Anda di halaman 1dari 69

TUGAS KELOMPOK

PROSES INDUSTRI KIMIA II


KELOMPOK VII dan KELOMPOK VIII
INDUSTRI PUPUK UNIT AMONIA
Dosen Pengampu :
Ir. Wa!un"ngs"# M.S"
D"susun O$e :
Res%" D"an Perma%asar" &'()(''&(*((&+
E$sa Param"%a &'()(''&(*(()(
Danang P"nard" Pu%ra &'()(''&(*(()'
Rand! Prana%a &'()(''&(*(()&
N",ma%u$ I--a &'()(''&(*(())
L"."ns/" P"$"ang San! &'()(''&(*(()0
Rama Pusp"%a Sar" &'()(''&(*(()1
N"ngrum Ar"a Sundar" &'()(''&(*(()*
PROGRAM STUDI DIPLOMA III TEKNIK KIMIA
PROGRAM DIPLOMA 2AKULTAS TEKNIK
UNIVERSITAS DIPONEGORO
SEMARANG
&('0
'
KATA PENGANTAR
Pu3" dan s!u/ur /am" pan3a%/an /ead"ra% A$$a SWT !ang %e$a
mem4er"/an rama% dan /arun"a5N!a se"ngga %ersusunn!a %ugas ma/a$a "n".
Pengem4angan pem4e$a3aran dar" ma%er" !ang ada pada ma/a$a "n"#dapa%
senan%"asa d"paam" o$e maas"s6a dengan %e%ap da$am 4"m4"ngan dosen.Upa!a
"n" d"arap/an dapa% $e4" mengop%"ma$/an penguasaan s"s6a %eadap /ompe%ens"
!ang d"pers!ara%/an.
Da$am pen!usunan ma/a$a "n"#mas" 4an!a/ /e/urangann!a.Un%u/ "%u#pen!usun
mengarap/an %egur#sapa#a%au /r"%"/ dem" per4a"/an !ang a/an da%ang.
A/"rn!a pen!usun mengu7ap/an %er"ma/as" /epada semua p"a/ !ang %e$a
mem4an%u pen!usunan ma/a$a "n".
Semarang# &8 Mare% &('0
Penu$"s
&
BAB I
PENDAHULUAN
1.1 Pengertian Amonia
Amon"a ada$a sen!a6a /"m"a !ang mempun!a rumus
N9
)
.:"asan!a sen!a6a "n" d"dapa%" 4erupa gas dengan 4au %a3am !ang
/as ;d"se4u% 4au amon"a<. Wa$aupun amon"a mem"$"/" sum4angan
pen%"ng 4ag" /e4eradaan nu%r"s" d" 4um"# amon"a send"r" ada$a
sen!a6a /aus%"/ dan dapa% merusa/ /esea%an. Adm"n"s%ras" Kese$ama%an
dan Kesea%an Pe/er3aanAmer"/a Ser"/a% mem4er"/an 4a%as '1 men"% 4ag"
/on%a/ dengan amon"a da$am gas 4er/onsen%ras" )1 ppm =o$um# a%au 8
3am un%u/ &1 ppm =o$um. Kon%a/ dengan gas amon"a 4er/onsen%ras"
%"ngg" dapa% men!e4a4/an /erusa/an paru5paru dan 4a/an /ema%"an.
Se/a$"pun amon"a d" AS d"a%ur se4aga" gas %a/ muda %er4a/ar# amon"a
mas" d"go$ong/an se4aga" 4aan 4era7un 3"/a %er"rup# dan pengang/u%an
amon"a 4er3um$a $e4" 4esar dar" ).1(( ga$on ;')#&08 L< arus d"ser%a"
sura% "-"n.
;sum4er:Nunaa9a4s!".&('&.Sen!a6aamon"a.%%p:>>nunaaa4s!".4$ogspo%.7
om>&('&>'&>sen!a6a5amon"a5n)?+.%m$.d"a/ses : &@ Mare% &('0.<
1.2 Sifat Amonia
S".a%5s".a% amon"a an%ara $a"n se4aga" 4er"/u%:
'< Amon"a ada$a gas !ang %"da/ 4er6arna dan 4aun!a sanga%
merangsang se"ngga gas "n" muda d"/ena$ me$a$u" 4aun!a.
&< Sanga% muda $aru% da$am a"r# !a"%u pada /eadaan s%andar# ' $"%er a"r
%er$aru% ''8( $"%er amon"a.
)< Merupa/an gas !ang muda men7a"r# amon"a 7a"r mem4e/u pada suu
5@8
(
A dan mend"d" pada suu 5))
(
A.
0< :e4erapa da%a pen%"ng %en%ang unsur pen!usun sen!a6a amon"a.
a. Da%a pen%"ng %en%ang n"%rogen:
B D"%emu/an o$e Dan"e$ Ru%er.ord pada %aun '@@&.
B Mempun!a" massa a%om '0#((*@ sma
B Mempun!a" nomor a%om @. Mempun!a" 3ar"53ar" a%om
(#+& C# Mempun!a" /on."guras" e$e/%ron & 1
)
B Da$am sen!a6a mempun!a" 4"$angan o/s"das" 5)#D1# D0
dan D&#Mempun!a" =o$um a%om '@#)( 7m
)
>mo$
B Mempun!a" s%ru/%ur Kr"s%a$ e/sagona$# Mempun!a"
%"%"/ d"d" @@#)00 K
B Mempun!a" %"%"/ $e4ur *)#'1 K# Mempun!a" massa 3en"s
'#&1' gram>7m
)
B Mempun!a" /apas"%as panas '#(0& E>g K#Mempun!a"
po%ens"a$ "on"sas" '0#1)0 Vo$%
B Mempun!a" e$e/%ronega%"="%as )#(0# Mempun!a"
/ondu/%"="%as /a$or (#(&1+8 W>m K
B Mempun!a" arga en%a$p" penguapan &#@+&8 KE>mo$.
;Sunard" *'5*)<.
4. Da%a pen%"ng %en%ang "drogen:
B D" %emu/an o$e 9enr! Aa=end"s pada %aun '@**
B Mempun!a" massa a%om '#((@+0 sma# Mempun!a"
nomor a%om '#Mempun!a" 3ar"53ar" a%om &#(8 C
B Mempun!a" /on."guras" e$e/%ron '#Da$am sen!a6a
mempun!a" 4"$angan o/s"das" D'# %e%ap" pada sen!a6a
"4r"da 4"$angan o/s"das" "drogen 5'
B Mempun!a" =o$um a%om '0#'( 7m
)
>mo$# Mempun!a"
s%ru/%ur Kr"s%a$ e/sagona$
B Mempun!a" %"%"/ d"d" &(#&8 K# Mempun!a" %"%"/ $e4ur
')#8' K# Mempun!a" massa 3en"s (#(8++ gram>7m
)
B Mempun!a" /apas"%as panas '0#)(0 E>g K#Mempun!a"
po%ens"a$ "on"sas" ')#1+8 =o$%# Mempun!a"
e$e/%ronega%"="%as &#'(
B Mempun!a" /ondu/%"="%as /a$or (#'8'1 W>m
K#Mempun!a" arga en%a$p" pem4en%u/an (#((181
KE>mo$#Mempun!a" arga en%a$p" penguapan (#018'
KE>mo$. ;Sunard"# '15'*<.
1.3 Proses Pem!atan Amonia
Proses pem4ua%an amon"a dar" gas a$am dan gas s"n%es"s dapa% d"$a/u/an
dengan 0 proses an%ara $a"n :
a. Proses Haer"Bos#
0
Proses pem4ua%an amon"a dar" n"%rogen dan "drogen per%ama /a$" d"%emu/an
o$e 2r"%- 9a4er %aun '+(8# seorang a$" /"m"a dar" Eerman. Un%u/ s/a$a
"ndus%r" pem4ua%an ammon"a d"%emu/an o$e Aar$ :os7# seorang a$" /"m"a
3uga dar" Eerman. Persamaan rea/s" s"n%es"s amon"a se4aga" 4er"/u%:
N& ;g< D )9& ;g< F &N9) ;g< 9GH I0*.' KE>mo$
:erdasar/an pr"ns"p /ese%"m4angan ma/a /ons%an%a /ese%"m4angan rea/s"
%"da/ an!a %ergan%ung pada %empera%ur dan %e/anan %e%ap" 3uga d"pengaru"
o$e per4and"ngan /ompos"s" n"%rogen dan "drogen. Kond"s" !ang
mengun%ung/an un%u/ pem4en%u/an amon"a ada$a rea/s" /e /anan pada suu
renda dan %e/anan %"ngg". Namun rea/s" %erse4u% 4er$angsung sanga% $am4a%
pada suu renda# 4a/an pada suu 1((
o
A se/a$"pun. D" p"a/ $a"n /arena
rea/s" /e /anan e/so%erm ma/a penam4aan suu a/an mengurang" rendemen.
Proses 9a4er5:os per%ama d"$angsung/an pada suu 1((
o
A dan %e/anan '1(
I )1( a%m mengguna/an /a%a$"s ser4u/ 4es" !ang d"7ampur dengan A$
&
O
)
#
MgO# AaO dan K
&
O.
. Proses Ke$$og
Proses "n" merupa/an proses s"n%esa amon"a menggun/an 4aan 4a/u
dar" gas a$am dengan rea/s" u%ama an%ara gas "drogen dan n"%rogen men3ad"
amon"a !ang 4er$angsung pada se/s" ammonia converter. Kond"s" op%"ma$
!ang d"guna/an pada proses "n" ada$a men3aga rea/s" pada %e/anan '0( I '1(
/g>7m& dan %empera%ur )*( I 1((
o
A. Ammonia converter !ang d"guna/an
%erd"r" dar" dua 3en"s# !a"%u Kellog horizontal ammonia converter dan Kellog
vertical quench converter.
Gas s"n%es"s murn" !ang d"dapa% dar" proses "n" %erd"r" dar" 7ampuran 9
&
;@0.&J<# N
&
;&0.@J<# A9
0
;(.8J< dan Ar ;(.)J<. Semua /ompos"s" gas
%erse4u% /emud"an d"p"sa/an dengan treatment %er%en%u se"ngga gas s"n%es"s
!ang d"as"$/an an!a mengandung /omponen 9
&
dan N
&
. Se$an3u%n!a# proses
"n%" %er4en%u/n!a amon"a %er3ad" d" da$am ammonia converter !ang
merea/s"/an gas n"%rogen dan "drogen mengas"$/an amon"a.
1
%. Pro%es L!rgi
Pada proses Lurg" rea/s"n!a 4er$angsung da$am rea7%or ."Ked 4ed
dengan mengguna/an o/s"gen dan s%eam pada /"saran %e/anan &((( I )(((
/Pa ;&( I )( a%m<. O/s"gen dan steam d"masu//an /eda$am gasifier me$a$u"
7e$a /e da$am rotary grate. Tempera%ur gas"."/as" se/"%ar 1*( I *&(
o
A dan
%ergan%ung dar" /ara/%er"s%"/ umpan. Kandungan me%an dan /ar4ond"o/s"da
mas"ng5mas"ng '(J dan &8J da$am gasifier. Arude gas dar" Lurgi gasifier
!ang d"proses da$am 4e4erapa $ang/a !a"%u pengo$aan $"m4a panas# shift
conversion# peng"$angan %ar# phenol dan produ/ $a"n. N"%rogen 7a"r me$a$u"
proses s7ru44"ng a/an mengas"$/an gas s"n%es"s !ang murn" d"$an3u%/an proses
/ompres" dan %era/"r proses pem4ua%an amon"a.
&. Proses Ko''ers ( Tot)e*
Proses "n" 4era6a$ dar" gasification steam generation washing pada .ase
7a"r dengan %e/anan !ang renda dan suu !ang %"ngg". Aampuran omogen
dar" 4a%u4ara# o/s"gen dan steam mem"$"/" suu '+&1
o
A. Steam dan /ar4on
4erea/s" endo%erm"/ se"ngga %er3ad" penurunan suu "ngga '08(
o
A. Gas
s"n%es"s !ang d"as"$/an mem"$"/" su$.ur# AO dan AO
&
!ang 4ers".a% ra7un 4ag"
/a%a$"s# se"ngga per$u d"$a/u/an proses peng"$angan su$.ur# AO dan AO
&
. Gas
s"n%es"s !ang %e$a murn" /emud"an d"umpan/an da$am ammonia converter
dengan /a%a$"s 2e
&
O
)
!ang sanga% rea/%". pada suu )((
o
A I 1((
o
A. Kon=ers"
amon"a overall !ang d"as"$/an proses "n" ada$a 88#8J. ;Kirk Othmer, 1!<
Un%u/ dapa% menge%au" proses !ang a/an d"p"$" da$am memprodu/s" amon"a
ma/a dapa% d"$"a% /ond"s" operas" pada mas"ng5mas"ng proses seper%" pada
%a4e$ &.'. :erdasar/an %a4e$ &.' ma/a Proses !ang d"p"$" ada$a Kellogg
"rocess ;USA< /arena /on=ers" sanga% %"ngg" pada %e/anan dan suu renda
dapa% mengas"$/an amon"a !ang $e4" 4an!a/# a$ $a"n 3uga d"du/ung o$e
a/%"="%as /a%a$"s #uthenium &( /a$" $e4" 4esar d"4and"ng/an /a%a$"s 4es" ;2e #
A$
&
O
)#
2e
&
O
)
<.
*
Ta4e$ '.' Per4and"ngan Da%a /ond"s" Proses Pem4ua%an Amon"a
Proses Haber
Bosch
Kellog
g
Lurgi Koppers
Totzek
Suu 1((
o
A )*1
o
A 1*(5*&(
o
A
'+&1
o
A
Te/anan '1(5)1(
a%m
'05'1
a%m
&(5 )( a%m '&) a%m
Kon=ers" &(5&1J ++#8&J *'J 88#8J
Energ";G
E>% N9
)
<
8( I +( &@#' 1( I 1* 00
1.+ Keg!naan Amonia
Kegunaan amon"a 4ag" manus"a 7u/up 4eragam. D" an%aran!a ada$a se4aga"
4er"/u%:
a< Un%u/ pem4ua%an pupu/# %eru%ama urea dan LA ;L6a=e$-ur amon"um
H amon"um su$.a%<
& N9
);g<
D AO
&;g<
AO;N9
&
<
&;aM<
D panas
& N9
);g<
D 9
&
SO
0
;N9
0
<
&
SO
0;aM<
4< Un%u/ mem4ua% sen!a6a n"%rogen !ang $a"n# seper%" asam n"%ra%#
amon"um /$or"da# amon"um n"%ra%.
B 0 N9
);g<
D 1 O
&;g<
N 0 NO
;g<
D * 9
&
O
;g<
B N9
);g<
D 9A$
;aM<
N N9
0
A$
;aM<
B N9
);g<
D 9NO
);aM<
N N9
0
NO
);aM<
7< Un%u/ mem4ua% "dra-"n.
& N9
);g<
D NaOA$
;aM<
N N
&
9
0;$<
D NaA$
;s<
D 9
&
O
;$<
9"dra-"n merupa/an sa$a sa%u sen!a6a n"%rogen !ang d"guna/an
se4aga" 4aan 4a/ar ro/e%.
d< Da$am pa4r"/ es# amon"a 7a"r d"guna/an se4aga" pend"ng"n
;re.r"geran%< /arena amon"a 7a"r muda menguap dan a/an men!erap
panas se"ngga men"m4u$/an e.e/ pem4e/uan ;E. Goena6an '1)5
'10<.
@
;sum4er:Nunaa9a4s!".&('&.Sen!a6aamon"a.%%p:>>nunaaa4s!".4$ogspo%.
7om>&('&>'&>sen!a6a5amon"a5n)?+.%m$.d"a/ses : &@ Mare% &('0.<
BAB II
8
ISI
2.1 Ba#an Ba*!
a. Gas A$am
Gas a$am %erd"r" dar" a$/ana su/u renda# !a"%u me%ana# e%ana#
propana# 4u%ana dan pen%ana. Se$a"n a$/ana 3uga %erdapa% 4er4aga" gas $a"n
seper%" /ar4ond"o/s"da ;AO
&
< dan "drogen su$."da ;9
&
S<# 4e4erapa sumur
gas 3uga mengandung e$"um.
Ta4e$ &.' Komponen Gas A$am
Kompone
n
Kompos"s"
A9
0
@(5+(J
A
&
9
*
(51J
A
)
9
8
(51J
A
0
9
'(
(51J
A
1
9
'&
(51J
AO
&
(5+J
N
&
(51J
9g (#' ppm
9
&
S (51J
To%a$ '((J
;Agus Su6asono# &('&<
Gas a$am "n" mengandung /o%oran5/o%oran !ang dapa%
menga/"4a%/an gangguan se$ama operas" 4er$angsung. Ko%oran5/o%oran
%erse4u% d"an%aran!a -a%5-a% pada%# a"r# 9ea=! 9"dro Aar4on ;99A<#
sen!a6a5sen!a6a pos.or dan /ar4ond"o/s"da.
Ta4e$ &.& Komponen Gas A$am
+
D"samp"ng /omponen5/omponen d" a%as gas a$am 3uga
mengandung sen!a6a5sen!a6a su$.ur. Kadar sen!a6a su$.ur !ang
%erdapa% da$am gas a$am dapa% d"$"a% pada Ta4e$ &.) 4er"/u% "n" :
Ta4e$ &.) Kandungan Su$.ur pada Gas A$am
4. Udara
Udara pada un"% ammon"a se$a"n se4aga" 4aan 4a/u 3uga
d"4u%u/an un%u/ o/s"das" d" secon$ary reformer. Udara proses d"sup$a"
dar" /ompressor udara !ang mengam4"$ udara dar" a%mos.er dan d"sar"ng
dengan sar"ngan udara un%u/ meng"$ang/an de4u5de4u.
Udara merupa/an sum4er N
&
un%u/ proses pem4ua%an ammon"a d"
PT. Pupu/ Ku3ang. Komponen u%ama pen!usun udara ada$a gas N"%rogen
dan O/s"gen. Gas N
&
"n" d"p"sa/an dar" O
&
me$a$u" rea/s" pem4a/aran#
d"mana O
&
a/an a4"s 4erea/s". Kompos"s" udara 4e4as dapa% d"$"a% pada
%a4e$ 4er"/u%:
Ta4e$ &.0 Kompos"s" Udara
No. Komponen Udara Ker"ng J ;Vo$ume<
'.
&.
).
0.
1.
*.
@.
8.
+.
'(.
N"%rogen ;N
&
<
O/s"gen ;O
&
<
Argon ;Ar<
9"drogen ;9
&
<
Neon ;Ne<
9e$"um ;9e<
Kr"p%on ;Kr<
Oenon ;Oe<
Kar4ond"o/s"da ;AO
&
<
De4u dan /o%oran
@8#(80
&(#+0*
(#+)0
(#((((1
(#(('+&'
(#(((1&)+
(#((('')+
(#(((((8@
(#(&((0
(#('))0&1
Eum$a '((#((((((
;Aus%"n# '++*<
7. A"r
'(
A"r !ang d"per$u/an ada$a a"r da$am 4en%u/ s%eam ;uap a"r<.
S%eam d" un"% ammon"a 4erasa$ dar" peman.aa%an panas pem4a/aran !ang
d"as"$/an d" re.ormer. Adapun s".a% ."s"/a dan /"m"a dar" 4aan 4a/u
pem4ua%an ammon"a !ang me$"pu%" gas a$am# udara dan a"r dapa% d"$"a%
pada Ta4e$ &.1 dan Ta4e$ &.* 4er"/u% "n" :
Ta4e$ &.1 S".a% 2"s"/a :aan :a/u
;Sum4er:Verroe-#&('(# PLaru%an :en."e$d5 Aap%er IIQ#Suma%era U%ara<
2.1.1 Sifat ,isi*a &an Kimia Ba#an Ba*!
1. Gas A$am
''
S".a% ."s"/a dan s".a% /"m"a dar" gas a$am !ang d"guna/an
se4aga" 4aan 4a/u ada$a se4aga" 4er"/u%:
B -etana
S".a% ."s"/a Me%ana pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 5 '*'#0 RA.
T"%"/ Le$e : 5 '8&#* RA.
:era% mo$e/u$ : '* gr>mo$.
Kerapa%an : (#0&) gr>7m
)
.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au.
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ A9
0
.
Rea/s" pem4a/aran# rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
A9
0 ;g<
D &O
& ;g<
AO
&;g<
D )9
&;g<
. ;Perr!# '+80<
B Etana
S".a% ."s"/a E%ana pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 588#* RA.
T"%"/ Le$e : 5'@& RA.
:era% mo$e/u$ : )( gr>mo$.
Kerapa%an : (#101 gr>7m
)
.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au.
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ A
&
9
*
.
Rea/s" pem4a/aran# rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
'&
A
&
9
*;g<
D O
& ;g<
&AO
&;g<
D )9
&
O
;g<
. ;Perr!# '+80<
B Pro'ana
S".a% ."s"/a Propana pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 5 0& RA.
T"%"/ Le$e : 5 '8@#' RA.
:era% mo$e/u$ : 00 gr>mo$.
Kerapa%an : (#1(' gr>7m
)
.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au.
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ A
)
9
8
.
Rea/s" pem4a/aran# rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
A
)
9
8;g<
D1O
& ;g<
)AO
&;g<
D 09
&
O
;g<
.

;Perr!# '+80<
B B!tana
S".a% ."s"/a :u%ana pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 5 (#* RA.
T"%"/ Le$e : 5 ')1 RA.
:era% mo$e/u$ : 18 gr>mo$.
Kerapa%an : (#1*' gr>7m
)
.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au.
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ A
0
9
'(
.
Rea/s" pem4a/aran# rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
')
A
0
9
'(;g<
D O
& ;g<
0AO
&;g<
D 19
&
O
;g<
. ;Perr!# '+80<
B Pentana
S".a% ."s"/a Pen%ana pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : )*#) RA.
T"%"/ Le$e : 5 '&+#@ RA.
:era% mo$e/u$ : @& gr>mo$.
Kerapa%an : (#1@) gr>7m
)
.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au.
S".a% /"m"a
Mempun!a" rumus mo$e/u$ A
1
9
'&
.
Rea/s" pem4a/aran# rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
A
1
9
'&;g<
D8O
& ;g<
1AO
&;g<
D *9
&
O
;g<
. ;Perr!# '+80<
B Karon&io*si&a
S".a% ."s"/a Kar4ond"o/s"da pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 5 @8#1 RA.
T"%"/ Le$e : 5 1*#* RA.
:era% mo$e/u$ : '0 gr>mo$.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au.
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ AO
&
.
'0
Kar4ond"o/s"da dapa% d"as"$/an dar" rea/s" pem4a/aran.
Rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
A9
0 ;g<
DO
& ;g<
AO
&;g<
D &9
&;g<
. ;Perr!# '+80<
B Nitrogen
S".a% ."s"/a N"%rogen pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 5 '+1#8 RA.
T"%"/ Le$e : 5 &'( RA.
:era% mo$e/u$ : &8 gr>mo$.
Kerapa%an : (#888 gr>7m
)
.
:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna dan %"da/ 4er4au
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ N
&
.
N"%rogen d"%am4a dengan "drogen a/an
mengas"$/an panas da$am pem4ua%an ammon"a#
rea/s"n!a se4aga" 4er"/u%:
N
&;g<
D )9
&

/a%a$"s
&N9
);g<
D panas ;Perr!# '+80<
B S!$f!r
S".a% ."s"/a su$.ur pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : 000#* RA.
T"%"/ Le$e : '&( RA.
:era% mo$e/u$ : )& gr>mo$.
Kerapa%an : &#(@ gr>7m
)
.
Wu3ud : pada% 4er6arna /un"ng.
'1
S".a% /"m"a
Mempun!a" rumus mo$e/u$ S.

;Perr!# '+80<
2. U&ara
a. Nitrogen
S".a% ."s"/a:
T"da/ 4er6arna dan 4er4au.
:era% mo$e/u$ &8#(')0 gr>mo$.
Spe7"."7 Gra="%! ;&'#''GA S ' a%m< (#+**+.
Pada %e/anan ' a%m:
B T"%"/ d"d" : 5'+1#(()GA.
B Panas $a%en : 0@#01+ /7a$>/g.
B Dens"%as ;T< 7a"r : 8(8#*(@ /g>m
)
.
B Dens"%as ;T< gas : 0#0@1 /g>m
)
.
S".a% /"m"a:
Merupa/an gas "ner%.
T"da/ muda %er4a/ar. ;Aus%"n# '++*<
. .*sigen
S".a% ."s"/a:
T"da/ 4er6arna dan 4er4au.
T"da/ 4era7un.
:era% mo$e/u$ )'#++88 gr>mo$.
Spe7"."7 Gra="%! ;&'#''GA S ' a%m< '#'(1).
'*
Pada %e/anan ' a%m:
B T"%"/ d"d" : 5'8&#+@GA.
B Panas $a%en : 1(#8@+ /7a$>/g.
B Dens"%as ;T< 7a"r : ''0' /g>m
)
.
B Dens"%as ;T< gas : 0#0@1 /g>m
)
.
S".a% /"m"a:
:ers".a% o/s"da%or.
Memper7epa% proses pem4a/aran. ;Aus%"n# '++*<
%. Argon
S".a% ."s"/a:
T"da/ 4er6arna dan 4er4au.
:era% mo$e/u$ )+#+08 gr>mo$.
Spe7"."7 Gra="%! ;&'#''GA S ' a%m< '#)+1.
Pada %e/anan ' a%m:
B T"%"/ d"d" : 5'81#8*GA..
B Dens"%as ;T< 7a"r : ')+&#8 /g>m
)
.
B Dens"%as ;T< gas : 1#81) /g>m
)
.
S".a% /"m"a:
Merupa/an gas "ner%.
T"da/ muda %er4a/ar. ;Aus%"n# '++*<
2.1.2 Ba#an Pemant!
:aan pem4an%u !ang d"guna/an da$am un"% ammon"a ada &
ma7am !a"%u a4sor4en% dan /a%a$"s.
'@
'. A4sor4en%
A4sor4en% d"guna/an un%u/ men!erap gas AO
&
. A4sor4en% !ang
d"guna/an ada$a $aru%an %enfiel$. Laru%an %enfiel$ %erd"r" dar":
&0 I )( J K
&
AO
)
se4aga" pen!erap AO
&
.
) I 0 J D"e%ano$am"ne ;DEA< se4aga" a/%"=a%or.
(#1 I (#* J V
&
O
1
agar %"da/ /oros"..
&. Ka%a$"s
Ka%a$"s !ang d"guna/an ada$a:
Ka%a$"s Ao4a$% dan Mo$"4denum d"da$am 9!dro%rea%er
Ka%a$"s LnO dan /ar4on a/%". d"da$am Guard Aam4er
Ka%a$"s N"/e$ d"da$am Re.ormer
Ka%a$"s 2e5Ar un%u/ 9TS dan /a%a$"s Au5LnO5A$um"na
un%u/ LTS d"da$am S".% Aon=er%er
Ka%a$"s promo%ed "ron d"da$am Ammon"a Aon=er%er
). S%eam
S%eam !ang d"guna/an d" un"% ammon"a d"as"$/an o$e 6as%e
9ea% :o"$er ;W9:< dan Pa7/age :o"$er d" un"% U%""%as dengan /apas"%as
88.@(* /g>3am. S%eam !ang d"as"$/an 4erupa uap dengan %e/anan
%"ngg" ;'(1 /g>7m
&
<# uap 4er%e/anan menenga ;01 /g>7m
&
<# dan uap
4er%e/anan renda ;)#1 /g>7m
&
<.
'8
S%eam !ang d"pero$e 4erasa$ dar" a"r !ang d"am4"$ dar" Sunga"
Parung/ada$" !ang 4er3ara/ '( /m# dan Sunga" A"/ao !ang 4er3ara/
/urang $e4" &( /m dar" pa4r"/.
Rea/s" !ang %er3ad" se4aga" 4er"/u%:
& 9
&

;g<
D O
&

;g<
& 9
&
O
;g<

S".a% ."s"/a dan s".a% /"m"a dar" a"r ;s%eam< !ang d"guna/an se4aga"
4aan 4a/u ada$a se4aga" 4er"/u%:
S".a% ."s"/a a"r pada %e/anan ' a%m se4aga" 4er"/u%:
T"%"/ d"d" : '(( RA.
T"%"/ 4e/u : (RA.
:era% mo$e/u$ : '8 gr>mo$.
Dens"%as : (#++8 g>7m
)

:erupa gas !ang %"da/ 4er6arna# %"da/ 4er4au# %"da/ 4erasa
S".a% /"m"a:
Mempun!a" rumus mo$e/u$ 9
&
O. ;Perr!# '+80<
'+
&(
2.2 ,$o/s#eet
&'
2.3 B$o* Diagram *ese$!r!#an
2.+ Des*ri'si Proses
2.+.1 Proses Pem!rnian Gas A$am
'< Peng"$angan de4u dan %e%es 7a"ran

Gas A$am Gas Umpan
PH''#@ /g>7m
&
PH''#@ /g>7m
&
TH )(
(
A TH )(
(
A
2ra/s" :era% dan 7a"ran de4u
Adan!a de4u 4eser%a 7a"ran "dro/ar4on .ra/s" 4era% !ang %er/andung
da$am gas a$am dapa% mengganggu 3a$ann!a proses.Gas a$am a/an masu/
/e da$am pa4r"/ mu$a5mu$a d"a$"r/an /e &ee$ 'as Knock Out (rum pada
/ond"s" operas" %e/anan ''#@ /g>7m
&
dan %empera%ur )(
(
A 4er%u3uan agar
par%"/e$ a$us dan %e%es 7a"ran %erp"sa#seper%" a"r dan "dro/ar4on .ra/s"
4era% dapa% d"p"sa/an 4erdasar/an per4edaan 4era% 3en"sn!a dengan gas
a$am.Pem"saan "n" d"a%ur se7ara o%oma%"s dengan mengguna/an $e=e$
7on%ro$ LIA5)& d" 4ag"an 4a6a drum.Apa4"$a 7a"ran dan par%"/e$ a$us
!ang /e$uar dar" KO drum 3um$an!a 4an!a/ ma/a a/an d"a$"r/an /e
&&
Air
Feed Gas
Treatment
Primary
Reformer
Secondary
Reformer
Natural
gas
Steam
Rich
Benfiel
d
Shift
Converter
CO
2
Stripper
CO
2

Absorber
Refrigeration Ammonia
Converter
Methanator
CO
2
to Urea
Plant
Cold NH
3
to
Storage
Hot NH
3
to
Urea Plant
MERAURU GUARD
A9AM:ER
2EED GAS
KNOAK OUT
DRUM
4urn"ng p"% un%u/ d"4a/ar d" $uar daera pa4r"/#namun apa4"$a se4a$"/n!a
ma/a par%"/e$ a$us dan 7a"ran !ang /e$uar dar" KO drum an!a d"4"ar/an
mene%es d" $an%a".
A$"ran gas d" pun7a/ &ee$ 'as Knock Out (rum "n" d"4ag" men3ad"
dua#d"mana sa$a sa%u 4ag"an d"guna/an se4aga" 4aan 4a/ar d" AuK"$"ar!
:o"$er dan S%ar% Up 9ea%er Pr"mar! Re.ormer#sedang/an se4ag"an $ag"
d"guna/an se4aga" gas umpan se%e$a menga$am" pemurn"an $e4" $an3u% d"
)ercury 'uar$ *ham%er un%u/ d""$ang/an mercuryn!a.
&< Peng"$angan )ercury ;9g<
Ka%a$"s Kar4on A/%".DSu$.ur
Gas Umpan Gas Umpan
PH''#@ /g>7m
&
PH'' /g>7m
&
TH )(
(
A TH )(
(
A

)ercury ;9g< !ang %er/andung da$am fee$ gas mes/"pun sanga% /e7"$
;se/"%ar V (#(('.'(
50
J mo$< namun arus d"p"sa/an dan d""$ang/an
/arena mercury merupa/an $ogam 4era% !ang dapa% mera7un" /a%a$"sa%or
pada proses se$an3u%n!a#seper%" pada "rimary #eformer dan Secon$ary
#eformer.D"da$am )ercury 'uar$ *ham%er 4er"s" /a%a$"s /ar4on a/%".
!ang d""mpregnas"/an su$.ur d" da$amn!a.)ercury da$am .eed gas dapa%
d""/a% o$e sulfur se"ngga a/an %er3ad" rea/s" se4aga" 4er"/u% :
9g
;$<
D S
;$<
9gS
;$<


D '(#@ //a$>mo$
D"mana 4e$erang !ang ada d" da$am /ar4on a/%". a/an meng"/a%
9g#se"ngga 9gS !ang %er4en%u/ a/an mengendap.
)< Kompres" Gas A$am
Gas Umpan Gas Umpan
PH '' /g>7m
&
PH )8 /g>7m
&

TH )(
(
A TH '1+
(
A
&)
MERAURU
GUARD
A9AM:ER
2EED GAS
AOMPRESSOR
2EED GAS
AOMPRESSOR
2EED GAS
AOMPRESSOR KIAK
:AAK
Te/anan gas a$am !ang /e$uar dar" )ercury 'uar$ *ham%er mas" 4e$um
7u/up %"ngg" un%u/ dapa% menga$"r /e a$a%5a$a% se$an3u%n!a.Se"ngga
%e/anan arus d"na"//an dengan 7ara /ompres" a%au d"%e/an da$am &ee$
'as *ompressor#se"ngga %e/anann!a men7apa" )8 /g>7m
&
dan
%empera%urn!a '1+
(
A.Kompresor !ang d"gua/an "n" d"gera//an o$e
Tur4"n Uap#se4ag"an gas a$am !ang /e$uar dar" /ompresor d"a$"r/an /e
fee$ gas compressor kick %ack un%u/ d"d"ng"n/an dan d"recycle /em4a$" /e
&ee$ 'as *ompressor.Tu3uann!a un%u/ men7ega %er3ad"n!a /e/urangan
gas da$am &ee$ 'as *ompressor se"ngga %"da/ menga$am" suurg"ng
;4erge%ar< !ang dapa% men!e4a4/an rusa/n!a /ompresor /arena
/e/urangan 4e4an.
0< Peng"$angan Sen!a6a Sulfur ;S<
Gas Umpan Gas Umpan
PH )8 /g>7m
&
PH0( /g>7m
&
TH '1+
(
A

TH )81
(
A
;9&dar" S!n%es"s Gas Aompressor<
Gas Umpan Gas Umpan

PH )(#) /g>7m
&
PH )& /g>7m
&

TH )81
(
A

TH )8@
(
A
Dar" &ee$ 'as *ompressor gas umpan d"a$"r/an menu3u &ee$
"reheat *oil d" se/s" /on=e/s" "rimary #eformer un%u/ d"panas/an
dengan /ond"s" operas" %e/anan )8 /g>7m
&
dan %empera%ur '1+
(
A.Gas
umpan !ang masu/ mas" mengandung RSR
'
#RS9#AO
&
#S 4eg"%u pu$a saa%
/e$uar dar" &ee$ "reheat *oil dengan /ond"s" operas" %e/anan 0( /g>7m
&
dan %empera%ur )81
(
A.Se$an3u%n!a gas umpan d"a$"r/an /e *o%alt )oly
+i$rotreater un%u/ meng"$ang/an sulfurn!a dengan 7ara meng"/a%n!a
dengan 9
&
!ang 4erasa$ dar" Synthesis 'as *ompressor.Rea/s" !ang
%er3ad" d" da$am *oo%alt )oly +i$ritreater ada$a se4aga" 4er"/u% :
RS9 D 9
&
N R9 D 9
&
S
RSR
'
D &9
&
N

R9 DR,9 D 9
&
S
&0
2EED GAS
AOMPRESSOR
2EED PRE9EAT AOIL
;SEKSI KONVEKSI
PRIMARU
RE2ORMER<
AO:ALT MOLU
9IDROTREATER
LINA OOUDE
GUARD A9AM:ER
MIOED 2EED
PRE9EAT
PRIMARU
RE2ORMER
Gas a$am per$u d"panas/an agar rea/s" d" a%as 4er3a$an dengan
4a"/#/arena rea/s" d"a%as dapa% 4er3a$an dengan 4a"/ pada suu se/"%ar 0((
(
A.*o%alt )oly +i$ritreater %erd"r" dar" dua 4ua package %e$ 4er"s"
/a%a$"s co%alt,moly$enum se4an!a/ &8#) m
)
.Kadar AO
&
da$am gas masu/
%"da/ 4o$e me$e4"" 1 J /arena dapa% men!e4a4/an rea/s"
e/so%erm"s.:"$a a$ "n" %er3ad" ma/a a/an %er3ad" rea/s" seper%" 4er"/u% "n" :
AO
&
D 9
&
N AO D 9
&
O D +#8 //a$>mo$
AO D )9
&
N A9
0
D 9
&
O D 0+#) //a$>mo$
Panas !ang %"m4u$ a/an mena"//an %empera%ur d" /a%a$"s dan
men!e4a4/an /a%a$"s rusa/.
Gas umpan /emud"an masu/ /e -inc O.y$e 'uar$ *ham%er
!ang %erd"r" dar" dua 4ua package %e$ !ang mas"ng5mas"ng 4er"s" &8#) m
)
/a%a$"s -inc O.y$e.Da$am -inc O.y$e 'uar$ *ham%er %er3ad" rea/s"
an%ara LnO dan 9
&
S se4aga" 4er"/u% :
9
&
S D Ln N LnS D 9
&
O D '0#+*8 //a$>mo$
Kandungan su$.ur da$am gas a$am /e7"$ se/"%ar 1 ppm.Namun
arus d""$ang/an /arena a/an merusa/ /a%a$"s da$am "rimary
#eformer.Ma/a dar" "%u -nO 'ura$ *ham%er d"$eng/ap" dengan Sulfur
Analyzer.Gas "n" /emud"an d""umpan/an /e )i.e$ &ee$ "reheat "rimary
#eformer.
2.+.2 Pema*aran Gas Sintesis 0Steam Reforming1
Gas Umpan Gas A$am Gas A$am
PH )(#) /g>7m
&
PH )8#1 /g>7m
&


PH)8#1/g>7m
&
TH)81
(
A TH)81
(
A Ka%a$"s N"O

PH)8 /g>7m
&
Med"um S%eam

Ka%a$"s N"O
Gas a$am Gas A$am (#)) J
PH'(1 /g>7m
&
#TH)8*
(
A PH)1#1 /g>7m
&
#TH'()'
(
A
TH&)8
(
A
PH)'#0 /g>7m
&
Udara proses dar" A"r Aompressor
TH)08
(
A
&1
MIOED 2EED
PRE9EAT
AOIL
PRIMARU
RE2ORMER
PRIMARU
RE2ORMER
SEAONDARU
RE2ORMER
WASTE 9EAT
:OILER TU:E
SIDE
9IG9 TEMPERATUR
S9I2T AONVERTER
9IG9 TEMPERATUR
S9I2T AONVERTER
38, !g"cm
2
# 8$%
$
C
38, !g"cm
2
# 8$%
$
C
Gas a$am !ang %e$a 4e4as dar" sulfur d"u4a men3ad" gas s"n%esa
dan se$an3u%n!a a/an d"man.aa%/an se4aga" umpan da$am Ammonia
*onverter. Mu$a5mu$a gas a$am a/an d"u4a men3ad" gas AO# AO
&
dan 9
&
#
/emud"an gas AO !ang ada d"/on=ers"/an men3ad" gas AO
&
.
Proses reforming ada$a sua%u rea/s" !ang 4er%u3uan un%u/
mengu4a gas a$am men3ad" AO dan 9
&
dengan 7ara merea/s"/an gas
a$am dengan steam d"4an%u dengan /a%a$"s N"/e$ O/s"da ;N"O< d" "rimary
#eformer. Gas a$am !ang /e$uar dar" L"n7 OK!de Guard Aam4er
d"7ampur dengan )e$ium Steam ;MS< dan d"panas/an da$am )i.e$
"reheat *oil d" se/s" "rimary #eformer. Gas !ang /e$uar dar" )i.e$
"reheat *oil mempun!a" %e/anan )8#1 /g>7m
&
dan %empera%urn!a
0@&
(
A# un%u/ se$an3u%n!a d"masu//an /e %u4e5%u4e /a%a$"s d" se/s" rad"an%.
Pada Pr"mar! Re.ormer %erdapa% )@8 4ua %u4e /a%a$"s# !ang %er4ag" a%as +
4ua su% hea$er dan mas"ng5mas"ng su% hea$er %erd"r" dar" 0& 4ua %u4e
/a%a$"s. Rea/s" !ang %er3ad" ada$a se4aga" 4er"/u%:
A9
0;g<
D 9
&
O
;g<
AO D )9
&
5 0+#) //a$>mo$
AO D 9
&
O AO
&
D 9
&
D+#8 //a$>mo$
;Ke$$og# '+@8<
Rea/s" /ese$uruan ada$a endo%erm"s. Panas !ang d"4u%u/an
d"sup$a" dar" panas pem4a/aran gas a$am d"$uar tu%e /a%a$"s. Ada '( 4ar"s
%urner, mas"ng5mas"ng %erd"r" dar" &( %urner. Gas a$am dan s%eam !ang
a/an masu/ /e da$am Pr"mar! Re.ormer d"a%ur supa!a per4and"ngan
an%ara s%eam dan /ar4onn!a )#1 : ' !ang d"a%ur o$e a$a% !ang d"se4u%
#atio #elay, /arena 3"/a s%eam /urang a/an %er3ad" rea/s" samp"ng se4aga"
4er"/u%:
A9
0
A D &9
&
5 W
&AO A D AOD W
;Ke$$og# '+@8<
&*
Kar4on !ang %er4en%u/ dapa% me$ap"s" permu/aan /a%a$"s se"ngga
/ea/%".an /a%a$"s 4er/urang# se$a"n "%u 3uga mengganggu perp"ndaan
panas pada permu/aan %u4e.
Gas a$am !ang 4erea/s" d" tu%e /a%a$"s a/an /e$uar me$a$u" 4ag"an
4a6a tu%e dan d"sa%u/an dengan se4ua p"pa 4esar %ega/ $urus /ea%as
!ang d"se4u% riser# !ang 4er.ungs" un%u/ mengu4ung/an a$"ran Pr"mar!
Re.ormer /e inlet gas Secon$ary #eformer.Te/anan gas /e$uar )8#1
/g>7m
&
dan %empera%ur 8('
(
A.
Secon$ary #eformer 4er.ungs" un%u/ me$an3u%/an rea/s"
reforming. Rea/s" !ang %er3ad" sama dengan rea/s" d" Pr"mar! Re.ormer.
Te%ap" panas !ang d"per$u/an d"pero$e dar" pem4a/aran $angsung dengan
udara d"da$am rea/%or. Secon$ary #eformer %erd"r" a%as & 4ag"an# !a"%u
4ag"an a%as !ang d"se4u% )i.ing -one /*om%ustion -one0 dan 4ag"an
4a6a d"se4u% #eaction -one.
Gas dan udara masu/ pada Se7ondar! Re.ormer se7ara %erp"sa
pada 4ag"an a%as. Gas 4er7ampur dengan udara proses pada )i.ing -one.
Udara proses d"sup$a" dar" Air *ompressor# %e%ap" se4e$umn!a %e$a
d"$e6a%/an me$a$u" filter udara un%u/ d""$ang/an de4u dan par%"/e$
pada%n!a.
Panas !ang d"per$u/an Se7ondar! Re.ormer d"pero$e dar"
pem4a/aran $angsung gas a$am dengan udara d"da$am )i.ing -one.
Rea/s" pem4a/aran !ang %er3ad" ada$a:
A9
0;g<
D &O
&;g<
AO
&;g<
D&9
&
O
;g<
D'+'#@//a$>mo$
&9
&;g<
D O
&;g<
&9
&
O
;g<
D1@#8 //a$>mo$
;Ke$$og# '+@8<
Dar" )i.ing -one, panas memasu/" #eaction -one !ang 4erupa
package %e$ !ang %erd"r" dar" ) 4ua %e$ /a%a$"s N"/e$ O/s"da ;N"O<.
Da$am #eaction -one "n"# amp"r semua gas a$am 4erea/s" dan /adar
me%ana !ang /e$uar dar" Se7ondar! Re.ormer se/"%ar (#))J mo$.
Tempera%ur gas d" 4ed /a%a$"s I ada$a ''()
(
A# d" 4ed II ada$a '(&@
(
A
dan d" 4ed III %empera%urn!a '(&1
(
A.
&@
3$,3 !g"cm
2
# &38
$
C
Tempera%ur gas /e$uar dar" Se7ondar! Re.ormer mas" sanga%
%"ngg" !a"%u '(&1
(
A dan %e/anan )1#1 /g>7m
&
. Se"ngga panas "n"
d"man.aa%/an un%u/ memprodu/s" steam 4er%e/anan %"ngg" ;'(1 /g>7m
&
< d"
W9: ;1aste +eat 2oiler<. Ke$uar dar" W9: %empera%urn!a men3ad"
08&
(
A. A$"ran gas "n" /emud"an menga$am" pend"ng"nan $e4" $an3u%
dengan d"a$"r/an /e tu%e si$e# se"ngga %empera%ur %urun men3ad" )@'
(
A.
Tempera%ur "n" suda sesua" un%u/ rea/s" d" +igh 3emperature Shift
*onverter.Se4ag"an dar" gas "n"# se/"%ar &5)J d"/"r"m /e Un"% *osor%
un%u/ d"murn"/an Aon!a dan s"san!a d"guna/an un%u/ proses pemurn"an
gas s"n%esa.
2.+.3 Proses S#ift 2on3ersion
Gas umpan Gas umpan
'()'
(
A )8*
(
A )08
(
A#)'.0 /g>7m
&
)1 #1 /g>7m
&
&(0
(
A )0@
(
A 0)8
(
A#)(#) /g>7m
&

TH&'*
(
A '&8
(
A '((
(
A
PH&8#@/g>7m
&
&@#1 /g>7m
&
Un%u/ memprodu/s" urea# d"per$u/an 4aan 4a/u N9
)
dan AO
&
.
Karena "%u gas AO !ang ada d" pa4r"/ ammon"a per$u d"/on=ers" men3ad"
AO
&
. Tugas un%u/ meng/on=ers" AO men3ad" AO
&
d"$a/u/an o$e a$a%
!ang d"se4u% Shift *onverter ;'(05D<. Rea/s" !ang %er3ad" d" Shift
*onverter ada$a se4aga" 4er"/u%:
AO D 9
&
O AO
&
D 9
&
D +#8 //a$>mo$
;Ke$$og# '+@8<
Rea/s" "n" ada$a rea/s" e/so%erm"s# dan pada %empera%ur %"ngg"
/e7epa%an rea/s" a/an 4er%am4a %e%ap" /on=ers"n!a renda. Supa!a
/on=ers" men3ad" %"ngg" ma/a %empera%ur arus d"%urun/an. A/an %e%ap"
/e7epa%an mo$e/u$ !ang 4er%um4u/an un%u/ 4erea/s" a/an 4er/urang.
Un%u/ menga%as" a$ %erse4u% ma/a Shift *onverter d"4ag" men3ad" &
&8
SEAONDARU
RE2ORMER
WASTE 9EAT
:OILER
9E
9IG9
TEMPERATUR
S9I2T
AONVERTER
S9I2T
E22LUENT
W9:
MET9ANATOR
2EED 9EATER
LOW
TEMPERATUR
S9I2T
AONVERTER
RAW GAS
SEPARATOR
E22LUENT
DESUPER9EATER
STATION
4ag"an# !a"%u 4ag"an a%as !ang d"se4u% +igh 3emperature Shift *onverter
;9TS< dan 4ag"an 4a6a d"se4u% Low 3emperature Shift *onverter ;LTS<.
Gas panas !ang /e$uar dar" W9: se$an3u%n!a d"umpan/an /e 9TS.
Tempera%ur gas masu/ se/"%ar )08
(
A dengan %e/anan )'#0 /g>7m
&
. Gas
/e$uar pada %empera%ur 0)8
(
A dan %e/anan )(#) /g>7m
&
. Tempera%ur gas
/e$uar 9TS mas" 7u/up %"ngg"# o$e /arena "%u un%u/ menurun/an
%empera%ur gas d"guna/an & 4ua a$a% heat e.changer !ang d"pasang
d"an%ara 9TS dan LTS se"ngga %empera%ur gas /e$uarn!a men3ad" &(0
o
A
/emud"an masu/ /eda$am LTS.
D" da$am LTS /a%a$"s !ang d"guna/an AuLnO5a$um"na se4an!a/
01m
)
. Gas panas /e$uar dar" LTS mempun!a" suu &'*
(
A dan %e/anan &8#@
/g>7m
&
d"$e6a%/an effluent $esuperheater station# d"s"n" gas panas d"
quench ;d"d"ng"n/an %"4a5%"4a< me$a$u" re4o"$er dan /e$uar pada suu
'&8
o
A. Gas proses "n" se$an3u%n!a d"/"r"m /e %aap pemurn"an gas s"n%esa.
2.+.+ Proses 2.
2
Remo3a$ 0Pengami$an 2.
2
1
Gas S"n%esa
PH'&8 /g>7m
&
'(( A '&'A
PH&@#1 /g>7m
&
PH&&#@ /g>7m
&
Gas AO
&
S%eam
'(@ A )#1 /g>7m
&
1(A
'&1A
Lean :en."e$d
Taap "n" 4er.ungs" un%u/ mempers"ap/an 4aan 4a/u !ang a/an
d"guna/an d" da$am Ammon"a Aon=er%er. :aan 4a/u "n" 4erupa gas
N
&
dan 9
&
se"ngga gas5gas $a"n !ang ada arus d"p"sa/an du$u. Uang
&+
'(S
Ra) *as
Se+arator
A,so,er
Stri++er
-,ag.
Atas/
(ra+
out
+an
0
(ra+
out
+an 00
Re,olier
Stri++er -,ag
sam+ing
,a)ah/
Stri++er
o1erheat
condensor
Stri++er
Reflu2 3rum
Stri++er
-,ag.
Atas/
A,so,er
-Bag.
Atas/
d"mana Gas AO
&
!ang d"as"$/an dar" %aap "n" d"per$u/an da$am
pem4ua%an urea. Se"ngga gas "n" d"am4"$ dengan 7ara d"serap dengan
$aru%an pen!erap /emud"an d"$an3u%/an dengan proses s%r"pp"ng agar
d"pero$e gas AO
&
!ang s"ap un%u/ umpan rea/%or s"n%es"s urea.
Gas s"n%esa !ang /e$uar dar" LTS ;Lo6 Tempera%ure S%eam<
%er$e4" dau$u d"$e6a%/an da$am Ra6 Gas Separa%or un%u/ d"p"sa/an
/ondesa% a"rn!a /emud"an masu/ /e a4sor4er dar" 4ag"an samp"ng 4a6a
menara dan menga$"r /e a%as me$a$u" empa% 4ua 4ed 4er"s" %umpu/an
s$o%%ed r"ng. R"ng !ang %er4ua% dar" 4a3a. Tu3uann!a un%u/ memper$uas
4"dang /on%a/ an%ara 7a"ran pen!erap dan gas.
Laru%an pen!erap a%au a4sor4en% !ang d"guna/an ada$a $aru%an
:en."e$d !ang %erd"r" dar":
a. Ka$"um Kar4ona% ;K
&
AO
)
< 4er.ungs" se4aga" pen!erap a%au a4sor4en dan
a4sor4en AO
&
. Kadar K
&
AO
)
ada$a &05)(J
4. D"e%ano$ Am"ne ;DEA< un%u/ mem4an%u proses a4sor4s AO
&
a%au se4aga"
a7%"=a%or dan menurun/an %e/anan uap AO
&
. Kadar DEA ada$a )50J
4era%
7. Vanad"um Pen%o/s"da ;V
&
O
1
< un%u/ me$ap"s" agar %"da/ /oros".. Kadar
V
&
O
1
ada$a (#15(#* J 4era%.
d. A"r se4aga" pe$aru%
e. U7on se4aga" an%" .oam"ng se4an!a/ '5& ppm
Laru%an :en."e$d !ang d"pa/a" %erd"r" dar" dua a$"ran !a"%u a$"ran $ean
:en."e$d !ang masu/ /e da$am a4sor4er dar" pun7a/ menara dan $aru%an
sem" $ean :en."e$d !ang masu/ menara me$a$u" 4ag"an %enga. Laru%an
:en."e$d %erse4u% d"%ampung Aar4ona%e S%orage !ang d"guna/an se4aga"
ma/e5up 3"/a $aru%an %erse4u% suda 3enu. Sedang/an %empa% un%u/
peme/a%an :en."e$d d"$a/u/an d" Dr"p sum. Laru%an $ean :en."e$d ada$a
$aru%an !ang sama se/a$" %"da/ mengandung AO
&
. Laru%an "n" 4erasa$ dar"
)(
s%r"pper !ang d"d"ng"n/an %er$e4" dau$u da$am 7oo$er "ngga %empera%ure
8)A se4e$um d"pompa dan sesuda d"pompa d"d"ng"n/an $ag" $ean
so$u%"on 7oo$er sampa" suu 1(A /e$uar dar" 7oo$er "n" $aru%a d"sar"ng
pada me7an"7a$ ."$%er se4e$um masu/ /e pun7a/ a4sor4er.
Me7an"7a$ ."$%er 4er.ungs" un%u/ men!ar"ng par%"/e$ pada%# grease dan
se4aga"n!a un%u/ men7ega %er3ad"n!a .oam"ng d" $aru%an :en."e$d.
Laru%an sem" $ean :en."e$d ada$a $aru%an !ang mas" mengandung
AO
&
. Laru%an "n" 4erasa$ dar" 4ag"an %enga s%r"pper dan d"pompa /e4ag"an
%enga a4sor4er pada %empera%ure '(*A.
Gas s"n%esa da" LTS; Lo6 Tempera%ure S%eam< !ang masu/ 4ag"an
samp"ng 4a6a a4sor4er a/an menga$am" /on%a/ dengan a$ru%an sem" $ean
:en."e$d !ang a/an men!erap se4ag"an 4esar dar" gas AO
&
!ang ada.
Kemud"an s"sa AO
&
da$am gas a/an d"serap o$e $aru%an $ean :en."e$d.
Tempera%ure da$am a4sor4er ada$a '((A dengan %e/anan &@#1 /g>7m
&
.
Pada proses a4sor4s AO
&
mu$a5mu$a 4erea/s" dengan 9
&
O mem4en%u/
asam /ar4ona% dan /emud"an 4erea/s" dengan K
&
AO
)
mem4en%u/ "on
4"o/ar4ona%. Rea/s" /"m"a !ang %er3ad" se4aga" 4er"/u% :
AO
& ;g<
D 9
&
O
;$<
9
&
AO
) ;$<
9
&
AO
) ;$<
D AO
) ;$<
& 9AO
) ;$<
&9AO
) ;$<
D &K
;$<
& K9AO
) ;$<
AO
&
;g< D 9
&
O ;$< D K
&
AO
)
;$< & K9AO
) ;$<
Rea/s" "n" ada$a rea/s" e/so%erm"s. Laru%an !ang %e$a 4an!a/
mengandung AO
&
;$aru%an r"7 :en."e$d< /e$uar dar" dasar a4sor4er pada
suu '&'A dan %e/anan &&#@ /g>7m&# menga$"r me$a$u" %ur4"n !drau$"7
/emud"an menu3u /e 4ag"an samp"ng a%as s%r"pper. Gas !ang /e$uar dar"
4ag"an a%as a4sor4er /adar AOn!a d"4a6a (#' J =o$ume dan %empera%u
dar" gas "n" se4esar @(A.
)'
S%r"pper %erd"r" dar" %"ga 4ua 4ed %umpu/an s$o%%ed r"ng. Kond"s"
operas" s%r"pper d"$a/u/an pada %e/anan renda !a"%u (#*) /g>7m
&
dan
%empera%urn!a %"ngg" '&' A. Laru%an r"7 :en."e$d !ang /e$uar dar" dasar
a4sor4er mempun!a" %e/anan se4esar &&#@ /g>7m
&
. Se"ngga %e/anan "n"
d"man.aa%/an a4sor4er menggera/an %ur4"n "dro$"/ !ang d"guna/an un%u/
memompa $aru%an sem" $ean :en."e$d !ang /an menu3u a4sor4er. Laru%an
r"7 :en."e$d masu/ /e 4ag"an a%as s%r"pper dan menga$"r menu3u 4a6a
me$e6a%" 4ed 4er"s" s$o%%ed r"ng# se%e$a me$e6a%" 4ed /edua $aru%an
%erse4u% d"%ampung da$am %rap ou% pan I d" 4ag"an %enga s%r"pper# d"mana
se4ag"an $aru%an d"/e$uar/an se4aga" $aru%an sem" $ean :en."e$d I /e%"ga
un%u/ d"%ampung da$am %rap ou% pan II. Laru%an "n" /emud"an d"a$"r/an /e
re4o"$er se"ngga menga$am" proses pemanasan o$e gas proses dan s%eam
!ang d"as"$/an d"masu//an /e 4ag"an samp"ng 4a6a s%r"pper.
Sedang/an un%u/ s%eam pada 4o"$er 4erasa$ dar" %rap ou% pan d" a%as 4ed
per%ama. Mens%r"pp"ng AO
&
!ang %er/andung da$am $aru%an r"7 :en."e$d
d"guna/an un%u/ s%eam 4er%e/anan renda !a"%u se/"%ar )#1 /g>7m
&
!ang
4erasa$ dar" 4o"$er.
Dengan dorongan s%eam /e a%as dan suu %"ngg" ma/a d"arap/an gas
AO
&
da$am $aru%an r"7 :en."e$d a/an %er$epas. Rea/s" !ang %er3ad" se4aga"
4er"/u% :
& K9AO
) ;$<
K
&
AO
) ;$<
D AO
& ;g<
D 9
&
O
;$<
5W
PH )#1 /g>7m
&
Laru%an $ean :en."e$d !ang /e$uar dar" dasar s%r"pper d"/em4a$"/an
/e 4ag"an a%as a4sor4er dengan pompa se%e$a se4e$umn!a menga$am"
pend"ng"nan dar" 7oo$er sedang/an gas AO
&
/e$uar dar" pun7a/ menara
s%r"pper. Uap a"r !ang %er/andung da$am gas "n" 7u/up %"ngg" !a"%u se/"%ar
01J se"ngga se4e$um masu/ /e un%" urea per$u d"/urang" /adar a"rn!a
da$am gas AO
&
ma/a gas d"masu/an /e s%r"pper o=erea% 7ondenser un%u/
d"d"ng"n/an /emud"an d"p"sa/an /ondesa%n!a da$am AO
&
s%r"pper re.$uK
drum. Kondesa% !ang d"pero$e d"masu//an /e 4ag"an a%as s%r"pper dengan
)&
pompa. Sedang/an gas AO
&
!ang /e$uar s"ap d"/"r"m /e Un"% Urea.
Kondesa% !ang masu/ da$am s%r"pper /e$uar pada 4ag"an 4a6a s%r"pper
!ang suun!a '&1 A se4aga" $aru%an $ean :en."e$d a/an d"/"r"m /e
a4sor4er !ang se4e$umn!a %e$a d"d"ng"n/an se"ngga suu %urun men3ad"
8)A $a$u d"pompa /e 4ag"an a%as menara a4sor4er dengan me$e6a%"
me7an"7a$ ."$%er.
2.+.4 Proses -et#anasi
N"O
TH@(A#PH&1 /g>7m
&
&+1A
AO (#' J
AO& (#) J
0(A '1(A
Gas proses !ang /e$uar dar" pun7a/ a4sor4er mas" mengandung
(#' J mo$ AO
&
dan /"ra5/"ra (#* J mo$ AO pada /ond"s" %empera%ur @(A
dan %e/anan &1 /g>7m
&
. Gas %erse4u% se$an3u%n!a masu/ /e me%ana%or
se%e$a se4e$umn!a d"panas/an du$u se"ngga suun!a men7apa" '&(A
dan na"/ men3ad" &+1A d" me%ana%or .eed ea%er. Gas AO dan AO
&
s"sa
!ang %erdapa% da$am gas proses 4era7un 4ag" /a%a$"s d" Ammon"a
Aon=er%er.# se"ngga per$u d"rea/s"/an dengan 9
&
/emud"an mem4en%u/
A9
0
da$am a$a% me%ana%or. D" da$am me%ana%or# o/s"da $ogam "n" d"u4a
men3ad" me%ana !ang 4ers".a% se4aga" gas "ner% da$am ammon"a 7on=er%er.
Me%ana%or 4er"s" /a%a$"s n"/e$ o/s"da ;N"O< se4an!a/ '+#8 m
)
# !ang
%ersusun men3ad" %"ga 4ed. Gas !ang masu/ /e da$am me%ana%or d"4a%as"
/adar AO dan AO
&
ma/s"mum (#' J AO dan (#) J un%u/ AO
&
/arena
se7ara %eor"%"s (#' J AO mampu mena"//an suu se/"%ar @&A sedang/an
rea/s" pem4en%u/an me%ana ada$a rea/s" e/so%erm"s se"ngga %empera%ure
da$am me%ana%or arus d"3aga. Kond"s" operas" d" me%ana%or pada suu
))
A,sor,e
r
S4nthesis
*as
5ethanator
6eed
5ethanator
6eed
Heater
5ethanator
5ethanator
effeluent
5ethanator
7ffleunt
Cooler
&+1A dan %e/anan &* /g>7m
&
. Rea/s" !ang %er3ad" merupa/an /e4a$"/an
dar" rea/s" d" pr"mar! re.ormer. Rea/s" da$am me%ana%or ada$a se4aga"
4er"/u% :
AO D )9
&
A9
0
D 9
&
O D0+#) //a$>mo$
AO& D 09
&
A9
0
D &9
&
O D )+#1 //a$>mo$
Rea/s" !ang %er3ad" sanga% e/so%erm"s se"ngga me%ana%or
d"e$eng/ap" dengan s!s%em "n%er$o7/ !ang a/an mengen%"/an a$"ran gas
4"$a %er3ad" /ena"/an suu sampa" )++A ser%a mengen%"/an a$"ran 4o"$er
.eed 6a%er /e me%ana%or s".% e..$uen%. Gas !ang /e$uar dar" me%ana%or
d"arap/an mempun!a" /adar AO dan AO
&
ma/s"mum (#) ppm.
Gas s"n%esa se4e$um masu/ /e proses se$an3u%n!a d"man.aa%/an dau$u
un%u/ mem4ang/"%/an :2W me$a$u" me%ana%or e..$uen% /e$uar pada suu
'1(A dan d"$an3u%/an pada 7oo$er men3ad" 0(A.
2.+.5 Proses Sintesa Amonia

TH)''
(
A TH'1(
(
A
&)#* /g>7m
&
*@ /g>7m
&
'&(
(
A
8
(
A 8
(
A )@
(
A


*1
(
A#'1' /g>7m
&
5'@
(
A
5+
(
A
&+1
(
A#'() /g>7m
&
5&8
(
A
'0&
(
A 5&8
(
A

5'(
(
A
)0
AOOLING
WATER
AMMONIA
A9ILLER
MET9ANATOR
SINTESIS GAS AOMPRESSOR
2IRST STAGE SEPARATOR
A9ILLER
SEAONDARU AMMONIA
SEPARATOR
AMMONIA
AONVERTER
INTERAOOLER
GAS 2EED
MET9ANATOR
SUNTESIS GAS and
REAUALE AOMPRESSOR
;4ag.LPA <
SUNTESIS GAS and
REAUALE AOMPRESSOR
;4ag.9PA <
9EAT EOA9ANGER PURE GAS
SEPARATOR
:OILER 2EED
WATER
E22LUENT
EOA9ANGER
PURE GAS
A9ILLER
PURE GAS
SEPARATOR
PRIMARU AMMONIA
SEPARATOR
5&(
(
A#')#+/g>7m
&
Gas /e$uaran dar" )ethanator 4erada pada %e/anan &*#& /g>7m
&
4e$um 7u/up %"ngg" un%u/ rea/s" d" Ammonia *onverter ;'(15D< /arena
menuru% desa"n operas" %e/anan Ammonia *onverter ada$a '1( /g>7m
&
dan suun!a 0&(51((
o
A. Syntetis 'as dan #ecycle *ompressor
d"guna/an un%u/ mena"//an %e/anan gas# !ang %erd"r" dar" Low "ressure
*ase *ompressor ;LPA< dan +igh "ressure *ase *ompressor ;9PA<.
Ke$uar dar" LPA# %e/anan gas s"n%es"s men7apa" *@ /g>7m
&
dengan suu
'1(
(
A.
Gas s"n%esa d"d"ng"n/an da$am Syntesis 'as )ethanator &ee$
4.changer suu %urun men3ad" '&(
(
A# 5nter *ooler 'as &ee$ )ethanator
men3ad" )@
(
A dan Ammonia chiller men3ad" 8
o
A. Se4e$um masu/ 9PA#
/ondesa% !ang %er4en%u/ d"p"sa/an da$am Syntesis 'as *ompressor &irst
Stage Separator.Gas /er"ng dar" separator d"masu//an /e 9PA 4ersama5
sama dengan recycle gas dar" Ammonia *onverter, dan /e$uar dengan
%e/anan '1'#& /g>7m
&
dan suu *1
o
A. Gas "n" mengandung ammon"a
/arena 4er7ampur dengan recycle gas. Gas s"n%esa dar" 9PA d"d"ng"n/an
da$am chiller,chiller "ngga %empera%ur men3ad" 5'@
o
A. Pada %empera%ur
5'@
o
A# /omponen ammon"a a/an men7a"r da$am Secon$ary Ammonia
Separator. D"s"n" 7ampuran ammon"a d"p"sa/an dar" gas proses se"ngga
/adar ammon"an!a %urun dar" +J men3ad" &J mo$ dan se$an3u%n!a
ammon"a d"a$"r/an /e se/s" pemurn"an ammon"a. Sedang/an /omponen
gasn!a !ang se4ag"an 4esar %erd"r" dar" gas 9
&
dan N
&
d"panas/an da$am
+eat 4.changer.
Gas masu/ Ammonia *onverter pada & %empa%# !a"%u 4ag"an a%as
dan 4ag"an 4a6a. D"nd"ng Ammonia *onverter d"4ua% rang/ap dengan
ruang an%ara !ang d"se4u% annu$us. Gas umpan !ang masu/ dar" 4ag"an
4a6a %erus menga$"r me$a$u" annu$us menu3u pun7a/ Ammonia *onverter
dan masu/ da$am %e$ /a%a$"s me$a$u" shell e.changer. Sedang/an gas
umpan !ang masu/ dar" 4ag"an a%as d"guna/an un%u/ /eper$uan quenching
se4e$um gas masu/ /e %e$ d" a%asn!a# gas "n" d"4ag" men3ad" 0 a$"ran. Gas
)1
1! "g#cm2 $ %!&C
!ang menga$"r da$am annu$us mengam4"$ panas rea/s" se"ngga suun!a
na"/ dan se6a/%u sampa" d" shell e.changer suu men7apa" 0&&
o
A. Rea/s"
!ang %er3ad" ada$a se4aga" 4er"/u%:
N
&
D )9
&
&N9
)
DW
;Ke$$og# '+@8<
Rea/s" %erse4u% o/so%erm"s dengan d"ser%a" /ena"/an %empera%ur.
Kon=ers" !ang d"7apa" se/"%ar '&J. Gas as"$ rea/s" /e$uar dar" %e$
/eempa% me$a$u" p"pa %enga *onverter dan na"/ /e pun7a/ *onverter.
Tempera%ur gas !ang /e$uar &+1
o
A dengan %e/anan '() /g>7m
&
. Gas as"$
rea/s" "n" mem4er"/an panasn!a pada 2oiler &ee$ 1ater ;:2W<. Ke$uar
dar" 2oiler &ee$ 1ater suun!a '0&
o
A /emud"an d"man.aa%/an un%u/
mem4ang/"%/an s%eam d" heat e.changer. Gas dar" Ammonia *onverter
se4ag"an d"masu//an da$am 9PA dengan gas dar" LPA# dan se4ag"an
d"d"ng"n/an da$am chiller sampa" suu 5&8
o
A. Kemud"an dar" chiller "n"
gas d"a$"r/an /e "urge 'as Separator ;'(852< dengan %u3uan un%u/
mengurang" /adar "ner% !ang 4erupa A9
0
dan Ar !ang dapa% mera7un"
/a%a$"s dan mempengaru" /ese%"m4angan 3"/a /adar "ner%n!a %"ngg".
2.+.6 Proses Pem!rnian &an Refigerasi Amonia
5))
(
A
5&(
(
A '(@) /g>7m
&
Amon"a Uap
'*
(
A Amonia %air
Amon"a uap
Amon"a 7a"r
)*
PRIMARU AMMONIA
SEPARATOR
2LAS9
DRUM III
2LAS9
DRUM II
2LAS9
DRUM I
AMONIA
RE2RIGERANT
AOMPRESSOR
RE2RIGERANT
REAEIVER
2LAS9
GAS
A9ILLE
R
H7
AMMONIA PRODUAT
TO STORAGE
CO'3 A55ON0A
PRO3UC( PU5P
Ammon"a 7a"r se$an3u%n!a masu/ /e "rimary Ammonia Separator.
Da$am "rimary Ammonia Separator "n" 3uga ada penam4aan se4ag"an
/e7"$ ammon"a 7a"r dar" "urge 'as Separator Te/anan "rimary Ammonia
Separator !a"%u ')#1 /g>7m
&
se"ngga gas "ner% !ang mas" ada da$am
7a"ran ammon"a a/an menguap /e$uar dar" 4ag"an a%as Separator dan
d"/"r"m /e &uel System un%u/ d"guna/an se4aga" 4aan 4a/ar d" "rimary
#eformer. Ammon"a 7a"r /e$uar me$a$u" 4ag"an 4a6a "rimary Ammonia
Separator menu3u &lash (rum. A$"ran ammon"a "n" %er4ag" men3ad" &#
!a"%u menga$"r /e #efrigerant &lash (rum II dan #efrigerant &lash (rum
III.
Pada #efrigerant &lash (rum II# 7a"ran ammon"a a/an menga$am"
penguapan !ang /ua% se"ngga se4ag"an 7a"ran menguap dan uap %erse4u%
d"umpan/an /e Ammonia #efrigerant *ompressor .Pada /ompressor "n"$a
/e%"ga &lash (rum dapa% d"per%aan/an %e/anann!a# se"ngga proses
pem"saan dan pengam4"$an panas dapa% 4er3a$an dengan 4a"/. Kond"s"
operas" a$a% "n" ada$a '@#+ /g>7m&. Dar" /ompressor "n" 7a"ran d"a$"r/an
/e #efrigerant #eceiver.
Da$am receiver, pada %e/anan '* /g>7m
&
gas "ner% a/an menga$am"
penguapan dan d"4uang. Pada a$a% "n" 3uga d"$eng/ap" dengan s"s%em
pend"ng"nan# !a"%u &lash 'as *hiller agar ammon"a !ang mas" da$am
4en%u/ uap dapa% d"/ondensas"/an se"ngga %"da/ "/u% %er4uang. Kemud"an
se4ag"an dar" .ase 7a"rn!a d"pompa /e Un"% Urea se4aga" produ/ dar" Un"%
Ammon"a# dan se4ag"an $ag" d"umpan/an /e &lash (rum I dengan %e/anan
operas" * /g>7m
&
. Pada &lash (rum I 7a"ran a/an menga$am" penguapan
!ang /ua%. Uap !ang %er4en%u/ /emud"an d"umpan/an /e *ompressor
;'(15E<# sedang/an .ase 7a"rn!a a/an menga$am" pend"ng"nan da$am
penu/ar panas dan /em4a$" masu/ /e &lash (rum I pada suu '0#0
o
A.
Aa"ran dar" &lash (rum I "n" /emud"an d"a$"r/an /e &lash (rum II
dengan %e/anan &#0 /g>7m
&
.Da$am &lash (rum II "n" 7a"ran a/an d"7ampur
dengan a$"ran dar" Separator dan menga$am" penguapan. 2ase 7a"rann!a
"n" a/an menga$am" pend"ng"nan dan /em4a$" masu/ /e da$am &lash
)@
(rum II dengan %empera%ur se/"%ar 58
o
A#sedang/an .ase gasn!a
d"/em4a$"//an /e *ompressor.Aa"ran !ang ada d" &lash (rum II
d"umpan/an /e &lash (rum III !ang 4er%e/anan '#(@) /g>7m
&
.
Pada &lash (rum III "n" 3uga %er3ad" penguapan !ang /ua% se"ngga
a/an %er4en%u/ uap !ang a/an d"umpan/an /em4a$" /e *ompressor,
sedang/an .ase 7a"rn!a a/an menga$am" pend"ng"nan pada penu/ar panas
dan masu/ /e &lash (rum III $ag". Ammon"a !ang d"pero$e dar" &lash
(rum III d"pompa /e Ammonia Storage pada %empera%ur 5))
o
A.
2.4 S'esifi*asi A$at
2.4.1 Ta#a' Pem!rnian Gas A$am
1. ,ee& Gas Kno%* .!t Dr!m
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mem"sa/an "dro/ar4on .ra/s" 4era% dar" gas
a$am.
Kond"s" Operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 10#0
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : '*#1& /g>7m
&
2. -er%!r7 G!ar& 2#amer
T"pe : Vesse$
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 011
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : 00#) /g>7m
&
Kapas"%as : &(.0*+#+ /g>7m
&
3. ,ee& Gas 2om'ressor 0182"91
)8
T"pe : Aompressor 7en%r".uga$
2ungs" : Mena"//an %e/anan gas a$am !ang /e$uar dar"
Me7ur! Guard Aam4er se4e$um masu/ /e Ao4a$%
Mo$! 9!dro%ea%er
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : )&#&
(
A
Te/anan : 5 Te/anan "sap : '1#* /g>7m
&
5 Te/anan 4uang : 0)#+/g>7m
&
A$a% Pem4an%u : 5 Mo%or penggera/
Een"s : %ur4"n uap
Tegangan : ).)(( =o$%
Da!a : '+0+ 9P
Ke7epa%an : +.0(( rpm
5 Aoo$er
Ke4u%uan a"r pend"ng"n : @(( gpm
Kena"/an suu a"r : ''#'
(
A
Kapas"%as : &.(1+m
)
>3am
+. 2oa$t"-o$7 Hi&rotreater 0181"D1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mengu4a sen!a6a organ"/ sulfur dengan
"drogen men3ad" 9
&
S.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 010
(
A
)+
Te/anan : 5 Desa"n : 0' /g>7m
&
4. :n. G!ar& 2#amer 018;"D1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Meng"$ang/an 9
&
S dar" gas proses dengan
mengguna/an /a%a$"s LnO se4e$um memasu/"
pr"mar! re.ormer.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 011
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : 00#) /g>7m
&
2.4.2 Ta#a' Pem!atan Gas Sintesa
1. Primar7 Reformer 0181"B1
T"pe : Ko%a/ dengan or!-on%a$ 7on=e7%"on %u4e.
2ungs" : Mengu4a gas a$am men3ad" "drogen dan
n"%rogen.
Ka%a$"sa%or : N"/e$ O/s"da.
a. :ag"an a%as
T"pe : @ o$es 7!$"nder# 9GS
:E 4u4u/ : *& $4>7u.%.
4. :ag"an 4a6a
T"pe : r"ng
:E 4u4u/ : 8( $4>7u.%
5 2ungs" : memper7epa% rea/s" re.orm"ng A9
0
un%u/ memper7epa% pem4en%u/an 9
&
dan AO
0(
Kond"s" Operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : '(((RA
Te/anan : 5 Desa"n : )&#0 /g>7m
&
Kapas"%as : &)1@8#+ m
)
>3am
2. Air 2om'ressor 0181"91
T"pe : Mu$%" s%age 7en%r".uga$
2ungs" : Se4aga" /ompresor udara
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Tempera%ur "sap : )&#&
(
A
5 Tempera%ur 4uang: '(8#1
(
A
Te/anan : 5 Te/anan "sap : '1#* /g>7m
&
5 Te/anan 4uang : 0)#+ /g>7m
&
A$a% :an%u : 2"$%er ;4ag ."$%er<
5 .ungs" : men!ar"ng de4u dan par%"/e$ pada%
!ang %er$aru% da$am udara se4e$um
masu/ /ompresor
3. Se%on&ar7 Reformer 0183"D1
T"pe : Vesse$ dengan 6a%er 7oo$ed 3a7/e%
2ungs" : Men!empurna/an rea/s" re.orm"ng gas s"n%esa dar"
Pr"mar! Re.ormer ;'('5:<.
Kond"s" operas" :
Tempera%ur : 5 A%as : 5 Desa"n : '(((
(
A
5 :a6a : 5 Desa"n : '(((
(
A
0'
Te/anan : 5 A%as : 5 Desa"n : )0#' /g>7m
&
5 :a6a : 5 Desa"n : )1#( /g>7m
&
A$a% :an%u : Ka%a$"s N"/e$ O/s"da ;N"O< 4er4en%u/ ra7"ng r"ng
52ungs" : men!empurna/an rea/s" re.orm"ng
pada Pr"mar! Re.ormer un%u/
mem4en%u/ 9
&
dan AO
+. S#ift 2on3erter 018+"D1
3ipe 6 7essel
2ungs" : Mengu4a AO men3ad" AO
&
a. Hig# Tem'erat!r S#ift 2on3erter < HTS 0To'
2om'artment1
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 08&
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : )0#' /g>7m
&
. Low Temperatur Shift Converter < LTS 0Bottom Compartment1
Tempera%ur : 5 Desa"n : )(&
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : )0#' /g>7m
&
2.4.3 Ta#a' Pem!rnian Gas Sintesa
1. Ra/ Gas Se'arator 0182",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mem"sa/an /ondensa% a"r !ang %er/andung da$am
gas s"n%esa !ang /e$uar dar" LTS dan a/an masu/
a%sor%er.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : '0*
(
A
0&
Te/anan : 5 Desa"n : &+#&1 /g>7m
&
2. 2.
2
Absorber 01181"E1
T"pe : Vesse$
2ungs" :Men!erap AO
&
!ang %er/andung da$am gas s"n%esa
Kond"s" operas":
Tempera%ur : 5 Desa"n : '0*
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : &+#&1 /g>7m
&
Iso$as" : Te4a$ : '#1 "n7
3. 2.
2
Stripper 01182"E1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Me$epas/an gas AO
&
dar" $aru%an 4en."e$d
5 Te4a$ Se$$ : '0#&8 mm
5 Te4a$ 9ead : 5 A%as : '&#@( mm
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : '08#8
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : &#) /g>7m
&
Iso$as" : Te4a$ : )8 "n7
+. -et#anator 0185"D1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mengu4a AO dan AO
&
men3ad" A9
0
.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 010
(
A
0)
Te/anan : 5 Desa"n : &+#8) /g>7m
&
A$a% 4an%u : Ka%a$"s N"/e$ O/s"da ;N"O<
5 2ungs" : memper7epa% rea/s" pem4en%u/an
me%ana
4. -et#anator Eff$!ent B,= Heater 011+"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas !ang /e$uar dar" me%ana%or
Kond"s" operas" :
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : :2W Me%ana%or E..
La3u A$"r ;/g>3am< : 0(.)*( 0+.0+(
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn : )&+ 010
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : '&' )(
5. -et#anator Eff$!ent 2oo$er 0114"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas !ang /e$uar dar" me%ana%or
:e4an Panas : 1.&+(.((( K7a$>3am
Kond"s" operas"
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Ao$$er Wa%er Me%ana%or E..
La3u A$"r ;/g>3am< : 0(.)*( 0+.0+(
00
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn : )&#1 '0(
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : '(#* )+#+)
D"ame%er $uar ;mm<: 5 '+#(1
2.4.+ Ta#a' Sintesa Ammonia
1. S7nt#esis Gas an& re%o3er7 2om'ressor 0183"91
3ipe 6 *ompressor centrifugal
2ungs" : Mena"//an %e/anan gas s!n%esa !ang /e$uar dar"
me%ana%or
A$a% 4an%u : Mo%or penggera/
a. Lo/ Press!re s7nt#esa gas 2om'ressor 0LP 183"91
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Tempera%ur "sap : )8
(
A
5 Tempera%ur 4uang : '@)
(
A
Te/anan : 5 Te/anan 9"sap : *) /g>7m
&
5 Te/anan 4uang : *0#) /g>7m
&

X . Hig# Press!re s7nt#esa gas 2om'ressor 0HP 183"91
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Tempera%ur "sap : @#8
(
A
5 Tempera%ur 4uang : '(+
(
A
Te/anan : 5 Te/anan 9"sap : *) /g>7m
&
2. S7ntesis Gas 2om'ressor Inter Stage 2oo$er 0115"21
01
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas dengan mengguna/an 6a%er
7oo$er
:e4an Panas : ).&1(.((( K7a$>3am
Kond"s" operas"
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Ao$$er Wa%er S!n%es"s gas
La3u A$"r ;/g>3am< : 5 0@.'&8
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn : )&#1 '0(
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : '(#* )+#+)
3. S7ntesis Gas 2om'resor ,irst Stage Se'arator 0184",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mem"sa/an a"r dan meng/ompres"/an gas !ang
amp"r /er"ng .
Kond"s" operas" :
Tempera%ur : 5 Desa"n : 5&+
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : '18#8 /g>7m
&
+. S7ntesis Gas 2om'resor After 2oo$er 012+"2A<2B1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas dan re7!7$e gas 4er%e/anan
%"ngg"
Kond"s" operas"
0*
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Ao$$er Wa%er 2eed re7!7$e
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn : *( 8&
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : '@#* '18#+
4. ,ee& an& Re%7%$e Gas ,irst 2#i$$er 0116"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas dengan ammon"a 7a"r
Kond"s" operas"
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Ao$$er Wa%er 2eed re7!7$e
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn
5 Masu/ : ') **
5 Ke$uar : ** &)
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : 8#0 '18#+
5. ,ee& an& Re%7%$e Gas Se%on& Stage 2#i$$er 011;"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas dengan ammon"a
Kond"s" operas"
0@
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Ammon"a 2eed re7!7$e
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn
5 Masu/ : 5@ &0
5 Ke$uar : ** **
Te/anan ;/g>7m
&
<
Des"gn : @#0 '18#+
Aorros"on A$$o6 : '#* '#*
6. ,ee& an& Re%7%$e Gas T#ir& Stage 2#i$$er 011>"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an gas dengan ammon"a
Kond"s" operas"
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Ammon"a 2eed re7!7$e
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn
5 Masu/ : 5)) 5*
5 Ke$uar : ** 5&@
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : @#0 '1+#+
Aorros"on A$$o6 : '#* '#*
08
E.."s"aens" ;J< : '(( '((
Kapas"%as : &(.0*+#+ m
)
>3am
;. Ammonia 2on3erter 0184"D1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mens"n%esa gas Ammon"a
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : )'1#*
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : '1)#* /g>7m
&
A$a% :an%u : Ka%a$"s Promo%ed Iron
5 .ungs" : memper7epa% rea/s" dan memper4esar
/on=ers" pem4en%u/an ammon"a
>. P!rge Gas 2#i$$er 0124"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an purge gas !ang menu3u purge gas
separa%or ;'(852<
Kond"s" operas"
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : Aoo$"ng Wa%er 2eed re7!7$e
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn : 5 5
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : '1 '1
Aorros"on A$$o6 : '#* '#*
0+
E.."s"aens" ;J< : '(( '((
2.4.4 Ta#a' Pem!rnian Pro&!*
1. P!rge Se'arator 018;",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mem4uang gas "ner% dar" s"n%esa $oop.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 5&)
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : '1)#* /g>7m
&
2. Se%on&ar7 Ammonia Se'arator 0185",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Pem"saan ammon"a dar" gas proses ammon"a.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 5))
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : '+ /g>7m
&
3. Primar7 Ammonia Se'arator 0186",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Memurn"/an ammon"a.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 5))
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : '+ /g>7m
&
+. ,irst Stage Refrigerant ,$as# Dr!m 0118",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an dan memurn"/an ammon"a.
1(
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : ')
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : @ /g>7m
&
4. Se%on& Stage Refrigerant ,$as# Dr!m 0111",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an dan memurn"/an ammon"a.
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Desa"n : 5@
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : *#) /g>7m
&
5. T#ir& Stage Refrigerant ,$as# Dr!m 0112",1
T"pe : Vesse$
2ungs" : Mend"ng"n/an dan memurn"/an ammon"a.
Kond"s" operas" :
Tempera%ur : 5 Desa"n : 5))
(
A
Te/anan : 5 Desa"n : @ /g>7m
&
6. Refrigerant 2om'ressor 0184"91
T"pe : Mu$%" S%age Aen%r".uga$
2ungs" : Mena"//an %e/anan uap ammon"a !ang a/an d"
.$as da$am 2$as Drum
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5 Tempera%ur "sap : 5))#)
(
A
5 Tempera%ur 4uang : **
(
A
Te/anan : 5 Te/anan "sap : '#()1 /g>7m
&
1'
;. ,$as# Gas 2#i$$er 0125"21
T"pe : Vesse$
2ungs" : mengem4un/an ammon"a
Kond"s" operas"
Se$$ s"de Tu4e s"de
Een"s 2$u"da : 2$as gas Ammon"a
Tempera%ur ;
(
A<
5 Des"gn : '#' 5@#&
Te/anan ;/g>7m
&
<
5 Des"gn : '+ 8#0
Aorros"on A$$o6 : )#& )#&
>. 2o$& Ammonia Pro&!%t P!m' 012+"91
T"pe : Aen%r".uga$ Pump
2ungs" : menga$"r/an ammon"a d"ng"n /e ammon"a s%orage
Kond"s" operas"
Tempera%ur : 5)(
(
A
Te/anan : 5 masu/ : &#0 /g>7m
&
5 /e$uar : @#)& /g>7m
&
18. Hot Ammonia Pro&!%t P!m' 0124" 91
T"pe : Aen%r".uga$ Pump
2ungs" : menga$"r/an ammon"a panas /e ammon"a s%orage
Kond"s" operas"
1&
Tempera%ur : )&
(
A
Te/anan : 5 masu/ : '1 /g>7m
&
5 /e$uar : &( /g>7m
&
2.5 Gamar Pesa/at Utama &an 2ara Ker?an7a
2.5.1 Primar7 Reformer 0181"B1
1)
Gambar '( Primary Reformer
Tu3uan : Mengu4a gas a$am men3ad" "drogen.
Pr"ns"p /er3a : Pem4en%u/an AO
&
dan 9
&
dar" gas a$am !ang d"$a/u/an
dengan pemanasan mengguna/an gas panas dar" .ue$
gas 4ersama dengan s%eam superea%ed d"da$am %u4e
/a%a$"s.
Aara Ker3a :
A$"ran gas !ang 4erasa$ dar" se/s" pemurn"an !ang %e$a
d"%am4a/an uap a"r panas $an3u% ;superea%ed s%eam< masu/ /e m"K
.eed preea%ed 7o"$ un%u/ pemanasan a6a$# d"mana %empera%ur a6a$
se/"%ar '0* RA dengan %e/anan 0( /g>7m
&
# se%e$a masu/ m"K .eed
pree%ed 7o"$ %empera%urn!a men3ad" 0(( RA. Per4and"ngan gas a$am
!ang masu/ dengan s%eam %"da/ 4o$e /urang dar" ) : '# un%u/
meng"ndar" %er3ad"n!a rea/s" samp"ng !a"%u pem4en%u/an /ar4on !ang
dapa% mempengaru" a/%"="%as /a%a$"s dan %rans.er panas /e %u4e /a%a$"s.
Aampuran gas a$am dan uap a"r menu3u /e 4ag"an a%as rad"an% se7%"on
/emud"an masu/ /e su4eader I su4eader. Pada rad"an% se7%"on
%erdapa% + su4eader !ang mas"ng I mas"ng %erd"r" %erd"r" dar" 0& %u4e
/a%a$"s. Ka%a$"s !ang d"pa/a" ada$a N"/e$ O/s"da ;N"O< 4er4en%u/
ra7"ng r"ng !ang d"susun se7ara or"son%a$ 4er%u3uan un%u/
men"ng/a%/an $uas 4"dang /on%a/ dengan .eed gas dan s%eam. Gas
s"n%esa dar" su4eader d"umpan/an /e %u4e I %u4e /a%a$"s me$a$u" p"g
%a"$ !ang 4er.ungs" un%u/ meredam pemua"an p"pa a/"4a% pemanasan d"
Pr"mar! Re.ormer agar %"da/ pe7a. Rea/s" re.orm"ng %er3ad" d"da$am
%u4e %erse4u% mengguna/an /a%a$"s N"O# dengan %e/anan 0( /g>7m
&
dan
%empera%urn!a '((( RA. Gas proses /emud"an menu3u /e 4ag"an 4a6a
%u4e I %u4e !ang 4erupa p"pa /o$e/%or. Gas proses menu3u p"pa r"ser
!ang %er$e%a/ d" %enga I %enga p"pa /o$e/%ord dan %ega/ $urus /e a%as
menu3u %ras.er $"n. Trans.er $"ne merupa/an p"pa !ang mengu4ung/an
a$"ran gas ou%$e% Pr"mar! re.ormer dengan "n$e% gas Se7ondar! re.ormer.
10
9as"$ re.orm"ng %erse4u% a/an /e$uar dar" Pr"mar! Re.ormer me$a$u"
%rans.er $"ne.
Rea/s" !ang %er3ad" pada %u4e /a%a$"s :
A9
0;g<
D 9
&
O
;g<

N"O
AO D )9
&
50+ /7a$>mo$
;0( /g>7m
&
S '((( RA<
AO
;g<
D 9
&
O
;g<

N"O
AO
&
D 9
&
D+8 /7a$>mo$
;0( g>7m
&
S '((( RA<
2.5.2 Se%on&ar7 Reformer 0183"D1
11
Tu3uan : Men!empurna/an rea/s" re.orm"ng gas s"n%esa dar"
Pr"mar! Re.ormer ;'('5:<.
Pr"ns"p /er3a : Pem4en%u/an AO dan 9
&
dar" gas a$am !ang d"$a/u/an
pemanasan dar" uap panas $an3u% !ang d"as"$/an dar"
pem4a/aran gas a$am da$am m"K"ng -one.
Aara /er3a :
Se7ondar! Re.ormer 4er.ungs" me$an3u%/an proses re.orm"ng
se"ngga d"pero$e /on=ers" !ang 4esar dar" @( J dar" Pr"mar!
Re.ormer men3ad" +*#@ J pada Se7onda! Re.ormer. Se7ondar!
Re.ormer %erd"r" dar" & 4ag"an !a"%u 4ag"an a%as d"se4u% 7om4us%"on
-one dan 4ag"an 4a6a d"se4u% rea7%"on -one !ang merupa/an daera
rea/s" !ang 4er"s" /a%a$"s N"O !ang 4er4en%u/ ra7"ng r"ng#
penggunaan!a d"susun se7ara or"son%a$ 4er%u3uan un%u/ men"ng/a%/an
$uas 4"dang /on%a/ /a%a$"s dengan .eed gas dan s%eam.
Gas proses dan udara masu/ pada Se7ondar! Re.ormer se7ara
%erp"sa. Udara masu/ me$a$u" 4ag"an %enga dar" pun7a/ rea/%or
/emud"an %urun /e ruang pem4a/aran dan 4er7ampur dengan gas a$am
!ang masu/ me$a$u" s"s" 4ag"an a%aspada d"..user"ng se"ngga %er3ad"
proses pem4a/aran !ang 4er%u3uan un%u/ meme7a me%ana dan 9
&
men3ad" s%eam superea%ed dan men"ng/a%/an gas proses. Pem4en%u/an
s%eam d"guna/an un%u/ meme7a gas a$am pada rea/s" re.orm"ng d"
rea7%"on -one dan pen"ng/a%an %empera%ur gas !ang 4er%u3uan un%u/
men!empurna/an rea/s" re.orm"ng pada rea7%"on -one /arena /a%a$"s
dapa% 4e/er3a op%"ma$ pada suu '(((RA. Panas pem4a/aran !ang
d"as"$/an d" 7om4us%"on -one d"guna/an 3uga un%u/ rea/s" re.orm"ng
d" 4ed /a%a$"s /arena rea/s" re.orm"ng merupa/an rea/s" endo%erm"s
!ang mem4u%u/an panas agar 4erea/s" se7ara op%"ma$. Gas panas dar"
ruang pem4a/aran %urun menu3u daera rea/s" !ang 4erupa pa7/ed 4ed#
!ang %erd"r" a%as dua 4ua 4ed /a%a$"s. Gas s"n%esa !ang %er4en%u/
1*
dengan /ompos"s" se4ag"an 4esar %erd"r" dar" gas 9
&
# AO# AO
&
# dan N
&
/emud"an /e$uar me$a$u" 4ag"an 4a6a Se7ondar! Re.ormer.
Rea/s" !ang %er3ad" pada m"K"ng -one !a"%u :
A9
0;g<
D &O
&;g<

udara
AO
&
D &9
&
O

D'+'#@ /7a$>mo$
;)) /g>7m
&
S 01( RA<
& 9
;g<
D O
& ;g<

udara
&9
&
O

D1@#8 /7a$>mo$
;)& /g>7m
&
S 0(( RA<
Rea/s" !ang %er3ad" pada rea7%"on -one !a"%u :
A9
0;g<
D 9
&
O
;g<

N"O
AO D )9
&
50+#) /7a$>mo$
;)) /g>7m
&
S '((( RA<
AO
;g<
D 9
&
O
;g<

N"O
AO
&
D 9
&
D+8 /7a$>mo$
;)1 /g>7m
&
S '((( RA<
2.5.3 S#ift 2on3erter 018+"D1
1@
18
3u8uan 6 )engu%ah *O men8a$i *O
9
Pr"ns"p /er3a : Meng/on=e/s" gas AO men3ad" gas AO
&
!ang 4er3a$an
se7ara e/so%erm"s dengan suu %"da/ %er$a$u %"ngg" !a"%u Y
&0(RA se"ngga 4"sa men7apa" /on=ers" !ang %"ngg".
Aara Ker3a :
S".% Aon=er%er 4er.ungs" un%u/ mengu4a gas AO !ang mas"
ada da$am gas s"n%esa men3ad" AO
&
. S".% Aon=er%er d"4ag" men3ad" dua
4ag"an !a"%u 9"g Tempera%ur S".% Aon=er%er ;9TS< 4er%u3uan
memper7epa% rea/s" pem4en%u/an AO
&
/arena 4e/er3a pada %empera%ur
%"ngg" dengan %e/anan a6a$ )'#0 /g>7m
&
dengan %empera%ur )**RA dan
gas /e$uar pada %e/anan )( /g>7m
&
dengan %empera%ur 08&RA# sedang/an
Lo6 Tempera%ur S".% Aon=er%er ;LTS< 4er%u3uan un%u/ memper4esar
/on=ers" AO men3ad" AO
&
/arena 4e/er3a pada suu re$a%". $e4" renda
dengan %e/anan a6a$ )(#) /g>7m
&
dengan %empera%ur &0'RA dan gas
/e$uar pada %e/anan &+ /g>7m
&
dengan %empera%ur &0(RA. Gam4ar *
%er$"a% a$"ran gas masu/ /e da$am S".% Aon=er%er me$a$u" 4ag"an a%as
menu3u 4ag"a per%ama dar" S".% Aon=er%er !a"%u 9TS !ang 4er"s" /a%a$"s
2e5Ar# /emud"an masu/ /e 4ag"an /edua !a"%u LTS 4er"s" /a%a$"s LnO
dan Au5LnO5A$. Gas !ang /e$uar dar" LTS /emud"an d"/"r"m /e %aap
pemurn"an gas s"n%esa.
Rea/s" !ang %er3ad" pada 9TS !a"%u :
AO
;g<
D 9
&
O
;g<

2e5Ar
AO
&
D 9
&
D+8 /7a$>mo$
;)1 /g>7m
&
S 08( RA<
Rea/s" !ang %er3ad" pada LTS !a"%u :
AO
;g<
D 9
&
O
;g<

LnO dan Au5LnO5A$
AO
&
D 9
&
D+8 /7a$>mo$
;)&+ /g>7m
&
S&0( RA<
2.5.+ 2.
2
Asorer 01181"E1
1+
*(
Tu3uan : Men!erap AO
&
!ang %er/andung da$am gas s"n%esa
Pr"ns"p /er3a : Proses pen!erapan gas AO
&
dar" gas s"n%esa dengan
mengguna/an %e/anan %"ngg" Y )@ /g>7m
&
dan suu
renda Y 1( I '((RA dengan 4an%uan $aru%an 4en."e$d
se4aga" a4sor4en%n!a
Aara /er3a :
AO
&
A4sor4er 4er.ungs" un%u/ men!erap gas AO
&
!ang
%er/andung da$am gas s"n%esa. AO
&
A4sor4er %ersusun dar" empa% 4ua
4ed 4er"s" %umpu/an s$o%ed r"ng !ang 4er4en%u/ s"r"p !ang %er4ua% dar"
seng dan 4u/an %ermasu/ /a%a$"s. Gas !ang /e$uar dar" LTS masu/ /e
AO
&
A4sor4er me$a$u" 4ag"an 4a6a menara menga$"r /e a%as me$a$u"
empa% 4ua 4ed. Me$e6a%" 4ed III dan IV gas s"n%esa a/an menga$am"
/on%a/ dengan sem" $ean 4en."e$d ;$aru%an !ang sed"/"% mengandung
AO
&
!ang 4erasa$ dar" 4ag"an %enga AO
&
S%r"pper< !ang men!erap
se4ag"an 4esar gas AO
&
!ang ada# /emud"an s"sa AO
&
da$am gas a/an
d"serap o$e $aru%an $ean 4en."e$d ;$aru%an !ang %"da/ mengandung AO
&
!ang 4erasa$ dar" 4ag"an 4a6a AO
&
S%r"pper< pada 4ed I dan II. Laru%an
!ang %e$a 4an!a/ mengandung AO
&
;$aru%an r"7 4en."e$d< /e$uar dar"
dasar menara AO
&
A4sor4er. Laru%an r"7 4en."e$d d"a$"r/an dengan
pompa !ang d"gera//an o$e %ur4"n "dro$"/menu3u /e 4ag"an a%as AO
&
S%r"pper. Gas proses !ang /e$uar dar" 4ag"an a%as A4sor4er d"arap/an
/adar AO
&
/urang dar" (#' persen =o$ume# /emud"an menga$"r menu3u
me%ana%or.
Rea/s" !ang %er3ad" pada s$o%%ed r"ng d" AO
&
A4sor4er !a"%u :
AO
& ;g<
D 9
&
O
;$<
D K
&
AO
);$<
&K9AO
);$<

;)* /g>7m
&
S @((RA<
*'
2.5.4 2.
2
Stri''er 01182"E1
*&
Tu3uan : Me$epas/an gas AO
&
dar" $aru%an 4en."e$d.
Pr"ns"p /er3a : Proses pe$epasan AO
&
dar" $aru%an 4en."e$d dengan
mengguna/an %e/anan renda Y (#* /g>7m
&
dan
%empera%urn!a %"ngg" Y '(@ 5 '&+RA.
Aara /er3a :
AO
&
S%r"pper %erd"r" dar" %"ga 4ua 4ed !ang 4er"s" %umpu/an
s$o%%ed r"ng. Mens%r"pp"ng AO
&
d"guna/an uap 4er%e/anan renda !ang
4erasa$ dar" re4o"$er '''' A# ''') A# dan '(1 A dengan %e/anan (#*
/g>7m
&
4ersuu %"ngg" an%ara '(@5 '&+RA dan dorongan uap /e gas ma/a
gas AO
&
da$am $aru%an r"7 4en."e$d a/an %er$epas. Laru%an d"%ampung
da$am %rap ou% pan se%e$a me$e6a%" 4ed /edua# se4ag"an $aru%an
d"/e$uar/an se4aga" $aru%an sem" $ean 4en."e$d menu3u a4sor4er se4ag"an
$ag" menga$"r /e 4ed /e%"ga un%u/ d" %ampung da$am %rap ou% pan !ang
%er$e%a/ d"4a6a AO
&
S%r"pper /emud"an d"a$"r/an /e re4o"$er ''(1 A#
''' A# dan s%eam !ang %er4en%u/ d"masu//an /e 4ag"an 4a6a AO
&
S%r"pper. Re4o"$er ''(1 A d"panas/an dengan gas proses !ang 4erasa$
dar" S".% Aon=er%er dan S".% E..$uen% Was%e 9ea% :o"$er ;'()A<#
sedang/an re4o"$er '''' A d"panas/an dengan uap 4er%e/anan renda
!a"%u )#151 /g>7m
&
. Laru%an $ean 4en."e$d !ang /e$uar dar" dasar AO
&
S%r"pper d"a$"r/an /e pun7a/ AO
&
A4sor4er# sedang/an gas AO
&
!ang
/e$uar dar" pun7a/ menara AO
&
S%r"pper /emud"an d"a$"r/an /e un"% urea.
Rea/s" !ang %er3ad" pada s$o%%ed r"ng d" AO
&
s%r"pper !a"%u :
&K9AO
);$<
AO
& ;g<
D 9
&
O
;$<
D K
&
AO
);$<
;)@ /g>7m
&
S @((RA<
*)
2.5.5 -et#anator 0185"D1
Tu3uan : Mengu4a AO dan AO
&
men3ad" A9
0
Pr"ns"p /er3a : Mengu4a AO dan AO
&
!ang mas" %er/andung d"da$am
gas s"n%esa men3ad" A9
0
dengan 4an%uan /a%a$"s N"O.
*0
Kond"s" operas" me%ana%or %empera%urn!a ada$a &885
0'1 RA dan %e/anann!a &* /g>7m
&
.
Aara /er3a :
Me%ana%or d"$eng/ap" dengan "n%er$o7/ !ang d"se%%"ng pada
%empera%ur )++RA. Me%ana%or "n" 4er"s" /a%a$"s N"O !ang d"susun
men3ad" %"ga 4ed. Kond"s" operas" me%ana%or %empera%urn!a ada$a &88 5
0'1 RA dan %e/anann!a &* /g>7m
&
. Gas s"n%esa dar" AO
&
A4sor4er masu/
/e me%ana%or me$a$u" 4ag"an a%as $a$u %urun /e4a6a me$e6a%" /"s" I
/"s". D" da$am me%ana%or /ar4on d"o/s"da dar" gas s"n%esa 4erea/s"
dengan "drogen mem4en%u/ me%ana. Rea/s" me%anas" sanga%
e/so%erm"s ma/a gas AO dan AO
&
!ang masu/ %"da/ 4o$e me$e4"" 4a%as
/e%en%uan. Kadar AO dan AO
&
ma/s"mum (#* J dan (#' J. Gas as"$
proses %er/umpu$ pada ou%$e% /o$e/%or !ang ada pada 4ag"an %enga dasar
Me%ana%or se$an3u%n!a menga$"r /e Ammon"a Aon=er%er. Gas !ang
/e$uar dar" Me%ana%or d"arap/an mempun!a" /adar (#) ppm.
Rea/s" !ang %er3ad" pada /a%a$"s N"O ada$a :
AO
;g<
D)9
&;g<

N"O
A9
0
D 9
&
O

D0+#+ /7a$>mo$
;&* /g>7m
&
S)*( RA<
AO
;g<
D 09
& ;g<

N"O
A9
0
D &9
&
O

D)+#8 /7a$>mo$
;&*/g>7m
&
S )*( RA<
2.5.6 Ammonia 2on3erter 0184"D1
*1
Tu3uan : Mens"n%esa gas ammon"a
Pr"ns"p Ker3a : Merea/s"/an N
&
dan 9
&
dengan per4and"ngan ' : )
men3ad" N9
)
dengan 4an%uan /a%a$"s promo%ed Iron.
Kond"s" operas" pada %e/anan '1( /g>7m
&
dan
%empera%urn!a 0&( 5 1((RA.
**
Aara Ker3a :
Ammon"a Aon=er%er %erd"r" dar" empa% 4ua 4ed /a%a$"s dan ruang
an%ar 4ed d"se4u% anu$us !ang 4erguna un%u/ mend"ng"n/an gas as"$
rea/s" 4ed se4e$umn!a dengan gas umpan 4aru se"ngga sesua" un%u/
rea/s" d" 4ed se$an3u%n!a. Gas s"n%esa masu/ dar" 4ag"an 4a6a
Ammon"a Aon=er%er /emud"an me$a$u" anu$us na"/ /ea%as sam4"$
men!erap panas !ang 4erasa$ dar" rea/s" pem4en%u/an ammon"a !ang
%er3ad". Gas %erse4u% sampa" d" se$$ penu/ar panas !ang 4erada d"un7a/
Ammon"a Aon=er%er dan /em4a$" men!erap panas dar" gas /e$uar dar"
s"n%esa ammon"a. D" 4ed 4er/a%a$"s gas n"%rogen dan "drogen a/an
4erea/s" mem4en%u/ ammon"a. Rea/s" !ang %er3ad" a/an mengas"$/an
panas !ang dapa% menurun/an /on=ers" pem4en%u/an ammon"a# se"ngga
%empera%ur %"ap 4ed arus d"3aga. D"s"n" %er3ad" penu/aran panas an%ara
gas proses dengan gas s"n%esa /e$uar me$a$u" pun7a/ rea/%or menu3u /e
se/s" pem"saan dan pemurn"an produ/.
Rea/s" !ang %er3ad" pada /a%a$"s Promo%ed Iron !a"%u:
N
&;g<
D )9
&;g<
Promo%ed Iron
&N9
)
D W
;'1( /g>7m& S 01(RA<
BAB III
PENUTUP
3.1 Kesim'!$an
Amon"a ada$a gas !ang %"da/ 4er6arna dan 4aun!a sanga%
merangsang se"ngga gas "n" muda d"/ena$ me$a$u" 4aun!a.Merupa/an gas
!ang muda men7a"r# amon"a 7a"r mem4e/u pada suu 5@8
(
A dan mend"d"
*@
pada suu 5))
(
A.Kegunaan amon"a un%u/ pem4ua%an pupu/# %eru%ama urea
dan LA ;L6a=e$-ur amon"um H amon"um su$.a%<#un%u/ mem4ua% sen!a6a
n"%rogen !ang $a"n seper%" asam n"%ra%# amon"um /$or"da dan amon"um
n"%ra%.Un%u/ pem4ua%an "dra-"n#un%u/ mem4ua% "/a%an pada sen!a6a
amon"a arus d"%en%u/an dau$u e$e/%ron =a$ens" pada a%om pen!usun
sen!a6a amon"a !a"%u "drogen ;9< mempun!a" e$e/%ron =a$ens" ' dan
n"%rogen ;N< mempun!a" e$e/%ron =a$ens" 1.
Indus%r" pupu/ un"% amon"a mem"$"/" peranan pen%"ng un%u/ "ndus%r"
pupu/ $a"nn!a.Da$am pem4ua%an amon"a "n" arus d"pera%"/an /omponen5
/omponen !ang 4"sa mengurang" as"$ amon"a !ang d"as"$/an seper%"
adan!a /adar AO#AO
&
4er$e4" dan arus mempera%"/an per$a/uan
%eradap /ond"s" operas"n!a.
3.2 Saran
Dar" pen!usunan ma/a$a "n"#dapa% menge%au" 4a6a proses pem4ua%an
amon"a d" "ndus%r" "%u per$u mempera%"/an 4an!a/ a$.Pen!usunan ma/a$a
"n" mempero$e %eor" dar" 4er4aga" sum4er se"ngga ada 4e4erapa /ond"s"
operas" !ang 4er4eda se$a"n "%u ada pu$a "ndus%r" !ang mempun!a proses
$e4" $eng/ap namun mas" /urang da$am pem4ua%an s"m4o$ a$a%.
Da$am per/em4angan "ndus%r" saa% "n" per$u d"/e%au" a$5a$ 4aru !ang
men!ang/u% proses d" "ndus%r" agar penggunaan 4aan 4a/u ser%a a$a% $e4"
e."s"en dan e.e/%"..D"arap/an Indones"a mampu mem4ua% a$a% "ndus%r"
send"r" se"ngga %"da/ per$u "mpor pera$a%an "ndus%r" !ang 4"sa mengurang"
anggaran 4e$an3a pemer"n%a.
DA,TAR PUSTAKA
Nunaa9a4s!".&('&.Sen!a6aamon"a.%%p:>>nunaaa4s!".4$ogspo%.7om>&('&>'&>sen
!a6a5amon"a5n)?+.%m$.d"a/ses : &@ Mare% &('0.
Perr! R.9.'+81.Aem"7a$ Eng"neers 9and4oo/#1
%
ed"%"on.M7 Gra6"$$
:oo/.Ne6 Uor/
*8
Romad"#D"d".&('). Laporan Pra/%e/ Ker3a Un"% Ammon"a 'a P%. Pupu/ Ku3ang
A"/ampe/ I Ea6a :ara%.Semarang
Verroe-#&('(# PLaru%an :en."e$d5 Aap%er IIQ#Suma%era U%ara
*+

Anda mungkin juga menyukai