakus Dan Aritmetik Mental
107

PENDARABAN


Contoh 15: 15 4 =

Langkah 1: 1 4 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang pertama.











Langkah 2: 5 4 = 20
Naikkan 20 bermula dari tiang kedua.
Nota: Hanya satu ruang yang dipenuhi. Tentukan
bilangan tiang yang dipenuhi oleh hasil darab.











Oleh itu, hasil darab 15 4 sepatutnya memenuhi 3 tiang
bermula dari tiang pertama.


Jawapan: 15 4 = 60












2 0


0 4


6 0



Abakus Dan Aritmetik Mental
108

PENDARABAN


Latihan:

1) 25 2 = 2) 30 2 =


3) 45 2 = 4) 82 2 =


5) 30 3 = 6) 50 3 =


7) 70 3 = 8) 90 3 =


9) 68 4 = 10) 24 4 =


11) 67 4 = 12) 76 4 =


13) 20 5 = 14) 30 5 =


15) 40 5 = 16) 50 5 =


17) 60 6 = 18) 66 6 =


19) 30 7 = 20) 70 7 =


21) 35 8 = 4) 50 8 =


22) 75 8 = 23) 40 9 =


24) 60 9 = 25) 80 9 =








Abakus Dan Aritmetik Mental
109

PENDARABAN


Aritmetik Mental

Oleh kerana matlamat abakus ialah aritmetik mental, murid mestilah dilatih
untuk menggambarkan proses pendaraban juga. Pendaraban nombor 2 digit
dan nombor 1 digit secara pengiraan mental dan dengan cepat akan
meningkatkan kebolehan murid untuk mendarab nombor pelbagai digit
dengan nombor 1 digit.

Dalam pengiraan mental, gambarkan manik-manik dan kumpulkan ia
mengikut nilai tempat yang sama.

Contoh 1: 26 4 =

Langkah 1: Gambarkan 2 4 sebagai










Langkah 2: Selepas itu, gambarkan 6 4 sebagai










Langkah 3: Jelaslah ia menunjukkan manik pada tiang kedua
bergabung untuk membentuk 10. Oleh itu 26 4 = 104












Abakus Dan Aritmetik Mental
110

PENDARABAN

Contoh 2: 38 4 =

Langkah 1: Gambarkan 3 4 sebagai










Langkah 2: Selepas itu gambarkan 8 4 sebagai










Langkah 3: Jelaslah ia menunjukkan manik pada tiang kedua
bergabung untuk membentuk 5. Oleh itu, 38 4 = 152












Latihan

1) 26 6 = 2) 14 9 =

3) 43 7 = 4) 34 8 =

5) 67 4 = 6) 35 6 =


Abakus Dan Aritmetik Mental
111

PENDARABAN


8. Nombor 3 Digit Darab Nombor 1 Digit

Sebelum mencuba untuk mendarab nombor 3 digit dengan nombor 1 digit,
murid mestilah telah menguasai pendaraban nombor 2 digit dengan nombor 1
digit. Kebolehan untuk mendarab nombor 3 digit dengan nombor 1 digit akan
meningkatkan kemahiran murid untuk mendarab dengan cepat dan pantas.


Langkah pendaraban
1. Nombor didarab pada nilai tempat ratus, darab dengan nombor
pendarab. Naikkan hasil darab dari tiang pertama di sebelah kiri
abakus.

2. Nombor didarab pada nilai tempat puluh, darab dengan nombor
pendarab. Naikkan hasil darab dari tiang kedua di sebelah kiri abakus.

3. Nombor didarab pada nilai tempat sa, darab dengan nombor pendarab.
Naikkan hasil darab dari tiang ketiga di sebelah kiri abakus.



Illustrasi

abc d











Jadual Rujukan:

abc d

LANGKAH abc d Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 a d x x
2 b d x x
3 c d x x
Sama dengan x x x x


c a b d




Abakus Dan Aritmetik Mental
112

PENDARABAN



Contoh 1:
236 2 =

Langkah 1: 2 2 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 6 2 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 236 2 = 472



















Abakus Dan Aritmetik Mental
113

PENDARABAN



Jadual Rujukan:

236 2 = 472

LANGKAH 236 2 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 2 2 0 4
2 3 2 0 6
3 6 2 1 2
Sama dengan 0 4 7 2





Contoh 2:
913 3 =

Langkah 1: 9 3 = 27
Naikkan 27 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 1 3 = 03
Naikkan 03 bermula dari tiang kedua.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
114

PENDARABAN



Langkah 3: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 913 3 = 2739










Jadual Rujukan:

913 3 = 2739

LANGKAH 913 3 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 9 3 2 7
2 1 3 0 3
3 3 3 0 9
Sama dengan 2 7 3 9



















Abakus Dan Aritmetik Mental
115

PENDARABAN



Contoh 3:
271 4 =

Langkah 1: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 7 4 = 28
Naikkan 28 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 1 4 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 271 4 = 1084



















Abakus Dan Aritmetik Mental
116

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

271 4 = 1084

LANGKAH 271 4 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 2 4 0 8
2 7 4 2 8
3 1 4 0 4
Sama dengan 1 0 8 4






Contoh 4:
176 8 =

Langkah 1: 1 8 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 7 8 = 56
Naikkan 56 bermula dari tiang kedua.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
117

PENDARABAN



Langkah 3: 6 8 = 48
Naikkan 48 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 176 8 = 1408











Jadual Rujukan:

176 8 = 1408

LANGKAH 176 8 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 1 8 0 8
2 7 8 5 6
3 6 8 4 8
Sama dengan 1 4 0 8


















Abakus Dan Aritmetik Mental
118

PENDARABAN


Contoh 5:
842 3 =

Langkah 1: 8 3 = 24
Naikkan 24 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 4 3 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang kedua.








Langkah 3: 2 3 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 842 3 = 2526





















Abakus Dan Aritmetik Mental
119

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

842 3 = 2526

LANGKAH 842 3 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 8 3 2 4
2 4 3 1 2
3 2 3 0 6
Sama dengan 2 5 2 6






Contoh 6:
327 8 =

Langkah 1: 3 8 = 24
Naikkan 24 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 2 8 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang kedua.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
120

PENDARABAN



Langkah 3: 7 8 = 56
Naikkan 56 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 327 8 = 2616










Jadual Rujukan:

327 8 = 2616

LANGKAH 327 8 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 3 8 2 4
2 2 8 1 6
3 7 8 5 6
Sama dengan 2 6 1 6



















Abakus Dan Aritmetik Mental
121

PENDARABAN



Contoh 7:
503 7 =

Langkah 1: 5 7 = 35
Naikkan 35 bermula dari tiang pertama.








Langkah 2: 0 7 = 00 (Langkau)

Langkah 3: 3 7 = 21
Naikkan 21 bermula dari tiang ketiga.









Jawapan: 503 7 = 3521








Jadual Rujukan:

503 7 = 3521

LANGKAH 503 7 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 5 7 3 5
2 0 7 0 0
3 3 7 2 1
Sama dengan 3 5 2 1









Abakus Dan Aritmetik Mental
122

PENDARABAN



Latihan:

1) 116 2 = 2) 426 2 =

3) 119 5 = 4) 118 8 =

5) 513 2 = 6) 523 3 =

7) 811 7 = 8) 911 8 =

9) 364 2 = 10) 382 3 =

11) 271 4 = 12) 191 6 =

13) 386 3 = 14) 274 4 =

15) 189 5 = 16) 177 8 =

17) 673 2 = 18) 742 4 =

19) 831 8 = 20) 461 9 =

21) 555 2 = 22) 698 3 =

23) 883 6 = 24) 463 9 =

25) 606 2 = 26) 509 3 =

27) 706 4 = 28) 803 5 =

29) 403 7 = 30) 909 9 =








Abakus Dan Aritmetik Mental
123

PENDARABAN

9. Kepelbagaian Kaedah

1. Kaedah 1:












2. Kaedah 2:











3. Kaedah 3:





















c a b d



c a b d


c a b d



Abakus Dan Aritmetik Mental
124

PENDARABAN


1. Kaedah 1:









Contoh: 568 4 =

Langkah 1: 5 4 = 20
Naikkan 20 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 6 4 = 24
Naikkan 24 bermula dari tiang kedua.








Langkah 3: 8 4 = 32
Naikkan 32 bermula dari tiang ketiga.













c a b d










Abakus Dan Aritmetik Mental
125

PENDARABAN

Jawapan: 568 4 = 2272












Jadual Rujukan: 568 4 = 2272

Kaedah 1

LANGKAH 568 4 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 5 4 2 0
2 6 4 2 4
3 8 4 3 2
Sama dengan 2 2 7 2







Latihan:

1) 365 4 = 2) 879 2 =

3) 584 3 = 4) 463 4 =

5) 396 7 = 6) 726 6 =

7) 246 8 = 8) 693 5 =

9) 665 7 = 10) 935 9 =










Abakus Dan Aritmetik Mental
126

PENDARABAN


2. Kaedah 2:








Contoh 1(a): 149 2 =

Langkah 1: 14 2 = 028
Naikkan 028 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 9 2 = 18
Naikkan 18 bermula dari tiang ketiga.










Jawapan: 149 2 = 298












c a b d









Abakus Dan Aritmetik Mental
127

PENDARABAN


Jadual Rujukan: 149 2 = 298

Kaedah 1

LANGKAH 149 2 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 1 2 0 2
2 4 2 0 8
3 9 2 1 8
Sama dengan 0 2 9 8



Kaedah 2

LANGKAH 149 2 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 14 2 0 2 8
2 9 2 1 8
Sama dengan 0 2 9 8



























Abakus Dan Aritmetik Mental
128

PENDARABAN



Contoh 1(b): 816 2 =

Langkah 1: 81 2 = 162
Naikkan 162 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 6 2 = 12
Naikkan 18 bermula dari tiang ketiga.










Jawapan: 816 2 = 1632



























Abakus Dan Aritmetik Mental
129

PENDARABAN



Jadual Rujukan: 816 2 = 1632

Kaedah 1

LANGKAH 816 2 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 8 2 1 6
2 1 2 0 2
3 6 2 1 2
Sama dengan 1 6 3 2



Kaedah 2

LANGKAH 816 2 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 81 2 1 6 2
2 6 2 1 2
Sama dengan 1 6 3 2







Latihan:

1) 318 3 = 2) 426 2 =

3) 129 5 = 4) 228 4 =

5) 518 3 = 6) 729 2 =

7) 619 4 = 8) 327 3 =

9) 916 2 = 10) 538 6 =








Abakus Dan Aritmetik Mental
130

PENDARABAN


3. Kaedah 3:








Contoh 1(a): 812 4 =

Langkah 1: 8 4 = 32
Naikkan 32 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 12 4 = 048
Naikkan 48 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 812 4 = 3248












c a b d









Abakus Dan Aritmetik Mental
131

PENDARABAN


Jadual Rujukan: 812 4 = 3248

Kaedah 1

LANGKAH 812 4 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 8 4 3 2
2 1 4 0 4
3 2 4 0 8
Sama dengan 3 2 4 8


Kaedah 3

LANGKAH 812 4 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 8 4 3 2
2 1 4 0 4 8
Sama dengan 3 2 4 8




























Abakus Dan Aritmetik Mental
132

PENDARABAN


Contoh 1(b): 751 5 =

Langkah 1: 7 5 = 35
Naikkan 35 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 51 5 = 255
Naikkan 255 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 751 5 = 3755




























Abakus Dan Aritmetik Mental
133

PENDARABAN



Jadual Rujukan: 751 5 = 3755

Kaedah 1

LANGKAH 751 5 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 7 5 3 5
2 5 5 2 5
3 1 5 0 5
Sama dengan 3 7 5 5


Kaedah 3


LANGKAH 751 5 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 7 5 3 5
2 51 5 2 5 5
Sama dengan 3 7 5 5







Latihan:

1) 916 3 = 2) 653 4 =

3) 743 5 = 4) 422 6 =

5) 852 3 = 6) 728 5 =

7) 321 9 = 8) 541 7 =

9) 482 4 = 10) 352 8 =





Abakus Dan Aritmetik Mental
134

PENDARABAN


10. Nombor dua digit darab nombor dua digit

Terdapat 2 kaedah bagaimana menyelesaikan pendaraban nombor 2 digit
darab nombor 2 digit menggunakan abakus dan setiap kaedah boleh
dikategorikan kepada 5 jenis.


Kaedah 1

ab cd












Jadual Rujukan:

ab cd
(2d) (2d)

LANGKAH ab cd Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 a c x x
2 b c x x
3 a d x x
4 b d x x
Sama dengan x x x x












a
d
a
d
b





Abakus Dan Aritmetik Mental
135

PENDARABAN


Jenis 1: 35 32 =

Langkah 1: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 5 3 = 15
Naikkan 15 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang kedua.









Langkah 4: 5 2 = 10
Naikkan 10 bermula dari tiang ketiga.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
136

PENDARABAN


Jawapan: 35 32 = 1120









Jadual Rujukan:

35 32 = 1120

LANGKAH 35 32 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 3 3 0 9
2 5 3 1 5
3 3 2 0 6
4 6 2 1 0
Sama dengan 1 1 2 0




























Abakus Dan Aritmetik Mental
137

PENDARABAN


Jenis 2: 53 12 =

Langkah 1: 5 1 = 05
Naikkan 05 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 3 1 = 03
Naikkan 03 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 5 3 = 10
Naikkan 10 bermula dari tiang kedua.









Langkah 4: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang ketiga.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
138

PENDARABAN


Jawapan: 53 12 = 636










Jadual Rujukan:


53 12 = 636

LANGKAH 53 12 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 5 1 0 5
2 3 1 0 3
3 5 2 1 0
4 3 2 0 6
Sama dengan 0 6 3 6
























Abakus Dan Aritmetik Mental
139

PENDARABAN


Jenis 3: 32 45 =

Langkah 1: 3 4 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 3 5 = 15
Naikkan 15 bermula dari tiang kedua.









Langkah 4: 2 5 = 10
Naikkan 10 bermula dari tiang ketiga.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
140

PENDARABAN


Jawapan: 32 45 = 1440










Jadual Rujukan:

32 45 = 1440

LANGKAH 32 45 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 3 4 1 2
2 2 4 0 8
3 3 5 1 5
4 2 5 1 0
Sama dengan 1 4 4 0

























Abakus Dan Aritmetik Mental
141

PENDARABAN


Jenis 4: 48 42 =

Langkah 1: 4 4 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 8 4 = 32
Naikkan 32 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 4 2 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang kedua.









Langkah 4: 8 2 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang ketiga.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
142

PENDARABAN


Jawapan: 48 42 = 2016










Jadual Rujukan:

48 42 = 2016

LANGKAH 48 42 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 4 4 1 6
2 8 4 3 2
3 4 2 0 8
4 8 2 1 6
Sama dengan 2 0 1 6

























Abakus Dan Aritmetik Mental
143

PENDARABAN


Jenis 5: 87 69 =

Langkah 1: 8 6 = 48
Naikkan 48 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 7 6 = 42
Naikkan 42 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 8 9 = 72
Naikkan 72 bermula dari tiang kedua.









Langkah 4: 7 9 = 63
Naikkan 63 bermula dari tiang ketiga.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
144

PENDARABAN


Jawapan: 87 69 = 6003










Jadual Rujukan:

87 69 = 6003

LANGKAH 87 69 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 8 6 4 8
2 7 6 4 2
3 8 9 7 2
4 7 9 6 3
Sama dengan 6 0 0 3




Latihan:

1) 39 85 = 2) 26 67 =


3) 78 36 = 4) 47 94 =


5) 64 17 = 6) 18 12 =


7) 42 56 = 8) 74 29 =


9) 96 43 = 10) 34 78 =





Abakus Dan Aritmetik Mental
145

PENDARABAN


Kaedah 2

ab cd












Jadual Rujukan:

ab cd
(2d) (2d)

LANGKAH ab cd Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 ab c x x x
2 ab d x x x
Sama dengan x x x x






















d a b c



Abakus Dan Aritmetik Mental
146

PENDARABAN


Jenis 1: 35 32 =

Langkah 1: 35 3 = 105
Naikkan 105 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 35 2 = 070
Naikkan 070 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 35 32 = 1120










Jadual Rujukan:

35 32 = 1120

LANGKAH 35 32 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 35 3 1 0 5
2 35 2 7 0
Sama dengan 1 1 2 0










Abakus Dan Aritmetik Mental
147

PENDARABAN


Jenis 2: 53 12 =

Langkah 1: 53 1 = 053
Naikkan 053 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 53 2 = 106
Naikkan 106 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 53 12 = 636











Jadual Rujukan:

53 12 = 636
LANGKAH 53 12 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 53 1 0 5 3
2 53 2 1 0 6
Sama dengan 0 6 3 6









Abakus Dan Aritmetik Mental
148

PENDARABAN

Jenis 3: 32 45 =

Langkah 1: 32 4 = 128
Naikkan 128 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 32 5 = 160
Naikkan 160 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 32 45 = 1440











Jadual Rujukan:

32 45 = 1440

LANGKAH 32 45 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 32 4 1 2 8
2 32 5 1 6 0
Sama dengan 1 4 4 0








Abakus Dan Aritmetik Mental
149

PENDARABAN


Jenis 4: 48 42 =

Langkah 1: 48 4 = 192
Naikkan 192 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 48 2 = 096
Naikkan 096 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 48 42 = 2016









Jadual Rujukan:

48 42 = 2016

LANGKAH 48 42 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 48 4 1 9 2
2 48 2 0 9 6
Sama dengan 2 0 1 6










Abakus Dan Aritmetik Mental
150

PENDARABAN


Jenis 5: 87 69 =

Langkah 1: 87 6 = 522
Naikkan 522 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 87 9 = 783
Naikkan 783 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 87 69 = 6003










Jadual Rujukan:

87 69 = 6003

LANGKAH 87 69 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 87 6 5 2 2
2 87 9 7 8 3
Sama dengan 6 0 0 3









Abakus Dan Aritmetik Mental
151

PENDARABAN


Latihan:

1) 66 23 = 2) 48 17 =

3) 83 46 = 4) 73 68 =

5) 36 72 = 6) 24 18 =

7) 96 83 = 8) 81 26 =

9) 65 47 = 10) 37 42 =

11) 43 28 = 12) 48 36 =

13) 76 64 = 14) 29 63 =

15) 38 74 = 16) 89 57 =

17) 63 44 = 18) 12 74 =

19) 82 51 = 20) 63 37 =

21) 35 26 = 22) 59 17 =

23) 28 66 = 24) 68 84 =

25) 48 59 = 26) 36 68 =

27) 93 28 = 28) 78 54 =

29) 46 29 = 30) 85 96 =
















Abakus Dan Aritmetik Mental
152

PENDARABAN

11. Nombor 3 Digit Darab Nombor 2 Digit

Terdapat 2 kaedah bagaimana menyelesaikan pendaraban nombor 3 digit
darab nombor 2 digit menggunakan abakus dan setiap kaedah boleh
dikategorikan kepada 8 jenis.

Kaedah 1: Jenis 1

Ilustrasi:

231 42












Langkah 1: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 3 4 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang kedua.












4 2 3 1



2








Abakus Dan Aritmetik Mental
153

PENDARABAN
Langkah 3: 1 4 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang ketiga..









Langkah 4: 2 2 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang ketiga.








Langkah 6: 1 2 = 02
Naikkan 02 bermula dari tiang ke-4.








Jawapan: 231 42 = 9702


















Abakus Dan Aritmetik Mental
154

PENDARABAN



Jadual Rujukan:

231 42 = 9702
LANGKAH 231 42
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 2 4 0 8
2 3 4 1 2
3 1 4 0 4
4 2 2 0 4
5 3 2 0 6
6 1 2 0 2
Sama dengan 0 9 7 0 2





















Abakus Dan Aritmetik Mental
155

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 1

231 42









Langkah 1: 231 4 = 0924
Naikkan 0924 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 231 2 = 0462
Naikkan 0462 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 231 42 = 9702










4 2 3 1 2









Abakus Dan Aritmetik Mental
156

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

231 42 = 9702
LANGKAH 231 42
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 231 4 0 9 2 4
2 231 2 0 4 6 2
Sama dengan 0 9 7 0 2






Latihan:

1) 242 32 2) 372 21

3) 322 32 4) 131 53

5) 171 51 6) 454 21

7) 131 83 8) 141 81

9) 121 94 10) 121 64





















Abakus Dan Aritmetik Mental
157

PENDARABAN

Kaedah 1: Jenis 2

Ilustrasi:

292 38












Langkah 1: 2 3 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 9 3 = 27
Naikkan 27 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 2 3 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang ketiga.








3 2 9 2



8










Abakus Dan Aritmetik Mental
158

PENDARABAN



Langkah 4: 2 8 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 9 8 = 72
Naikkan 72 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 2 8 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 292 38 = 11 096



















Abakus Dan Aritmetik Mental
159

PENDARABAN



Jadual Rujukan:

292 38 = 11 096
LANGKAH 292 38
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 2 3 0 6
2 9 3 2 7
3 2 3 0 6
4 2 8 1 6
5 9 8 7 2
6 2 8 1 6
Sama dengan 1 1 0 9 6




















Abakus Dan Aritmetik Mental
160

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 2

292 38









Langkah 1: 292 3 = 0876
Naikkan 0876 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 292 8 = 2336
Naikkan 3336 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 292 38 = 11096














3 2 9 2 8





Abakus Dan Aritmetik Mental
161

PENDARABAN



Jadual Rujukan:

292 38 = 11 096
LANGKAH 292 38
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 292 3 0 8 7 6
2 292 8 2 3 3 6
Sama dengan 1 1 0 9 6






Latihan:

1) 243 35 2) 352 36

3) 463 24 4) 454 25

5) 362 36 6) 262 35

7) 373 24 8) 382 26

9) 282 37 10) 232 46





















Abakus Dan Aritmetik Mental
162

PENDARABAN

Kaedah 1: Jenis 3

Ilustrasi:

315 15












Langkah 1: 3 1 = 03
Naikkan 03 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 1 1 = 01
Naikkan 01 bermula dari tiang kedua.










Langkah 3: 5 1 = 05
Naikkan 05 bermula dari tiang ketiga.







1 3 1 5



5










Abakus Dan Aritmetik Mental
163

PENDARABAN



Langkah 4: 3 5 = 15
Naikkan 15 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 1 5 = 05
Naikkan 05 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 5 5 = 25
Naikkan 25 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 315 15 = 4725





















Abakus Dan Aritmetik Mental
164

PENDARABAN



Jadual Rujukan:

315 15 = 4725
LANGKAH 315 15
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 3 1 0 3
2 1 1 0 1
3 5 1 0 5
4 3 5 1 5
5 1 5 0 5
6 5 5 2 5
Sama dengan 0 4 7 2 5




















Abakus Dan Aritmetik Mental
165

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 3

315 15









Langkah 1: 315 1 = 0315
Naikkan 0315 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 315 5 = 1575
Naikkan 1575 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 315 15 = 4725










1 3 1 5 5









Abakus Dan Aritmetik Mental
166

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

315 15 = 4725
LANGKAH 315 15
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 315 1 0 3 1 5
2 315 5 1 5 7 5
Sama dengan 0 4 7 2 5






Latihan:

1) 317 19 2) 213 24

3) 212 36 4) 313 35

5) 212 37 6) 218 16

7) 434 23 8) 212 28

9) 414 18 10) 232 46






















Abakus Dan Aritmetik Mental
167

PENDARABAN

Kaedah 1: Jenis 4

Ilustrasi:

124 34












Langkah 1: 1 3 = 03
Naikkan 03 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 2 3 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang kedua.










Langkah 3: 4 3 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang ketiga.







3 1 2 4



4










Abakus Dan Aritmetik Mental
168

PENDARABAN



Langkah 4: 1 4 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 2 4 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 4 4 = 16
Naikkan 16 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 124 34 = 4216





















Abakus Dan Aritmetik Mental
169

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

124 34 = 4216
LANGKAH 124 34
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 1 3 0 3
2 2 3 0 6
3 4 3 1 2
4 1 4 0 4
5 2 4 0 8
6 4 4 1 6
Sama dengan 0 4 2 1 6





















Abakus Dan Aritmetik Mental
170

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 4

124 34










Langkah 1: 124 3 = 0372
Naikkan 0372 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 124 4 = 0496
Naikkan 0496 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 124 34 = 4216









3 1 2 4 4









Abakus Dan Aritmetik Mental
171

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

124 34 = 4216
LANGKAH 124 34
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 124 3 0 3 7 2
2 124 4 0 4 9 6
Sama dengan 0 4 2 1 6






Latihan:

1) 136 23 2) 128 34

3) 134 33 4) 235 22

5) 245 22 6) 145 22

7) 334 23 8) 324 33

9) 123 44 10) 113 45




















Abakus Dan Aritmetik Mental
172

PENDARABAN

Kaedah 1: Jenis 5

Ilustrasi:

423 27












Langkah 1: 4 2 = 08
Naikkan 08 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 2 2 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang ketiga.







2 4 2 3



7










Abakus Dan Aritmetik Mental
173

PENDARABAN



Langkah 4: 4 7 = 28
Naikkan 28 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 2 7 = 14
Naikkan 14 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 3 7 = 21
Naikkan 21 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 423 27 = 11 421



















Abakus Dan Aritmetik Mental
174

PENDARABAN



Jadual Rujukan:

423 27 = 11 421
LANGKA
H
423 27
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 4 2 0 8
2 2 2 0 4
3 3 2 0 6
4 4 7 2 8
5 2 7 1 4
6 3 7 2 1
Sama dengan 1 1 4 2 1





















Abakus Dan Aritmetik Mental
175

PENDARABAN


Kaedah 2: Jenis 5

423 27










Langkah 1: 423 2 = 0846
Naikkan 0846 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 423 7 = 2961
Naikkan 2961 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 423 27 = 11 421











2 4 2 3 7









Abakus Dan Aritmetik Mental
176

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

423 27 = 11 421
LANGKAH 423 27
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 423 2 0 8 4 6
2 423 7 2 9 6 1
Sama dengan 1 1 4 2 1






Latihan:

1) 333 35 2) 322 36

3) 442 27 4) 222 46

5) 343 25 6) 243 26

7) 342 28 8) 223 37

9) 232 36 10) 222 45





















Abakus Dan Aritmetik Mental
177

PENDARABAN

Kaedah 1: Jenis 6

Ilustrasi:

136 47













Langkah 1: 1 4 = 04
Naikkan 04 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 3 4 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 6 4 = 24
Naikkan 24 bermula dari tiang ketiga.







4 1 3 6



7










Abakus Dan Aritmetik Mental
178

PENDARABAN



Langkah 4: 1 7 = 07
Naikkan 07 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 3 7 = 21
Naikkan 21 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 6 7 = 42
Naikkan 42 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 136 47 = 6392





















Abakus Dan Aritmetik Mental
179

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

136 47 = 6392
LANGKAH 136 47
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 1 4 0 4
2 3 4 1 2
3 6 4 2 4
4 1 7 0 7
5 3 7 2 1
6 6 7 4 2
Sama dengan 0 6 3 9 2




















Abakus Dan Aritmetik Mental
180

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 6

136 47










Langkah 1: 136 4 = 0544
Naikkan 0544 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 136 7 = 0952
Naikkan 0952 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 136 47 = 6392













4 1 3 6 7









Abakus Dan Aritmetik Mental
181

PENDARABAN

Jadual Rujukan:

136 47 = 6392
LANGKAH 136 47
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 136 4 0 5 4 4
2 136 7 0 9 5 2
Sama dengan 1 6 3 9 2






Latihan:

1) 178 23 2) 295 34

3) 278 24 4) 369 32

5) 165 25 6) 186 27

7) 245 33 8) 356 32

9) 176 26 10) 437 42























Abakus Dan Aritmetik Mental
182

PENDARABAN

Kaedah 1: Jenis 7

Ilustrasi:

456 36













Langkah 1: 4 3 = 12
Naikkan 12 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 5 3 = 15
Naikkan 15 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 6 3 = 18
Naikkan 18 bermula dari tiang ketiga.







3 4 5 6



6










Abakus Dan Aritmetik Mental
183

PENDARABAN



Langkah 4: 4 6 = 24
Naikkan 24 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 5 6 = 30
Naikkan 30 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 6 6 = 36
Naikkan 36 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 456 36 = 16 416



















Abakus Dan Aritmetik Mental
184

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

456 36 = 16 416
LANGKAH 456 36
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 4 3 1 2
2 5 3 1 5
3 6 3 1 8
4 4 6 2 4
5 5 6 3 0
6 6 6 3 6
Sama dengan 1 6 4 1 6




















Abakus Dan Aritmetik Mental
185

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 7

456 36










Langkah 1: 456 3 = 1368
Naikkan 1368 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 456 6 = 2736
Naikkan 2736 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 456 36 = 16 416













3 4 5 6 6









Abakus Dan Aritmetik Mental
186

PENDARABAN

Jadual Rujukan:

456 36 = 16 416
LANGKAH 456 36
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 456 3 1 3 6 8
2 456 6 2 7 3 6
Sama dengan 1 6 4 1 6






Latihan:

1) 574 34 2) 647 33

3) 568 37 4) 444 43

5) 486 45 6) 376 45

7) 456 44 8) 234 55

9) 346 57 10) 247 56























Abakus Dan Aritmetik Mental
187

PENDARABAN


Kaedah 1: Jenis 8

Ilustrasi:

213 13












Langkah 1: 2 1 = 02
Naikkan 02 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 1 1 = 01
Naikkan 01 bermula dari tiang kedua.









Langkah 3: 3 1 = 03
Naikkan 03 bermula dari tiang ketiga.







1 2 1 3



3










Abakus Dan Aritmetik Mental
188

PENDARABAN



Langkah 4: 2 3 = 06
Naikkan 06 bermula dari tiang kedua.









Langkah 5: 1 3 = 03
Naikkan 03 bermula dari tiang ketiga.









Langkah 6: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula dari tiang ke-4.










Jawapan: 213 13 = 2769





















Abakus Dan Aritmetik Mental
189

PENDARABAN

Jadual Rujukan:

213 13 = 2769
LANGKAH 213 13
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 2 1 0 2
2 1 1 0 1
3 3 1 0 3
4 2 3 0 6
5 1 3 0 3
6 3 3 0 9
Sama dengan 0 2 7 6 9



















Abakus Dan Aritmetik Mental
190

PENDARABAN

Kaedah 2: Jenis 8

213 13










Langkah 1: 213 1 = 0213
Naikkan 0213 bermula dari tiang pertama.









Langkah 2: 213 3 = 0639
Naikkan 0639 bermula dari tiang kedua.









Jawapan: 456 36 = 2769









1 2 1 3 3









Abakus Dan Aritmetik Mental
191

PENDARABAN


Jadual Rujukan:

213 13 = 2769
LANGKAH 213 13
Tiang
Pertama
Tiang
Ke-2
Tiang
Ke-3
Tiang
Ke-4
Tiang
Ke-5
1 213 1 0 2 1 3
2 213 3 0 6 3 9
Sama dengan 0 2 7 6 9






Latihan:

1) 122 22 2) 324 23

3) 317 21 4) 323 33

5) 423 22 6) 233 32

7) 242 32 8) 232 31

9) 134 12 10) 142 13















Abakus Dan Aritmetik Mental
192

PENDARABAN


Pendaraban Dengan Perpuluhan

Objektif:
1. Berupaya untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
kaedah 1
2. Berupaya untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
kaedah 2
3. Berupaya untuk mencongak secara mental



2 digit 1 digit

Contoh 1: 13 0.2

Guna sebagai 13 2

Langkah 1: 1 2 = 02
Naikkan 02 bermula daripada tiang pertama.










Langkah 2: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula daripada tiang kedua.






















Abakus Dan Aritmetik Mental
193

PENDARABAN
Titik perpuluhan


Kaedah 1:
Langkah 3: 13 2 = 26

Untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
mengira
jumlah titik perpuluhan dalam soalan

13 0.2 = 2.6


0 t.p. + 1 t.p. = 1 t.p. (t.p. = tempat perpuluhan)









Di sini titik perpuluhan


Kaedah 2:
Langkah 3: 13 0.2 = 2.6





Nombor didarab ialah nombor 2 digit

Jika nombor pendarab tiada nombor
bulat dan bukan sifar selepas titik
perpuluhan.

Tolak 1 sebab tiang pertama pada
abakus ialah kosong.

I merujuk kepada hasil darab mesti
dalam nombor 1 digit.












2 0 1 1 + =
13 0.2 = 2.6


Abakus Dan Aritmetik Mental
194

PENDARABAN


Penerangan tentang rumus:

430 3 nombor 3 digit
43 2 nombor 2 digit
4.3 1 nombor 1 digit
0.43 0 Selepas titik perpuluhan tidak ada
nombor bulat dan sifar
0.043 1 1 sifar selepas titik perpuluhan
0.0043 2 2 sifar selepas titik perpuluhan
0.00043 3 3 sifar selepas titik perpuluhan







Latihan:

1) 12 0.4 = 2) 21 0.3 =

3) 62 0.2 = 4) 51 0.5 =

5) 46 0.5 = 6) 35 0.2 =

7) 56 0.6 = 8) 74 0.7 =

9) 87 0.8 = 10) 69 0.9 =



















Abakus Dan Aritmetik Mental
195

PENDARABAN



Contoh 2: 35 2.3

Guna sebagai 35 23

Langkah 1: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula daripada tiang pertama.










Langkah 2: 5 2 = 10
Naikkan 10 bermula daripada tiang kedua.










Langkah 3: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula daripada tiang kedua.
























Abakus Dan Aritmetik Mental
196

PENDARABAN



Langkah 4: 5 3 = 15
Naikkan 15 bermula daripada tiang ketiga.









Kaedah 1:
Langkah 5: 35 23 = 805

Untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
mengira
jumlah titik perpuluhan dalam soalan.

35 2.3 = 80.5


0 t.p. + 1 t.p. = 1 t.p. (t.p. = tempat perpuluhan)









Di sini titik perpuluhan




















Abakus Dan Aritmetik Mental
197

PENDARABAN



Kaedah 2:
Langkah 5: 35 2.3 = 80.5





Nombor didarab ialah nombor 2 digit

Nombor pendarab ada nombor 1 digit

Tolak 1 sebab tiang pertama pada
abakus ialah kosong.

2 merujuk kepada hasil darab mesti
dalam nombor 2 digit.



Titik perpuluhan








Penerangan tentang rumus:

430 3 nombor 3 digit
43 2 nomnor 2 digit
4.3 1 nombor 1 digit
0.43 0 Selepas titik perpuluhan tidak ada
nombor bulat dan sifar
0.043 1 1 sifar selepas titik perpuluhan
0.0043 2 2 sifar selepas titik perpuluhan
0.00043 3 3 sifar selepas titik perpuluhan






2 1 1 2 + =
35 2.3 = 80.5




Abakus Dan Aritmetik Mental
198

PENDARABAN



Cara lain untuk mengira: 35 2.3

Guna sebagai 35 23

Langkah 1: 35 2 = 070
Naikkan 070 bermula daripada tiang pertama.









Langkah 2: 35 3 = 105
Naikkan 105 bermula daripada tiang kedua.









Kaedah 1:
Langkah 3: 35 23 = 805

Untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
mengira jumlah titik perpuluhan dalam soalan.

35 2.3 = 80.5


0 t.p. + 1 t.p. = 1 t.p. (t.p. = tempat perpuluhan)









Di sini titik perpuluhan








Abakus Dan Aritmetik Mental
199

PENDARABAN



Kaedah 2:
Langkah 3: 35 2.3 = 80.5





Nombor pendarab ialah nombor 2 digit

Nombor didarab ada nombor 1 digit

Tolak 1 sebab tiang pertama pada
abakus ialah kosong.

2 merujuk kepada hasil darab mesti
dalam nombor 2 digit.









Titik perpuluhan





Latihan:

1) 13 0.23 = 2) 24 0.12 =

3) 35 0.34 = 4) 62 0.45 =

5) 54 0.64 = 6) 76 7.2 =

7) 89 2.8 = 8) 47 6.7 =

9) 121 94 = 10) 86 9.4 =






2 1 1 2 + =
35 2.3 = 80.5




Abakus Dan Aritmetik Mental
200

PENDARABAN



Contoh 3: 342 0.3

Guna sebagai 342 3

Langkah 1: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula daripada tiang pertama.










Langkah 2: 4 3 = 12
Naikkan 12 bermula daripada tiang kedua.










Langkah 3: 2 3 = 06
Naikkan 06 bermula daripada tiang ketiga.
























Abakus Dan Aritmetik Mental
201

PENDARABAN


Kaedah 1:
Langkah 4: 342 3 = 1026

Untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
mengira jumlah titik perpuluhan dalam soalan.

342 0.3 = 102.6


0 t.p. + 1 t.p. = 1 t.p. (t.p. = tempat perpuluhan)









Di sini titik perpuluhan


Kaedah 2:
Langkah 4: 342 0.3 = 102.6





Nombor pendarab ialah nombor 3 digit

Jika nombor pendarab tiada nombor
bulat dan bukan sifar selepas titik
perpuluhan.

3 merujuk kepada hasil darab mesti
dalam nombor 3 digit.



Titik perpuluhan







3 0 3 + =
342 0.3 = 102.6






Abakus Dan Aritmetik Mental
202

PENDARABAN



Latihan:

1) 233 0.3 = 2) 312 0.5 =

3) 426 0.4 = 4) 516 0.6 =

5) 842 0.9 = 6) 364 0.2 =

7) 356 0.7 = 8) 927 0.8 =

9) 642 0.9 = 10) 754 0.6 =





































Abakus Dan Aritmetik Mental
203

PENDARABAN

Contoh 4: 354 2.3

Guna sebagai 354 23

Langkah 1: 3 2 = 06
Naikkan 06 bermula daripada tiang pertama.









Langkah 2: 5 2 = 10
Naikkan 10 bermula daripada tiang kedua.









Langkah 3: 4 2 = 08
Naikkan 08 bermula daripada tiang ketiga.








Langkah 4: 3 3 = 09
Naikkan 09 bermula daripada tiang kedua.





















Abakus Dan Aritmetik Mental
204

PENDARABAN


Langkah 5: 5 3 = 15
Naikkan 15 bermula daripada tiang ketiga.








Langkah 6: 4 3 = 12
Naikkan 12 bermula daripada tiang ketiga.










Kaedah 1:
Langkah 7: 354 23 = 8142

Untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
mengira jumlah titik perpuluhan dalam soalan.

354 2.3 = 814.2


0 t.p. + 1 t.p. = 1 t.p. (t.p. = tempat perpuluhan)









Di sini titik perpuluhan













Abakus Dan Aritmetik Mental
205

PENDARABAN


Kaedah 2:
Langkah 7: 354 23 = 8142





Nombor didarab ialah nombor 3 digit

Nombor pendarab ialah nombor 3 digit


Tolak 1 sebab tiang pertama pada
abakus ialah kosong.

3 merujuk kepada hasil darab ialah
nombor 3 digit




Titik Perpuluhan








Latihan:

1) 234 1.3 = 2) 315 2.4 =

3) 346 3.5 = 4) 427 4.7 =

5) 624 5.4 = 6) 349 0.64 =

7) 578 0.76 = 8) 692 0.48 =

9) 436 0.96 = 10) 832 0.76 =









354 2.3 = 814.2


3 1 1 3 + =

Abakus Dan Aritmetik Mental
206

PENDARABAN



Contoh 5: 0.2 0.03

Langkah 1: 2 3 = 06 (Guna sebagai 2 3)
Naikkan 06 bermula daripada tiang pertama.









Kaedah 1: 2 3 = 06

Untuk menentukan kedudukan titik perpuluhan dengan
mengira jumlah titik perpuluhan dalam soalan.

0.2 0.03 = 0.006

1 t.p. + 2 t.p. = 3 t.p. (t.p. = tempat perpuluhan)



Kaedah 2: 2 3 = 06




Nombor didarab ialah nombor 0 digit

Nombor pendarab mempunyai 1 sifar
selepas titik perpuluhan

Tolak 1 sebab tiang pertama pada
abakus kosong

2 merujuk kepada hasil darab mempunyai
2 sifar selepas titik perpuluhan


Latihan:

1) 0.5 0.6 = 2) 4.2 0.9=

3) 5.2 0.4 = 4) 8 0.006 =

5) 85 0.008 = 6) 64.8 0.005 =


0.2 0.03 = 0.006
0 1 1 2 + =

Abakus Dan Aritmetik Mental
207

PENDARABAN


PENDARABAN PANTAS

Pendaraban dengan nombor yang sama

Contoh 1: 72 33 =

Langkah 1: 72 30 = 2160
Naikkan 2160 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 72 3 = 216
Tidak perlu pendaraban untuk nilai tempat sa. Gunakan
konsep pendaraban iaitu penambahan berulang.

Naikkan 216 bermula dari tiang kedua.










Jawapan: 72 33 = 2376





















Abakus Dan Aritmetik Mental
208

PENDARABAN

Jadual Rujukan:

72 33 = 2376

LANGKAH 72 33 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4
1 72 30 2 1 6 0
2 72 3 2 1 6
Sama dengan 2 3 7 6






Contoh 2: 784 555

Langkah 1: 784 500 = 392 000

Naikkan 392 000 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 784 50 = 39 200

Pendaraban tidak perlu untuk nilai tempat puluh. Gunakan
konsep pendaraban iaitu penambahan berulang.

Naikkan 39 200 bermula dari tiang kedua.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
209

PENDARABAN


Langkah 3: 784 5 = 3 920

Pendaraban tidak perlu untuk nilai tempat sa. Gunakan
konsep pendaraban iaitu penambahan berulang.

Naikkan 3 920 bermula dari tiang ketiga.










Jawapan: 784 555 = 435 120












Jadual Rujukan:

784 555 = 435 120

LANGKAH 784 555
Tiang
pertama
Tiang
ke-2
Tiang
ke-3
Tiang
ke-4
Tiang
ke-5
Tiang
ke-6
1 784 500 3 9 2 0 0 0
2 784 50 3 9 2 0 0
3 784 5 3 9 2 0
Sama dengan 4 3 5 1 2 0











Abakus Dan Aritmetik Mental
210

PENDARABAN


Contoh 3: 531 464 =

Langkah 1: 531 400 = 212 400

Langkah 2: 531 4 = 2 124

Langkah 3: 531 60 = 31 860



Jawapan: 531 464 = 246 384



Jadual Rujukan:

531 464 = 246 384

LANGKAH 531 464
Tiang
pertama
Tiang
ke-2
Tiang
ke-3
Tiang
ke-4
Tiang
ke-5
Tiang
ke-6
1 531 400 2 1 2 4 0 0
2 531 4 2 1 2 4
3 531 60 3 1 8 6 0
Sama dengan 2 4 6 3 8 4




Latihan:

1) 231 44 = 2) 603 343=

3) 476 515 = 4) 281 122 =

5) 714 666 = 6) 900 333 =

7) 812 909 = 8) 654 441=

9) 328 707 = 10) 444 833 =







Abakus Dan Aritmetik Mental
211

PENDARABAN


Pendaraban dengan rumus

9 = 10 1 = 11

8 = 10 2 = 12

7 = 10 3 = 13


Contoh 1:
234 218 =

2 1 8
1 2
2 2 2

234 218 = 234 222


Langkah 1: 234 200 = 046 800
Naikkan 046 800 bermula dari tiang pertama.










Langkah 2: 234 20 = 04 680

Pendaraban tidak perlu untuk nilai tempat puluh.
Gunakan konsep pendaraban iaitu penambahan
berulang.

Naikkan 04 680 bermula dari tiang kedua.















Abakus Dan Aritmetik Mental
212

PENDARABAN



Langkah 3: 234 2 = 0 468

Pendaraban tidak perlu untuk nilai tempat sa.
Tolakkan 0 468.

Tolakkan 0 468 bermula dari tiang ketiga.










Jawapan: 234 222 = 234 218 = 51 012










Jadual Rujukan:

234 222 = 51 012



LANGKAH 531 464 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4 Tiang ke-5 Tiang ke-6
1 234 200 0 4 6 8 0 0
2 234 20 0 4 6 8 0
(Tambah) 0 5 1 4 8 0
3 234 2 (Penolakan) 0 4 6 8
Sama dengan 0 5 1 0 1 2







Abakus Dan Aritmetik Mental
213

PENDARABAN


Contoh 2:
483 327 =

3 2 7
1 3
3 3 3


483 327 = 483 333



Langkah1: 483 300 = 144 900

Naikkan 144 900 bermula dari tiang pertama.










Langkah2: 483 30 = 14 490

Pendaraban tidak perlu untuk nilai tempat puluh.
Gunakan konsep pendaraban iaitu penambahan
berulang.

Naikkan 14 490 bermula dari tiang kedua.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
214

PENDARABAN



Langkah 3: 483 3 = 1 449

Pendaraban tidak perlu untuk nilai tempat sa.
Tolakkan 1 449.

Tolakkan 1 449 bermula dari tiang ketiga.












Jawapan: 483 333 = 483 327 =157 941











Jadual Rujukan:

483 333 = 157 941

LANGKAH 531 464 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4 Tiang ke-5 Tiang ke-6
1 483 300 1 4 4 9 0 0
2 483 30 1 4 4 9 0
(Tambah) 1 5 9 3 9 0
3 483 3 (Penolakan) 1 4 4 9
Sama dengan 1 5 7 9 4 1







Abakus Dan Aritmetik Mental
215

PENDARABAN



Contoh 4:
364 213 =

3 6 4
1 4 0
4 4 4


364 213 = 444 213




Langkah 1: 400 213 = 085 200
Naikkan 085 200 bermula dari tiang pertama.

Langkah 2: 40 213 = 08 520
Tolak 08 520 bermula dari tiang kedua.

Langkah 3: 4 213 = 0 852
Naikkan 0 852 bermula dari tiang ketiga.

Jawapan: 444 213 = 077 532


Jadual Rujukan:

444 213 = 077 532

LANGKAH 531 464 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4 Tiang ke-5 Tiang ke-6
1 400 213 0 8 5 2 0 0
2 40 213 0 8 5 2 0

(Penolakan)
0 7 6 6 8 0
3 4 213 (Penambahan) 0 8 5 2
Sama dengan 0 7 7 5 3 2






Abakus Dan Aritmetik Mental
216

PENDARABAN



Contoh 5:
825 109 =

1 0 9
1 1
1 1 1


825 109 = 825 111




Langkah 1: 825 100 = 082 500
Naikkan 082 500 bermula dari tiang pertama.

Langkah 2: 825 10 = 08 250
Naikkan 08 250 bermula dari tiang kedua.

Langkah 3: 825 1 = 0 825
Tolak 0 825 bermula dari tiang ketiga.




Jadual Rujukan:

825 111 = 157 941

LANGKAH 531 464 Tiang pertama Tiang ke-2 Tiang ke-3 Tiang ke-4 Tiang ke-5 Tiang ke-6
1 825 100 0 8 2 5 0 0
2 825 10 0 8 2 5 0
(Tambah) 0 9 0 7 5 0
3 825 1 (Penolakan) 0 8 2 5
Sama dengan 0 8 9 9 2 5






Abakus Dan Aritmetik Mental
217

PENDARABAN




Latihan:

1) 89 436 = 2) 72 278 =


3) 364 28 = 4) 182 22 =


5) 46 127 = 6) 99 545 =


7) 999 36 = 8) 824 245=


9) 154 236 = 10) 357 347 =


11) 455 207 = 12) 293 218 =


13) 872 718 = 14) 731 273 =


15) 327 345 = 16) 690 654 =


17) 297 451 = 18) 179 264 =


19) 556 934 = 20) 631 443 =
















Abakus Dan Aritmetik Mental
221

PEMBAHAGIAN

BAHAGI

1. Konsep Bahagi

6 2 =


i. Mengagihkan objek sama banyak kepada kumpulan yang
ditetapkan.

Contoh:

















(3 mewakili bilangan dalam setiap bekas)



ii. Mengumpul objek kepada bilangan yang ditetapkan.










(3 mewakili bilangan kumpulan objek)






Abakus Dan Aritmetik Mental
222

PEMBAHAGIAN

2. Terma

Nombor Dibahagi
Nombor Pembahagi
Hasil Bahagi
Jadual Pendaraban
Tolakkan


3. Fakta Asas (Pengenalan)

a) Sebelum melaksanakan proses bahagi, anda mesti mahir
menggunakan jadual pendaraban (sifir darab) sehingga 9 9 dan
melaksanakan penolakan dengan menggunakan abakus.

b) Semasa melaksanakan pembahagian, nombor yang dibahagi dan
hasil bahagi hendaklah ditunjukkan pada abakus.

Panduan:

Langkah 1: Fahami terma dalam bahagi

12 4 = 3









Langkah 2: Letakkan nombor dibahagi pada tiang ketiga dari
kiri.










Tiang ketiga







Nombor
Pembahagi
Hasil
Bahagi

Abakus Dan Aritmetik Mental
223

PEMBAHAGIAN


Langkah 3: Tentukan kedudukan bagi hasil bahagi.

Jika digit pertama nombor dibahagi cukup dibahagi
dengan pembahagi, tempatkan hasil bahagi
melangkau satu tiang di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.

Sekiranya digit pertama nombor yang dibahagi
tidak cukup dibahagi dengan pembahagi, maka
hasil bahaginya ditempatkan pada tiang di sebelah
kiri nombor yang dibahagi.

Contoh: 8 4 langkau satu tiang
6 2 langkau satu tiang
9 3 langkau satu tiang
4 2 langkau satu tiang
24 6 tiang sebelahnya
36 6 tiang sebelahnya
48 8 tiang sebelahnya
72 9 tiang sebelahnya




4. Pembahagian Tanpa Baki

Contoh 1:
2 digit 1 digit:

46 2 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi pada tiang ke tiga dari
kiri.









Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 4
Hasilnya ialah 2.




Abakus Dan Aritmetik Mental
224

PEMBAHAGIAN
Langkah 3: Langkau 1 tiang (ke kiri) dari nombor dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 4 adalah cukup
untuk dibahagi dengan 2.

Langkah 4: Tempatkan hasil bahagi, 2 pada tiang pertama.










Langkah 5: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 2 = 04

Langkah 6: Turunkan hasil 04 dari nombor dibahagi.










Langkah 7: Tentukan hasil bahagi bagi 6 2
Apakah nombor apabila didarab dengan 2
adalah sama atau hampir dengan 6?
Hasilnya ialah 3

Langkah 8: Tempatkan hasil bahagi, 3 pada tiang kedua. Langkau 1
tiang (ke kiri) dari nombor dibahagi untuk menempatkan
hasil bahagi kerana 6 adalah cukup untuk dibahagi
dengan 2.



















Abakus Dan Aritmetik Mental
225

PEMBAHAGIAN

Langkah 9: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

2 3 = 06

Langkah 10: Turunkan hasil 06 dari nombor dibahagi.










Jawapan: 46 2 = 23











Contoh 2:
76 4 =

Langkah 1: Tempatkan nombor pembahagi pada tiang ketiga dari
kiri.









Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 7?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 7 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 4.







Abakus Dan Aritmetik Mental
226

PEMBAHAGIAN

Langkah 4: Oleh itu, tempatkan hasil bahagi, 1 pada tiang pertama.










Langkah 5: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi
1 4 = 04

Langkah 6: Turunkan hasil darab, 04 dari nombor yang dibahagi.










Langkah 7: Tentukan hasil bahagi untuk 36 4
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 36?
Hasilnya ialah 9.

Langkah 8: Tempatkan hasil bahagi di tiang sebelah kiri dari nombor
yang dibahagi kerana 3 adalah tidak cukup untuk
dibahagi. Oleh itu, tempatkan hasil bahagi, 9 pada tiang
kedua.










Langkah 9: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
9 4 = 36










Abakus Dan Aritmetik Mental
227

PEMBAHAGIAN

Langkah 10: Turunkan hasil bahagi, 36 dari nombor yang dibahagi.










Jawapan: 76 4 = 19













Latihan:
1) 51 3 = 6) 96 8 =
2) 65 5 = 7) 87 3 =
3) 68 4 = 8) 98 7 =
4) 84 7 = 9) 34 2 =
5) 75 5 = 10) 51 3 =


















Abakus Dan Aritmetik Mental
228

PEMBAHAGIAN

5. Pembahagian Dengan Baki

Contoh 3:
92 6 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi, bermula dari tiang
ketiga.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 6 adalah
sama atau hampir dengan 9?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 9 adalah tidak cukup
untuk dibahagi dengan 6.

Langkah 4: Oleh itu, tempatkan hasil bahagi, 1 pada tiang pertama.










Langkah 5: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 6 = 06

Langkah 6: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi.















Abakus Dan Aritmetik Mental
229

PEMBAHAGIAN

Langkah 7: Kumpulkan baki 32.


Langkah 8: Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 6 adalah
sama atau hampir dengan 32?
Hasilnya ialah 5.


Langkah 9: Tempatkan hasil bahagi pada tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi.










Langkah 10: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
6 5 = 30


Langkah 11: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi










Jawapan: 92 6 = 15 baki 2



















Abakus Dan Aritmetik Mental
230

PEMBAHAGIAN

Contoh 4:
86 5 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi, bermula dari tiang
ketiga.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 5 adalah
sama atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah 1

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 8 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 5.

Langkah 4: Oleh itu, tempatkan hasil bahagi, 1 pada tiang pertama.










Langkah 5: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 5 = 05

Langkah 6: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
231

PEMBAHAGIAN

Langkah 7: Kumpulkan semula baki 36.


Langkah 8: Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 5 adalah
sama atau hampir dengan 36?
Hasilnya ialah 7.


Langkah 9: Tempatkan hasil bahagi pada tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi.










Langkah 10: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
5 7 = 35


Langkah 11: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi










Jawapan: 86 5 = 17 baki 1



















Abakus Dan Aritmetik Mental
232

PEMBAHAGIAN

Latihan:
1) 45 2 = 6) 78 5 =
2) 54 5 = 7) 83 3 =
3) 86 7 = 8) 96 7 =
4) 79 2 = 9) 62 3 =
5) 81 4 = 10) 88 5 =







































Abakus Dan Aritmetik Mental
233

PEMBAHAGIAN

Aritmetik Mental

Contoh 1: (2 digit 1 digit)

48 4

Langkah 1: Pengiraan secara mental, naik 48 bermula dari tiang
ketiga sebelah kiri abakus.









Langkah 2: Ingatkan pembahagi 4.


Langkah 3: Tentukan 4 4, Hasil bahaginya adalah 1.










Langkah 4: Ingatkan, tolakkan hasil darab 1 4 = 04 dari 4.











Langkah 5: Tentukan 8 4, hasil bahaginya ialah 2.






Abakus Dan Aritmetik Mental
234

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Ingatkan, tolakkan hasil darab 2 4 = 08 dari 8.










Jawapan: 48 4 = 12












Contoh 2:
86 2 =

Langkah 1: Pengiraan secara mental, naik 86 bermula dari tiang
ketiga sebelah kiri abakus.









Langkah 2: Ingatkan pembahagi 2.

Langkah 3: Bahagikan 8 dengan 2, hasil bahaginya adalah 4.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 4








Abakus Dan Aritmetik Mental
235

PEMBAHAGIAN

Langkah 4: Ingatkan, turunkan 08 dari nombor yang dibahagi.









Langkah 5: Bahagikan 6 dengan 2, hasil bahaginya adalah 3.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 3.










Langkah 6: Ingatkan, tolakkan 06 dari nombor yang dibahagi.









Jawapan: 86 2 = 43.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
236

PEMBAHAGIAN

Contoh 3:
84 6

Langkah 1: Pengiraan secara mental, naik 84 bermula dari tiang
ketiga sebelah kiri abakus.











Langkah 2: Ingatkan pembahagi 6.


Langkah 3: Tentukan 8 6, hasil bahaginya ialah 1.









Langkah 4: Ingatkan, tolakkan hasil darab 1 6 = 06 dari 8.









Langkah 5: Kumpulkan baki 2 dengan 4 dan hasilnya ialah 24
Tentukan 24 6, hasil bahaginya ialah 4.









Abakus Dan Aritmetik Mental
237

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Ingatkan, tolakkan hasil darab 4 6 = 24 dari 24.










Jawapan: 84 6 = 14











Contoh 4:
87 3 =

Langkah 1: Pengiraan secara mental, naik 87 bermula dari tiang
ketiga sebelah kiri abakus.









Langkah 2: Ingatkan pembahagi 3.


Langkah 3: Tentukan 8 3, hasil bahaginya ialah 2.









Abakus Dan Aritmetik Mental
238

PEMBAHAGIAN
Langkah 4: Ingatkan, tolakkan hasil darab 3 2 = 06 dari 8.









Langkah 5: Kumpulkan baki 2 dengan 7 dan hasilnya ialah 27.


Langkah 6: Bahagi 27 dengan 3 dan hasil bahaginya adalah 9.









Langkah 7: Ingatkan, turunkan hasil darab, 27 dari nombor yang
dibahagi.









Jawapan: 87 3 = 29









Latihan:

1. 48 2 = 4. 78 6 =
2. 93 3 = 5. 92 4 =
3. 64 4 =


Abakus Dan Aritmetik Mental
239

PEMBAHAGIAN
6. 3 digit 1 digit (Tanpa Baki)

Contoh 1: 486 2 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi. Tunjukkan nombor
yang dibahagi, bermula dari tiang ketiga di sebelah kiri
abakus.









Langkah 2: Tentukan hasil bahagi

4 2 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 4?
Hasilnya ialah 2

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 4 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 2.










Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

2 2 = 04

Langkah 5: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
240

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: 8 adalah cukup untuk dibahagi dengan 2. Tentukan hasil
bahagi.
8 2 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah sama
atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah 4.


Langkah 7: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 8 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 2.










Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

4 2 = 08

Langkah 9: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi.










Langkah 10: 6 adalah cukup untuk dibahagi dengan 2. Tentukan
hasil bahagi.

6 2 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 6?
Hasilnya ialah 3









Abakus Dan Aritmetik Mental
241

PEMBAHAGIAN

Langkah 11: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi
untuk menempatkan hasil bahagi kerana 6 adalah
cukup untuk dibahagi dengan 2.










Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

3 2 = 06

Langkah 13: Turunkan hasil darab, dari nombor yang dibahagi.










Jawapan: 486 2 = 243



























Abakus Dan Aritmetik Mental
242

PEMBAHAGIAN

Contoh 2:
639 3 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi.
Tunjukkan nombor yang dibahagi, bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.












Langkah 2: Tentukan hasil bahagi

6 3 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 6?
Hasilnya ialah 2.


Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 6 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 3.












Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

2 3 = 06









Abakus Dan Aritmetik Mental
243

PEMBAHAGIAN

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 06 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 6: 3 adalah cukup untuk dibahagi dengan 3. Tentukan hasil
bahagi.
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 3?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi. Langkau 1 tiang ke kiri dari
nombor yang dibahagi.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

1 3 = 03


Langkah 9: Turunkan hasil darab, 03 dari nombor yang dibahagi.



















Abakus Dan Aritmetik Mental
244

PEMBAHAGIAN

Langkah 10: 9 adalah cukup untuk dibahagi dengan 3. Tentukan
hasil bahagi.

9 3 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 9?
Hasilnya ialah 3

Langkah 11: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 9 adalah cukup
untuk dibahagi dengan 3.











Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

3 3 = 09

Langkah 13: Turunkan hasil darab, 09 dari nombor yang dibahagi.











Jawapan: 639 3 = 213
















Abakus Dan Aritmetik Mental
245

PEMBAHAGIAN
Contoh 3:
426 3 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi.
Tunjukkan nombor yang dibahagi, bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
4 3 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 4?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 4 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 3. Tempatkan hasil bahagi pada tiang
pertama.










Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.

1 3 = 03

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 03 dari nombor yang dibahagi.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
246

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: 1 adalah kurang dari nombor pembahagi 3, oleh itu kita
gunakan 12.
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 12?
Hasilnya ialah 4.


Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi pada tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi.












Langkah 8: Darabkan hasil bahagi 4 dengan nombor pembahagi.

4 3 = 12

Langkah 9: Turunkan hasil darab, 12 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 10: Tentukan hasil bahagi
6 3 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 6?
Hasilnya ialah 2.












Abakus Dan Aritmetik Mental
247

PEMBAHAGIAN

Langkah 11: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi 2 kerana 6 adalah cukup
untuk dibahagi dengan 3.












Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 3 = 06

Langkah 13: Turunkan hasil darab, 06 dari nombor yang dibahagi.











Jawapan: 426 3 = 142

























Abakus Dan Aritmetik Mental
248

PEMBAHAGIAN

Contoh 4:
728 4 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi. Tunjukkan nombor
yang dibahagi iaitu 728, bermula dari tiang ketiga di
sebelah kiri abakus.











Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
7 4 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 7?
Hasilnya ialah 1

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 7 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 4. Tempatkan hasil bahagi pada tiang
pertama.










Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 4 = 04

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 04 dari nombor yang dibahagi.















Abakus Dan Aritmetik Mental
249

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: 3 adalah kurang dari nombor pembahagi 4, oleh itu kita
gunakan 32.
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 32?
Hasilnya ialah 8.

Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi pada tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi.
.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi 8 dengan nombor pembahagi .
8 4 = 32

Langkah 9: Turunkan hasil darab, 32 dari nombor yang dibahagi.










Langkah 10: Tentukan hasil bahagi
8 4 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah 2















Abakus Dan Aritmetik Mental
250

PEMBAHAGIAN

Langkah 11: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi 2.












Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 4 = 08


Langkah 13: Turunkan hasil darab, 08 dari nombor yang dibahagi.













Jawapan: 728 4 = 182























Abakus Dan Aritmetik Mental
251

PEMBAHAGIAN

7. 3 digit 1 digit (Berbaki)

Contoh 1:
835 7 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi.
Tunjukkan nombor yang dibahagi iaitu 835, bermula dari
tiang ketiga di sebelah kiri abakus.













Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
8 7 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 7 adalah
sama atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah 1


Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 8 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 7. Tempatkan hasil bahagi pada tiang
pertama.













Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 7 = 07







Abakus Dan Aritmetik Mental
252

PEMBAHAGIAN

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 07 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 6: 1 adalah kurang dari nombor pembahagi 7. Oleh itu kita
ambil 13.
Apakah nombor apabila didarab dengan 7 adalah
sama atau hampir dengan 13?
Hasilnya ialah 1.


Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi pada tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi 1 dengan nombor pembahagi 7.
1 7 = 07


Langkah 9: Turunkan hasil darab, 07 dari nombor yang dibahagi.



















Abakus Dan Aritmetik Mental
253

PEMBAHAGIAN

Langkah 10: Tentukan hasil bahagi
65 7 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 7 adalah
sama atau hampir dengan 65?
Hasilnya ialah ialah 9.


Langkah 11: Tempatkan hasil bahagi 9 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.












Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
9 7 = 63

Langkah 13: Turunkan hasil darab, 63 dari nombor yang dibahagi.











Jawapan: 835 7 = 119 baki 2



















Abakus Dan Aritmetik Mental
254

PEMBAHAGIAN
Contoh 2:
507 4 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi.
Tunjukkan nombor yang dibahagi, bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
5 4 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 5?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 5 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 4. Tempatkan hasil bahagi pada tiang
pertama.











Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi
1 4 = 04

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 04 dari nombor yang dibahagi.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
255

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: 1 adalah kurang dari nombor pembahagi. Oleh itu kita
ambil 10 untuk dibahagi 4.

10 4 =

Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 10.
Hasilnya ialah 2.

Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi pada tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi.












Langkah 8: Darabkan hasil bahagi 2 dengan nombor pembahagi
2 4 = 08

Langkah 9: Turunkan hasil darab, 08 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 10: 2 adalah kurang dari nombor pembahagi. Oleh itu kita
ambil 27 untuk dibahagi dengan 4.
27 4 =

Tentukan hasil bahagi
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 adalah
sama atau hampir dengan 27.
Hasilnya ialah 6







Abakus Dan Aritmetik Mental
256

PEMBAHAGIAN

Langkah 11: Tempatkan hasil bahagi 6 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.











Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
6 4 = 24

Langkah 13: Turunkan hasil darab, 24 dari nombor yang dibahagi.











Jawapan: 507 4 = 126 baki 3



























Abakus Dan Aritmetik Mental
257

PEMBAHAGIAN

Aritmetik Mental: (3d 1d)

Contoh 1:
435 5 =

Langkah 1: Secara mental, naikkan 435 bermula dari tiang ketiga
sebelah kiri abakus.









Langkah 2: Ingatkan nombor pembahagi 5.


Langkah 3: Bahagi 43 dengan 5, hasil bahaginya ialah 8.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 8.










Langkah 4: Secara mental, tolakkan hasil darab 8 5 = 40 dari 43.









Langkah 5: Kumpulkan baki 3 dengan 5 dan hasilnya ialah 35.








Abakus Dan Aritmetik Mental
258

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Bahagi 35 dengan 5 dan hasil bahaginya adalah 7.
Ingatkan hasil bahagi 7.










Langkah 7: Secara mental, turunkan hasil darab 7 5 = 35 dari
nombor yang dibahagi.











Jawapan: 435 5 = 87
























Abakus Dan Aritmetik Mental
259

PEMBAHAGIAN

Contoh 2:
945 3 =

Langkah 1: Secara mental, naikkan 945 bermula dari tiang ketiga
sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Ingatkan nombor pembahagi 3.

Langkah 3: Bahagikan 9 dengan 3, hasil bahaginya ialah 3.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 3.










Langkah 4: Secara mental, tolakkan 3 3 = 09 dari 9.










Langkah 5: Bahagikan 4 dengan 3, hasil bahaginya ialah 1.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 1.








Abakus Dan Aritmetik Mental
260

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Secara mental, tolakkan 1 3 = 03 dari 4.










Langkah 7: Bahagikan 15 dengan 3, hasil bahaginya ialah 5.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 5.









Langkah 8: Secara mental, tolakkan hasil darab 5 3 = 15 dari 15.










Jawapan: 945 3 = 315








Latihan:

1) 252 4 = 4) 711 9 =

2) 432 6 = 5) 972 4 =

3) 112 2 =


Abakus Dan Aritmetik Mental
261

PEMBAHAGIAN

8. 4 digit 1 digit (Tanpa Baki)

Contoh 1: 4286 2 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 4 286 bermula dari
tiang ketiga di sebelah kiri abakus.











Langkah 2: Tentukan hasil bahagi

4 2 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 4.
Hasilnya ialah 2.


Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 4 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 2. Tempatkan hasil bahagi pada tiang
pertama.











Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

2 2 = 04










Abakus Dan Aritmetik Mental
262

PEMBAHAGIAN

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 04 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 6: Tentukan hasil bahagi

2 2 =
.
Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 2?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 7: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 2 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 2.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

1 2 = 02

Langkah 9: Turunkan hasil darab, 02 dari nombor yang dibahagi.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
263

PEMBAHAGIAN

Langkah 10: Tentukan hasil bahagi

8 2 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah 4.


Langkah 11: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 8 adalah cukup
untuk dibahagi dengan 2.












Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

4 2 = 08


Langkah 13: Turunkan hasil darab, 08 dari nombor yang dibahagi











Langkah 14: Tentukan hasil bahagi

6 2 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 2 adalah
sama atau hampir dengan 6?
Hasilnya ialah 3.







Abakus Dan Aritmetik Mental
264

PEMBAHAGIAN

Langkah 15: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 6 adalah cukup
untuk dibahagi dengan 2.












Langkah 16: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

6 2 = 06


Langkah 17: Turunkan hasil darab, 06 dari nombor yang dibahagi











Jawapan: 4286 2 = 2143























Abakus Dan Aritmetik Mental
265

PEMBAHAGIAN
Contoh 2:
8958 6 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi.
Tunjukkan nombor yang dibahagi bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi

8 6 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 6 adalah
sama atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah1.

Langkah 3: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 8 adalah cukup untuk
dibahagi dengan 6. Tempatkan hasil bahagi pada tiang
pertama.










Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

1 6 = 06

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 06 dari nombor yang dibahagi.















Abakus Dan Aritmetik Mental
266

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: 2 adalah kurang dari nombor pembahagi. Oleh itu, kita
ambil 29 untuk dibahagikan dengan 6.
Tentukan hasil bahagi

29 6 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 6 adalah
sama atau hampir dengan 29?
Hasilnya ialah 4.

Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi 4 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.










Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

4 6 = 24

Langkah 9: Turunkan hasil darab, 24 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 10: 5 adalah kurang dari nombor pembahagi. Oleh itu, kita
ambil 55 untuk dibahagikan dengan 6.
Tentukan hasil bahagi

55 6 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 6 adalah
sama atau hampir dengan 55?
Hasilnya ialah 9.







Abakus Dan Aritmetik Mental
267

PEMBAHAGIAN

Langkah 11: Tempatkan hasil bahagi 9 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.










Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

9 6 = 54

Langkah 13: Turunkan hasil darab, 54 dari nombor yang dibahagi.










Langkah 14: 1 adalah kurang dari nombor pembahagi. Oleh itu, kita
ambil 18 untuk dibahagikan dengan 6.
Tentukan hasil bahagi

18 6 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 6 adalah
sama atau hampir dengan 18?
Hasilnya ialah 3.


Langkah 15: Tempatkan hasil bahagi 3 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
268

PEMBAHAGIAN


Langkah 16: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

3 6 = 18


Langkah 17: Turunkan hasil darab, 18 dari nombor yang dibahagi












Jawapan: 8958 6 = 1493














Latihan:

1) 8860 5 = 2) 6284 4 = 3) 7524 6 =

4) 9289 7 = 5) 9828 9 =















Abakus Dan Aritmetik Mental
269

PEMBAHAGIAN

4 digit 1 digit (Berbaki)

Contoh 3:
2489 3 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi
Tunjukkan nombor yang dibahagi, bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus










Langkah 2: 2 adalah kurang dari nombor pembahagi. Oleh itu, kita
ambil 24 untuk dibahagikan dengan 3.
Tentukan hasil bahagi

24 3 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 24?
Hasilnya ialah 8.

Langkah 3: Tempatkan hasil bahagi 8 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.












Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

8 3 = 24









Abakus Dan Aritmetik Mental
270

PEMBAHAGIAN

Langkah 5: Turunkan hasil darab, 24 dari nombor yang dibahagi.










Langkah 6: Tentukan hasil bahagi

8 3 =

Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 8?
Hasilnya ialah 2.




Langkah 7: Langkau 1 tiang ke kiri dari nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi kerana 8 adalah cukup
untuk dibahagi dengan 2.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 3 = 06

Langkah 9: Turunkan hasil darab, 06 dari nombor yang dibahagi.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
271

PEMBAHAGIAN

Langkah 10: 2 adalah kurang dari nombor pembahagi.
Oleh itu, kita ambil 29 untuk dibahagikan dengan 3.
Tentukan hasil bahagi
29 3 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah
sama atau hampir dengan 29?
Hasilnya ialah 9.

Langkah 11: Tempatkan hasil bahagi 9 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.










Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi

9 3 = 27

Langkah 13: Turunkan hasil darab, 27 dari nombor yang dibahagi.










Jawapan: 2489 3 = 829 baki 2









Latihan:
1) 7863 6 = 2) 9284 5 = 3) 5534 4 =

4) 5289 8 = 5) 7828 3 =







Abakus Dan Aritmetik Mental
272

PEMBAHAGIAN

Aritmetik Mental

4 digit 1 digit

Contoh 1:
8556 6 =

Langkah 1: Secara mental, naikkan 8556 bermula dari tiang ketiga di
sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Ingatkan nombor pembahagi 6.

Langkah 3: Bahagikan 8 dengan 6, hasil bahaginya ialah 1.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 1.










Langkah 4: Secara mental, tolakkan 6 dari 8.












Langkah 5: Kumpulkan baki 2 dengan 5 dan hasilnya ialah 25.



Abakus Dan Aritmetik Mental
273

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Bahagi 25 dengan 6. Hasil bahaginya adalah 4.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 4.










Langkah 7: Secara mental, tolakkan hasil darab 4 6 = 24 dari 25.










Langkah 8: Kumpulkan baki 1 dengan 5 dan hasilnya ialah 15.

Langkah 9: Bahagi 15 dengan 6. Hasil bahaginya adalah 2.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 2









Langkah 10: Secara mental, tolakkan hasil darab 2 6 = 12 dari 15










Langkah 11: Kumpulkan baki 3 dengan 6 dan hasilnya ialah 36.


Abakus Dan Aritmetik Mental
274

PEMBAHAGIAN

Langkah 12: Bahagi 36 dengan 6. Hasil bahaginya adalah 6.
Ingatkan hasil bahaginya adalah 6.










Langkah 13: Secara mental, tolakkan hasil darab 6 6 = 36 dari 36.











Jawapan: 8556 6 = 1426













Latihan:

1) 2688 2 = 2) 6132 4 = 3) 3285 3 =

4) 8495 5 = 5) 5173 7 =



Abakus Dan Aritmetik Mental
275

PEMBAHAGIAN

9. 3 digit 2 digit (Tanpa Baki)

Contoh 1: 483 21 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 483 bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.
.









Langkah 2: Fikirkan nombor pembahagi sebagai 20 kerana 21 adalah
hampir dengan 20.
Anggarkan 48 20 2

Langkah 3: Oleh kerana 48 > 21. Langkau 1 tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi dan tempatkan 2.











Langkah 4: Tolakkan 2 21 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 2 2 = 04 bermula dari tiang kedua.
Turunkan hasil darab 2 1 = 02 bermula dari tiang ketiga.










Langkah 5: Anggarkan hasil bahagi
63 21 = 3








Abakus Dan Aritmetik Mental
276

PEMBAHAGIAN


Langkah 6: Oleh kerana 63 > 21. Langkau 1 tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi dan tempatkan 3.












Langkah 7: Tolakkan 3 21 dari nombor yang dibahagi
Turunkan hasil darab 3 2 = 06 bermula dari tiang ketiga.
Turunkan hasil darab 3 1 = 03 bermula dari tiang keempat.












Jawapan: 483 21 = 23


Semak Jawapan:

483 21 =
Nombor yang dibahagi ialah 3 digit
Nombor pembahagi ialah 2 digit
48 > 21
Oleh itu, hasil bahagi ialah 3 2 + 1 = 2 digit.














Abakus Dan Aritmetik Mental
277

PEMBAHAGIAN


10. 3 digit 2 digit (Berbaki)

Contoh 2: 834 28 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 834 bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.











Langkah 2: Fikirkan nombor pembahagi sebagai 30 kerana 28 adalah
hampir dengan 30.
Anggarkan 83 28 2


Langkah 3: Oleh kerana 83 > 28. Langkau 1 tiang di sebelah kiri
nombor yang dibahagi dan tempatkan 2.











Langkah 4: Tolakkan 2 28 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 2 2 = 04 bermula dari tiang kedua.
Turunkan hasil darab 2 8 = 16 bermula dari tiang ketiga.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
278

PEMBAHAGIAN


Langkah 5: Oleh kerana 28 > 27. So, kita perlu menganggarkan
274 28 = ?
Anggaran hasil bahagi ialah 9.


Langkah 6: Tempatkan anggaran hasil bahagi pada tiang kedua.












Langkah 7: Tolakkan 9 28 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 9 2 = 18 bermula dari tiang ketiga.
Turunkan hasil darab 9 8 = 72 bermula dari tiang keempat.















Jawapan: 834 28 = 29 baki 22


Semak Jawapan:

834 28 =
Nombor yang dibahagi ialah 3 digit
Nombor pembahagi ialah 2 digit
83 > 28
Oleh itu, hasil bahaginya ialah 3 2 + 1 = 2 digit.









Abakus Dan Aritmetik Mental
279

PEMBAHAGIAN

3 digit 2 digit (Tanpa Baki)

Contoh 3: 869 32 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 869 bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
86 32
Anggarkan nombor pembahagi ialah 30 kerana 32
adalah hampir dengan 30.
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 adalah sama
atau kurang dari 8?
Hasilnya ialah 2.

Langkah 3: Oleh kerana 86 > 32. Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor
yang dibahagi untuk menempatkan hasil bahagi kerana
nombor pertama nombor yang dibahagi adalah cukup untuk
dibahagi oleh nombor pembahagi.










Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 32 = 64














Abakus Dan Aritmetik Mental
280

PEMBAHAGIAN


Langkah 5: Turunkan hasil darab dari nombor yang dibahagi.










Langkah 6: Tentukan hasil bahagi
229 30
Apakah nombor apabila didarab dengan 30 adalah sama
atau kurang dari 229?
Hasilnya ialah 7.


Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi pada tiang pertama di sebelah kiri
nombor yang dibahagi kerana nombor pertama nombor yang
dibahagi adalah lebih kecil dari nombor pertama nombor
pembahagi.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
Turunkan hasil darab 7 32 = 224 bermula dari tiang ketiga.










Jawapan: 869 32 = 27 baki 5









Abakus Dan Aritmetik Mental
281

PEMBAHAGIAN


Semak Jawapan:

869 32 =
Nombor yang dibahagi ialah 3 digit
Nombor pembahagi ialah 2 digit
86 > 32
Oleh itu, hasil bahagi ialah 3 2 + 1 = 2 digit.








Latihan:

1) 405 15 = 2) 683 31 = 3) 800 42 =

4) 580 38 = 5) 178 21 =





























Abakus Dan Aritmetik Mental
282

PEMBAHAGIAN


11. Bahagi Dengan Sifar Pada Tengah Nombor Yang Dibahagi

Contoh 1: 8004 4 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 8004 bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
8 4
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 hasilnya
adalah sama atau kurang dari 8?
Hasilnya ialah 2.

Langkah 3: Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi 2 kerana 8 adalah cukup untuk
dibahagi oleh 4.










Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 4 = 08

Langkah 5: Turunkan hasil darab 08 dari nombor yang dibahagi.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
283

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Tentukan hasil bahagi.
4 4
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 hasilnya
adalah sama atau kurang dari 4?
Hasilnya ialah 1.


Langkah 7: Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi 1 kerana 4 adalah cukup untuk
dibahagi oleh 4.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 4 = 04


Langkah 9: Turunkan hasil darab 04 dari nombor yang dibahagi.












Jawapan: 8004 4 = 2001

Semak Jawapan:

8004 4 =
Nombor yang dibahagi ialah 4 digit
Nombor pembahagi ialah 1 digit
Digit pertama nombor yang dibahagi (8 ) > nombor pembahagi (4)
Oleh itu, hasil bahagi ialah 4 1 + 1 = 4 digit.







Abakus Dan Aritmetik Mental
284

PEMBAHAGIAN

Contoh 2: 6028 4 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 6028 bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.











Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
6 4
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 hasilnya
adalah sama atau kurang dari 6?
Hasilnya ialah 1.


Langkah 3: Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi 1 kerana 6 adalah cukup untuk
dibahagi oleh 4.











Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 4 = 04

Langkah 5: Turunkan hasil darab 04 dari nombor yang dibahagi.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
285

PEMBAHAGIAN

Langkah 6: Tentukan hasil bahagi
20 4
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 hasilnya
adalah sama atau kurang dari 20?
Hasilnya ialah 5.


Langkah 7: Tempatkan hasil bahagi 5 di tiang kedua kerana kita
menggunakan dua digit dari nombor yang dibahagi.











Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
5 4 = 20


Langkah 9: Turunkan hasil darab 20 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 10: Tentukan hasil bahagi
28 4
Apakah nombor apabila didarab dengan 4 hasilnya
adalah sama atau kurang dari 28?
Hasilnya ialah 7.













Abakus Dan Aritmetik Mental
286

PEMBAHAGIAN

Langkah 11: Tempatkan hasil bahagi di sebelah kiri nombor yang
dibahagi. (Jangan langkau sebarang tiang kerana dua digit
nombor yang dibahagi digunakan)











Langkah 12: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
7 4 = 28


Langkah 13: Turunkan hasil darab 20 dari nombor yang dibahagi.











Jawapan: 6028 4 = 1507

Semak Jawapan:

6028 4 =
Nombor yang dibahagi ialah 4 digit
Nombor pembahagi ialah 1 digit
Digit pertama nombor yang dibahagi (6) > nombor pembahagi (4)
Oleh itu, hasil bahagi ialah 4 1 + 1 = 4 digit.















Abakus Dan Aritmetik Mental
287

PEMBAHAGIAN

Contoh 3: 6000 30 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi 6000 bermula dari tiang
ketiga di sebelah kiri abakus.










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi
6000 30
Apakah nombor apabila didarab dengan 3 hasilnya
adalah sama atau kurang dari 6?
Hasilnya ialah 2.

Langkah 3: Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor yang dibahagi untuk
menempatkan hasil bahagi 2 kerana nombor yang dibahagi
adalah cukup untuk dibahagi oleh nombor pembahagi











Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 3 = 06

Langkah 5: Turunkan hasil darab 06 dari nombor yang dibahagi.










Jawapan: 6000 30 = 200







Abakus Dan Aritmetik Mental
288

PEMBAHAGIAN


Semak Jawapan:

6000 30 =
Nombor yang dibahagi ialah 4 digit
Nombor pembahagi ialah 2 digit
Digit pertama nombor yang dibahagi adalah lebih besar dari
nombor pertama nombor pembahagi.
Oleh itu, hasil bahagi ialah 4 2 + 1 = 3 digit.
















Abakus Dan Aritmetik Mental
289

PEMBAHAGIAN


12. Bahagi Nombor Perpuluhan

Membahagi nombor perpuluhan, abaikan titik perpuluhan dan anggaplah
nombor yang dibahagi dan nombor pembahagi sebagai nombor bulat. Di akhir
operasi, bilangan digit hasil bahagi boleh ditentukan dengan kaedah berikut:

Jika digit pertama nombor yang dibahagi adalah sama atau lebih besar
dari digit pertama nombor pembahagi, maka bilangan digit hasil bahagi
ialah m n + 1.
Jika digit pertama nombor yang dibahagi adalah lebih kecil dari digit
pertama nombor pembahagi, maka bilangan digit hasil bahagi ialah
m n.


Contoh 1: 35.6 0.5 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi bermula dari tiang ketiga
dari kiri










Langkah 2: Tentukan hasil bahagi

35 5
Apakah nombor apabila didarab dengan 5 adalah sama
atau kurang dari 35?
Hasilnya ialah 7.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
290

PEMBAHAGIAN


Langkah 3: Tempatkan hasil bahagi 7 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi











Langkah 4: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi
7 5 = 35

Langkah 5: Turunkan hasil darab 35 dari nombor yang dibahagi










Langkah 6: Tentukan hasil bahagi
6 5 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 5 adalah sama
atau kurang dari ?
Hasilnya ialah 1.

Langkah 7: Langkau 1 tiang ke kiri nombor yang dibahagi dan
tempatkan hasil bahagi 1.




















Abakus Dan Aritmetik Mental
291

PEMBAHAGIAN


Langkah 8: Darabkan hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
1 5 = 05

Langkah 9: Turunkan hasil darab 05 dari nombor yang dibahagi.











Langkah 10: Tentukan hasil bahagi.
10 5 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 5 adalah sama
atau kurang dari 10?
Hasilnya ialah 2.


Langkah 11: Tempatkan hasil bahagi 2 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.










Langkah 12: Darab hasil bahagi dengan nombor pembahagi.
2 5 = 10

Langkah 13: Turunkan hasil darab 10 dari nombor yang dibahagi.

















Abakus Dan Aritmetik Mental
292

PEMBAHAGIAN


Langkah 14: Kita dapat 712.

Tentukan bilangan digit pada jawapan:
Bilangan digit pada nombor yang dibahagi ialah 2.
Bilangan digit nombor pembahagi ialah 0
Digit pertama nombor yang dibahagi 3 adalah kurang
dari digit pertama pada nombor pembahagi 5

Oleh itu, m n = 2 0 = 2 digit
Jadi, 35.6 0.5 = 71.2


Jawapan: 35.6 0.5 = 71.2




































Abakus Dan Aritmetik Mental
293

PEMBAHAGIAN


Bahagi Nombor perpuluhan

Contoh 2: 85.63 2.6 =

Langkah 1: Tempatkan nombor yang dibahagi bermula dari tiang ketiga
dari kiri.










Langkah 2: Anggarkan hasil bahagi
85 26 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 26 adalah
sama atau kurang dari 85?
Hasilnya ialah 3.

Langkah 3: Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor yang dibahagi dan
tempatkan hasil bahagi 3 kerana 85 > 25.










Langkah 4: Tolakkan 3 26 dari nombor yang dibahagi.
Turunkanhasil darab 3 2 = 06 bermula dari tiang kedua.
Turunkanhasil darab 3 6 = 18 bermula dari tiang ketiga.


















Abakus Dan Aritmetik Mental
294

PEMBAHAGIAN

Langkah 5: Anggarkan hasil bahagi.
76 26 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 26 adalah
sama atau kurang dari 76?
Hasilnya ialah 2.

Langkah 6: Tempatkan hasil bahagi 2 pada tiang kedua.










Langkah 7: Tolakkan 2 26 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 2 2 = 04 bermula dari tiang ketiga.
Turunkan hasil darab 2 6 = 12 bermula dari tiang keempat.










Langkah 8: Anggarkan hasil bahagi.
243 26 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 26 adalah
sama atau kurang dari 243?
Hasilnya ialah 9.



















Abakus Dan Aritmetik Mental
295

PEMBAHAGIAN


Langkah 9: Tempatkan hasil bahagi 9 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.











Langkah 10: Tolakkan 9 26 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 9 2 = 18 bermula dari tiang
keempat.
Turunkan hasil darab 9 6 = 54 bermula dari tiang kelima.










Langkah 11: Anggarkan hasil bahagi.
90 26 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 26 adalah
sama atau kurang dari 90?
Hasilnya ialah 3.


Langkah 12: Langkau 1 tiang di sebelah kiri nombor yang dibahagi dan
tempatkan hasil bahagi 3 kerana 90 > 26.



















Abakus Dan Aritmetik Mental
296

PEMBAHAGIAN


Langkah 13: Tolakkan 3 26 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 3 2 = 06 bermula dari tiang kelima.
Turunkan hasil darab 3 6 = 18 bermula dari tiang keenam










Langkah 14: Anggarkan hasil bahagi.
120 26 =
Apakah nombor apabila didarab dengan 26 adalah
sama atau kurang dari 120?
Hasilnya ialah 4.

Langkah 15: Tempatkan hasil bahagi 4 di sebelah kiri nombor yang
dibahagi.
.










Langkah 16: Tolakkan 4 26 dari nombor yang dibahagi.
Turunkan hasil darab 4 2 = 08 bermula dari tiang
keenam.
Turunkan hasil darab 4 6 = 24 bermula dari tiang ketujuh.



















Abakus Dan Aritmetik Mental
297

PEMBAHAGIAN


Langkah 17: Kita dapat 32934

Tentukan bilangan digit pada jawapan:
Bilangan digit pada nombor yang dibahagi ialah 2.
Bilangan digit nombor pembahagi ialah 1
Digit pertama nombor yang dibahagi 8 adalah kurang
dari digit pertama pada nombor pembahagi 2

Oleh itu, m n + 1 = 2 1 + 1 = 2 digit
Jadi, 85.63 2.6 = 32.934


Jawapan: 85.63 2.6 = 32.93 (2 tempat titik perpuluhan)