Anda di halaman 1dari 222

A I

1. Nj nga zanoret e gjuhs shqipe dhe shkronja e par e alfabetit t saj, e cila shno
n kt
zanore. Zanorja a. Tingulli a. Shkronja a.
2. si em. f. Zanorja dhe shkronja a. A-ja e vogl (e madhe). A-ja e dors (e sht
ypit).
A-ja nistore.
3. si em. f. fig. Fillimi i nj pune, piknisja pr dika; njohurit fillestare
e m t thjeshta pr dika,
abcja. A-ja e shtjes (e puns).Filloj nga a-ja. E bj nga a-ja.
4. Simboli i nj lloji vitaminash. Vitamina A.
*Nga a-ja deri te zh-ja nga fillimi deri n fund, fund e krye, trsisht.
A II lidh.
1. Prdoret pr t lidhur dy gjymtyr t nj fjalie ose dy fjali, q prjashtojn ose q z
njra-tjetrn; ose, o. Sot a nesr. Shpejt (hert) a von. I vogli a i madhi. ift a te
k? At a
kt? Bn a s'bn?Vjen a s'vjen? E di a s'e di?
2. Prdoret e prsritur pr t lidhur dy gjymtyr t nj fjalie ose dy fjali q veohen nj
tjetra, q i kundrvihen njra-tjetrs nga kuptimi ose q plotsojn njra-tjetrn; ose. A
ti.
A sot a kurr. A s'e ka ditur, a e ka harruar.
3. Prdoret pr t lidhur dy gjymtyrt e nj togfjalshi foljor, ku folja prsritet me moh
pr ta
shprehur veprimin n shkall t lart; apo. Kndonte a s'kndonte. Qante a s'qante. Binte a
s'binte shi.
* Pak a shum shih te PAK.
A III pj.
1. Prdoret n fillim t nj fjalie pyetse pr t theksuar m shum pyetjen; prdoret n n
pyetse retorike pr t prforcuar shprehjen e pohimit, t mohimit a t dyshimit q nnkupt
a jo.
A do t vish? A m kupton? A e mban mend? A je mir? A ka? A mos e di? A thua? A ka
gj
m t rnd? A nuk e di ti? A do t vij ajo dit?
A je, si je? pyetje, q prdoret n vend t prshndetjes, kur takohen dy veta.
2. Prdoret n krye t njrs prej dy fjalive pyetse t zhdrejta, kur e dyta lidhet me lid
hzn
veuese apo, pr t theksuar kundrvnien e veprimeve. Pyete, a do t bhet tani mbledhja
apo u shty. Shih a erdhn, apo s'duken ende.
3. Prdoret zakonisht n fund t nj fjalie pyetse, q shpreh habi, ironi, qesndi, zemri
miratim etj.; . Nuk e paske, a? Po lahet, a? S'e dashka, a?
4. Prdoret zakonisht n fillim t fjalis pr t theksuar prmimin, qesndin ose ironin
,
pr uj q qenka! A, pr burr q qenka!
* A thua se ... sikur.
A IV pasth.
1. Prdoret pr t shprehur habi kur ndodhemi papandehur prpara nj t papriture; ah. A,
kush
qenka!
2. Prdoret pr t theksuar shprehjen e gzimit t knaqsis, t miratimit etj.; ah. A, sa
ukur
qenka!
3. Prdoret kur shprehim zemrim, urrejtje, qortim, dhembje, keqardhje etj.; ah.
A, sa m dhemb! A, n t zna!
4. Prdoret pr t shprehur mosprfillje, ironi, qesndi ose kundrshtim, paknaqsi pr di
dika q nuk e miratojm. A, mos e pyeti. A, jo, nuk jam n nj mendje me ty. A, kt dashk
e ti!
5. Prdoret kur i drejtohemi nj njeriu zakonisht t afrt a t njohur, me fjal a me shp
rehje q kan
ngjyrime emocionale. Mir, a derbardh! `u bre, a i vrar!
Mir, a t keqen nna!
6. Prdoret kur kujtohemi papritur pr dika gjat biseds me dik; aha. A, po, m'u kujtu
a.
ABA f. vjet.
Shajak i holl e i rrahur mir zakonisht i bardh a i murrm. Tirq (cibune) prej abaj
e. Punonin
aban.
ABACI f. sh. fet.
1. Manastir ose kuvend i pasur katolik, q drejtohet nga nj abat; ndrtesat e ktij
manastiri (n
vendet ku vepron kisha katolike; n t kaluarn edhe n Shqipri).
2. Treva ku shtrihet pushteti fetar i abatit.
ABAK m. sh.
1. arkit. Pllak katrore n pjesn e siprme t kreut t nj shtylle.
2. Cop e vogl drrase a kartoni, q prdoret si mjet i thjesht pr msimin e numrimit;
njehsimi me gogla t ngjyrosura, t shkuara n disa radh telash. Abak i ndar n shtyll
a. Bj
nj abak.
ABANOZ m. bot.
Bim e vendeve t nxehta, me dru t mueshm, t rnd e t fort, zakonisht me ngjyr t z
cili prdoret pr orendi, pr vegla muzikore e pr punime artistike. Abanoz i zi (i
kuq). Dru
abanozi. Orendi prej abanozi. Vegl muzikore prej abanozi.
* U b abanoz rroi shum koh, jetoi gjat.
ABAT m. sh. fet.
I pari i murgjve n nj abaci; titull kishtar i afrt me at t ipeshkvit; prift katoli
k (n vendet ku vepron
kisha katolike; n t kaluarn edhe n Shqipri).
ABAZHUR m. sh.
Mbules prej qelqi, prej metali ose prej nj lnde tjetr, q shrben pr ta mbledhur drit
e
llambs elektrike n nj drejtim, pr t mbrojtur syt nga drita e fort ose pr zbukurim;
mbshtetsja pr llambn bashk me kt mbules. Abazhur tryeze (muri). Abazhur pjat.
Llamb me abazhur. Ndez abazhurin.
ABC f.
shih ABC,~JA. Abc-ja e shqipes. Abc-ja e edukats. Msoj abc-n.
ABD usht.
Shkurtim pr: Artileria bregdetare.
ABDIKIM m. sh. libr.
Veprimi sipas kuptimit t foljes ABDIKOJ. Abdikim i detyruar. Akti i abdikimi
t. Bri abdikimin.
ABDIKOJ jokal. libr.
Heq dor zyrtarisht nga pushteti mbretror. Abdikoi nga froni.
ABE f. sh. krahin.
1. Hije, fantazm. Sillet si abe. Iu duk si abe.
2. Hijeshi. Flet me abe.
ABECE f. sh.
shih ABC,~JA.
ABETARE f. sh.
Libr fillestar pr t msuar shkrim e kndim. Abetare e gjuhs shqipe. Abetare pr t rrit
.
Festa e abetares.
ABC f. sh.
1. Alfabeti i gjuhs shqipe, i emrtuar sipas tri shkronjave t para t tij; alfabet.
Abcja e
shqipes. Msoj abcn.
2. vet. nj. fig. Fillimet e nj pune, hapat e para; njohurit e para m t thjeshta e
m t
domosdoshme pr dika, bazat e dikaje. Abcja e marksizmit. Abcja e artit
(e shkencs). Abcja e jets.
ABIS m. sh. libr.
Humner, hon. N buz t abisit. Gjmon abisi.
ABISIN m. sh.
shih ABISINAS, ~I.
ABISINAS m. sh.
Banor vends i Abisinis ose ai q e ka prejardhjen nga Abisinia; etiopas.
ABISINAS mb.
Q lidhet me Abisinin ose me abisinasit, q sht karakteristik pr Abisinin ose pr abis
asit, i
Abisinis ose i abisinasve; q sht krijuar nga abisinasit; etiopas. Populli abisina
s. Kufiri
abisinas. Kng (valle) abisinase.
ABORDAZH m. sh. det.
Mnyr e vjetr luftimi n det, kur anijet puqeshin e kapeshin me engela q luftuesit t
prlesheshin trup me trup; ndeshje e papritur e dy anijeve. Anije abordazhi. Lu
ftim abordazhi.
Bn abordazh.
ABORT m. sh. mjek.
shih DSHTIM,~I 1. Abort i vetvetishm (i plot). Bri abort.
ABORTAR m. sh. mjek.
Ndarje e veant n shtpin e lindjes pr parandalimin dhe mjekimin e dshtimeve; dshtimo
.
U shtrua n abortar.
ABRASH mb. bised.
1. Q ka flok, vetulla e qerpik t verdh m t bardh ose q ka preka n fytyr (pr nje
ka njolla t bardha ose qime t zbardhta n trup e n turi (pr kuajt); i larm, laraman.
Njeri
abrash. Kal abrash. Vez abrashe.
2. fig. Q sht pak i prap, i vrazhd e jo i shkueshm; q besohet se sjell prapsi, kmb
Djal abrash. Kal abrash.
3. Perd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit.
ABRASHE f. kryes. sh. bised.
Pikl e murrme a e zez n fytyr, prek. I ka faqet me abrashe.
ABRESH mb.
Q e ka lkurn t zez a t murrme (pr disa fruta). Fik abresh.
ABSID f. sh. arkit.
Pjes e dal n murin e prapm t nj kishe, q ka trajtn e nj gjysmrrethi ose t nj
shumkndshi; kung, kungore.
ABSOLUT mb.
1. Q nuk varet dhe nuk kushtzohet nga dika tjetr; q merret a q vshtrohet n vetvete,
a u
lidhur e pa u krahasuar me dika tjetr; kund. relati
v. Shifr absolute. Vler absolute. Rritja
absolute. Prodhimi absolut. ek. E vrteta absolute. filoz. Varfrimi absolut. ek.
Mosha absolute.
gjeol. Shkalla siprore absolute. gjuh. Shpejtsi absolute. fiz. Lartsi absolute.
gjeod. Pesh
(lagshti) absolute. Ide absolute. filoz. shih tek IDE,~JA.
2. Q sht i plot e trsor, q nuk ka asnj prjashtim a kufizim; q sht n skajin me
t shfaqjes s vet, q nuk ka tjetr prtej tij; i prsosur. Eprsi absolute. Qetsi absolu
. Liri
(drejtsi) absolute. Besim (nnshtrim) absolut. Munges (pamundsi) absolute. Kampion
absolut. Sport. sportist q ka fituar mbi kundrshtart e tjer n ndeshjet e nj lloji t
caktuar
sporti. Zero absolute. fiz. shih te ZERO,~JA. Temperatur absolute. fiz. shih t
ek
TEMPERATUR/, ~A.
3. Q sht i prer e i padiskutueshm, q nuk bn asnj lshim; i domosdoshm. Gjykim (ton
absolut. Nevoj absolute. N mnyr absolute.
4. Q nuk njeh asnj ligj dhe asnj kufizim n ushtrimin e pushtetit vetjak, q e mban
n dor gjith
pushtetin; tiranik, despotik. Monarki absolute. Shtet (regjim, sundim) absolu
t. Mbret (sundimtar)
absolut.
* Shumic absolute shumic q e kalon gjysmn e trsis s numruar, shumic drrmuese.
ABSOLUTSI f. libr.
T qent absolut, karakteri absolut i dikaje; t qent i prer, i padiskutueshm. Absolut
a e
kohs dhe e hapsirs. Absolutsia e nj gjykimi (e nj mendimi).
ABSOLUTISHT ndajf.
N mnyr absolute, pa asnj prjashtim, plotsisht, krejt. Absolutisht i drejti (i domo
sdoshm, i
nevojshm). Absolutisht i gabuar (i papranueshm).
ABSOLUTIZM m. libr.
Sistem sundimi, n t cilin pushtetin m t lart e ka n dor trsisht vetm nj njeri (m
perandori), monarki e pakufizuar, sundim absolut. Epoka e absolutizmit. Prmbys
ja e absolutizmit.
ABSOLUTIZIM m. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ABSOLUTIZOJ, ABSOLUTIZOHET.
Absolutizimi i nj ideje (i nj dallimi). Ruhem nga absolutizimi.
ABSOLUTIZOHET libr. Ps.
e ABSOLUTIZOJ. Absolutizohet nj rregull (nj mendim).
ABSOLUTIZOJ kal., libr.
E quaj si nj gj t prer dhe t pakundrshtueshme, e kthej n dika absolute; e v prmbi
gjitha, e vlersoj jasht do mase. Absolutizon veorit (dallimet). Absolutizon vetm njr
an
(njrn rrug).
ABSTENIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimit te foljes ABSTENOJ. Abstenimi i disa antarve. E drej
ta e abstenimit.
2. Qndrim as po as jo gjat votimit pr nj shtje, vot q nuk jepet pr asnjrn zg
Abstenime s'ka.
ABSTENOJ kal.
Nuk marr pjes n votim, nuk shprehem as po as jo pr nj vendim q merret me votim; nu
marr pjes n nj pun, shmangem. Abstenoi gjat votimit.
ABSTENUES m. sh.
Ai q nuk shprehet as po as jo n nj votim. Abstenues nuk kishte.
ABSTRAKSION m. sh.
1. logj. Largimi me an t t menduarit nga vetit, tiparet e lidhjet e ndryshme t sen
deve e t
dukurive konkrete dhe dallimi, veimi e prgjithsimi i tipareve t tyre m thelbsore; a
bstraktim.
Abstraksion shkencor (logjik, mendor). Forca e abstraksionit. Bj abstraksion.
2. Ide abstrakte, nocion abstrakt, prgjithsim teorik. Vepron me abstraksione.
ABSTRAKSIONIST m. sh. art.
Ai q krijon sipas parimeve t abstraksionizmit, pasues e zbatues i abstraksioniz
mit.
ABSTRAKSIONIST mb. art.
Q ka t bj me abstraksionizmin; q ndjek e zbaton abstraksionizmin; q bhet sipas krke
ve
t abstraksionizmit. Arti abstraksionist. Vepr (piktur) abstraksioniste. Piktor (
skulptor)
abstraksionist.
ABSTRAKSIONIZM m. art.
Rrym krejt formaliste e subjektiviste n artin e sotm dekadent borgjez e revizion
ist, q nuk i
paraqit me vrtetsi qeniet e sendet e bots objektive, por q prpiqet t ngjall gjoja ve
tm iden
pr to nprmjet vijash, njollash e trajtash t ngat rruara q shkat rrojn do forme rea
Arti i
abstraksionizmit. Pasuesit e abstraksionizmit.
ABSTRAKT mb.
1. Q nuk kapet me an t shqisave, por q del me an t prgjithsimit mendor; q del me a
abstraksionit dhe q mbshtetet tek ai; kund. konkret. Ide abstrakte. Nocion abst
rakt. Puna
abstrakte. tek.
2. Q sht i shkputur nga realiteti, q nuk sht i lidhur me jetn e gjall; tepr teori
paprcaktuar; i vshtir pr t'u kapur e pr t'u kuptuar. Teori abstrakte. Diskutim abs
trakt. N
mnyr abstrakte.
3. gjuh. Q emrton nj cilsi a tipar ose nj veprim shkputurazi nga sendi q e ka cilsi
tiparin ose nga vepruesi; kund. konkret. Emr abstrakt. Kuptim abstrakt.
4. mat. Q nuk shoqrohet me emrin e njsis s matjes ose t sendeve t numruara. Numr
abstrakt. Madhsi (shifr) abstrakte.
5. si em. ~E, ~JA f. Dika q sht nxjerr me an t prgjithsimit mendor dhe q vshtroh
shkputur nga sendet, dukurit dhe vetit e marrdhniet e tyre konkrete; kund. konkret
e. Nga
konkretja tek abstraktja.
ABSTRAKTSI f. libr.
T qent abstrakt, karakteri abstrakt i dikaje. Abstraktsia e arsyetimeve.
ABSTRAKTIM m. sh. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ABSTRAKTOJ, ABSTRAKTOHEM. Abstraktim gramati
kor.
Abstraktimi nga e veanta. Bj abstraktim.
ABSTRAKTOHEM vetv. libr.
1. Largohem me an t t menduarit nga tiparet konkrete t sendeve e t dukurive dhe i
prfytyroj
ato n mnyr abstrakte. Abstraktohem nga e veanta.
2. Ps. e ABSTRAKTOJ.
ABSTRAKTOJ kal., libr.
Veoj me an t t menduarit dhe prgjithsoj tiparet e lidhjet e veanta t sendeve e t d
ive,
bj abstraksion. Abstraktoj veorit (ant...).
ABSURD mb. libr.
Q sht n kundrshtim me arsyen e shndosh e me logjikn, q sht pa kuptim, jasht
mendjes. Mendim (gjykim) absurd. Pikpamje (ide) absurde. sht krejt absurde.
ABSURDITET m. sh. libr.
1. vet. nj. T qent absurd, karakteri absurd i dikaje. Absurditeti i nj arsyetimi
(i nj mendimi, i nj teorie).
2. Dika fare pa kuptim e jasht mendjes, ide absurde, marrzi. Thot absurditete.
E on (e shpie) deri n absurditet dika. Bie n absurditet.
ABSHIS f. sh. mat.
Njra nga koordinatat, q shrbejn pr t prcaktuar vendin e nj pike n nj plan (tjetra
ordinat). Boshti i abshisave.
ABUZ m. sh. krahin.
Vend grop me shkurre e me driza t dendura, ku mezi deprton edhe drita e diellit,
kullusm; vend
i prshtatshm pr t`u fshehur a pr t zn pusi.
U fsheh (u fut) n nj abuz. Rrinin abuzeve (npr abuze).
ABUZIM m. sh.
1. shih SHPRDORIM,~I. Zbuloj (dnoj) abuzimet. Bnin abuzime.
2. Prdorimi jasht mase i pijeve a i barnave, teprim n t ngrn etj. Bn abuzim.
ABUZOHET
1. ps. shih SHPRDOROHET.
2. pavet. Kalohet masa, teprohet, prdoret pa vend e pa qen nevoja.
ABUZOJ kal.
1. shih SHPRDOROJ 2. Abuzoj besimin. Abuzon detyrn (t drejtn).
2. jokal. E kaloj masn, e teproj (n t pir, n t ngrn etj.).
ABUZUES m. sh.
shih SHPRDORUES,~I.
ACAR m.
1. T ftoht i madh, i that e me ngric; fraq, cingrim, thllim. Acar i ashpr. Acari
dimrit.
Bn (ka) acar.
2. kryes. sh. ~E, ~ET. T ftohtat e dimrit, ngricat. Duron (kalon) acaret.
3. fig. Ashprsi, vrazhdsi; zemrim. I flet me acar. E merr me acar.
4. fig. Frik q t ngrin zemrn. I hyri acari n shpirt. Rrinte me acar n zemr.
5. prd. mb. Shum i pastr e i ngrir (pr veshjen). I ka petkat acar.
ACAR mb.
1. I acart. Mot (dimr) acar. Er acare.
2.Shum i pastr e i kulluar, shum i kthjellt. Uj acar.
3.Shum i pastr e i rregullt n veshje, q mbahet akull; q mban pastrti e rregull. Dja
l acar.
Grua acare.
4. fig. I mpreht, i shkatht. Fmij acar.
ACAR ndajf.
1. Pastr e bukur, akull. I veshur acar.
2. Ashpr, me t egr, vrazhd. Foli acar. U soll acar.
3. fig. Pisk, ngusht. E ka punn acar.
ACARE f. sh.
Zile shum e vogl.
ACARI f.
1. Acar, t ftoht i madh. Acaria e dimrit.
2. Pastrti e madhe, kujdes i veant n t veshur. Acari n veshje.
3. fig. Ashprsi, vrazhdsi; zemrim. Acari fjalsh. Acari zemre. U soll me acari.
4. fig. Shtrnges e madhe, rreptsi. Acaria e ligjeve (e rregullave).
ACARIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ACAROJ, ACAROHEM. Acarimi i motit. Acari
mi i
marrdhnieve (i gjendjes, i kontradiktave...). Acarimi i plags (i smundjes).
2. Shtrnges e madhe, detyrim i ashpr. Ia vun me acarim t madh.
3. Zemrim me kokfortsi. E bn me acarim.
ACARIM f.
shih ACARI,~A. Acarim e madhe.
ACAROHEM vetv.
1. vet. veta III. Ftohet shum (pr motin). Acarohet koha (moti).
2. vet. veta III fig. Bhet i nder, ashprsohet, keqsohet. Acarohet gjendja (atmos
fera).
Acarohen marrdhniet (kontradiktat, punt). Acarohet lufta.
3. fig. Prishem keq me dik, i keqsoj, i bj t ndera marrdhniet me dik; prekem nga di
dhe
egrsohem. Jan acaruar me njri-tjetrin. U acaruan me fjal.
4. vet. veta III. Pezmatohet, mahiset (pr plagt); keqsohet, bhet me e rnd (pr smun
et).
M'u acarua plaga. Iu acarua smundja.
5. vet. veta III. Ashprsohet, plasaritet. Iu acarua lkura. M jan acaruar duart.
6. fig. I krcnohem, i grmushem dikujt. Iu acarua t birit. Mos m'u acaro ashtu!
I acarohet si gjel.
7. Ps. e ACAROJ 1-3.
ACAROJ kal.
1. E bj t nder, tendos, ashprsoj, keqsoj. Acaron marrdhniet (gjendjen, kontradiktat)
. I
acaruan fjalt. I acaroi nervat. E acaroi deri n kulm.
2. vet. veta III. E pezmaton (pr plagt); e bn m t rnd, e keqson (pr smundjet). E
n
plagn. I acaroi smundjen (kolln).
3. Tendos, ngreh. Acaroi telat e iftelis.
4. jokal. Heq keq, vuaj pr nj gj; sharroj, plcas. Acaroi pr uj.
ACART mb.
1.Shum i ftoht, i akullt; me ngric (pr motin). Mot (dimr) i acart. Koh e acart. Na
(dit) e acart. Er e acart.
2. fig. I ashpr, i vrazhd, i egr. Fjal t acarta. Sjellje e acart.
ACARUAR mb.
1. I tendosur e i ashprsuar aq sa mund t oj n ndeshje ose n shprthim, shum i nder.
Marrdhnie t acaruara. Gjendje e acaruar. Me nerva t acaruara.
2. Q sht br i ashpr, i vrazhd e i zemruar. Z (ton) i acaruar.
3. Q sht pezmatuar, q sht malcuar (pr plagt); q sht keqsuar e rnduar me shum
(pr smundjet).
ACETIK mb. kim.
Q ka t bj me acidin e uthulls ose me prodhimin e tij, uthullor. Acid acetik acidi
i uthulls.
ACETILEN m. kim.
Gaz pa ngjyr i prbr nga karboni e hidrogjeni, q digjet me nj drit t bardh t fort
prdoret pr ngjitje, pr ndriim etj. Llamb me acetilen. Ngjitje me acetilen.
ACETON m. kim.
Lng i pangjyr e i avullueshm, me er t fort si t eterit, q prdoret pr prodhimin e
shprthyese, t mndafshit artificial etj. dhe si trets pr ngjitjet. Ngjit (tret) me
aceton. Pastroj
me aceton.
ACID m. sh. kim.
Bashkim kimik, zakonisht i lngshm, me shije t thart e me veti grryese, q prmban hidr
ogjen
dhe q me metalet jep kripra; thartor. Acid sulfurik (borik, acetik...). Acid yn
dyror (organik ...).
Acid i fort (i holluar). Acid akumulatorsh.
ACID mb. kim.
Q prmban acid; q ka vetit e acidit; thartor. Kripra acide. Toka acide. Shkmb acid.
ACIDEDASHS mb. biol.
Q rritet mir n nj mjedis acid, q ka nevoj pr nj mjedis acid pr t'u zhvilluar mir.
acidedashse.
ACIDEDURUES mb. spec.
Q u qndron acideve, q nuk grryhet nga acidet. Lnd (materiale) acideduruese.
ACIDIM m. kim.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ACIDOJ, ACIDOHET. Acidimi
i tokave. Ruajtja me acidim.
ACIDOHET vetv. kim.
1. Kthehet n acid.
2. Ps. e ACIDOJ.
ACIDOJ kal., kim.
Kthej n acid; thartoj; prpunoj me acid. Acidoj plhurat.
A ndajf. krahin.
Pa futur gj n goj, me barkun bosh, esll. Jam a.
AIK mb. bised.
1. I hapt, i elt (pr ngjyrat). Boj aike. Basm aike.
2. keq. Q vepron sheshit n mnyr jo t hijshme e pa prfillur mendimin e njerzve prret
i
pacip, i pafytyr. Grua aike. Sjellje aike.
AIK ndajf. bised.
Hapur, sheshit; qart. Flas aik. Ia them aik. E tregon aik. Del (mbron) aik.
E shoh (duket) aik.
ADALET ndajf. thjeshtligj.
1. Shum, tej mase; shum mir, pr bukuri. Dgjoj (shikoj) adalet. Punon adalet.
U b adalet.
2. prd. mb. Shum i madh, goxha. Nj adalet tepsi.
ADAPTIM m. sh. libr.
shih PRSHTATJ/E,~A. Adaptim i goditur. Adaptimi i nj vepre. Adaptimi i organ
izmit.
ADAPTOHEM vetv. libr.
shih PRSHTATEM. U adaptohem kushteve (rrethanave).
ADAPTOJ kal. libr.
shih PRSHTAT. Adaptoj nj ndrtes. Adaptoj nj vepr.
ADASH m. sh.
Ai q ka t njjtin emr me nj tjetr, njemrsh, emnak. Jemi adash.
ADAXHIO ndajf. muz.
1. Ngadal, n mnyr t ngadalshme e t zgjatur (pr mnyrn e ekzekutimit t nj pjese).
adaxhio.
2. si em. ~, ~JA f. sh. ~, ~T. Vepr muzikore ose nj pjes e saj me koh t ngadalshme
e t
zgjatur.
ADEKUAT mb. libr.
Q prputhet plotsisht me dika tjetr, q i prshtatet a q i prgjigjet plotsisht dika
Mjete (masa) adekuate. Nocione (shprehje) adekuate. Pasqyrim adekuat i reali
tetit. N kushte
adekuate. N mnyr adekuate.
ADERIM m. sh. libr.
Veprimi sipas kuptimit t foljes ADEROJ. Aderimi n nj traktat (organizat). Krkesa pr
aderim.
ADEROJ jokal., libr.
Bashkohem me nj pikpamje, me nj rrym t mendimit ose me nj lvizje politike, shkencore
etj.;
bhem antar i nj organizat, i nj shoqate etj. Aderoj n nj marrveshje (traktat, pakt)
Aderoi n nj parti (organizat). Aderoi n nj lvizje.
ADET m. sh. bised.
Zakon. Adet i vjetr (i keq, i ri). Bj adetet. E kemi (pr) adet. Si sht ad
eti. E do adeti. Sa
pr adet. Ruaj (shkel) adetet.
* Si adeti shum i mir, shum i bukur.
ADR f. kryes. sh. krahin.
Gjepura, profka; shaka, hoka. Thot (thyen) adra.
ADRTAR m. sh. krahin.
Ai q thot gjepura, profkatar; hokatar, shakaxhi.
ADJUTANT m. sh. usht.
Oficer i caktuar pran nj komandanti ose pran nj shtabi pr t kryer detyra ndihmse, of
icer
ndihms. Adjutanti i komandantit.
ADJUTANTUR usht.
Detyra, puna e adjutantit; zyra e adjutantve.
ADMINISTRAT f. sh.
1. Form e veprimtaris shtetrore, krahas asaj ligjvnse e gjyqsore, pr t ushtruar pus
etin
shtetror nprmjet organizimit t drejtprdrejt t funksioneve t shtetit e t veprimtari
ekzekutive-urdhrdhnse; sistemi i organeve shtetrore ose organet ekzekutive-urdhrdhns
e,
q ushtrojn pushtetin shtetror n formn e ksaj veprimtarie. Administrata shtetrore.
Administrata e re (e vjetr). Administrata qendrore. Organet e administrats s sht
etit.
2. Njsi organizative e nj sektori t ekonomis ose t kulturs; organi drejtues i nj nj
e t till,
s bashku me aparatin prkats; zyrat e nj ndrmarrjeje, kooperative, institucioni ose
t nj
shrbimi shtetror; ndrtesa e ktij organi ose e ktyre zyrave. Administrata e ndrmarrj
es (e
kooperativs, e shkolls...). Prgjegjsi i administrats. Punonjsit e administrats. Zyr
at e
administrats. Kaloj nga administrata n prodhim.
3. prmb. Trsia e npunsve, q veprojn n aparatin shtetror ose n nj njsi organizat
shtetrore. Administrata e fabriks (e institutit). Shkurtoj administratn.
4. Grupi q ushtron pushtetin politik dhe ekzekutiv n nj vend borgjez; npunsit e ap
aratit
shtetror ose t nj siprmarrjeje kapitaliste n nj vend borgjez. Administrat e kalbur.
Administrata e siprmarrjes.
5. Organet q ushtrojn pushtetin n nj krahin ose n nj vend t pushtuar dhe veprimtari
e
tyre. Administrata ushtarake (koloniale). Administrata e pushtimit.
ADMINISTRATIV mb.
1. Q ushtron pushtetin shtetror n formn e veprimtaris urdhrdhnse e ekzekutive, q k
bj me organizimin e zhvillimin e ksaj veprimtarie. Pushtet administrativ. E drej
ta
administrative.
2. Q ka t bj me njsit organizative, t cilat ushtrojn veprimtarin urdhrdhnse dhe
ekzekutive n emr t shtetit. Njsi (qendr) administrative. Ndarja (harta) administra
tive. Kufijt
administrative.
3. Q ka t bj me punn e administrats; q i prket administrats; q bhet nga administ
administrats. Aparat (kshill) administrativ. Vendim (urdhr, kontroll) administra
tiv. Masa
(metoda) administrative. Me rrug administrative. Zvends pr ann administrative.
ADMINISTRATIVISHT ndajf.
1.Nga ana administrative; nga pikpamja e lidhjeve administrative. Administrati
visht t pavarur.
Lidhet (varet) administrativisht. Bn pjes administrativisht.
2.Me rrug administrative, nprmjet administrats, me an t urdhrave e t vendimeve t
administrats. Zgjedh administrativisht nj shtje. E dnuan administrativisht.
ADMINISTRATIVO-TOKSOR mb. drejt.
Q ka t bj me administrimin e vendit sipas ndarjes n krahina si njsi organizative, t
cilat
ushtrojn veprimtarin urdhrdhnse dhe ekzekutive. Ndarje administrativo-toksore. Njsi
administrativo-toksore.
ADMINISTRATOR m. sh.
1. Npuns i ngarkuar pr t ndjekur detyrat e administrats n nj ndrmarrje, n nj inst
n
etj.; punonjs me prgjegjsi i administrats. Administratori i ndrmarrjes (i institu
tit...). Zyra e
administratorit.
2. Npuns me prgjegjsi n vendet ku sundon prona private, i ngarkuar t administroj nj
siprmarrje a nj pasuri dhe t kujdeset pr t, q t'i siguroj fitimet pronarit. Administ
rator i
pronave (i pasurive). Administrator i nj banke (i nj shoqrie, i minierave...).
ADMINISTRIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ADMINISTROJ, ADMINISTROHET.
Administrimi i t ardhurave (i banesave, i prons...).
ADMINISTROHET Ps.
e ADMINISTROJ. Administrohet nga ndrmarrja (kooperativa).
ADMINISTROJ kal.
1. Drejtoj dhe organizoj punn n nj fush a n nj deg t ekonomis ose t kulturs sipa
rregullave dhe ligjeve t shtetit. Administron ekonomin. Administron mir.
2. Kujdesem pr nj pasuri ose pr nj vler, q t prdoret mir sipas rregullave ose sipa
nevojave; qeveris, mbarshtoj; prdor. Administroj vlerat (t ardhurat, fondet). Ad
ministron
pasurin e prbashkt (pronn socialiste).
ADMINISTRUES m. sh.
Ai q merret me administrimin e nj pasurie, t nj ndrmarrjeje etj.
ADMIRAL m. sh. usht.
Grad e lart n flotn detare ushtarake t nj shteti, e cila i prgjigjet grads s gjene
t t
armats n forcat toksore; ushtaraku q mban kt grade (n ushtrit q kan grada).
ADMIRIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ADMIROJ, ADMIROHET.
2. Ndjenja e kndshme q kemi kur admirojm dika; vlersimi i lart e mirdashs i puns e
veprave t dikujt. Kam admirim. Ngjall admirim. Shoh (flas) me admirim. Fitoi a
dmirimin e t
gjithve.
ADMIROHET Ps.
e ADMIROJ.
ADMIROJ kal.
Vshtroj me ndje t madhe e me habi dika t bukur e trheqse; vlersoj lart dhe me knaq
veprat, qndrimet e vetit e mira t dikujt. Admiroj bukurin (guximin, qndrimin) e di
kujt. Admiroj
punn (veprn) e dikujt. Admiroj natyrn.
ADMIRUES m. sh.
Ai q ka admirim pr dika ose pr dik. Admirues i natyrs (i letrsis,
i muziks...). Rrethi i
admiruesve.
ADMIRUESHM mb.
Q ngjall admirim, q sht pr t'u admiruar. Vepr (pun, sjellje...) e admirueshme. Qndr
i
admirueshm. Prparim i admirueshm.
ADOPTIM m. sh. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ADOPTOJ, ADOPTOHEM. Adoptimi i nj fmije. Adop
timi i
nj vendimi (i nj ligji, i nj thirrjeje). Bj adoptimin e nj fmije.
ADOPTOHEM libr.
Ps. e ADOPTOJ.
ADOPTOJ kal.
1. drejt. Marr n familje nj t mitur dhe e rrit si fmijn tim, e bj zyrtarisht bir a
bij n shpirt nj
fmij t tjetrkujt. Adoptoj nj djal (nj vajz).
2. libr. Pranoj me an t votimit nj vendim, nj thirrje etj., marr; pranoj t ndjek a
t zbatoj nj vij,
nj parim, nj metod pune etj. Adoptuan nj rezolut. Adoptoi nj metod (nj politik, nj
doktrin).
ADOPTUAR mb. drejt.
1. Q sht br nga dikush bir a bij n shpirt me ligj, q sht marr zyrtarisht si fmi
familje. Fmij (djal) i adoptuar. Vajz e adoptuar.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
ADOPTUES m. sh. drejt.
Ai q ka br bir a bij n shpirt nj fmij t tjetrkujt.
ADRES f. sh.
1. Shnim mbi nj zarf ose mbi nj drges postare, q tregon emrin e marrsit dhe vendbani
min
e plot t tij; shnimi i plot i vendit ku banon zakonisht ose ku ndodhet prkohsisht n
j njeri, ku
gjendet nj ndrmarrje, nj institucion etj., drejtim. Adres e prpikt (e plot). Adresa
e re (e
vjetr). Adresa e drguesit. Zyra e adresave. Libri i adresave. Jap (l) adresn. I
marr (i
krkoj) adresn. Gaboj adresn. gjith. fig. N adresn e shtpis (e zyrs).
2. Drejtim. N adres t dikujt n drejtim t dikujt, pr dik; n lidhje me dik.
Pa adres pa drejtim t caktuar. Kritik pa adres. Top pa adres. sport.
* Na harroi adresn shak. shih te HARROJ.
ADHURIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ADHUROJ, ADHUROHEM. Ndjenj adhurimi. N shenj
adhurimi. Flas me adhurim. Ngjall adhurim. Kam adhurim pr dika (pr dik).
ADHUROHEM Ps.
e ADHUROJ. sht pr t'u adhuruar.
ADHUROJ kal.
1.Kam dashuri t zjarrt dhe nderim t madh pr dik ose pr dika. Adhuroj lirin. Adhuroj
poezin (artin...). Adhuroj bukurit e natyrs.
2. fet. Sipas paragjykimeve fetare: e quaj dhe e nderoj dik a dika si perndi, i
prulem e i falem
duke e njohur si hyjni me fuqi t mbinatyrshme.
ADHURUES m. sh.
Ai q adhuron dik ose dika. Adhurues i artit (i letrsis, i natyrs...).
ADHURUESHM mb.
Q sht pr t'u adhuruar, q t bn ta duash e ta nderosh shum.
AERO- fjalform.
Pjes e par e fjalve t prbra, e cila u prgjigjet nga kuptimi fjalve: ajror, i ajrit.
ga ajri, me
an t ajrit; i aviacionit; p.sh. aerodinamik, aerografi, aeromekanik, aeroterapi e
tj.
AERODINAMIK mb. fiz.
Q ka t bj me aerodinamikn, i aerodinamiks; q ka trajt t prshtatshme pr t ar l
ajrin kur lviz me shpejtsi. Forc aerodinamike. Gyp aerodinamik. Trajt (form) aerod
inamike.
AERODINAMIK fiz.
Pjes e fiziks, q studion ligjet e lvizjes s ajrit e t gazeve t tjera, si edhe veprim
in e tyre mbi
trupat e ngurt q lvizin npr to. Ligjet e aerodinamiks.
AERODROM m. sh.
Fush me piste e me pajisje t nevojshme pr ngritjen, uljen dhe qndrimin e aeroplanv
e e t
mjeteve t tjera fluturuese; fush aeroplansh. Aerodrom ushtarak. Pista (kulla) e
aerodromit.
Ulet n aerodrom.
AERONAUT m. sh.
Ai q drejton nj aerostat ose q fluturon me t.
AERONAUTIK f. av.
Dija mbi lundrimin n ajr me mjete fluturuese m t lehta ose m t rnda se ajri; mjesht
a e
lundrimit n ajr. Qendra e aeronautiks.
AEROPLAN m. sh.
Mjet fluturues m i rnd se ajri, zakonisht me krah, q punon me motor dhe q prdoret p
udhtime, pr qllime ushtarake etj.; avion. Aeroplan reaktiv. Aeroplan dymotorsh
(katrmotorsh). Aeroplan ushtarak (gjuajts, bombardues... ). Aeroplan udhtarsh
(transporti). Fush aeroplansh. Bilet aeroplani. Hipi n aeroplan. Zbres nga aeropl
ani.
Udhtoj me aeroplan. Aeroplani ngrihet (ulet, zbret, rrzohet).
AEROPLANMBAJTS mb. usht.
Q sht ndrtuar dhe sht pajisur pr mbajtjen, ngritjen dhe uljen e aeroplanve n t (p
anijet). Anije aeroplanmbajtse.
AEROPLANMBAJTSE f. sh. usht.
Anije e madhe ushtarake, q ka piste pr ngritjen e uljen e aeroplanve dhe hangar pr
qndrimin e tyre.
AEROPORT m. sh.
Aerodrom i ndrtuar n vija t caktuara t udhtimeve ajrore dhe i pajisur pr nisjen e p
ritjen e
udhtarve e t mallrave dhe pr drejtimin e fluturimeve t aeroplanve. Aeroport civil (
ushtarak).
AEROSTAT m. sh.
Mjet fluturimi, si rruzull i madh, i mbushur me gaz m t leht se ajri, q ngrihet e
qndron pr
nj koh t gjat lart n hapsir. Aerostat vrojtimi. Koshi i aerostatit. Fluturoi me aer
ostat.
AF m. sh.
Shklqimi ngjyra-ngjyra i nj stofi, i kadifes etj., q ndryshon sipas kndit t vshtrimi
t. Af i
ndritshm (i errt). Kadife me af.
AFARIST m. sh.
Siprmarrs i madh privat n vendet kapitaliste, q prpiqet t nxjerr sa me shum fitime
fardo mjeti. Afaristt financiar. Shpirt afaristi.
AFARIST mb.
Q ka t bj me afaristt, i afaristve; q sht karakteristik pr afaristin, prej afaris
rqet
afariste. Veprimtari afariste.
AFAT m. sh.
1. Nj pjes e caktuar kohe, q sht e nevojshme pr t br dika. Afat i mjaftueshm. M
t gjat (t shkurtr). Afati i shkolls (i shrbimit, i shfrytzimit). I l (i jap) afa
Shkurtoj
(zgjat, plotsoj) afatin. I kaloi afati.
2. Caku kohor (viti, muaji, dita) q sht vendosur pr fillimin ose pr mbarimin e nj p
une. Afati i
par (i fundit). Afati i pagess (i dorzimit, i shlyerjes, i paraqitjes). Para
afatit. N afatin e
caktuar. Pa afat t caktuar. Dorzoj (kryej) n afatin e duhur.
* S'i jap afat dikujt e ngut tepr, e shtrngoj, s'e l t marr frym.
AFATGJAT mb.
Q zgjat a q vepron pr shum koh; q krkon shum koh pr t'u kryer; q mund t shlyhet
nj koh t gjat. Program afatgjat. Hua afatgjat.
AFATSHKURTR mb.
Q zgjat a q vepron pr pak koh; q krkon pak koh pr t`u kryer; q duhet shlyer pas pa
he.
Marrveshje afatshkurtr. Hua afatshkurtr.
AF f. sh. zool.
Beng.
AFENDIKO m. sh.
1. vjet. Zotri; pasanik (prdorej si titull zakonisht pr t pasurit ortodoks).
2. keq. Njeri q mbahet rnd si zotri, fodull.
AFERIM pasth. thjeshtligj.
T lumt. Aferim t qoft!
AFETAR mb.
1. Q nuk beson n zotin, q nuk pranon asnj fe, i pafe. Ndjenja afetare.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
AFETARI f.
T qent afetar, mospranimi i asnj feje.
AFETARIZM m.
shih AFETARI,~A.
AFR.
I. ndajf.
1. N largsi t vogl nga dika tjetr, pran; kund. larg. Afr e afr shum pran, ngjitu
afr. E kam afr. Rri afr. Bie me afr.
2. Pas pak kohe, pa kaluar shum koh, s shpejti; jo shum koh prpara; kund. larg. Tas
hti afr.
sht afr dita kur ...
3.Me lidhje gjaku ose me lidhje familjare t ngushta; kund. larg. sht afr me t. Bie
n afr.
4. Pa ndonj dallim t madh nga dikush a nga dika tjetr, me tipare t ngjashme me t; k
und.
larg. Jan afr njri-tjetrit. Qndrojn afr.
5. Afrsisht. Aty afr aty rrotull.
6. fig. Drejtprsdrejti; duke i qndruar pran, me kujdes e vmendje t veant; kund. lar
Shoh
nga afr. Drejton nga afr. Ndiej nga afr. Kam (mbaj) afr dik.
I rri (i qndroj) afr. I gjendet afr.
II. parafj.
1. Prdoret me nj emr n rasn rrjedhore, q shnon vendin, sendin ose njeriun pran t c
gjendet dikush a dika, kryhet nj veprim ose drejt t cilit shkon a lviz dikush a d
ika. Afr nesh.
Afr shtpis (lumit).
2. Prdoret me nj emr n rasn rrjedhore, q tregon kohn pak aste para s cils kryhet
veprim, ndaj. Afr mbrmjes (mngjesit). Afr dimrit. Afr t pesdhjetave.
III. pj. Pak a shum, rreth, afrsisht. Afr njzet dit. Peshon afr dy kuintal. Merr af
dyqind veta.
* sht afr mendsh (mendjes) kuptohet vetvetiu; sht fare e qart. sht m afr mendsh
(mendjes) ka me shum t ngjar, sht m e mundshme. sht me afr dera se qilari fj. u. s
te DER/,~A.
AFRINA f. vet. sh.
shih AFRSI,~A 2. N afrinat e qytetit.
AFRISHT ndajf.
shih AFRSISHT.
AFRM mb.
1. Q ka lidhje gjaku ose lidhje familjare t ngushta me dik. Njerzit e afrm. Kushrin
j t afrm.
2. shih AFRT (i,e) 1,2,4. N ditt e afrme. N mbledhjen e afrme. Bashkpuntort m t
afrm.
AFRM m. kryes. sh.
1. Njeri q ka lidhje gjaku ose lidhje t tjera familjare t ngushta me nj tjetr, far
efis. Prindrit
dhe t afrmit e tjer. Ndahem nga t afrmit. Ngushlloj t afrmit.
2. Njeri q bn pjes n rrethin e ngusht t atyre, q bashkpunojn me dik n veprimtari
shtetrore a shoqrore.
AFRME f.
Dika q ndodhet pran ose rreth nesh; dika q shihet, q dgjohet a preket drejtprdrejt,
jo q
kuptohet a kapet me leht; kund. e largt. Nga e afrmja tek e largta.
AFRMENDSI f. libr.
T qent afr me t vrtetn.
AFRMENDSH ndajf.
1. si fj. ndrm. Kuptohet vetvetiu, sht e qart vetvetiu, s'ka dyshim. Do t vonohej
, afrmendsh,
po t nisej m kmb.
2. si pj. Po, sigurisht, ashtu vrtet.
AFRMENDSHM mb.
Q kuptohet vetvetiu, q sht i qart vetvetiu; q sht m afr s vrtets.
AFRMI ndajf.
1.Nga afr, q pran, drejtprdrejt. Shoh s afrmi. Ndjek s afrmi. Njoh s afrmi.
2. Pas pak kohe, s shpejti; para pak kohe, tani afr. Tani s afrmi. Shfaqet (jepet
) s afrmi.
AFRNDENJS mb. libr.
Q ndodhet prbri, i ngjitur me nj tjetr; fqinj. Knde afrndenjse. gjeom. knde q kan
brinj t prbashkt. Brinjt afrndenjse. gjeom.
AFRSI f.
1. T qent afr, t ndodhurit n nj vend pran; kund. largsi. Afrsi gjeografike. N af
pran.
2. vet. sh. ~, ~T. Tokat a vendet q shtrihen rrethe rrotull nj qyteti, nj fshati
etj., vendet aty
rrotull, rrethinat. N afrsit e qytetit (e fshatit, e kshtjells).
N afrsit e frontit.
3. shih AFRI,~A 1,2. Afrsi gjinore. Ka afrsi.
4. fig. Lidhje e afrt shpirtrore; qndrim i przemrt e i ngroht.
Afrsi shpirtrore.
5. shih PRAFRSI,~A. Njehsim me afrsi. Gjej me afrsi.
AFRSIPRFAQSOR mb. spec.
Q ndodhet afr siprfaqes, q sht drejtprdrejt nn siprfaqe, q shtrihet jo thell. Sh
afrsiprfaqsore.
AFRSIRA f. vet. sh.
shih AFRSI 2.
AFRSISHM mb.
shih PRAFRT (i,e). N mnyr t afrsishme.
AFRSISHT.
I. ndajf. N mnyr t prafrt, me afrsi, prafrsisht. Prcaktoj (gjej, llogarit) afrsi
II. pj. Pak a shum, rreth, nja, afr. Afrsisht njzet dit. Peshon afrsisht dyzet kuin
tal.
AFRT mb.
1. Q ndodhet n largsi t vogl nga dika tjetr, q sht pran, afr dikaje; fqinj; k
i
largt. Fshatra t afrta. Shtpi (rrug) t afrta.
2. Q e ndan pak koh nga nj ast i caktuar; q do t vij pas pak kohe, q do t ndodh s
i
ose q ka qen para pak kohe; kund. i largt. E ardhmja (e
kaluara) e afrt. Detyrat e afrta.
Qllimi i afrt. Mbledhja e afrt. N ditt e afrta.
3. shih AFRM,(i), ~E (e)1. Njerzit e afrt.
4. Q ka marrdhnie t ngrohta e t iltra me dik, i dashur e i przemrt; q bn pjes n
e ngusht t dikujt, q ka fituar besimin e dikujt, i lidhur ngusht me dik. Shok (mik
) i afrt.
Bashkpuntor i afrt. Tregohem i afrt me dik.
5. Q ka prmbajtje ose tipare t ngjashme me nj tjetr. Mendime (pikpamje) t afrta. Q
e
t afrta. Deg (shkenca) t afrta. Fjal me kuptime t afrta.
6. gjuh. Q ka prejardhje t prbashkt me nj tjetr. Gjuh t afrta.
7. Q afrohet nga madhsia ose nga vlera me nj tjetr. Shuma t afrta. Dy numra t afrt.
Prfundime t afrta.
AFGAN m. sh.
Banor vends i Afganistanit ose ai q e ka prejardhjen nga Afganistani.
AFGAN mb.
Q lidhet me Afganistanin ose me afgant, q sht karakteristik pr Afganistanin ose pr
afgant, i Afganistanit ose i afganve; q sht krijuar nga afgant. Populli afgan. Ekon
omia
afgane. Muzik afgane. Valle afgane.
AFION m.
1. bot. shih HASHASH,~I 1.
2. shih OPIUM, ~I 1. Piu afion. U helmua me afion.
3. prd. mb. Shum i verdh, shum i zbeht. U b afion u zverdh shum.
AFISHE f. sh.
Flet ku shkruhet njoftimi pr nj shfaqje, pr nj film, pr nj ndeshje sportive etj., e
cila ngjitet n
nj vend t dukshm. Afishet e filmave. Afishet e teatrit. Ngjit (v) nj afishe.
AFISHIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AFISHOJ, AFISHOHET. Vend (knd) afishimi. Vend
i
lejueshm pr afishim.
AFISHOHET Ps.
e AFISHOJ. U afishuan shifrat e planit.
AFISHOJ kal.
V nj afishe, ngjit n vend t dukshm nj lajmrim, nj shpallje etj.; bj t njohur pr
nj shpallje. Afishoi nj lajmrim. Afishoi pikat e garave.
AFORIZM m. sh.
Thnie a fjali e shkurtr, e goditur e me fuqi shprehse, q prmban nj mendim t prgjith
r
a nj msim t nxjerr nga jeta. Flet me aforizma.
AFRAS ndajf.
Nga afr; afr, pran. I v afras. U ndodhn afras.
AFRAT f.
1. Lng i bardh si qumsht e shum i hidhur, q bhet kryesisht me zhiv e q prdorej zak
ht
nga grat pr t zbardhur fytyrn. Lyenin fytyrn me afrat.
2. prd. mb. Shum i hidhur (edhe fig.), llai ishte afrat. E ka gojn afrat.
AFRAZI ndajf.
Afras.
AFRESK m. sh. art.
Piktur q bhet me bojra uji mbi suva t njom; mnyra e punimit t ktyre pikturave. Afr
mesjetare. Mur me afreske. Ngjyrat e afreskut.
AFRI f.
1. Lidhje gjaku ose lidhje tjetr e ngusht familjare, farefisni. Lidhje afrie. K
a afri me dik.
2. Ngjashmri e madhe ose prputhje n tiparet kryesore. Afri klasore (ideologjike)
. Afria e
mendimeve (e qndrimeve). Ka afri me nj tjetr.
3. gjuh. Lidhje e afrt, ngjashmri q buron nga prejardhja e prbashkt.
Afri gjuhsh. Lidhje afrie.
4. prmb. bised. T afrmit, farefisi. U mblodh afria.
AFRIKAN m. sh.
Banor vends i Afriks ose ai q e ka prejardhjen nga Afrika.
AFRIKAN mb.
Q lidhet me Afrikn ose me afrikant, q sht karakteristik pr Afrikn ose pr afrikant
riks
ose i afrikanve; q sht krijuar nga afrikant. Kontinenti afrikan. Vendet afrikane.
Popujt
afrikan. Gjuht afrikane. Valle (kng) afrikane.
AFRIKATE f. sh. gjuh.
Bashktingllore q nis t shqiptohet si bashktingllore shprthyese dhe mbaron si
bashktingllore frkimore (p.sh. c, f, x, xh).
AFRIM m. sh.
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljeve AFROJ, AFROHEM. Afrim i shpejt (
i dukshm).
Afrimi i pranvers (i fests). Afrimi i kongresit (i prvjetorit). Afrimi me shokt
. Afrimi me
bazn. Afrimi i msuesit me nxnsit. Afrimi i shkolls me jetn. Shartim me afrim. buj
q.
AFRISHM mb.
1. Q ka afri me dik a me dika. Gjuh t afrishme.
2. mat. Q i ruajn drejtzat a siprfaqet paralele si t tilla gjat shndrrimeve. Shndrr
e t
afrishme. Gjeometria e afrishme dija q merret me vetit e
figurave gjeometrike, t cilat ruhen
gjat shndrrimeve.
AFRO pj.
Afr, afrsisht. Afro dy muaj (gjysm shekulli).
AFRO-AZIATIK mb.
Q ka t bj me kontinentin e Afriks dhe me kontinentin e Azis t marr s bashku; q ka
me vendet dhe popujt e Afriks e t Azis, i Afriks dhe i Azis s bashku. Vendet afro-a
ziatike.
Popujt afro-aziatik.
AFROHEM vetv.
1. Shkoj afr dikujt a dikaje, vete me pran; kund. largohem. I afrohem shtpis.
I afrohem fshatit (qytetit). Anija iu afrua bregut. Afrohem te zjarri. Afroh
u! usht., sport. komand
pr t zvogluar largsin midis rreshtave, pr t'i br rreshtat m t shtrnguar.
2. vet. veta III. Bhet me i afrt, vjen me afr n koh, mbetet pak koh derisa t vij a
prfundoj
dika; kund. largohet. Afrohet dimri (pranvera). Afrohet mngjesi (mbrmja...). Afr
ohet Nj Maji
(Viti i Ri). U afruan pushimet (provimet). Po afrohet dasma (dita e nisjes).
Iu afrua pleqria
(fundi).
3. fig. Arrij afr nj caku; ndodhem para prfundimit t dikaje; sht n t mbaruar e s
I
afrohem fundit (zgjidhjes).
4. fig. Bhem i afrt e i dashur me dik, miqsohem, lidhem ngusht me dik; i rri pran di
kujt,
prpiqem ta bj pr vete dike pr nj qllim; kund. largohem. Afrohet me masat. Afrohem m
e
njerzit (me shokt).
5. Jam i ngjashm, prngjaj; bhem pak a shum i njjt, pothuaj barazohem me dik a me di
tjetr; kund. largohem. Afrohem n mendime. Afrohen nga pikpamjet (nga shijet). Af
rohen nga
ngjyra.
6. Ps. e AFROJ 1.
* Nuk i afrohet (nuk i vjen) as te gishti (te thoi) i kmbs shih te GISHT,~I.
AFROJ kal.
1. E shpie afr dikujt ose dikaje tjetr, e oj me afr; sjell pran njri-tjetrit; kund.
largoj. Afroj
tryezat. Afroj karrigen (shtratin) te muri. Afroj duart. I afroj kokn.
2. Shkurtoj kohn, sjell me afr nj ngjarje; e oj nj pun gati n t mbaruar, e shpie af
prfundimit; kund. largoj. Afroi ditn e dasms. Ia afroi fundin.
3. fig. I lidh ngusht njrin me tjetrin, i bj t afrt; paksoj ndryshimet, zvogloj da
llimet q e
ndajn njrin prej tjetrit. Afrojm fshatin me qytetin. Afrojm shkolln me jetn (shkencn
me
prodhimin).
4. fig. E trheq dik pr t'u miqsuar, e bj pr vete; miqsoj; e bj dik me t afrt pr
t caktuar, e fut n rrethin e ngusht; kund. largoj. Afroj me fjal t mira. Ushtria
i afroi me
shum.
5. vet. veta III. E bn dika t duket me afr, zmadhon (pr thjerrzat); kund. largon.
Syze (dylbi)
q afrojn.
6. jokal. shih AFROHEM 2, 5. Afroi nata (dimri). Afroi shiu. Afroi dita e nis
jes. Afroi dielli n
t pernduar. Afrojn nga ngjyra.
AFRUAR mb.
1. Q sht vn pran me nj tjetr, q rri a qndron afr, i afrt; kund.
i larguar. Lule t
afruara. Me duar t afruara.
2. shih AFRUESH/M (i), ~ME (e). Njeri i afruar. Tregohet i afruar.
3. shih PRAFRT (i,e). Shifra t afruara.
AFRUES m. sh.
Puntor i caktuar, q merret me afrimin e lnds s par a t prodhimit pran vendit t pun
t prpunimit. Afruesi i qymyrit (i trupave).
AFRUES mb.
1. Q shkon drejt prputhjes s tipareve, q afrohet nga tiparet;. kund. largues. Zhv
illim afrues.
N rrug afruese.
2. Q prpiqet t jet me i afrt e i dashur me dik; q prpiqet ta afroj a ta bj pr v
kund. largues. Qndrim afrues.
AFRUESHM mb.
1. Q tregohet i afrt dhe i przemrt me t tjert, i shoqrueshm. Fmij (djal) i afru
afrueshm me t gjith.
2. bised. Q sht i kndshm n t pir, i dashur (pr pijet). Ver (raki) e afrueshme.
AFRUESHMRI f. libr.
Vetia e atij q sht i afrueshm, t qent i afrueshm. Tregon afrueshmri.
AFSH m. sh.
1. Val e nxeht ajri q vjen nga zjarri ose nga dika tjetr e ngroht; val ajri q vjen
a dika e
ftoht. Afsh i ngroht (i nxeht). Afsh i ftoht. Afshi i zjarrit (i flaks, i furrs
). Afshi i
dbors. Afshi i etheve. Afshi i toks. Lshon (nxjerr) afsh. Marr nj afsh te zjarri
.
2. Frym e ngroht q del nga goja; avull. Afshi i gojs.
3. Kundrmim i fort, er e fort q vjen nga disa lnd ose sende, duhm. Afsh i mir (i
.
Afshi i gjells (i hudhrs). Afshi i rakis (i duhanit). M bie afshi n hund.
4. fig. Vrull shpirtror, zjarr i brendshm; dshir e fort. Afsh djaloshar. Afshi i
zemrs (i
shpirtit). Afshi i liris (i lufts). Flet (tregon) me afsh. Ha (pi) me afsh t m
adh.
5. Gjendja e ndezur e kafshs n kohn e ndrzimit, kur sht gati pr t'u ethur; gjendja e
oks kur
sht e prshtatshme t mbillet. Vjen (sht) n afsh. I kalon afshi.
AFSHT mb.
Q lshon afsh; me afsh. Er e afsht.
AFSHI f.
shih AFSH,~I 1,2.
AFSHOHET vetv.
Nxehet, ndizet aq sa lshon afsh. U ndez e u afshua zjarri.
AFSHON jokal.
Nxjerr afsh, lshon afsh; del si afsh. Afshon toka. Afshon avulli.
AFT mb.
1. Q sht n gjendje t bj dika, q ka mundsi e forca pr t kryer nj pun.
I aft pr pun (pr shrbimin ushtarak). sht i aft. Mendrisht i aft.
2. Q ka prirje pr dika, q shquhet pr zotsi n fushn ku punon a mson, q e bn mir
shpejt punn e vet, i zoti. Nxns (student) i aft. Puntor (punonjs) i aft. Mjek (akt
or,
studiues) i aft. Kuadro t aft.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit. T aftt e t paaftt.
AFT f. kryes. sh.
1. mjek. Fshikz me lng t bardh a plag e vogl, q del n cipn e gojs ose n gjuh ng
disa smundje. I bhen (i dalin) afta.
2. veter. shih SHAP,~I II. Ethet e afts. U bie afta.
AFTR f. sh. vjet.
Copz kartoni me nj fitil t vogl n mes, q vihej mbi vajin e mir t kandilave.
AFTSI f. sh.
1. Mundsia pr t br dika, t qent i aft; shkalla e prgatitjes dhe gatishmria pr t
veprimtari, mundsia pr t prballuar dika. Aftsi t mdha (t kufizuara, t pakta). Aft
mbrojtse (luftarake). Aftsi mendore (fizike). Aftsia blerse. Aftsia pr pun. Fitoj af
tsi. V
(shkrij) t gjitha aftsit. Ka aftsi tretse (thithse). Humbas aftsin.
2. Prirje dhe mjeshtri q ka dikush pr t kryer mir e shpejt dika n fushn ku punon a
n,
zotsi. Aftsi t veanta. Aftsi krijuese (drejtuese, pedagogjike). Aftsi pr muzik (pr
matematik). Ka aftsi.
3. Mundsia q ka dika pr t nxn, pr t prpunuar ose pr t prodhuar; kufiri m i lar
mundsie. Aftsi prodhuese. Aftsi ujitse (lundruese). Aftsia e kanalit. Zgjeron aftsi
t.
AFTSIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AFTSOJ, AFTSOHEM. Aftsimi profesional (shkencor
,
ushtarak). Aftsimi i puntorve (i grave, i kuadrove). Kurs aftsimi. Shkalla e af
tsimit.
AFTSISHT ndajf.
Me aftsi, me zotsi. Punon (lufton) aftsisht.
AFTSOHEM vetv.
Bhem i aft; fitoj aftsi me t mdha. Aftsohem pr pun (pr mbrojtje).
AFTSOJ kal.
E bj t aft; e bj m t aft. Aftson kuadrot (nxnsit).
AFTZIM m. veter.
Prhapja artificiale e afts n kafsht e shndosha t tufs s prekur, pr t shkurtuar ko
epidemis. Bj aftzimin.
AG m.
1. Drita ende e dobt para se t dale dielli, fillimi i agimit. Agu i par. Agu i
drits (i mngjesit).
Shkrepi (zbardhi, shnoi) agu.
2. Gjysmerrsir, mjegulli. Npr ag t mjegulls. E shoh si neper ag nuk e shquaj mir.
3. fig. Poet. shih AGIM,~I 3.
* Agu i syrit bebja e syrit; pik e bardh, q del n sy. I kan vn ag syt
a) i kan vn perde syt, i vishen syt;
b) fig. nuk i sheh qart punt, nuk i kupton drejt gjrat; sht verbuar.
AGA m. sh.
1. Pronar tokash m i vogl se beu, n sistemin ekonomik ifligar n Shqipri deri para li
rimit.
Agai i fshatit. Kamxhiku i agait. Prmbysja e bejlerve dhe e agallarve.
2. hist. Titull pr oficer n ushtrin e vjetr turke; ai q mbante kt titull. Agai
jenierve.
3. vjet. Pasanik; titull nderimi q i jepej n Shqipri para lirimit nj pronari ose n
j njeriu t
pasur; prdorej edhe pas emrit t nj njeriu n shenj nderimi pr t. Djal agai.
4. etnogr., vjet. Kryetari i nj ete.
5. iron., keq. Ai q mbahet rnd e q sillet me vrazhdsi; ai q krkon vetm t jap urdh
t rroj me mundin e t tjerve. Rri (sillet) si aga.
AGALLAR m. sh. bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t gjat, me flet gjatoshe e me push, q rritet n
livadhe e n gurishta dhe q lulzon n qershor-gusht.
AGALLARI f. prmb. vjet.
Trsia e agallarve, agallart.
AGALLESH f. sh.
vjet. shih AGESH/,~A.
AGALLK m.
1. vjet. T qent aga; t jetuarit si aga. Rronte me agallk. Bnte agallk.
2. keq. Sjellje prej agai, qndrim prej agai; t jetuarit n kurriz t t tjerve si
aga. E la agallkun.
AGAR m. spec.
Lnd e qullt q nxirret nga disa leshterik dhe q prdoret pr mblsira, si mjedis ushq
pr mikrobet n laboratore, n industri etj.
AGAVE f. sh. bot.
Bim e vendeve t ngrohta, me gjethe shum t gjata, t trasha, me tul, t dhmbzuara e me
gjemba, nga t cilat nxirren fije pr industrin tekstile, pr litart etj. Fije agavej
e. Lulet e
agaves. Rritja e agaves.
AGESH f. sh.
1. vjet. E shoqja e agait.
2. iron., keq. Ajo q sillet e vepron si grua agai.
AG m. sh.
1. krahin. shih AGA,~I.
2. sh. ~, ~T kr. pop. Trim, bashklufttar i nj kreshniku (n epikn legjendare). Agt e
Jutbins.
AGRSHAK m. sh. krahin.
Rrotull q vihet n maj t boshtit pr ta dredhur m leht, kur tjerrim fill me dor; tesh
v
agrshakun.
AGIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimit 1 t foljes AGON. Agimi i dits.
2. Koha kur nis t zbardh dita; drita e par e mngjesit para se t dal dielli. Agim i
ftoht. Agim i
kuqrremt. Drita e agimit. N agim. Para agimit. Zbardhi (shkrepi) agimi. Bie agim
i.
3. fig. lart. Fillimi i dikaje, lindja dhe hapat e para t nj ngjarjeje, duku
rie etj. Agimi i liris (i
bots s re). Agimi i revolucionit. N agimin e jets (e shekullit).
N agimet e qytetrimit.
* Agimi polar shih te POLAR,~E.
AGIMOR mb. poet.
Q i prket agimit, i agimit; q ndodh n agim. Drita agimore.
AGIMPRURS mb. poet.
Q sjell agimin. Drita agimprurse.
AGIMTAR mb. poet.
Agimor.
AGLOMERAT m. sh. spec.
1. Cop a mas q del nga ngjeshja e kokrrizave t nj minerali. Furra e aglomeratit. P
rodhimi i
aglomeratit.
2. Shkmb i shkrift, i prbr prej copash minerali t ngjeshura njra me tjetrn. Aglomer
vullkanik.
AGLOMERIM m. spec.
Veprimi sipas kuptimit t foljes AGLOMEROJ. Aglomerimi i mineralit t bakrit. Fu
rra (fabrika) e
aglomerimit. Makina e aglomerimit.
AGLOMEROJ kal., spec.
Ngjesh me nxehtsi kokrruat ose pluhurin e nj lnde dhe e bj nj cop a nj mas t vetme
kokrrzoj. Aglomeron qymyrgurin pluhur.
AGMI f.
1. Zbardhllima e par e vagt e dits, kuqrrimi i agut; koha para agut. Agmia e malsis.
2. Zbardhllim, drit e but q prhapet nga sendet e bardha. Agmi dbore.
3. T skuqurit e leht t fytyrs nga nj ndjenj.
* Agmi njeri, njeri me shpirt t kulluar, njeri zemrbardh e i dashur.
AGNOSTICIST m. sh. filoz.
Pasues dhe mbrojts i pikpamjeve t agnosticizmit.
AGNOSTICIST mb. filoz.
Q ka t bj me agnosticizmin; q ndjek e mbron parimet e agnosticizmit. Teori (rrym,
pikpamje) agnosticiste. Qndrim agnosticist.
AGNOSTICIZM m. filoz.
Rrym filozofike idealiste, q mohon mundsin e njohjes s bots objektive dhe t ligjeve
t
zhvillimit t saj.
AGNUSHE f. sh. bot.
Bar zemre, sanz.
AGON jokal.
1. Nis t zbardh dita, bie drita e par e mngjesit, afron lindja e diellit, gdhin.
Agon dita. Pa
aguar mir.
2. fig. lart. Fillon t shfaqet dika e gzuar, nis nj ngjarje e dshiruar, q sjell t mi
ra e lumturi.
Agoi dita e liris. Aguan dit t bardha.
AGONI f.
1. Gjendje e rnd e njeriut n astet e fundit t jets, q shoqrohet zakonisht me humbje
e
vetdijes dhe me grahma; t dhnt shpirt, hek. Agoni e rnd. N astet e agonis. N
gjendje agonie. sht n agoni.
2. fig. Gjendje e rnd dhe e pashpres e dikaje, q sht n mbarim, n shuarje; astet e
t
t nj sistemi shoqror, t nj sundimi, dukurie etj. Sistem (regjim, klas) n agoni. Prp
et n
agoni.
AGOR m.
Trajtat q merr fytyra ose trupi sipas qndrimit; vijat kryesore t nj fytyre.
AGOSH m. sh. krahin.
Vij uji, rrke.
AGRAR mb.
1. shih BUJQSOR,~E. Vend agrar. Krahin agrare. Bank agrare. Sistemim agrar.
2. Q ka t bj me pronsin mbi tokn, me zotrimin dhe me prdorimin e saj. Reform agra
shtja agrare. Revolucioni agrar. Marrdhniet agrare. Ligj agrar.
AGRARE f. thjeshtligj.
Reforma agrare.
AGRARO-INDUSTRIAL mb.
shih BUJQSOR-INDUSTRIAL,~E. Vend agraro-industrial.
AGREGAT m. sh.
1. tek. Grup makinash t ndryshme, t lidhura n nj sistem pr t kryer nj pun t prbas
grup veglash t nj makine, q kryejn s bashku nj proces pune. Agregat bujqsor. Agregat
petzimi (imentimi). Agregatet e kombajns. Puntori i agregatit.
2. min. Bashkim i mineraleve t ndryshme n nj shkmb t vetm.
3. bujq. Lmsh i vogl a kokrriz dheu, q krijohet nga bashkimi i grimcave t veanta dh
e q nuk
prishet n uj.
AGREMENT m. sh. dipl.
Plqim q jep qeveria e nj shteti pr t pranuar prfaqsuesin diplomatik t nj shteti tj
Krkoi agrementin. I dhan (mori) agrementin.
AGRESION m. sh.
Sulm i armatosur i nj shteti kundr nj shteti tjetr pr t'i pushtuar tokat e pr ta nns
htruar, pr t
shtypur lvizjet demokratike, revolucionare ose nacionallirimtare dhe pr t vendosu
r regjime
reaksionare; luft e ashpr q bn nj shtet pr t deprtuar me mnyra t ndryshme n nj
tjetr e pr ta dmtuar nga ana ekonomike, politike, ideologjike e kulturore. Agres
ion i armatosur.
Agresion i hapur. Agresion imperialist. Agresion ekonomik (ideologjik). Vatr
agresioni. Akt
agresioni. Burim luftrash e agresioni. Kryejn (bjn, ndrmarrin) agresione.
AGRESIV mb.
1. Q ka t bj me agresionin, q i shrben agresionit; q ka si qllim agresionin, q ka
ret e
agresionit. Bllok (traktat) agresiv. Shtet agresiv. Luft (politik) agresive. Pl
ane (qllime,
veprime) agresive. Trupa agresive.
2. Sulmues, godits, armiqsor. Qndrim (ton) agresiv. Tip agresiv.
3. spec. Q ka veprim t fort grryes. Lnd agresive. Mjedis (uj) agresiv.
AGRESOR m. sh.
Ai q kryen nj agresion, pjesmarrs n nj agresion; shteti q nis nj luft agresive. Ag
rt
fashist (imperialist).
AGRESOR mb.
Q kryen agresion; q i shrben agresionit, agresiv. Ushtri (fuqi) agresore. Shtet
agresor.
AGRO- fjalform. libr.
Pjes e par e fjalve t prbra, e cila u prgjigjet nga kuptimi fjalve: agrar, agronomi
p.sh.
agrobiologji, agrobotanik, agrokimi, agrorregullore, agroteknik etj.
AGROBIOLOGJI f.
Shkenca q merret me ligjet e prgjithshme biologjike, t cilat veprojn n rritjen e b
imve e t
kafshve t dobishme dhe q shrbejn si mbshtetje pr bujqsin e pr blegtorin. Parimet
agrobiologjis. Kabineti i agrobiologjis.
AGROFOND m. sh. bujq.
Trsia e masave agroteknik, q zbatohen n nj tok bujqsore dhe q prcaktojn gjendjen
aftsit prodhuese t saj. Agrofond i lart (i pasur, i mir). Rrit agrofondin. Zbato
j (prdor) nj
agrofond t ri.
AGROKIMI f.
Shkenca q studion prbrjen kimike t tokave, ushqimin e bimve, prdorimin e plehrave d
he
shfrytzimin e lndve kimike pr rritjen dhe pr mbrojtjen e bimve. Laboratori i agrok
imis.
AGROKIMIK mb.
Q ka t bj me agrokimin, q i prket agrokimis, i agrokimis. Masa agrokimike. Hart
agrokimike. Laboratori agrokimik. Njohuri agrokimike.
AGROKOMPLEKS m. bujq.
Trsia e punimeve dhe e shrbimeve, q u bhen bimve bujqsore pr t'u zhvilluar mir e p
dhn prodhime t larta. Zbatimi (hartimi) i agrokompleksit.
AGROMEKANIK f.
Dituria mbi makinat bujqsore; mekanika bujqsore.
AGRONOM m. sh.
Specialist n fushn e agronomis; organizues i prodhimit bujqsor mbi baza shkencore
.
Agronom i lart (i mesm). Agronomi i kooperativs.
AGRONOME f. sh.
Fem. e AGRONOM,~I.
AGRONOMI f.
Shkenca q studion ligjet e punimit t toks dhe t prodhimit bujqsor; bazat shkencore
t
prodhimit bujqsor. Agronomi e prparuar. Fakulteti i agronomis. Dega e agronomis.
Studioj
pr agronomi. Zbatoj agronomin.
AGRONOMIK mb.
Q ka t bj me agronomin, q i prket agronomis, i agronomis. Shkencat agronomike.
Njohuri agronomike. Krkime (studime) agronomike.
AGROR m. sh.
Grshrz e atis.
AGRORREGULLORE f. sh. bujq.
Trsia e rregullave agroteknike pr rritjen e nj bime bujqsore; rregullore agrotekni
ke.
Agrorregullorja e grurit (e patates, e pambukut). Njoh (zbatoj) agrorregullor
en.
AGROTEKNIK mb.
Q ka t bj me agroteknikn, q i prket agrotekniks, i agrotekniks. Masa (shrbime)
agroteknike. Njohuri (metoda) agroteknike. Kodi agroteknik. Kushte (afate) ag
roteknike.
Kabineti agroteknik.
AGROTEKNIK f.
Sistemi i njohurive shkencore dhe i rregullave, q duhen zbatuar pr rritjen e bi
mve bujqsore.
Agroteknik e lart (e prparuar). Agroteknika e grurit (e misrit, e drithrave). Prmi
rsimi i
agrotekniks. Studioj pr agroteknik.
AGROZOOTEKNI f.
Trsia e njohurive shkencore dhe e rregullave, q duhen zbatuar pr rritjen e bimve b
ujqsore
dhe t kafshve t dobishme. Fakulteti (kursi, rrethi) i agrozooteknis. Studioj pr a
grozootekni.
AGRUME f. vet. sh. bot.
Emr prmbledhs pr portokallet, limont, mandarinat, nernxat dhe pr drur t tjer frut
ktij lloji, q rriten n vende t ngrohta dhe q jan gjithnj t blert; kokrrat, frutat
re
drurve. Mbjellja (rritja) e agrumeve. Plantacione agrumesh. Vjelja e agrumeve.
Lngje
agrumesh.
AGRUMERRITS m. sh.
Punonjs i bujqsis, q merret me rritjen e agrumeve, rrits agrumesh.
AGRUMERRITSE f. sh.
Fem. e AGRUMERRITS,~I.
AGRUMISHTE f. sh.
Tok e gjer e mbjell me agrume; ngastr me agrume n nj ndrmarrje ose n nj kooperativ
bujqsore. Agrumishte e re. Agrumishte n prodhim.
AGRUMOR mb.
Q sht i prshtatshm pr rritjen e agrumeve, i mbjell me agrume. Zon agrumore.
AGRUMORE f. sh.
shih AGRUMISHT/E,~JA.
AGSHOL m.
Fillimi i agimit, agu. N agshol t drits.
AGULIE f. sh. bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t holl, me gjethe vezake, me lule t verdha, q
itet
n livadhe dhe q el n fillim t pranvers; lule pranvere. elin (dalin) aguliet. Mbledh
gulie.
AGULIORE f. vet. sh. bot.
Emr i prbashkt pr aguliet dhe pr bimt e tjera barishtore, q hyjn n nj grup me to
AGULL m.
shih AG,~U 1,2. Ngrihet me agull.
*M bjn syt agull m vishen, m mjegullohen syt.
AGULLA mb. krahin.
1. I papjekur, i pabr (pr frutat). Fik agulla.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~T. Frut e papjekur.
AGULLIM m. sh.
shih AGIM,~I 2. Drita e agullimit. Shkrepi agullimi.
AGULLIM f.
Drita e mugt e agimit. Agullim e zbeht.
AGULLOHET vetv.
Vagllohet, mjegullohet, vishet (pr syt). M jan agulluar syt.
AGULLON jokal.
shih AGON 1. Agulloi dita.
AGULLOR mb. poet.
Agimor. Drit agullore.
AGURIDH mb.
1. I papjekur, i pabr, i paarrir (pr frutat). Rrush (fik) aguridh. Kumbull (dardh)
aguridhe.
2. fig. I papjekur, pa prvoj n jet. Djal aguridh. Vajz aguridhe.
3. si em. ~E, ~JA f. zakon. sh. ~E, ~ET. Frut e papjekur; rrush i papjekur, gr
es. Aguridhet t
mbledhin gojn. Kishte ngrn ca aguridhe. Dalngadal aguridhja bhet mjalt. fj. u.
AGZOT m.
1. vjet. Barut i imt, q vihej n bubzn e armve t vjetra me strall. Dyfek (kobure) me
agzot. I
v (i jap) zjarr agzotit.
2. edhe prd. mb. fig. Shkndij, vettim, zjarr. Trim agzot. Fjal e agzot. E ka syrin
agzot.
* N flak t agzotit aty pr aty, n mnyr t rrufeshme. Mbaj agzotin t that mbaj barut
at
AGJENCI f. sh.
1.Deg e nj institucioni qendror ose e nj ndrmarrjeje kryesore, q kryen nj shrbim t
caktuar; deg pr veprime ndrmjetsimi si prfaqsuese e nj institucioni, shoqate etj. n
j
vend tjetr; zyrat e ksaj dege. Agjenci tregtare (bankare, ajrore). Agjencia e u
dhtarve (e
mallrave). Agjencia e autobusve (e taksive). Agjenci e grumbullimit (e shitjes
, e peshkimit).
2. Institucion i pajisur me mjetet e nevojshme, q merr dhe prhap lajme; zyrat e
ktij institucioni.
Agjencia Telegrafike Shqiptare (ATSH). Agjencit e lajmeve.
AGJENT m. sh.
1. Prgjegjs i nj agjencie; prfaqsues i nj institucioni a i nj ndrmarrjeje, i ngarku
me nj
detyr t caktuar n degt q varen prej tyre. Agjent i transportit (i grumbullimit).
Agjent tregtar
(financiar, diplomatik). Agjent bujqsor. vjet. tek
nik bujqsor i mesm.
2. keq. Bashkpuntor i fsheht i organeve t zbulimit t nj shteti t huaj ose i organeve
policore
t brendshme t nj regjimi antipopullor; spiun. Agjent i fsheht (i vjetr, i regjur
). Agjent i
zbulimit amerikan. Bhet agjent. Kapn nj agjent.
3. keq. Ai q vihet n shrbim t synimeve e t veprimtaris ideologjike, politike, ekono
mike,
ushtarake etj. t dikujt. Agjent i fashizmit (i imperializmit, i borgjezis).
AGJENT m. sh. spec.
Shkaku i nj dukurie a i nj ndryshimi n natyr ose n organizmat e gjalla, elementi a
faktori
veprues; shkaktari i nj smundjeje. Agjent fizik (kimik, atmosferik). Agjent i
jashtm (i
brendshm).
AGJENTUR f. sh.
1. keq. Qendr e organizuar zbulimi a spiunazhi, q mbledh t dhna t fshehta dhe q zhv
illon
veprimtari armiqsore kundr nj vendi tjetr; grup ose organizat, q u shrben synimeve d
he
interesave ideologjike, politike, ekonomike, ushtarake etj. t nj shteti, t nj kla
se etj. Agjentur e
rrezikshme. Agjentur e borgjezis (e imperializmit).
2. prmb. Trsia e agjentve t organeve t zbulimit t nj shteti t huaj. Agjentur e fs
Zbuloj (kap, asgjsoj) agjenturn.
AGJENTUROR mb.
Q ka t bj me nj agjentur; q vepron si agjentur. Grup (rrjet) agjenturor. Pun
(veprimtari) agjenturore.
AGJRES f. sh. fet. vjet.
shih AGJRIM~I.
AGJRIM m. sh. fet., vjet.
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljes AGJROJ. Dit agjrimi.
Nuk mbajm agjrim. Prish agjrimin. Me agjrim n goj pa vn gj n goj.
AGJROJ jokal.
1. fet., vjet. Nuk ha dhe nuk pi gjat gjith dits pr nj koh t caktuar; nuk ha,disa ll
oje
ushqimesh n dit t caktuara (sipas paragjykimeve fetare).
2. bised. Nuk ha asgj, nuk v gj n goj. Kam agjruar gjith ditn.
* Agjron ditn e vjedh natn keq. paraqitet i mir, por n t vrtet sht i keq.
AGJRONJ f. sh. zool., krahin.
at, afk.
AGJITACION m.
1. Veprimtari me goj ose me shkrim, q ka pr qllim prhapjen e ngulitjen e ideve e t
parullave
politike n masat e gjera t popullit, pr t ndikuar tek ato e pr t'i vn n lvizje. Ag
cion
politik. Agjitacion figurativ. Qendr agjitacioni. Kndi i agjitacionit. Brigad a
gjitacioni. Bj
agjitacion.
2. bised. Prpjekje pr t'i mbushur mendjen dikujt me fjal, pr ta bindur pr dika. Agj
itacion i
zbrazt. I bn agjitacion.
AGJITATIV mb.
1. Q ka t bj me agjitacionin, q shrben pr t prhapur e pr t ngulitur idet e paru
politike n masat e gjera. Pun (veprimtari) agjitative. Material agjitativ.
2. keq. Q sht i zbrazt e pa prmbajtje, q synon t'i mbush mendjen dikujt me fjal t
zbrazta. Frazeologji agjitative.
AGJITATOR m. sh.
Ai q merret me agjitacion pr t prhapur e pr t ngulitur ide e parulla politike n masa
t e gjera,
ai q sht ngarkuar t bj pun agjitative. Agjitator politik.
Kolektivi i agjitatorve. Brigad agjitatorsh.
AGJITPROP m.
Shkurtim i prdorur gjat Lufts Nacionallirimtare dhe n vitet e para pas lirimit pr:
agjitacion dhe propagand; organi a seksioni q merrej me punn e agjitacionit e t
propagands n komitetet e partis, n organizatat e masave etj. Agjitpropi i brigads
. Drejtoria
e agjitpropit. Punonjsit e agjitpropit.
AH I m. sh. bot.
Dru gjethor i pyjeve malore, me trung t trash, me lvore t lmuar t bardheme ose ngjy
r
mishi, lnda e t cilit prdoret pr orendi, n ndrtim etj. Ah i bardh (i kuq). Pyll ahu
. Dru ahu.
Drras ahu. Tryez (dollap) ahu.
AH II m. sh.
1. Britma q del me shpirt pr t shprehur nj ndjenj dhembjeje, hidhrimi, keqardhjeje
etj. ose
nj ndjenj habie, gzimi etj. E shkonin jetn me ahe e me ohe. N ah t vdekjes n grahmn
fundit.
2. fig. Nm, mallkim. E zuri (e gjeti) ahu.
*Me ah e me bah me rnkime t mdha, duke u ankuar pr do gj. L n ahe l n mjerim, n
vuajtje.
AH III m.
shih HAK,~U I. Mori ahun.
AH jokal.
Bj ah! pr t shprehur dhembje, hidhrim, keqardhje etj. ose habi, gzim etj.
AH pasth.
1. Prdoret kur shprehim dhembje, pikllim, dshprim etj. Ah, sa me dhemb!
Ah, `me gjeti!
2. Prdoret pr t prforcuar shprehjen e knaqsis, t gzimit, t admirimit etj.; a. Ah,
r!
Ah, sa bukur! Ah, sa i lumtur jam!
3. Prdoret kur shprehim zemrim, krcnim etj. ose frik, habi; a. Ah, sa me trembe! A
h, ti
qenke! Ah, n t zna!
4. Prdoret pr t theksuar shprehjen e kundrshtimit, t mospranimit. Ah, jo! Ah, gjer
ktu!
5. Prdoret kur shprehim nj mendim q na vjen papritur ose dika q na kujtohet aty pr
aty n
bised e sipr; a. Ah, pr pak harrova! Ah, po, m`u kujtua.
AHA pasth.
1. Prdoret kur kujtohemi papritur pr dika ose kur duam t tregojm menjher se e kuptua
m pr
se bhet fjal (gjat biseds me dik). Aha, me erdhi ndr mend! Aha, tani e kuptova!
2. Prdoret pr t shprehur mosprfillje, dyshim a mosbesim; h. Aha, s'na doli gj!
3. iron. Prdoret kur duam t theksojm se sht e pamundur t kryhet dika, se sht e kot
shpresosh pr t arritur dika. Aha, nuk e arriti dot!
AHENG m. sh. bised.
1. Argtim me saze dhe me kng e valle popullore, zakonisht n raste gzimi n familje;
prmb.
sazet popullore. Kng ahengu. Bj (hap, ngre) aheng. Shkoi pr aheng. Mori aheng pr
dasm.
2. keq. Dfrim i shthurur me t pira t tepruara e me rrmuj.
3. muz. Trsia e kngve dhe e melodive popullore, q kndoheshin e luheshin n raste
dfrimesh dhe q nuk prfshinin kngt rituale e gojdhnore. Ahengu shkodran. Kng ahengu
*Dasm pa aheng pun s cils i mungon gjja kryesore, gjell pa krip.
AHENGXHI m. sh. thjeshtligj.
Ai q u bie sazeve dhe kndon npr ahengje; ai q merr pjes n nj aheng.
AHERE ndajf. bised.
Ather.
AHISHT f. sh.
Pyll ahu. Ahisht shekullore. Hyri n ahisht.
AHISHTOR m. sh.
Ahisht e vogl.
AHMARRS m. sh.
shih HAKMARRS,~I.
AHMARRJE f.
shih HAKMARRJ/E,~A.
AHMERREM vetv.
shih HAKMERREM.
AHM f. sh.
shih AH,~U II.
AHOJ jokal.
Shpreh dhembjen me ahe, rnkoj; vuaj.
AHORE f. vet. sh. bot.
Emr i prbashkt pr drur si ahu, dushku, gshtenja e t tjer, q hyjn n nj familje m
Familja e ahoreve.
AHT m sh.
1. Pshertim, rnkim i thell; nm q del nga dhembja shpirtrore, ahu.
2.Grahma e fundit para vdekjes.
AHT m. arb.
shih AFSH,~I 1-4. Ahti i detit.
AHT mb.
Q sht br prej ahu; q del nga ahu. Dru t ahta. Lug t ahta.
AHUR m. sh.
1. Pjesa prdhese e shtpis, ku mbahen kafsht dhe ushqimi i tyre; kasolle pr gjn e gja
ll.
Ahuri i lopve (i kuajve, i bagtive). Nxjerr nga ahuri.
2. Pjes prdhese e shtpis, ku mbahen bulmeti, drut, veglat etj., qilar. Ahuri i sh
tpis (i
kulls). Fus drut n ahur.
* Si kali n ahur shih te KAL/,~I. L n ahur dik e trajtoj keq nj njeri, nuk tregoj a
snj kujdes
pr dik. sht br shtpia ahur sht flliqur shtpia e sht br rrmuj. Ka plak (zot
ka kush i del zot nj pune, ka kush e mbron nj gj. Pastroj ahuret e Augjiasit lib
r. v rregull aty ku
ka rrmuj t madhe, prmirsoj me masa rrnjsore e t shpejta nj gjendje me t meta t
shumta t grumbulluara prej kohsh.
AI prem.
1. vetor. Tregon nj frymor a nj send (t shnuar nga nj emr i gjinis mashkullore), pr
cilin
bhet fjal, por q nuk sht i pranishm; zvendson nj emr t gjinis mashkullore (n n
njjs), q sht prmendur pak m par ose q do t prmendet m pas. Ai dhe ajo. Ai vet
pikrisht ai. Atij i takon. Dola me t. I dola prpara.
2. prd. em. libr. Prdoret n vend t emrit t prvem t nj njeriu t shquar (shkruhet
t
me shkronj t madhe) ose t emrit t t dashurit n veprat letrare.
3. dft. Tregon nj frymor a nj send (t shnuar nga nj emr i gjinis mashkullore), q n
et
m larg folsit se nj frymor a nj send tjetr i njjt; zvendson nj emr t gjinis ma
n numrin njjs, q sht prmendur m par se nj tjetr; kund.
ky. Ai atje. Ja ai. Po (gjith)
ai i njjti njeri. Ai djal (libr). Jo ky ktu, po ai atje.
4. dft. Tregon njrin prej dy frymorve ose sendeve (t shnuar nga emra t gjinis
mashkullore), q krahasohen, prqasen a kundrvihen; kund. ky. N kt ose n at lm. Nga
ky ose nga ai knd vshtrimi.
5. dft. Prdoret me nj emr pr t prcaktuar m mir kohn, q shnohet nga emri ose q
sht prmendur m par. At vit (mot). At dimr. At mngjes. N at ast.
6. dft. Prdoret para nj fjalie t varur, e cila prcakton frymorin a sendin q tregon
premri (t
shnuar nga nj emr i gjinis mashkullore), ose para nj fjalie kryefjalore, e cila prc
akton
frymorin a sendin, q zvendson premri (me kuptimin kushdo, kush). Ai q bie pr atdh
mbetet i paharruar. Ai q s'ka kok, ka kmb. fj. u.
7. dft. bised. Prdoret para nj emri t gjinis mashkullore n numrin njjs pr t prfo
tipar a nj vlersim ose pr t shprehur mosprfillje a prmim. Ai far djali. Gjith ai p
l.
At pak miell.
8. dft. libr. Prdoret n vend t nj emri t gjinis mashkullore n numrin njjs pr t
prsritur emri.
* N at mes shih te MES,~I. Q 'ke me t shih te KAM. Java shtat ai tet shih te JAV/,~
kam hipur atij kali shih te HIPI.
AJ m. sh.
1. Kafshim. Aj i qenit. Z aj (me aj) kafshoj.
2. Kafshat. Nj aj buk.
AJAR m. sh. vjet.
1. Kosh i madh, q prdorej pr t matur drithin; mas drithrash. Bnin ajar drithin matni
n me
ajar; hist. ndanin me mas prodhimin n pjes pr shtetin, pr beun e pr kishn si taks n
tyr.
2. Sasia e pjesve t nj metali t muar, q gjendet te nj mij pjes t nj przierjeje
t tjera, karat.
3. bised. Barazi n pesh, baraspesh, drejtpeshim; prpjestim i barabart, prputhje e pl
ot n
mas e n koh. V (bj) ajar barrn ndaj barrn n pjes t barabarta n t dy ant e sama
Bj ajar kandarin rregulloj kandarin t peshoj drejt n t dy ant. Bj ajar sahatin rregu
lloj
sahatin q t ec me prpikri. Bj ajar ujt prziej n prpjestim t prshtatshm uj t
ngroht e t ftoht.
* Bj ajar peshoj, mat (edhe fig.); rregulloj; ndreq
AJAZM I fet. vjet.
Uj i bekuar (sipas paragjykimeve e dogms s ritit fetar ortodoks); ceremonia e prg
atitjes s ujit
t bekuar n kish ose e sprkatjes me uj t bekuar shtpi m shtpi.
AJAZM II f. sh. bot.
shih MEND/R,~RA. Ajazm e egr (e but).
AJDS m. sh. bot.
Dru gjetherns i pyjeve malore, me lule t verdha n vile, lnda e t cilit sht e fort
prdoret pr orendi, pr sende zbukurimi etj.; karth. Dru ajdsi.
AJR m.
1. Gaz i tejdukshm, q mbshtjell Tokn dhe q prbhet kryesisht nga azoti dhe oksigjeni.
Ajr
i pastr. Ajr i that (i nxeht). Ajr i rnd (i keq, i prishur). Ajr deti (mali).Rry
jri.
Fllusk ajri. Banj ajri. Lvizje ajri. Lagshtira e ajrit. Ndrroj (pastroj) ajrin. Ma
rr ajr.
Nxjerr n ajr.
2. Hapsira e lir q shtrihet mbi tok. Ngrihet n ajr. Qndron n ajr. Shtie n ajr. A
Thirrje ushtarake, q paralajmron nj sulm nga qielli. Raket ajr-ajr. usht.
3. fig. Mjedis; klim. Ndrroj ajr. N ajr t lir.
* Qndron (mbetet) n ajr sht pa mbshtetje, mbetet pezull. Ngre (ndrton, bn) kshtjel
ajr (n er) keq. shih te KSHTJELL/,~A.
AJRFTOHS mb. tek.
1. Q shrben pr t ftohur ajrin (pr aparate, mjete). Aparat (mjet) ajrftohs.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Aparat i posam pr ftohjen e ajrit.
AJRMATS mb. tek.
1. Q shrben pr t matur ajrin (pr aparate, mjete). Aparat ajrmats.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Vegl e posame, q shrben pr matjen e dendsis s ajrit
e t
trupave t tjer t gazt.
AJRNGROHS mb. tek.
1. Q shrben pr t ngrohur ajrin (pr aparate, mjete). Aparat ajrngrohs.
2. Si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Aparat i posam pr ngrohjen e ajrit.
AJRNXJERRS mb. tek.
1. Q shrben pr t nxjerr ajrin (pr aparate, en). En ajrnxjerrse.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Aparat i posam pr nxjerrjen e ajrit n sistemet e n
grohjes.
AJRSHPRNDARSE f. sh. bujq.
Pajisje n trajt kafazi prej drrasash t holla, mbi t ciln hidhet bari i njom pr t'u
ar me
rrym ajri.
AJRT mb.
1. Q sht si ajri, q ka natyrn e ajrit. Gjendje e ajrt.
2. fig. libr. Q sht i leht e i pakapshm a i tejdukshm si ajri. Figur e ajrt.
AJRTRANSPORTUESHM usht.
Q mund t mbartet me rrug ajrore (pr trupat). Divizion i ajrtransportueshm.
AJZ m.
shih AJTH,~I. I gjej ajzin.
AJGTOJ kal.
Shoh, shquaj pr s largu; vzhgoj, prgjoj nga larg. Ajgtoj nj shkmb nga larg.
AJK f.
1. Shtres e yndyrshme q z prsipr qumshti pasi e ziejm dhe e lm n nj en; shtres
trash q z prsipr nj gjell ose nj lng kur e ziejm. Ajk e trash. Ajka e qumshtit
gjells, e kafes). Kos me ajk. Gjell (kafe) me ajk. Z (v) ajk. I marr (i heq) ajkn
2. fig. Pjesa m e mir, pjesa me e zgjedhur; balli, lulja. Ajka e djemve (e burr
ave). Ajka e
ushtarve (e sportistve). Ajka e popullit (e vendit).
3. Lyra e leshit t palar; djers e yndyrshme n lkurn e bagtive dhe n flokt e njeriu
jka e
leshit. Ajka e flokve.
4. prd. mb. Gjysm i lngshm e si i yndyrshm, i but (pr salcn, baltn etj.).
* E ka gojn ajk sht gojmbl, flet but. I rritur me ajk qumshti i rritur me gjith t
n
mes t t mirave. E shet shkumn pr ajk shih te SHKUM/,~A.
AJKMATS m. sh. tek.
Vegl e posame pr t matur sasin ose dendsin e ajks n qumsht.
AJKSIN f. sh.
Tok e but q mban uj; tok mbujake.
AJKT mb.
I trash e i dendur si ajk (pr lngjet).
AJKTOHET vetv.
Bhet m i trash e m i dendur, trashet (nj lng). U ajktua qumshti.
AJKTOJ kal.
E bj m t trash e m t dendur, trash (nj lng).
AJKTON jokal.
1. Lshon djers e lyr (pr leshin, flokt, lkurn). I ajktojn flokt.
2. Pikon me pika t trasha. Ajktojn trart e tavanit.
AJKTOR m. sh. gjell.
Gates me miell, me ajk qumshti a me gjalp, e pjekur n tepsi.
AJKTORE I f. sh.
1. Vegl e posame, q prdoret pr t'i marr ajkn qumshtit.
2. Kadisht ku mbledhin ajkn e qumshtit pr ta prpunuar m von. Mbushin ajktoret.
AJKTORE II f. sh. vjet.
Dyqan ku shitej kryesisht ajk qumshti.
AJKTYR f. sh.
Ajksin.
AJKOHEM vetv.
1.M lshojn flokt lyr; i bhet leshi me ajk (pr bagtin).
2.Ndyhem me ajkn e leshit a t lkurve.
AJKOJ kal.
Bj me ajk leshi a lkursh; ndyj, flliq. Ajkoi duart me lkurt.
AJKORE f. sh.
shih AJKTOR,~I.
AJKOSET vetv.
1. Mbushet me lng t trash e t mbl, fryhet e zbutet kur piqet (zakonisht pr fiqt).
2. Bhet e qullt, e but dhe si e yndyrshme (pr baltn); bhet si ajk (pr salcn).
AJKOSUR mb.
1. Q sht mbushur me lng t trash e t mbl, q sht pjekur e sht br i but (pr
Fik i ajkosur.
2. Q sht br e qullt, e but dhe si e yndyrshme (pr baltn); q sht br si ajk (p
salcn).
AJNIK m. krahin.
Er e leht, q fryn nga deti.
AJO prem.
1. vetor. Tregon nj frymor a nj send (t shnuar nga nj emr i gjinis femrore), pr t
bhet fjal, por q nuk sht i pranishm; zvendson nj emr t gjinis femrore (n numr
njjs), q sht prmendur pak m par ose q do t prmendet m pas. Ai dhe ajo. Ajo vet
pikrisht ajo. Ajo punon. I tregoj asaj. E marr me mend. Rri me t. Jo kjo ktu, p
or ajo atje.
2. prd. em. libr. Prdoret n vend t emrit t prvem t nj heroine ose t emrit t s
n nj vepr letrare.
3. dft. Tregon nj frymor a nj send (t shnuar nga nj emr i gjinis femrore), q ndod
larg folsit se nj frymor a nj send tjetr i njjt; zvendson nj emr t gjinis femr
numrin njjs), q sht prmendur m par se nj tjetr; kund.
kjo. Ajo atje. Ja ajo. Po (gjith)
ajo e njjta. Ajo vajz (rrug). N at mnyr.
4. dft. Tregon njrin prej dy frymorve ose sendeve (t shnuar nga emra t gjinis femro
),
q krahasohen, prqasen a kundrvihen; kund. kjo.
N kt ose n at fush. Nga kjo ose nga
ajo an. N kt ose n at mnyr.
5. dft. Prdoret me nj emr pr t prcaktuar m mir kohn, q shnohet nga emri ose q
sht prmendur m par; kund. kjo. At dit (nat). At vjesht (p
. At her. N at
minut.
6. dft. Prdoret para nj fjalie t varur, e cila prcakton frymorin a sendin q tregon
premri (t
shnuar nga nj emr i gjinis femrore) ose para nj fjalie kryefjalore, e cila prcakton
frymorin a
sendin, q zvendson premri. Ishte Partia ajo, q i udhhoqi masat n luft.
7. dft. bised. Prdoret para nj emri t gjinis femrore n numrin njjs pr t prforcu
tipar a nj vlersim ose pr t shprehur mosprfillje a prmim. Ajo far grua. Gjith ajo
ri.
Deri n at shkall.
8. dft. Prdoret pr t treguar n mnyr t prgjithsuar nj mendim, nj gjendje a rreth
prmenden m par ose q plotsohen m pas. Ajo q ndodhi. At q s'ta pret mendja. At q
sht dhn. Sa pr at lidhur me dika, prsa i prket dikaje. Prve asaj prve ksaj,
gjithashtu.
9. dft. libr. Prdoret n vend t nj emri t gjinis femrore n numrin njjs pr t mos
prsritur emri.
10. dft. euf. prdoret pr t zvendsuar nj emr (smundjeje etj.), q nuk dshirojm e
e quajm t udhs ta zm n goj pr shkak paragjykimesh a pr arsye t tjera. Ajo pun
smundja e toks. Ajo e fmijve (e toks) smundja e toks. Ato t grave zakonet, rregulla
e
grave. Ajo e gjells krip gjelle.
* Ajo bot (jet) bota tjetr sipas paragjykimeve fetare e idealiste. I ra n t (n fije
, n fill) shih te
FIJ/E,~A. S'ka gj n t shih te KAM.
AJODHIM f. sh. fet., vjet.
Pjes e kishs ortodokse, n form gjysmrrethi e me kube, ku prifti kryente shrbesat fe
tare dhe
ku jepej kungimi, nafora etj.
AJOHET vetv.
1. Fryhen e shtrngohen mir drrasat e nj voze ose t nj ene tjetr prej druri, pasi jan
lagur,
mbufatet. Ajohet voza (bucela, korita).
2. Ps. e AJOJ.
AJOJ kal.
Lag ose mbush me uj nj voz a nj en tjetr prej druri, q t fryhen e t shtrngohen mi
drrasat e t mos rrjedh, mbufat. Ajoj vozn (bucelat).
AJRI f. poet.
shih AJ/R,~RI 1,2. Ngrihet (ohet) n ajri. Fluturon npr ajri.
AJRIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AJROJ, AJROHET. Ajrimi i dhoms (i klass). Ajr
imi i
teshave (i drithit). Ajrimi i toks. Ajrimi i hardhis. Ajrimi i titullit. sht
ypshkr. Dritare ajrimi. Bj
ajrimin.
AJROHET vetv.
1. Mbushet me ajr t pastr, i ndrrohet ajri. U ajrua dhoma.
2. Ps. e AJROJ.
AJROJ kal.
1. Ndrroj ajrin n nj dhom a n nj vend tjetr t mbyllur, fut ajr t pastr. Ajroj dh
(klasn). Ajroj miniern.
2. Nxjerr dika n ajr t pastr; hedh n er (drithin etj.) pr ta pastruar ose q t mos
et.
Ajroj teshat. Ajroj misrin (grurin).
3. bujq. Shkrifroj tokn q t marr ajr. Ajroj tokn.
4. bujq. Krasit a rralloj degt e nj peme, q t marr ajr m mir. Ajroj pjergulln.
5. shtypshkr. Rralloj shkronjat ose rreshtat e nj teksti t radhitur, q t lexohet
m leht. Ajroj
titullin.
AJROLUNDRUES m. sh.
Aeronaut.
AJROR m. sh. libr.
Aeroplan.
AJROR mb.
1. Q ka t bj me ajrin, i ajrit; q sht i prbr nga ajri, q ka ajr. Hapsira ajror
(mas) ajrore. Shtypje ajrore. Grop ajrore. av. shih te GROP/,~A.
2. Q ndodhet n ajr, q nuk sht i futur n tok. Pjesa ajrore e bims. Rrnj ajrore. b
3. Q ka t bj me lundrimin n ajr; q lidhet me mjetet pr fluturimin n ajr ose q u
atyre; q bhet nga ajri. Lundrimi ajror. Fluturime ajrore. Transporti ajror. Flo
ta ajrore. Agjenci
ajrore. Posta ajrore. Forcat ushtarake ajrore. Vrojtim (zbulim) ajror. Sulm (
bombardim) ajror.
Alarm ajror.
* Oqeani ajror libr. atmosfera.
AJROS kal.
shih AJROJ.
AJROSET vetv.
shih AJROHET.
AJROSJE f.
shih AJRIM,~I.
AJROSUR mb.
shih AJRUAR (i,e).
AJRUAR mb.
Q sht ajruar; q ka shum ajr, q ka ajr t pastr. Dhom e ajruar. Tok e ajruar.
AJRUES mb.
1. Q shrben pr ajrim; q sjell ajr t pastr. Gypi ajrues. Oxhak (pus) ajrues.
2. Si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Ventilator.
AJTH m.
1. Palca, zemra e grurit, e misrit etj.; maja e miellit, q del nga sita e dend
ur. Ajthi i grurit.
2. fig. Thelbi, zemra, pika m e ndjeshme a m e prekshme; burimi i nj pune. I gje
j ajthin i gjej
rrnjt, thelbin.
AKACIE f. sh. bot.
Dru bishtajor i vendeve t ngrohta, me lvore t plasaritur, me gjemba, me gjethe v
ezake t
renditura n t dy ant e nj bishti t gjat dhe q bn lule zakonisht t bardha, t grumb
a n
vile e me er t mir; driz e but. Akacie e bardh (e verdh). Pyll akaciesh. Lule akacie
je.
AKADEMI sh.
1. Institucion i lart shkencor shtetror ose shoqat e prhershme dijetarsh e njerzish
t
kulturs, q merret me organizimin e drejtimin e puns shkencore dhe me krkime e me
studime
pr zhvillimin e shkencave e t arteve; ndrtesa e ktij institucioni ose e ksaj shoqa
te. Akademia
e Shkencave e RPSSh. Akademia e arteve. Asambleja e akademis. Antar i akademis.
Institutet e akademis.
2. Shkoll e lart pr disa deg t veanta; ndrtesa e ksaj shkolle. Akademia ushtarake.
AKADEMIK m. sh.
1. Antar i drejtprdrejt i nj akademie t shkencave.
2. Titull q i jepet nj dijetari, nj shkrimtari, nj artisti etj. nga nj akademi.
AKADEMIK mb.
1. Q ka t bj me akademin, i akademis; q sht i nj niveli t lart teorik, shkencor
k,
q u prgjigjet krkesave me t prpunuara e t rrepta t nj fushe. Titull akademik. Botim
akademik. Piktur akademike piktura q ndjek; parimet e akademizmit.
2. fig. Q sht tepr teorik e i strholluar, q sht i palidhur me jetn e me praktikn;
ht, pa
ndjenja. Gjuh akademike. Stil akademik. Me frym akademike. Diskutim akademik. N
mnyr
akademike.
3. Q ka t bj me jetn e me veprimtarin e shkollave t larta, msimor (pr shkollat e l
). Vit
akademik. Or akademike. Jeta akademike.
* Mbrmje akademike mbrmje me karakter solemn, q i kushtohet prkujtimit t nj ngjarje
je t
rndsishme.
AKADEMIST m. sh.
1. Ai q ndjek studimet n nj akademi; ai q ka mbaruar nj akademi.
2. Prkrahs i trajtimit t shtjeve n mnyr akademike; prkrahs i stilit akademik.
AKADEMIZM m.
1. Trajtim thjesht teorik i shtjeve shkencore e msimore, i shkputur nga jeta e gj
all e praktika;
zbatim i ngurt i krkesave t nj fushe t shkencs, t artit etj. Akademizm i that(i f
.
Rryma e akademizmit. Vuan nga akademizmi.
2. art. Rrym n artet figurative, q ndjek rregulla e modele t ngurta klasike dhe q
i kundrvihet
drejtimit realist.
AKAPARIM m. sh. keq.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKAPAROJ, AKAPAROHET. Akaparimi i mallrave
(i tregut).
Akaparimi i votave.
AKAPAROHET keq. Ps.
e AKAPAROJ.
AKAPAROJ kal. keq.
Shtie n dor e grumbulloj n sasi t mdha nj mall a dika tjetr pr t siguruar fitime
me rrug t padrejta; monopolizoj. Akaparon drithin (tokat). Akaparojn votat.
AKAPARUES m. sh. keq.
Ai q akaparon, ai q merret me akaparime. Akaparues drithi (lndsh t para).
AKESH f. sh. bised. vjet.
Gjellbrse.
AKI m. sh. bised. vjet.
Gjellbrs.
AKIASH m. gjell.
mblsir me oriz, fasule, arra dhe fiq t that.
AKIHANE f. sh. bised. vjet.
Gjelltore; kuzhin.
AK- fjalform.
Pjesa e par e disa premrave t pakufishm dhe e disa ndajfoljeve, q u jep kuptim t
paprcaktuar; p.sh. akcili, akkush, akku, akqysh.
AKCILI pakuf. sh.
Prdoret pr t treguar n mnyr t paprcaktuar e t prgjithsuar nj njeri a nj send,
sht i panjohur a kur nuk sht nevoja t'i zihet emri n goj; aksh. Akcili njeri. N ak
n fshat.
AKKU ndajf.
N nj vend t paprcaktuar, n aksh vend. Vajti akku.
AKKUSH pakuf.
Aksh njeri, akcili (vetm pr njerz). Akkush ka ardhur.
AKL f. sh.
Kamare e vogl n faqen e brendshme t murit t dritareve. E v n akl.
AKQYSH ndajf.
N nj mnyr t paprcaktuar, n nj far mnyr, si t mundet.
AKR f. sh.
Mas pr siprfaqen e toks, q prdoret n Angli dhe n vendet e sunduara dikur prej saj,
barabart me 4047 metra katror.
AKSECILI pakuf. sh.
Ky ose ai, njri ose tjetri; akcili. Aksecilt nxns.
AKSEKU ndajf.
shih AKKU. T shkojn akseku.
AKSEKUSH pakuf.
shih AKKUSH. I biri i aksekujt.
AKT mb.
I trash (pr lngjet). Shurup i akt.
AKINXHI m. sh. hist.
Kalors ose kmbsor i trupave sulmuese e ndshkimore n Perandorin Osmane, q mbaheshin
n kufi me vendet e tjera dhe q sulmonin t part pr t vrar, pr t djegur e pr t pla
Ushtria e akinxhinjve. Komandanti i akinxhinjve.
AKOMA ndajf.
1. Deri n kohn kur flasim, ende. Punon (rron) akoma. Akoma s`sht gati (nuk ka ard
hur).
sht akoma fmij. sht akoma dimr. Akoma s`sht gdhir.
2. Edhe m, edhe ca, m tepr. Ha (merr) akoma. Ka akoma. Do akoma?
3. Edhe m shum, m tepr (me shkalln krahasore t mbiemrave e t ndajfoljeve). Akoma m
shum (m tepr, m pak). Akoma m i madh (m i mir, m i ftoht).
4. bised., iron. Prdoret me nj mohim pr t treguar se nuk shqetsohemi pr t keqen q m
d
t ndodh ose pr t dshiruar nj t keqe. Akoma s`sht thyer! Akoma s'ka thyer qafn!
* Akoma ti?!
a) prdoret pr t treguar se puna pr t ciln na pyesin ka mbaruar prej kohsh;
b) prdoret pr t treguar se krcnimi q na bhet nuk na tremb. sht akoma (ende, hala)
ura iron. shih tek UR/,~A I.
AKORD m. sh. muz.
Bashkim i harmonishm i tre ose me shum tingujve t njkohshm me lartsi t ndryshme. Ako
rd
tonik. V n akord. Marr (jap, luaj) disa akorde. N akord n prputhje me tingullin e
dhn.
AKORD m. sh. vjet.
1. ek. Marrveshje q bhej me dik pr t kryer nj pun, duke e paguar sipas sasis s
prodhimit a t puns s kryer. Pun me akord. Jap (marr) me akord.
2. libr. shih MARRVESHJ/E,~A 1, 2. Jan (bien) n akord.
AKORDIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKORDOJ, AKORDOHET. Akordimi i zrave (i v
eglave
muzikore). Akordimi i radios. Akordimi i interesave (i pikpamjeve).
2. gjuh. shih PRSHTATJ/E,~ A. Akordimi i mbiemrit me emrin. Akordimi i kohve
t foljeve.
AKORDOHET vetv.
1. Hyn n akord, vihet n akord; kund. akordohet. Akordohen zrat.
2. muz., radio. Ps. E AKORDOJ.
AKORDOJ kal.
1. muz. V n akord telat e nj vegle muzikore; sjell n t njjtin ton zrat ose veglat mu
zikore;
kund. akordoj. Akordoj violinn (mandolinn, pianon). Akordoj veglat. Akordoj zrat.
2. radio. V radion n nj val t caktuar pr t'u lidhur me nj dhns. Akordoj marrsin m
dhnsin.
3. libr. Prshtat, pajtoj, prputh. Akordoi interesat (pikpamjet).
* I akordoi telat me dik keq. sht marr vesh, ka rn n ujdi me dik.
AKORDUES m. sh.
Ai q merret me akordimin e veglave muzikore.
AKRABA f. thjeshtligj., vjet.
1. prmb. Farefisi, rrethi familjar, gjaku e gjinia. E ka akraba. Ka shum akraba
. Mbledh
akraban.
2. sh. ~, ~T keq. Mik. Pun me akraba. Prkrah akrabat.
AKRABALLK m. sh. keq.
Prkrahje q u jepet miqve e farefisit n dm t interesave t prgjithshme; miqsi e smur
AKREDITIM m. dipl.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKREDITOJ, AKREDITOHEM.
AKREDITIV m. sh.
Dokument i lshuar nga nj bank ose ark kursimi, drejtuar nj banke ose arke tjetr, pr
t'i
paguar dikujt nj shum t hollash brenda nj afati t caktuar. Afati i akreditivit. P
ages me
akreditiv. Lshoj (paguaj) nj akreditiv.
AKREDITOHEM dipl. Ps.
e AKREDITOJ.
AKREDITOJ kal. dipl.
Caktoj dik si prfaqsues diplomatik n nj shtet tjetr.
AKREP I m. sh.
1. zool. Kafsh e vogl helmuese me ngjyr t zez, me kmb nyja-nyja, me dy gthap prpa
dhe me nj thumb t prkulshm nga pas; sfurkth, prollak. Akrep i zi. Helmi i akrepit
. Vaj
akrepi bar q prgatitet me vaj e me helmin e akrepit dhe q prdoret n mjeksin popullor
e.
Fole akrepash. E hngri (e pickoi) akrepi.
2. keq. Njeri dorshtrnguar.
3. keq. Njeri shpirtkeq, i pabes e tinzar.
* M'u b akrep m'u b ferr, s'e shoh dot me sy.
AKREP II m. sh.
Secila nga shigjetzat, q rrotullohen n fushn e sahatit pr t treguar orn, minutat ose
sekondat; shigjetz treguese n aparatet matse, t ngjashme me orn, gjilpr. Akrepat e
sahatit. Akrepi i madh (i minutave). Akrepi i vogl (i orve). Akrepi i holl (i
sekondave) . N
drejtim t akrepave t sahatit. Lviz akrepat.
AKREP UJI zool.
Insekt dmtues, q rron npr orizoret dhe q bren rrnjt e orizit.
AKREPTAR m. sh. hist.
Ushtar q luftonte me nj arm prej metali n form grepi, n kohn e lasht e n mesjet.
AKRILIK mb.
1. kim. Acid akrilik: acidi i pangopur m i thjesht, i lngshm, pa ngjyr dhe me er t f
ort si t
uthulls.
2. kim., tekst. Q prmban acid akrilik; q prodhohet ose q prpunohet me acid akrilik
. Rrshirat
akrilike. Lesh akrilik. Fije akrilike.
3. si em. ~, ~U m. Lesh akrilik. Triko me akrilik.
AKROBACI f. sh.
1. Ushtrim gjimnastikor i vshtir, i ndrlikuar dhe me figura, q krkon shkathtsi t ve
t,
forc e guxim. Akrobaci n litar (n vegla). Akrobaci me aeroplan.
Bj akrobaci.
2. vet. nj. Lloj i gjimnastiks ose i artit t cirkut, q prfshin ushtrime trup
ore shkathtsie,
kryesisht me vegla; arti i akrobatit, mjeshtria pr t br kto ushtrime. Ushtrime akro
bacie.
Merrem me akrobaci.
3. sh. edhe ~RA, ~ RAT fig. keq. Veprim i shkatht e dredharak, q synon t mashtro
j dik, duke
e mbuluar a kaprcyer thelbin e shtjes; pehlivanllk. Akrobaci politike (filozofike
).
AKROBAT m. sh.
1. Gjimnast i aft, q kryen ushtrime t vshtira e t ndrlikuara, t cilat krkojn shkat
t
veant, forc e guxim. Akrobatt e cirkut. Rrethi i akrobatve.
Trup akrobati.
2. fig. keq. Ai q i kaprcen vshtirsit me dredhi e me shkathtsi, pa iu prmbajtur nj
rimi t
qndrueshm e duke iu larguar thelbit t shtjes (zakonisht n veprimtarin politike); peh
livan.
Akrobatt e politiks. Politikan akrobat.
AKROBATE f. sh.
Fem. e AKROBAT,~I. Akrobate cirku.
AKROBATIK mb.
1. Q ka t bj me akrobacin ose me akrobatin, i akrobacis ose i akrobatit; q sht vet
akrobatit, i shkatht, i zhdrvjellt. Ushtrime (figura) akrobatike. Numra akrobati
k. Shkathtsi
(shpejtsi) akrobatik. Grup (ansambl) akrobatik. Trup akrobatik.
2. fig. keq. Dredharak, q synon t kaprcej nj gjendje t vshtir me mashtrim e me shka
tsi.
Ndrhyrje (veprime) akrobatik. Me mnyra akrobatik.
AKSESOR m. kryes. sh.
1. libr. Pjes plotsuese ose e dors s dyt, q i shtohet kryesores; shtojc. Aksesort e
shtpis (e ndrtess). Aksesort e makinave bujqsore. Uzina (fabrika) dhe aksesort e saj
.
Muskuli kryesor dhe aksesort. anat.
2. art. Hollsi plotsuese n nj vepr arti; sendet e vogla, q plotsojn mjedisin e ngja
es n
nj shfaqje teatrale. Aksesort dhe kostumet e teatrit.
AKSESOR mb. libr.
1. Q i shtohet dikaje, plotsues, ndihms; shtojc. Ndrtes aksesore. Vegla aksesore. Pa
di
(ndrhyrje) aksesore. drejt. Kontrat aksesore. drejt.
2. anat. Dytsor, plotsues. Gjndra (qeliza) aksesore. Muskul aksesor.
AKSIDENT m. sh.
1. Fatkeqsi e papritur dhe e rastit, q mund t'i sjell njeriut dmtime n trup ose vd
ekjen.
Aksident i rnd. Aksident automobilistik. Aksidente n pun. Psoi nj aksident. Ndodhi
nj
aksident.
2. libr. Ngjarje e rastit, e papritur dhe shpesh e padshiruar.
AKSIDENTAL mb.
1. Q shkaktohet nga nj aksident. Humbje (vdekje, plagosje) aksidentale.
2. libr. I rastit dhe i papritur; i paparashikuar. Shkak aksidental.
AKSIDENTALISHT ndajf.
1. Si pasoj e nj aksidenti, pr shkak t nj fatkeqsie t papritur. U plagos (vdiq) aksi
dentalisht.
2. libr. Rastsisht. U gjet aksidentalisht.
AKSIOMATIK mb. libr.
Q merret si aksiom; q ka karakterin e nj aksiome, q nuk ka nevoj pr vrtetim, q pra
t si
gj e ditur. Parim aksiomatik. E vrtet aksiomatike.
N mnyr aksiomatike.
AKSIOM f. sh.
1. Parim ose prgjithsim i nxjerr nga prvoja, q nuk ka nevoj pr vrtetim q merret si
ditur dhe si piknisje n nj arsyetim ose n nj shkenc pr ndrtimin dhe argumentimin e
parimeve t tjera. Aksiom matematike. Aksiomat e gjeometris. E marr (e pranoj) si
aksiom.
2. Nj e vrtet e qart, e padiskutueshme, e pranuar prej t gjithve. Kjo sht nj aksio
AKSION m. sh.
1. libr. Veprim i prqendruar pr synime t caktuara; veprimi n nj vepr dramatike. Aks
ione t
prbashkta. Aksione diplomatike. Aksioni i veprs (i pjess). Hidheni n aksion. Zhvi
llohet
aksioni.
2. usht. Veprim luftarak pr t'i dhn armikut nj goditje t shpejt dhe t papritur. Aksi
on i
guximshm. Aksionet e etave partizane (e gueriljeve). Vendi i aksionit.
Bj (kryej, prgatit) nj aksion.
3. Veprimtari e gjall, me pjesmarrjen e masave punonjse, pr t kryer n mnyr luftarak
e me
frym revolucionare, brenda nj kohe t shkurtr, nj detyr t rndsishme politike, shoq
se
ekonomike; vepr e ndrtimit socialist, q kryhet me pjesmarrjen vullnetare t masave
t gjera
punonjse. Aksion politik (ideologjik, artistik, sportiv...). Aksion kombtar (po
pullor). Aksionet
e rinis, Aksion me goditje t prqendruar. Aksion pr hapjen e tokave t reja. Metoda
e
aksionit. Fryma e aksionit! Flamuri i aksionit. E shp
all (e marr) si aksion. Shkuan n aksion.
4. sport. Veprim i shpejt dhe i organizuar, q kryen gjat ndeshjes nj skuadr ose nj
lojtar i
saj. Bj (ndrmarr, thur) nj aksion. I prish aksionin.
AKSION m. sh. fin.
Letr me vler, q prfaqson nj nga pjest, n t cilat sht ndar kapitali i nj shoqr
nj siprmarrjeje kapitaliste dhe q i jep t drejt zotruesit t saj t marr pjes n ve
n
dhe n fitimet e siprmarrjes. Aksionet e nafts. Kursi i aksioneve. Bursa e aksio
neve. Paketa
e aksioneve. Tuf aksionesh. Blen (shet) aksione. Bien (ulen, ngrihen) aksionet
.
AKSIONAR m. sh.
Zotrues i nj pjese t aksioneve t nj shoqrie kapitaliste me aksione. Aksionar i mad
h
kapitalist.
AKSIONAR mb. fin.
Q sht themeluar me aksione, i ngritur mbi bazn e aksioneve; q ka t bj me aksionet.
Shoqri (ndrmarrje) aksionare. Kapitali aksionar.
AKSIONIST m. sh.
Pjesmarrs vullnetar n aksionet e rinis ose t organizatave t tjera shoqrore, vullneta
r n
aksion. Aksionistt e fshatit. Qyteza e aksionistve.
AKSIONIST mb.
Q merr pjes n nj aksion t rinis ose t organizatave t tjera shoqrore; q ka t bj
aksionin ose me aksionistt, i aksionit ose i aksionistve. Brigad aksioniste. Fry
m aksioniste.
AKSIONISTE f. sh.
Fem. e AKSIONIST,~I.
AKSH m. sh. bot.
Trik, bar ethesh.
AKSH pakuf.
Prdoret pr t treguar nj njeri a nj send n mnyr fare t paprcaktuar; filan. Aksh nj
Aksh pun. N aksh vend. N aksh dit.
AKSHAM m. vjet.
1. shih MBRMJ/E,~A . U b aksham. Hyri (ra) akshami. N aksham me t ngrysur. Pas
(para) akshamit.
2. fet. Lutja e mbrmjes, q bhej nga myslimant sipas dogms fetare. Falnin (thrritnin
)
akshamin.
* Lule akshami bot. shih te LUL/E,~JA.
AKT m. sh.
1. libr. Veprim i njhershm i njeriut, q bhet pr nj qllim t caktuar; vepr, pun. Ak
ik (i
guximshm). Akt i kundrligjshm (kriminal, barbar, i shmtuar). Akt miqsor (armiqsor
). Akt
agresioni (sulmi). Akti i t folurit. Kryen (bn) nj akt.
2. zyrt. Vendim nnligjor me vler shtetrore ose shoqrore; shkres zyrtare, dokument
q
pasqyron nj vendim t organeve t drejtsis, t gjendjes civile etj. dhe q vrteton se n
eprim
i caktuar sht kryer zyrtarisht. Akt zyrtar. Akti i lindjes (i martess, i vdekj
es). Akt kontrolli.
Akt marrveshjeje. Akt kapitullimi. Mbajtse aktesh. Prpiloj (nnshkruaj) nj akt.
3. teatr. Pjes e nj vepre dramatike ose e nj shfaqjeje teatrale, q prbhet nga disa s
kena dhe
q prfshin nj veprim t plot. Akti i par (i fundit). Pjes me nj akt (me shum akte).
AKTAKUZ f. sh.
1. drejt. Dokument q prmban t dhnat e akuzs s prokuroris kundr nj t pandehuri n
Aktakuza e prokurorit. Lexohet aktakuza. Pranon (kundrshton) aktakuzn.
2. fig. Vepr e shkruar a veprim, q nxjerr n pah ant e dobta e t errta t nj rendi s
r,
t nj organizate etj. dhe q i godet kto ashpr. Aktakuz e rnd (e fuqishme, e
pamshirshme). I bn nj aktakuz imperializmit.
AKTBESIM m. sh.
Parashtrim i bindjeve dhe i pikpamjeve themelore politike, ideologjike etj., q
bn dikush botrisht
pr nj qllim.
AKTDALJE f. sh. zyrt.
Dokument q dshmon daljen e nj malli, t nj materiali etj. nga magazina.
AKTDELEGIM m. sh. drejt.
Shkres me t ciln pajiset nj njeri, q drgohet zyrtarisht pr t zgjidhur nj shtje n
ndrmarrje ose n nj institucion tjetr, akt delegimi. Pajis me aktdelegim.
AKTDETYRIM m. sh. drejt.
Dokument zyrtar, q prmban detyrimet e dikujt, n rast se ai nuk kryen nj pun t marr p
sipr,
akt detyrimi.
AKTDNIM m. sh. drejt.
Dokument zyrtar, q prmban nj dnim t dhn nga gjyqi, akt dnimi.
AKTDSHMI f. sh.
Shkres zyrtare, q prmban nj dshmi.
AKTDORZANI f. sh. drejt., vjet.
Shkres zyrtare, q vrtetonte se dikush bhej dorzan pr nj njeri a nj shtje.
AKTGJYKIM m. sh. drejt.
Dokument zyrtar, q prmban vendimin e dhn nga gjyqi, akt gjykimi.
AKTIV I m. sh.
1. Pjesa m e gjall, m e prparuar dhe m e dalluar e njerzve n veprimtarin e nj orga
te
ose t nj kolektivi. Aktivi i partis (i rinis, i bashkimeve profesionale). Aktiv
i i prindrve.
Mbledhja e aktivit. Zgjeroj aktivin.
2. Mbledhje e pjess m aktive t nj organizate, e aktivistve t lidhur drejtprdrejt me
nj
veprimtari; form organizative pr shqyrtimin dhe zgjidhjen e problemeve kryesore
t nj dege ose
t nj veprimtarie. Aktiv kombtar. Aktiv i zgjeruar. Aktiv i kulturs (i tregtis...
). U thirr aktivi.
AKTIV II m. sh.
Pjes e bilancit ekonomik t nj ndrmarrjeje, q prfshin t gjitha vlerat e saj materiale
, shumn
e parave n ark, t ardhurat dhe detyrimet q i kan ndrmarrjet e tjera; kund. pasiv. A
ktivi dhe
pasivi.
AKTIV I mb.
1. Q vepron me gjallri, q merr pjes vet e me zell n nj pun, veprues; q bhet a q
zhvillohet n mnyr t gjall e vepruese; kund. pasiv. Antar (lufttar) aktiv. Pjesmarrj
aktive.
Mbrojtje aktive. Jet aktive. Pushim aktiv. Popullsia aktive popullsia n gjendje
pune. Luan rol
aktiv. Tregohet aktiv.
2. spec. Q merr pjes dhe vepron n nj proces; q vazhdon t veproj, q nuk sht shuar;
rrezaton ose jep nj energji t caktuar. Qymyr aktiv. Lnd aktive. Pus aktiv. Vullka
n aktiv.
Smundje aktive. Shtresa aktive e toks.
3. Q zotrohet mir e vihet n prdorim t gjall. Prvetsim (zotrim) aktiv.
Fjalori aktiv. Zotroj n mnyr aktive nj gjuh.
4. usht. Q sht n shrbimin e rregullt e t vijueshm. Oficer aktiv. Shrbimi ushtarak a
iv.
AKTIV II mb. fin.
Q ka m shum t ardhura se shpenzime, q del me t ardhura m t mdha se shpenzimet; q
ka t bj me aktivin e bilancit. Llogari aktive. Bilanc aktiv bilanc ku t ardhurat
jan m t mdha
se shpenzimet.
* Bilanc aktiv libr. gjendje kur jan arritur shum suksese n pun.
AKTIVIM m. spec.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKTIVOJ, AKTIVOHET.
AKTIVIST m. sh.
Pjesmarrs i gjall n veprimtarin e nj organizate shoqrore a t nj kolektivi; antar
aktivi. Aktivist shoqror. Aktivist i dalluar. Aktivistt e lagjes.
AKTIVISTE f. sh.
Fem. e AKTIVIST, ~I. Aktiviste e dalluar. Aktiviste e gruas.
AKTIVISHT ndajf.
N mnyr t gjall e vepruese, n mnyr aktive, me gjallri, gjallrisht. Punon (lufton)
sht.
Prkrah aktivisht. Merr pjes aktivisht.
AKTIVITET m. sh.
1. vet. nj. Veprimtari; pjesmarrje e gjall n nj veprimtari. Aktivitet politik (sh
tetror). Aktivitet
letrar (shoqror, patriotik). Aktivitet mendor. Aktiviteti i masave. Fush aktiv
iteti. Hidhem n
aktivitet.
2. Form masive e veprimtaris n nj fush. Aktivitet kulturor (artistik, sportiv). A
ktivitete
jashtshkollore. Organizoj aktivitete. Marr pjes n aktivitetet.
3.Deg q kryen nj lloj t caktuar veprimtarie ekonomike. Aktivitete ndihmse.
4. spec. Veprim i nj force t natyrs etj.; veprimtari, pun e nj organi t trupit etj.
Aktivitet kimik
(radioaktiv). Aktiviteti i diellit. Aktiviteti i trurit.
AKTIVIZIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKTIVIZOJ, AKTIVIZOHEM. Aktivizimi i masave
. Aktivizimi i
nxnsve.
AKTIVIZOHEM vetv.
1. Marr pjes gjallrisht n nj veprimtari; bhem aktiv. Aktivizohem n lagje (n sport).
2. Ps. e AKTIVIZOJ.
AKTIVIZOJ kal.
1. E bj q t veproj gjallrisht, e bj aktiv. Aktivizon masat punonjse. Aktivizoj klas
(nxnsit).
2. V n nj pun, e prfshij n nj veprimtari, e ngarkoj t kryej nj detyr. Aktivizoj
(n kryesi). Aktivizoj n ndeshje. sport.
AKTIVOHET spec.
Ps. e AKTIVOJ.
AKTIVOJ kal. spec.
E prpunoj q t jet aktiv, e bj q t marr pjes e t veproj n nj proces. Aktivoj qy
AKTJETRSIM m. sh. drejt., vjet.
Shkres zyrtare, q vrtetonte kalimin e nj prone n duart e nj tjetri, akt jetrsimi.
AKTKONTROLL m. sh. zyrt.
Dokument q prmban prfundimet e nj kontrolli; procesverbal q hartohet pas nj kontrol
li, akti i
kontrollit. Bj (nnshkruaj) aktkontrollin.
AKTLINDJE f. sh. zyrt.
Dokument q lshohet nga zyra e gjendjes civile pr t vrtetuar nj lindje, akti i lindj
es. Regjistri
i aktlindjeve. Lshoj nj aktlindje.
AKTLIRIM m. sh. hist.
Dokument q vrtetonte lirimin e nj skllavi ose t nj bujkrobi, akt lirimi.
AKTMARTES f. sh. zyrt.
Dokument q bhet nga zyra e gjendjes civile pr t dshmuar lidhjen e nj martese, akti
i
martess. Regjistri i aktmartesave. Lshoj nj aktmartes.
AKTMARRVESHJE sh. zyrt.
Dokument zyrtar q dshmon nj marrveshje ndrmjet dy palesh. Nnshkruaj aktmarrveshjen.
AKTNDARJE f. sh. zyrt.
1. Dokument zyrtar, q dshmon ndarjen m vete t dy a m shum pjestarve t nj familjej
2. vjet. Dokument zyrtar, q dshmonte nj shkurorzim, akti i shkurorzimit.
AKTNJOFTIM m. sh. zyrt.
Shkres q vrteton njohjen e nj njeriu, t nj pronsie, t nj veprimi zyrtar, ose q p
i
dshmi pr t zvendsuar nj dokument tjetr; akt njohjeje. Aktnjoftim lindjeje. Lshoj nj
aktnjoftim.
AKTOR m. sh.
1. Ai q luan nj rol n shfaqjet teatrale ose n filma kinematografik. Aktor tragjik
(komik). Aktor
teatri (filmi). Aktort e estrads. Trupa e aktorve. Shkolla e lart pr aktor.
2. fig. Ai q luan nj rol me rndsi n nj ngjarje.
AKTORE f. sh.
Fem. e AKTOR,~I. Aktore e teatrit.
AKTPADI f. sh.
1. drejt. Krkes me shkrim q hartohet nga pala e interesuar dhe q prmban padin e ngr
itur
kundr dikujt.
2. fig. shih. AKTAKUZ/,~A. Aktpadi e rnd (e ashpr).
AKTPAJTIM m. sh. drejt.
Shkres zyrtare q vrteton pajtimin e palve q gjykohen, akt pajtimi.
AKTPESHIM m. sh. zyrt.
Dokument, pasqyr ku shnohet pr do muaj pesha e viave, e derrkucve etj. n nj ndrmar
bujqsore ose n nj kooperativ.
AKTPRFAQSIM m. sh. drejt.
Shkres me t ciln ngarkohet dikush pr t prfaqsuar nj pal n kryerjen e veprimeve t
drejtsis pr zgjidhjen e nj shtjeje.
AKTPRONSI f. sh. zyrt., vjet.
Dokument zyrtar q vrtetonte t drejtn e pronsis, tapi.
AKTPUNIM m. sh. zyrt.
Dokument zyrtar q vrteton kryerjen e nj punimi. Aktpunim ditor. Plotsoj aktpunimi
n.
AKTSHITJE f. sh. zyrt.
Dokument zyrtar q vrteton shitjen e nj malli a t nj prone. Bj akt shitjen.
AKTSHTOJC f. sh. zyrt.
Shkres q i bashkngjitet si shtojc nj dokumenti zyrtar, akt plotsues.
AKTUAL mb.
1. I ditve tona, i kohs son, i sotm, i tanishm. Gjendja aktuale. Ngjarjet aktuale.
Rrethanat
(kushtet) aktuale. Detyra (probleme) aktuale.
2. Q ka rndsi t veant pr kohn e sotme, q u prgjigjet krkesave me t ngutshme t
tona; q del si dika e mpreht dhe e drejtprdrejt n astin e tanishm. shtje aktuale.
aktuale. Problemi me aktual. Rrezik aktual.
AKTUALITET m.
1. Rrethanat dhe ngjarjet e kohs s sotme, e sotmja. Aktualiteti shqiptar. Tema
t aktualitetit.
Pasqyroj aktualitetin. E lidh me aktualitetin.
2. Vlera dhe rndsia pr t sotmen, prputhja me krkesat e ngutshme t ditve tona; t qe
aktual, karakteri aktual. Aktualiteti i prmbajtjes (i veprs). Ruan (humbet) ak
tualitetin.
AKTUALIZOHET libr. Ps.
e AKTUALIZOJ.
AKTUALIZOJ kal. libr.
E bj aktual, e lidh me t sotmen, ua prshtat krkesave t ditve tona; e bj q t ket v
sotmen. Aktualizoj tematikn (prmbajtjen). Aktualizoj msimin.
AKTVDEKJE f. sh. zyrt.
Dokument i gjendjes civile q vrteton vdekjen e dikujt.
AKTVRTETIM m. sh. zyrt.
Dokument q vrteton nj veprim zyrtar.
AKTZOTRIM m. sh. zyrt.
Dokument zyrtar q vrteton zotrimin e nj prone nga dikush. Lshoj nj aktzotrim.
AKTH m. sh. bot. krahin.
shih MAKTH, ~I I.
AKTHETIM m. sh. drejt.
Dokument, q prmban t dhnat e hetimit gjyqsor, akt hetimi.
AKUAREL m. sh. art.
1. Boj uji pr t pikturuar; mnyra e pikturimit me kt boj. Vizatoj me akuarel.
2. Piktur e br n letr t posame me bojra t tretura n uj; prmb. trsia e piktura
n nj galeri artesh, n nj ekspozit etj. Akuarelet e nj piktori.
AKUARELIST m. sh. art.
Ai q pikturon me bojra uji, piktor akuareli.
AKUARIUM m. sh.
1. En qelqi, ku mbahen kafsh dhe bim uji pr studim ose pr zbukurim. Akuarium me pe
shq. I
ndrroj ujin akuariumit.
2. Ndrtes e posame me dritare t mdha xhami, ku mbahen kafsh dhe bim uji pr t'i stud
ar
dhe pr t`i par vizitort. Akuariumi i qytetit.
AKULL m. sh.
1. Uj i ngrir. Akull i trash (i holl). Akull i prjetshm. Shtres (cip) akulli. Hel
(qiri)
akulli. Cop (kallp) akulli. Fabrik (punishte) akulli. Uj me akull. Balet n akull.
Z akull.
Shkriu (ngriu) akulli. V n akull. Rrshqas n akull.
2. prd. mb. Shum i ftoht. M`u bn duart akull. U bra akull ngriva fare.
3. prd. mb. Shum i pastr; i ngrir. E bri shtpin akull. I rrin (i mban) rrobat akul
4. prd. ndajf. Shum, fare (me mbiemrat); shum bukur, shum mir, shum pastr (me foljet
).
Akull i ftoht. I pastr akull. Akull i ri. Ishte veshur akull.
5. prd. mb. fig. I ftoht, pa ndjenja (pr njeriun); i ngrir. sht akull me m
ua.
Me qndron akull. E ka zemrn akull. E ka gjakun akull.
*Me akull t mendjes libr. me gjykim t ftoht, me arsye t ftoht. Jam (kam mbetur) ak
ull jam (kam
mbetur) pa asgj, jam pa nj lek n xhep. Shkriu akulli nisi nj ndryshim pr t mir, zun
prmirsohen kushtet e t kaprcehet nj gjendje e vshtir. E shkruaj n akull e quaj t h
r
dika. Thyej (aj) akullin libr. bj hapin e par e m t vshtir, hap i pari shtegun pr
rt n
nj pun q ka ngecur n vend. M'u b zemra akull m ngriu zemra nga frika, nga dshprimi,
nga nj fatkeqsi. E ka mendjen akull e ka gjykimin t kthjellt, e ka mendjen t ftoht.
Ngul kmbt
n akull jam pa mbshtetje, nuk kam ku t mbahem. Akull i that spec. gaz karbonik i
ngurtsuar.
Xham akulli shih te XHAM,~I 3. Lule akulli bot. shih te LUL/E, ~JA.
AKULLA m. sh.
Rras akulli, cop e madhe dhe e rrafsht akulli.
AKULLARS m. sh.
Kazm ose spat e posame, q e prdorin alpinistt, gjeologt etj. pr t br kllapa e
shkallza n akull gjat ngjitjes npr male.
AKULLEM mb.
1. Mjaft i ftoht. Mot i akullem. Uj i akullem.
2. fig. Q i ka dal uji, jo shum i mpreht (pr spatn, thikn etj.). Teh i akullem.
AKULLIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKULLOJ, AKULLOHEM. Epoka (periudha) e ak
ullimit.
gjeol.
2. sh. ~E, ~ET. shih AKUILLIM/,~A.
AKULLIM f. sh.
T ftoht i madh, ngric, acar.
AKULLIR f. sh.
shih AKULLIM/,~A. Dal npr akullir.
AKULLISHT f. sh.
1. Vend i mbuluar me akull; akullnaj.
2. Cop akulli; akulla; hell akulli. Akullishta mbi uj. Varen akullishta.
AKULLMBAJTSE f. sh.
En e posame q mbushet me akull pr t mbajtur n t ftoht sende t ndryshme, ark akull
Ruaj (mbaj) n akullmbajtse.
AKULLNAJ f. sh.
Mas e madhe akulli t prhershm, q mbulon majat e maleve dhe krahinat polare. Akulln
ajat
polare. Akullnaj malore (luginore). Veprimi i akullnajave. Periudha e akullna
jave. gjeol.
periudh e historis s Toks, kur siprfaqja e saj ishte e mbuluar me akuj.
AKULLNAJOR mb.
Q ka t bj me akullnajat, q lidhet me akullnajat, i akullnajave. Liqen akullnajor.
AKULLOHEM vetv.
1. Ngrij, bhem akull; ftohem shum, bhem shum i ftoht. Akullohet uji (deti).
M akullohet trupi (dora). Akullohet i vdekuri.
2. vet. veta III av. Vishet me nj cip t holl akulli, z akull n siprfaqe (pr aeropl
).
3. vet. veta III fig. M ngrin nga hidhrimi, nga frika etj. (pr zemrn, gjakun).
AKULLOJ kal.
1. E ngrij, e bj akull; e ftoh shum. Era e akulloi dborn (ujin). M`i akulloi duar
t.
2. fig. E bj t shtanget, t ngrij (pr zemrn, gjakun).
3. vet. veta III jokal. Ngrin, bhet akull. Akulloi uji.
AKULLOR mb. libr.
I akullt, shum i ftoht. Thllime akullore.
AKULLORE f. sh.
mblsir e ngrir, q bhet me qumsht, lng frutash etj. dhe me sheqer. Akullore me qums
(me reel). Kup (kaush) akulloreje. Makina e akullores.
AKULLORESHITS m. sh.
Shits akulloresh, zakonisht shtits.
AKULLSI f. libr.
T qent shum i ftoht, si akull; ftohtsi e madhe. Akullsia e zemrs.
AKULLT mb.
1. I ngrir, i br akull; i mbuluar me akull; q sht prej akulli. Dbor e akullt. Cop
ullt.
2.Shum i ftoht, akull i ftoht. Burim (uj) i akullt. Er e akullt. Shi i akullt.
Nat (dit) e akullt.
3. fig. libr. I ftoht, i ngrir; pa jet, pa ndjenj. Sy t akullt. Vshtrim i akul
lt.
Ton i akullt. Fjal t akullta.
AKULLTHYES mb.
Q sht i pajisur dhe i prshtatur pr t ar akujt e deteve (pr anijet). Anije akullthy
AKULLTHYESE f. sh.
Anije e posame, e pajisur dhe e prshtatur pr t ar rrugn midis akujve gjat lundrimit
ujra t ngrira. Akullthyese atomike.
AKULLUAR mb.
1. Q ka ngrir nga t ftohtt; i br si akull. Uj i akulluar. Me duar t akulluara.
2. fig. Q ka ngrir nga hidhrimi, nga frika etj. (pr zemrn, gjakun). Me zemr t akullu
ar.
AKULLUES mb.
Q t ngrin, q t bn akull.
AKULLZIM m. sh.
shih. AKULLIM,~I I. Akullzimi i fundit. gjeol. Akullzim i sotm (i lasht).
AKUMULATOR m. sh. fiz.
Aparat i posam me pllakza plumbi t zhytura n nj lng me acid sulfurik, q shrben pr
grumbullimin dhe pr ruajtjen e energjis elektrike. Akumulator elektrik. Akumula
tor makinash.
Bateri akumulatorsh. Acid akumulatorsh. Ngarkoj akumulatorin.
AKUMULIM m. sh.
1. libr. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AKUMULOJ, AKUMULOHET. Akumulimi soc
ialist.
Akumulimi i energjis. Akumulimi i njohurive. Fondi i akumulimit. Burim akum
ulimi.
2. kryes. sh. fin. Mjete financiare t grumbulluara pjes-pjes; ajo q sht mbledhur pa
k nga
pak. Akumulimet shtetrore. Prdor (rrit) akumulimet.
* Akumulimi fillestar i kapitalit ek. proces historik, gjat t cilit prodhuesve
t vegjl, sidomos
fshatarve, iu morn me forc mjetet e prodhimit dhe u krijua prona e madhe kapital
iste.
AKUMULOHET vetv. libr.
1. Grumbullohet pjes-pjes, shtohet pak e nga pak.
2. Ps. e AKUMULOJ.
AKUMULOJ kal.
1. libr. Grumbulloj pjes-pjes n nj sasi, shtoj pak e nga pak n nj vend; mbledh e v m
jan
dika, pr ta prdorur m von. Akumulon energji elektrike. tek.
2. fin. Grumbulloj pjes-pjes mjete financiare pr zhvillimin ose zgjerimin e mvons
hm t
prodhimit. Akumuloj mjete financiare. Akumuloj fonde.
AKUPUNKTUR f. mjek.
Mnyr mjekimi, q zbatohet duke shpuar me gjilpra t posame t smurin n pjes t
ndryshme t trupit, shpim me gjilpr.
AKUSTIK mb.
1. spec. Q ka t bj me dgjimin e tingujve, dgjimor; q ka t bj me akustikn, zanor.
akustik.
2. Q sht i prshtatshm pr t dgjuar mir tingujt; i kumbueshm. Sall akustike.
AKUSTIK f.
1. fiz. Pjes e fiziks, q studion tingujt.
2. Veti e nj salle a e nj hapsire pr t'i br tingujt me t dgjueshm. Akustika e sall
akustike t mir.
AKUT mb. mjek.
Q shfaqet dhe zhvillohet n mnyr t menjhershme e t rnd (pr smundjet); i acaruar.
Smundje akute. Ethe akute. Apendicit akut.
AKUZ f. sh.
1. drejt. Veprimtari e organeve ose e njerzve t caktuar me ligj, q ka pr qllim t vrt
etoj para
gjyqit fajsin e dikujt pr fajet q i ngarkohen; akti q prmban kto faje dhe q lexohet
gjyq.
Ngre nj akuz. Hedh posht (pranoj) akuzn.
2. drejt. Pala q ngre padin n nj proces gjyqsor. Dshmitar i akuzs.
3. Faj q i ngarkohet dikujt. Akuz e padrejt (e rnd). Bn akuza.
AKUZOHEM Ps.
e AKUZOJ. Akuzohet me (pa) t drejt.
AKUZOJ kal.
1. drejt. I ngarkoj fajet nj t pandehuri n gjyq, ngre akuza kundr dikujt, e p
adit. E akuzuan pr
shprdorime.
2. I hedh fajin dikujt, e quaj fajtor pr dika, fajsoj. Akuzojm imperialistt.
AKUZUAR m. sh. drejt.
Ai t cilit i sht br nj akuz, ai t cilit i jan ngarkuar faje t dnueshme; i pandeh
ditur.
Pyet t akuzuarit.
* N bankn e t akuzuarve shih te BANK/,~A I.
AKUZUES m. sh.
1. drejt. Ai q bn akuzn kundr dikujt para organeve gjyqsore, padits. Kthehet nga i
akuzuar
n akuzues.
2. Ai q fajson dik, q ngre akuza kundr nj tjetri.
AKUZUES mb.
1. drejt. Q ngre akuzn kundr dikujt para organeve gjyqsore, padits.
Pala akuzuese.
2. Q prmban a q shpreh nj akuz; padits, fajsues. Vshtrim akuzues.
Ton akuzues.
ALABASTR m.
Lloj i veant gjipsi shum i bardh ose shkmb glqeror i verdhem e me pak shklqim, q
prdoret pr t br sende t gdhendura ose pr ndrtim. Shtyll (vazo) alabastri.
ALAMET m. sh. thjeshtligj.
1. Gjm, e keqe e madhe q i bhet dikujt. Me gjm e alamete. N dit t alametit.
2. Fjal e rnd, e pahijshme. Thot alamete.
3. prd. mb. Prdoret para nj emri me kuptimin: shum i madh (i gjat, i mir, i bukur e
tj.). Alamet
djali (vajze). Alamet shtpie. Alamet dasme.
ALARM m. sh.
1. usht. Sinjal ose urdhr q jepet pr t'u br gati menjher pr t prballuar nj rrezi
papritur; gjendje gatishmrie n rast rreziku ose gjat strvitjes ushtarake. Alarm l
uftarak (ajror,
kimik). Sinjali i alarmit. Sirena e alarmit. Gjendje alarmi.
N rast alarmi. Jap alarmin. U b alarm. Bie alarmi.
2. fig. Shqetsim i madh prpara nj rreziku t papritur. Shkaktoi (ngjalli) alarm.
* E bj alarm e bj dika problem shqetsues pr t gjith, shpesh pa nevoj.
Jap (v) alarmin bj zhurm pr nj shtje, e ngre me t madhe.
ALARMIST m. sh. keq.
Ai q prhap fjal e lajme shqetsuese, ai q ngjall panik dhe e fryn rrezikun.
ALARMOHEM vetv.
1. Shqetsohem shum pr dika t keqe q mund t me ndodh, me prishet gjaku. Alarmohem
pr gjendjen (pr shndetin). Alarmohet kot.
2. Ps. e ALARMOJ.
ALARMOJ kal.
1. E shqetsoj shum dik, i prish gjakun me lajme t kqija. Alarmoi gjith familjen.
2. E bj problem shqetsues edhe pr t tjert, e bj alarm. E alarmoi punn.
ALBAN m. vet. sh. hist.
Nj nga fiset kryesore ilire, q banonte n Shqiprin e Mesme. Fisi i albanve.
ALBANOLOG m. sh.
Studiues n fushn e albanologjis.
ALBANOLOGJI f.
Fush e shkencs q merret me studimin e historis s shqiptarve, t gjuhs shqipe dhe t
letrsis e t kulturs shqiptare; trsia e studimeve q bhen n kt fush. Sektori i
albanologjis. Fondi i albanologjis. N fushn (n lmin) e albanologjis.
ALBANOLOGJIK mb.
Q lidhet me albanologjin, q i prket albanologjis, i albanologjis. Shkencat albanolo
gjike.
Krkimet (botimet) albanologjike. Konferenca e studimeve albanologjike.
ALBR f. sh.
1. Ashkl e holl, cifl e holl druri. Albra t thata. Albra spate.
2. Lapr, cop lkure e shqitur. Iu ngrit nj albr n dor.
3. Cipa e holl q mbshtjell pjelln, ani.
* Trembet nga nj albr trembet nga nj pun a nga nj vshtirsi fare e vogl.
ALBRISHT f. sh.
Vendi ku zakonisht ahen drut me spat dhe ku bien e mblidhen vazhdimisht albra; gr
umbull
albrash n nj shesh a n oborr. E kaluan dimrin me albrishtn.
ALBUM m. sh.
1. Fletore e posame me flet t trasha, e lidhur bukur, q shrben pr t mbajtur fotograf
i, pulla
poste etj. ose pr shnime t veanta, pr kujtime etj. Album fotografish (pullash). Al
bum vizatimi.
2. Libr i posam me fotografi t shtypura, me vizatime, skica etj. t prmbledhura si p
as nj
tematike t caktuar. Album etnografik (arkeologjik). Albumi i Rilindjes Kombtar
e. Albumi i
prvjetorit t lirimit.
3. art. Nj varg melodish, vjershash etj. t krijuara nga nj autor ose nga autor t n
dryshm rreth
temave t afrta. Album melodish (vjershash).
ALBUMIN f. sh.
Lnd organike e prbr, q gjendet me shumic n t bardhn e vezs, n serumin e gjakut
dhe q sht pjesa me e rndsishme, baza e ndrtimit dhe e funksionimit t qenieve t gjal
.
Albumin shtazore (bimore). Prmbajtja e albumins n gjak.
ALEANC f. sh.
1. Lidhje miqsore q bjn ndrmjet tyre dy a me shum shtete pr qllime e veprime t
prbashkta politike dhe ushtarake; beslidhje. Aleanc politike (ushtarake). Aleanc m
brojtse.
Aleanc dypalshe (trepalshe). Bn (lidh) aleanc, Hyn n aleanc.
2. Lidhje e ngusht politike ndrmjet klasash ose grupesh shoqrore mbi bazn e inter
esave dhe
t qllimeve t prbashkta. Aleanc luftarake (revolucionare). Aleanca midis klass punto
dhe fshatarsie. Forcon (elikos) aleancn.
ALEAT m. sh.
1. Antar i nj aleance; beslidhs. Aleat i madh (i sigurt).
2. Ai q lidhet e bashkrendon veprimet me nj tjetr pr qllime t njjta; prkrahs akti
kujt.
Aleat besnik (i ngusht). Aleat i prkohshm. Bhem aleat me dik. Gjej (bj) aleat.
ALEAT mb.
1. Q bn pjes n nj aleanc, q sht antar i nj aleanc; q u prket aleatve. Vende
(shtete, fuqi) aleate. Ushtrit aleate.
2. Q lidhet e bashkrendon veprimet me nj tjetr pr qllime t njjta, q bashkpunon ng
me nj tjetr dhe e prkrah at. Klasa aleate.
ALEBARD f. sh. hist.
Arm e vjetr, shtiz e gjat me maj si hesht dhe me nj spat t vogl n krye. Ushtar
alebarda.
ALEGORI f. sh.
1. let. Shprehje e ideve dhe e mendimeve n nj vepr artistike trthorazi, nprmjet fig
urave t
gjalla e konkrete; metafor e gjat; vepr artistike e ndrtuar me figura t tilla. Prdo
r alegorin.
2. Fjal ose shprehje, prapa t cilave fshihet nj domethnie tjetr. Me gjuhn e alegori
s. Flet
me alegori.
ALEGORIK mb.
Q prmban nj alegori, q sht ndrtuar si alegori; q ka nj kuptim tjetr t fshehur pr
Figure (vepr) alegorike. Shprehje (gjuh) alegorike. Kuptim alegorik. Personazh
alegorik.
ALEGRO ndajf. muz.
1. N mnyr t shpejt e t gjall (pr mnyrn e ekzekutimit t nj pjese). E luaj alegro
2. si em. ~, ~JA f. sh. ~, ~T. Vepr muzikore ose nj pjes e saj me koh t shpejt e t g
jall.
ALEM m. vjet.
Bota, rruzulli i Toks; gjith njerzit, njerzia.
* Alemi e polemi mbar bota, t gjith njerzit.
ALERGJI f. sh. mjek.
Smundje q shfaqet me rritjen ose me uljen e theksuar t ndjeshmris s organizmit, kur
hyjn
n t lnd t huaja. Me sjell (me shkakton) alergji. Vuan nga alergjia.
ALET m. sh. bised. vjet.
1. Vegl; mjet i thjesht pune. Aletet e puns. Aletet e rrojs. Aletet e farktarit.
Bj gati aletet.
2. Pajisje pr luft ose pr gjah, arm.
*Me alete n brez i prgatitur pr do rrethan, i gatshm pr do rast.
ALFA f. palak.
1. spec. Emri i shkronjs s par t alfabetit grek; prdoret si simbol (a) n matematik,
n
astronomi e n fizik pr t shnuar t parin knd; t parin yll a t parn pik, nj lloj
grimcash etj. n vargun e emrtimit t tyre. Rrezet alfa. fiz. Thrrmija (grimca) alf
a. fiz. Kndi
alfa. mat.
2. si em. f. ALF/,~A fig. libr. Fillimi i dikaje, gjja e par q d
uhet br, pika nga duhet nisur;
a-ja, abcja.
* Alfa dhe omega fillimi dhe fundi i dikaje; gjja kryesore, themelore. Nga alfa
tek omega nga
fillimi deri n fund, nga a-ja te zh-ja.
ALFABET m. sh.
Trsia e shkronjave t nj gjuhe, t radhitura sipas nj rendi t caktuar. Alfabeti i gju
hs shqipe.
Alfabeti latin (grek). Shkronjat e alfabetit. Rendit sipas alfabetit.
* Alfabeti telegrafik (Mors) sistemi i shenjave me pika e vija, q prdoren n tele
grafi pr t dhn
shkronjat.
ALFABETIK mb.
I renditur sipas radhs s shkronjave t alfabetit; q ka t bj me alfabetin. Renditje al
fabetike.
Tregues (skedar) alfabetik. Sipas rendit (n rend) alfabetik.
ALFABETIKISHT ndajf.
Sipas rendit alfabetik, n rend alfabetik. Rendit alfabetikisht.
ALFABETOR mb.
Q ka t bj me alfabetin, q i prket alfabetit, i alfabetit. shtja alfabetore.
ALG f. sh.
bot. Bim e thjesht, zakonisht e gjelbr e me forma t ndryshme, q nuk ka ndarje n krce
ll,
gjethe e rrnj dhe q rritet n vende me uj. Algat e gjelbra (t kuqe). Algat e detit.
ALG f. sh.
Lvozhga e fars s pishs s but.
ALGJEBR f.
1. Pjes e matematiks, q studion veprimet me numrat, duke i zvendsuar kta n form
prgjithsuese me an t shkronjave. Algjebra e lart. Ushtrime algjebre.
2. Lnda q jep njohurit kryesore t ksaj pjese t matematiks n shkoll; bised.
teksti q
prmban kto njohuri. Libri i algjebrs. Msuesi i algjebrs. Ort e algjebrs. Bleu algj
ebrn.
ALGJEBRIK mb. mat.
Q ka t bj me algjebrn, i algjebrs; q sht sipas rregullave t algjebrs. Numr algj
Formul (shprehje) algjebrike. Veprime algjebrike. Barazim algjebrik.
ALGJERIAN m. sh.
Banor vends i Algjeris ose ai q e ka prejardhjen nga Algjeria.
ALGJERIAN mb.
Q lidhet me Algjerin ose me algjeriant, q sht karakteristik pr Algjerin ose pr
algjeriant, i Algjeris ose i algjerianve; q sht krijuar nga algjeriant. Populli algj
erian.
Qytetet algjeriane. Kultura algjeriane.
ALIAZH m. sh. tek.
Przierje q del nga shkrirja s bashku e dy ose e disa metaleve; lidhje. Aliazh i
fort (special).
Aliazhet e hekurit (e bakrit).
ALIBI f. sh. drejt.
Ndodhja e nj personi n nj vend tjetr n astin kur sht kryer nj krim, e cila vlen si
i se
ai nuk ka marr pjes n at krim. Alibi e plot. Krkoj (gjej, krijoj) nj alibi. Provoi a
libin.
ALILLUJA pasth. fet. vjet.
1. Pasthirrm lavdruese, q shqiptohej pas disa kngve e lutjeve sipas dogms n shrbesa
e
krishtera.
2. si em. f. sh. ~, ~T. Thirrja q shqiptohej dhe knga lavdruese, q kndohej si prgj
igje pas
disa lutjeve sipas dogms n shrbesat e krishtera.
* I kndon alilluja dikujt keq. i thur lvdata t tepruara dikujt;
i bn lajka; i shkon pas avazit.
ALIMURG m.
Lngu i brsive t ullinjve, kuql.
ALISIV f.
Finj. Shtie rrobat n alisiv.
ALITERACION m. sh. let.
Prsritja pran e pran e bashktinglloreve ose e rrokjeve t njjta n vargje pr ta rri
qin
shprehse t tingllimit t tyre. Varg me aliteracion.
ALIVAN m.
T fikt. I ra alivan.
ALIVANOSEM vetv.
M bie t fikt.
ALIVANOSUR mb.
Q i ka rn t fikt. Ra i alivanosur.
ALIVER m. anat.
Pjesa e dyt e stomakut t kafshve riprtypse, q e ka faqen e brendshme hoje-hoje; nan
uq.
ALKAL m. sh. kim.
Lnd e tretshme n uj, me veti t ngjashme me ato t sods a t potasit, q del nga bashk
i
krips me acid dhe q gjendet edhe n hirin e bimve t djegura. Alkal i lir. Alkal min
eral potas.
Alkal i zi.
ALKIMI f.
Shkenc e rreme e mesjets, q synonte t zbulonte t ashtuquajturin gur filozofik udib
me ann e t cilit kujtonte se do t'i shndrronte metalet e tjera n ar e argjend, se
do t shronte
smundjet, do t riprtrinte e do t zgjaste jetn etj.; periudha parashkencore e kimis.
ALKIMIK mb.
Q lidhet me alkimin, i alkimis; q nuk ka t bj me kimin e vrtet shkencore. Teori a
e.
Shenja alkimike.
ALKIMIST m. sh.
Ai q merrej me alkimi.
ALKOOL m. sh.
1. Lng pa ngjyr, q avullohet e ndizet shpejt dhe q nxirret nga distilimi i vers, i
lngjeve t
frutave t ndryshme, nga drithrat etj. e prdoret n mjeksi, n industri etj. Alkool i
pastr (i
natyruar). Alkool rrushi (misri...). Fabrik (punishte) alkooli. Llamb me alkool.
Frkoj
(pastroj) me alkool.
2. kryes. sh. kim. Bashkime organike, q dalin nga hidrokarburet duke zvendsuar n
j a disa
atome t hidrogjenit me grupin prej nj atomi oksigjeni e nj hidrogjeni. Alkool pa
rsor
(dytsor). Alkool druri. bised. Pije e fort dehse. Dmet e alkoolit.
Pi alkool.
ALKOOLIK mb.
Q ka alkool, q bhet me alkool; q lidhet me alkoolin; i alkoolit. Pije alkoolike
pije e fort dehse.
Fermentim alkoolik.
ALKOOLIST m. sh.
Ai q pi shum pije t forta dehse, pijanec. Riedukimi i alkoolistve.
ALKOOLIZM m.
Prdorimi i tepruar i pijeve alkoolike, vesi i njerzve t dhn pas alkoolit. Dmet e al
koolizmit.
Heq dor nga alkoolizmi.
ALKOOLIZIM m.
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljeve ALKOOLIZOJ, ALKOOLIZOHEM. Alkool
izimi i
vers.
ALKOOLIZOHEM vetv.
1. Pi vazhdimisht e me tepri raki ose pije t tjera alkoolike saq arrij nj gjendj
e t smur.
2. vet. veta III. Shndrrohet n alkool.
3. Ps. e ALKOOLIZOJ.
ALKOOLIZOJ kal.
E prziej nj lng me alkool, i shtoj alkool nj lngu. Alkoolizoj vern.
ALKOOLMATS m. sh.
Mjet i posam q shrben pr t matur sasin e alkoolit n nj lng.
ALMANAK m. sh.
1. Prmbledhje krijimesh letrare ose punimesh shkencore q botohet zakonisht si v
jetar. Almanak
letrar (shkencor). Almanak i rrethit letrar. Nxjerr nj almanak.
2. vjet. Kalendar q prmbante shnime pr ditt e vitit, pr festat, pr kohn, kshilla p
e
stins etj.
ALMISE f. kryes. sh.
1. Mjet i thjesht pune; vegl bujqsore. Almiset e bujkut. Almiset e puns (e shtpis).
Almiset
e lufts. vjet. mjete t thjeshta prej druri, q prdoreshin gjat sulmit kundr kshtjella
ve. Ndreq
(bj) almise.
2. Pjes e nj vegle, e nj mjeti pune a e nj mekanizmi. Almiset e vegjs
(e parmends, e zgjedhs). Almiset e mullirit. Almise qesh.
ALO pasth.
Fjal q shqiptojm kur thrresim dik ose kur na flet dikush n telefon, pr t treguar se
o
dgjojm.
ALPE f. vet. sh. gjeogr.
Varg ose grumbull malesh t larta dhe t ashpra; bjeshk. Alpet e Shqipris s Veriut. N
rrz t alpeve. Lule alpesh.
ALPIN mb.
1. Q ka t bj me alpet, i alpeve; q sht i mbuluar me male t larta. Krahin alpine. B
alpin.
2. Q rritet ose q gjendet n alpe; q sht karakteristik pr alpet. Bimsi (lule) alpine
Kullota
alpine. Klim alpine.
3. Q sht prshtatur pr kushtet e alpeve; q vepron ose q kryhet n kushtet e alpeve. K
alpine. ant alpine. Kazm alpine.
ALPINIST m. sh. sport.
Ai q merret me alpinizm. Grup alpinistsh.
ALPINIZM m. sport.
Sporti i ngjitjes n male t larta. Kamp alpinizmi. Rrethi i alpinizmit. Merrem
me alpinizm.
ALTAR m. sh.
1. vjet. Rras mbi t ciln n koht e lashta u bheshin flijime perndive sipas paragjykim
eve;
therore.
2. fet. Tryez e gjer n nj t ndar n pjesn lindore t kishs, ku bhen shrbesat me t
rndsishme e ku mbahen sendet kryesore q prdor prifti (n vendet ku vepron kisha e k
rishter).
3. fig. Simbol i sakrifics dhe i flijimit. Altar i atdheut. N altarin e liris.
ALTERNATIV sh. libr.
1. Gjendje kur duhet t zgjedhim medoemos njrn nga dy mundsi a rrug zgjidhjeje, q
prjashtojn njra-tjetrn. V para nj alternative. Gjendem (jam) para nj alternative. Zg
jidh
alternativn.
2. Secila nga dy mundsit a rrugt, prej t cilave duhet zgjedhur vetm njra.
ALTO f. sh. muz.
1. Zri i ult e i thell i grave ose i fmijve n t knduar, zri m i lart se tenori e
e
sopranoja; ajo ose ai q kndon me kt z.
2. Vegl muzikore me tela, pak m e madhe se violina, ose vegl muzikore me frym e r
egjistrit t
ult.
ALTOPARLANT m. sh.
1. Aparat, zakonisht n trajt hinke, q shrben pr t prforcuar tingujt e pr t'i prhap
arg.
Altoparlanti i radios (i televizorit). Altoparlantt e rrugve. Flas me altoparl
ant. Dgjoj nga
altoparlanti.
2. fig. keq. Ai q prhap me t madhe idet e mendimet e nj tjetri. Altoparlantt e borg
jezis.
Bhet altoparlant i dikujt.
ALTRUIST m. sh. libr.
Ai q vepron me altruizm.
ALTRUIST mb. libr.
Q vepron me altruizm; q prshkohet nga altruizmi. Njeri altruist. Ndjenj altruiste.
Qndrim
altruist.
ALTRUIZM m. libr.
Gatishmria pr t flijuar t mirn vetjake pr t mirn e t tjerve, dshira e synimi pr
mir tjetrit. Ndjenja e altruizmit. Vepron me altruizm.
ALUMIN m. kim.
Metal i bardh si argjendi, i leht e i but, q prdoret n industri, pr tela, pr en, p
imin
e aeroplanve etj. (simboli Al). En (lug) alumini. Tel (flet) alum
ini. Uzin alumini.
ALUMINE f. sh. bised.
Pjat ose en tjetr prej alumini.
ALUMINT mb.
Q sht i br prej alumini. Lug (tepsi) e alumint.
ALUVION m. sh. gjeol.
Balta, zalli, rra etj. q sjellin lumenjt e prrenjt dhe e ln gjat rrjedhs s tyre;
lymrisht. Mbushet me aluvion.
ALUZION m. sh. libr.
Fjal ose shprehje me kuptim t mbuluar, e thn trthorazi e larg e larg pr dik a pr di
Aluzion i hapur. Bn aluzion pr dik (pr dika). Flet me aluzione.
ALVEOL f. kryes. sh. anat.
1. Gropza n kockat e nofullave, ku ngulen rrnjt e dhmbve; hojz. Alveolat e dhmbve.
2. Flluska shum t vogla n mushkri, ku mbarojn skajet e rrugve t frymmarrjes dhe t
t gjakut.
ALL mb.
Q sht i kuq i ndezur. Ngjyr alle. E kuqe alle.
* Lule alle bot. shih te LUL/E,~JA.
ALLA- fjalform. thjeshtligj.
Pjes e par e fjalve t prejardhura, me kuptimin: si, ashtu si... ; Sipas.. . ; p.s
h. allafrnga,
allaturka etj.
ALLAFRNGA ndajf. thjeshtligj.
1. Sipas mnyrs s Evrops Perndimore; kund. alla
turka. N orn tet allafrnga.
I pret flokt allafrnga. Vishet allafrnga.
2. prd. mb. I br sipas mods s Evrops Perndimore. Rroba allafrnga. Kpuc al
.
ALLAH m. fet. vjet.
1. Zoti (sipas paragjykimeve t besimit mysliman).
2. prd. pasth. Prdorej pr t shprehur habi, udi ose frik, tmerr.
ALLAJBE m. sh. hist.
Komandant i spahinjve t nj krahine; komandant i xhandarmris n nj vilajet (n kohn e
ndit t
sundimit osman n Shqipri).
ALLASHQIPTARE ndajf. thjeshtligj.
Sipas mnyrs s shqiptarve, si bjn shqiptart.
ALLAT m. sh.
Kal me qime t kuqrremt n t verdh.
ALLATE f. sh.
Pel me qime t kuqrremt n t verdh.
ALLATURKA ndajf. thjeshtligj.
1. Sipas mnyrs turke-orientale; kund. allafrnga. N orn gjasht allaturka.
Vishet allaturka.
2. prd. mb. Q sht br sipas mnyrs turke-orientale. Kafe allaturka. Gjell allaturka.
ALLAXHA f. sh.
1. Plhur e ndritshme pambuku a mndafshi, me vija e me lule ngjyrash t ndryshme; v
eshje e
br me kt lloj plhure. itjane allaxhaje. Vishet me allaxha.
2. bujq. Smundje q i bie duhanit dhe ia bn gjethet pika-pika. I bie allaxhaja.
3. Misr me kokrra t prziera t bardha e t verdha, misr larush.
ALLC m. sh. spec.
Cop sholle q i shtohet kallpit t kpucve pr t formuar n kpuc vendin e prshtatsh
trinn e kmbs.
ALL m. sh.
Kal me qime t kuqe t ndezur, kuqal.
ALLAK m. sh. thjeshtligj.
1. Njeri gjysmak nga mendja, torollak.
2. si mb. ~, ~E. Torollak, gjysmak nga mendja. Djal allak. Grua allake.
ALLE f. sh.
Pel me qime t kuqe t ndezur, kuqalashe.
ALLI f.
Pluhur i bardh prej gjipsi t pjekur, q ngurtsohet pasi njomet n uj dhe q prdoret n
ndrtim, pr skulptura, n mjeksi etj. Gur allie. Statuj allie. Hart prej allie. V n
Heq allin nga kmba (nga dora). Z me alli.
ALLE f. sh.
1. vet. nj. Ngjyra e kuq e ndezur.
2. Dhi me qime t kuqe t ndezur.
ALLISHVERISHI m. bised.
1. vjet. Tregti midis dy palve, shitblerje. Bnte allishverish. Kishte allishver
ish me dik.
2. keq. Marrveshje e veprime t mbuluara me qllime t pandershme; tregti jo e pastr,
dallavere. Bnte allishverishe. Merrej me allishverishe.
ALLME sh. bot.
Bim me krcell e me gjethe si t lulediellit q i ka rrnjt si patate e q hahen.
ALLTN m. sh. vjet.
Ar, flori. Shpat alltni. E peshoi me alltn.
ALLTI f. sh. vjet.
Gjashtare. Qlloi me allti.
AMA bised.
I. lidh. Por, porse; vese. Erdhi, ama me vones. I foli, ama me t drejt.
II. pj. Prdoret pr t theksuar habin, prmimin, ironin dhe, zakonisht me nj lidhz, p
prforcuar kundrshtimin. Ama pun! Ama, `e ditke! Ama dhe ti!
AMALGAM f. sh.
1. kim. Lidhje e zhivs me nj metal tjetr; przierje e disa metaleve t shkrira n zhiv.
Amalgam
plumbi (argjendi, kallaji).
2. fig. libr. Przierje gjrash t ndryshme. Amalgam dialektesh. Amalgam ndjenjash.
AMAN pasth. thjeshtligj.
1. Prdoret pr t shprehur nj lutje ose pr t krkuar falje a mshir; t lutem. Aman, m
kujto! Aman, mos e qorto kt radh! Aman, mos e godit!
2. Prdoret pr t prforcuar shprehjen e paknaqsis pr dika ose pr qesndi. Aman, sa
keq q sht! E shau, po aman se `e mori pastaj!
AMANET m. sh. bised.
1. Nj gj q ia lm dikujt pr ta ruajtur e pr t'u kujdesur pr t; porosi q i japim di
t na
br patjetr nj pun. L amanet. E kam amanet. Jap nj amanet.
2. Dshira ose porosit q l njeriu me fjalt e fundit para vdekjes. Amaneti i babait
. Amaneti i
dshmorve. oj n vend amanetin.
AMARET f. sh.
Biskot e gatuar me arra ose me bajame t shtypura. Amareta me mjalt.
AMATOR m. sh.
1. Ai q sht i dhn pas dikaje me ndje e me dashuri. Amator lulesh. Amatort e radios
kinemas). Amator i muziks popullore.
2. Ai q merret me nj deg t sportit ose t artit pa e pasur kt si profesion, por duke
pasur
prirje pr t; ai q merret me nj pun, pa pasur ndonj prgatitje t veant pr t. Amat
grupeve artistike. Rrethi (grupi) i amatorve. Lvizja e amatorve.
AMATOR mb.
Q merret me art, me sport a me nj pun tjetr pa e pasur profesion; q ka t bj me amat
,
q bhet prej amatorve, i amatorve. Lvizja artistike amatore. Piktor (solist) amator
. Teatri
amator. Grupet amatore.
AMAZON f. sh. libr.
1. Grua lufttare q nuk martohej (n mitologjin e lasht greke); grua kalorse. Legjend
at pr
amazonat.
2. fig. Grua lufttare, trimresh. Amazonat shqiptare.
AMBALAZH m. sh.
1. Letr, karton, plhur, ark etj. q prdoret pr t mbshtjell e pr t mbajtur mallra
ndryshme q t mos dmtohen. Letr ambalazhi. Arka (shishe, kuti) ambalazhi. Shitje p
a
ambalazh. Hap (heq) ambalazhin.
2. fig. keq. Dika q prdoret pr t mbuluar qllimet e vrteta dhe pr t'i paraqitur ndry
e nga
'jan; veshja e jashtme pr ta zbukuruar dika. E paraqiti nn nj ambalazh. Shrben si
ambalazh.
AMBALAZHIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AMBALAZHOJ, AMBALAZHOHET.
Ambalazhimi i mallrave (i duhanit). Ambalazhimi n arka (n shishe). Puntoret e a
mbalazhimit.
Bj ambalazhimin.
2. shih AMBALAZH,~I.
AMBALAZHOHET Ps.
e AMBALAZHOJ. Ambalazhohen mir.
AMBALAZHOJ kal.
Mbshtjell me letr, me karton, me plhur etj. ose fut n arka, n shishe etj. mallra t n
dryshme
q t mos dmtohen kur ruhen ose kur ohen nga nj vend n tjetrin dhe q t lehtsohet shi
e
tyre. Ambalazhoj perimet (birrn, librat). Ambalazhoj me letr. Ambalazhoj n arka.
AMBASAD f. sh.
Prfaqsia diplomatike m e lart q ka nj shtet pran nj shteti tjetr, e cila drejtohet
nj
ambasador; ndrtesa (selia) e ksaj prfaqsie. Ambasada e RPSSH. Sekretar (kshilltar)
i
ambasads. Pritje n ambasad. Zyrat e ambasads.
AMBASADOR m. sh.
Prfaqsuesi diplomatik i shkalls m t lart q ka nj shtet pran nj shteti tjetr, dre
ambasads. Ambasador i jashtzakonshm e fuqiplot. E emruan ambasador.
AMBICIE f. sh.
1. Dshir e fort dhe synim kmbnguls pr t br dika me vler, q t ngre n syt e t
tjerve dhe t shtyn prpara. Ambicie revolucionare.
2. keq. Dshir e fort pr lavdi personale, pr pozit ose pr pushtet; synim pr t dal
mnyr mbi t tjert n prpjekjet pr t arritur nj qllim. Ambicie e smur. Ngjall (pr
ambicien. Knaq ambiciet e dikujt.
AMBICIOZ mb.
1. Q ka ambicie t madhe, q ushqen ambicie t smur; q shtyhet a q niset nga nj ambic
Njeri ambicioz. Plane (qllime, dshira) ambicioze. Me shpirt ambicioz.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~T. Njeri q ka ambicie, ai q ushqen ambicie. Ambicioz
i madh.
AMBIENT m. sh.
1. Trsia e kushteve natyrore, n t cilat jeton e zhvillohet njeriu ose nj qenie tje
tr; gjithka q
rrethon nj send a nj organizm dhe q ndikon mbi t; mjedis. Ambienti gjeografik (nat
yror).
Ambienti i jashtm (rrethues). Ambient i kulturuar
(i pastr). N ambient t hapur jasht. I prshtatet ambientit.
2. Kushtet shoqrore, n t cilat rron e vepron njeriu; grup njerzish me nj profesion
a me kushte
jetsore t prbashkta, n gji t t cilit rron e punon njeriu; mjedis. Ambienti shoqror.
mbient
puntor (fshatar). Ambienti familjar. Ambient mikroborgjez. Nn ndikimin e ambien
tit.
3.Dhom a pjes e nj ndrtese ose hapsira rreth saj, q shrben pr nj pun a veprimtari
Ambientet ndihmse (msimore, shkollore). Ambiente sportive.
4. fig. Kushtet, rrethanat q ndikojn pr nj gjendje shpirtrore t njeriut. Ambient i
ngroht (i
ftoht). Ambient i gzuar (i zymt, i rnd). Ambient luftarak.
5. spec. Lnd q mbush nj hapsir dhe q me vetit e saj ndikon mbi nj trup; mjedis. Am
t
toksor (ajror). Ambient ushqyes. Zhyt n nj ambient.
AMBIENTOHEM vetv.
Msohem me nj mjedis; u prshtatem kushteve t jetess a t puns n nj vend t caktuar.
Ambientohem me punn (me vendin). Ambientohet n kushtet e reja. Ambientohet shpe
jt (me
vshtirsi).
AMBIENTOJ kal.
E bj t msohet me nj mjedis; e bj t'u prshtatet kushteve t jetess a t puns n nj
caktuar. E ambientoj me klimn. E ambientoj me jetn e fshatit.
AMBULANC f. sh.
1. Qendr pr vizita mjeksore dhe pr mjekime t shpejta t t smurve. Ambulanca qendror
Ambulanca e lagjes (e fshatit). Mjeku i ambulancs. oj n ambulanc. Vizitohem n
ambulanc.
2. bised. Makina e ndihms s shpejt, autoambulanc. Thrres ambulancn.
Marr me ambulanc.
AMBULATOR mb. mjek.
Q bhet nga ambulanca ose n kushtet e ambulancs. Mjekim ambulator. Vizita ambulato
re.
Shrbimi ambulator. Ndihm mjeksore ambulatore.
AME f. sh. zool.
shih LOJB/,~A. Gjuaj ame.
AMEB f. sh. zool.
Kafsha m e thjesht njqelizore, q rron n uj dhe q ndryshon trajtn gjat lvizjes.
AMEL m. bised.
1. Bar pr t dal jasht. Pi amel.
2. T hequrit bark, t dalt jasht shum. Kam amel. M shkon amel. E zuri nj amel.
3. fig. Prirje, damar; gjendje shpirtrore. Me amel t mir (t keq). I prish amel
in.
AMENDAMENT m. sh. drejt.
Shtojc q prmban nj ndryshim t nj ligji ose projektligji, t nj vendimi etj., me qll
t
plotsohet a t prmirsohet; parashtrim ndryshimesh. Amendamentet e ligjit (e progra
mit).
Paraqit nj amendament. Pranoj (kundrshtoj) amendamentet.
AMERIKAN m. sh.
1. Banor vends i kontinentit t Ameriks ose ai q e ka prejardhjen nga Amerika.
2. Shtetas i Shteteve t Bashkuara t Ameriks.
3. bised. Ai q zbaton politikn e synimet e imperializmit amerikan, prfaqsues i qa
rqeve
qeveritare ose pjestar i forcave pushtuese t SHBA. Krimet e amerikanve n Vietnam.
AMERIKAN mb.
1. Q lidhet me kontinentin e Ameriks ose me amerikant, q sht karakteristik pr Amerik
ose
pr amerikant, i Ameriks ose i amerikanve; q sht krijuar nga amerikant. Kontinenti
amerikan. Vendet amerikane. Gjuht amerikane. Bregdeti amerikan.
2. Q lidhet me Shtetet e Bashkuara t Ameriks ose me banort e tyre, q sht karakterist
ik pr
SHBA ose pr banort e tyre, i SHBA ose i amerikanve; q sht krijuar nga banort e SHBA.
Populli amerikan. Imperializmi amerikan. Zezakt amerikane. Trupat pushtuese am
erikane.
Flota agresive amerikane. Dollari amerikan. Letrsia amerikane.
AMERIKANAT f. sh. keq.
1. Veprim q shkel rregullat e zakonshme t sjelljes n shoqri, sjellje e shthurur;
aventur pr t
br buj. Amerikanat e mendur.
2. Muzik e shthurur.
AMERIKANIZIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AMERIKANIZOJ, AMERIKANIZOHEM.
Amerikanizimi i jets (i lufts).
AMERIKANIZOHEM vetv.
1. Marr tiparet e amerikanit; keq. bhem si amerikan.
2. U prshtatem kushteve t Ameriks, msohem me kushtet e natyrs e t klims s Ameriks.
AMERIKANIZOJ kal.
1. I jap tiparet e amerikanit; keq. e bj si amerikan, i fut mnyrn amerikane t jet
ess.
2. E v nn vartsin ekonomike, politike e ushtarake t imperializmit amerikan.
AMETIST m. sh.
Gur i muar ngjyrvjollc dhe i tejdukshm. Unaz me ametist. Kuti ametisti. Ngjyr ameti
sti.
AM I f. sh.
1. Vendi ku nis nj rrjedh uji, burim; shtrati i nj rrjedhe uji. Ama e ujit (e vi
js). Ama e lumit.
Del nga ama.
2. fig. Burim, gurr.
3. Bim ose kafsh mm. Ama e blets mbretresha e bletve, matka. Pul (pat) am pul
(pat) q bn vez e q shtrohet pr t elur zogj. Bim am.
4. anat., bot. shih VEZOR/E,~JA. Ama e gruas. Ama e lules.
5. Dru i shkurtr, q shrben pr t mbajtur a pr t shtrnguar. Ama e atis cungali, bab
Ama e vegjs shuli i vegjs.
6. Pjesa e kreut n nj bllok biletash, eqesh, faturash etj., q ruhet si dshmi pr pje
sn e
kputur. Am e bij.
7. spec. Kopje negative prej metali q bhet pr nj gdhendje me reliev dhe q shrben pr
t
nxjerr prej saj kopje t tjera.
* Doli nga ama i kaloi kufijt, e shkeli rregullin e zakonshm e t lejueshm. E shti
e n am e sjell
prsri brenda kufijve, e v n udh.
AM II f. sh.
shih AMZ,~A. Am e mir (e keqe). Ama e luleve. Ama e djathit. Ka (merr) am.
I jep am.
* S'merr am nga dika nuk e njeh dika, nuk merr er nga nj pun etj.
AMNOR mb. libr.
1. Q i prket nns, i nns. Organizmi amnor.
2. Q sht veti e nns, q sht tipar dallues i nns. Dashuri (ndjenj) amnore. Kujdes
amnor.
3. gjeol. Q sht n vendin e ngjizjes s vet fillestare; rrnjsor. Shkmb (formacion) am
.
Shtres amnore.
AMSI f.
1. drejt. T qent nn; njohja si nn e dikujt; e drejta e nns. Njohja e amsis. Prca
amsis.
2. zyrt. Emri i nns n dokumentet zyrtare t nj njeriu. Shtylla e amsis.
3. Gjendja e gruas si nn; ndjenja e nns. Ndjenja e amsis. Detyrat e amsis.
AMSIM m. sh. poet.
Er e kndshme.
AMSOR mb.
1. shih AMNOR,~E.
2. bujq. Q sht ln pr far ose pr shumzim me filiza. Dru amsor. Pyll amsor.
AMSHT mb.
1. Q ka shije t paprcaktuar, as i mbl as i kripur, i pashije. Gjell e amsht.
Vjen si e amsht.
2. fig. Q nuk t trheq me pamjen e tij, i pakrip (pr njeriun). Burr i amsht.
AMSHTI f.
T qent i amsht.
AMSHTIQ mb.
Q sht si i amsht nga shija; q ka nj far amze. Gjell amshtiqe.
AMT mb.
1. shih AMSHT (i,e)1. Uj i amt.
2. Q ka lagshtir, i lagsht. Rroba t amta.
3. shih AMULLT (i,e).
AMTOHET vetv.
Merr amz; z nj er tjetr t leht. Amtohet uji (gjella).
AMZ f.
1. Er tjetr e leht q merr nj ushqim dhe q ndihet kur e ham; kundrmim. Amz e mir (
keqe). Ka (merr) amz.
2. Afshi i toks s lruar, q shoqrohet me nj kundrmim t veant; era q vjen bashk m
afshin e zjarrit. Amza e toks (e dheut). Amza e zjarrit.
AMFIB mb.
1. biol. Q mund t jetoj n tok dhe n uj. Kafsh amfibe. Bim amfibe.
2. usht. Q sht i pajisur dhe i prshtatur pr t ecur n tok dhe n uj ose pr t'u ulu
dhe n uj. Mjete amfibe. Makina amfibe. Tank (aeroplan) amfib.
3. usht. Q sht i pajisur me mjete t prshtatura pr t ecur n tok dhe n uj ose q b
mjete t tilla. Kompani amfibe. Sulm amfib.
4. si em. m. kryes. sh. ~, ~T biol. Kafsh ose bim q mund t jetojn n tok dhe n uj
AMFITEATR m. sh.
1. Ngrehin e hapt pr shfaqjet publike n kohn e lasht, e ndrtuar shkall-shkall si r
me
nj shesh n mes. Amfiteatri i Durrsit. Shkallt e amfiteatrit.
2. Pjes e nj teatri t sotm ose e nj salle, q i ka vendet t renditura shkall-shkall
ajt
gjysmrrethi.
AMIANT m. min.
Mineral i prbr prej fijesh t holla, q nuk digjet e nuk e prcjell rrymn elektrike dhe
q
prdoret pr t br plhura e sende t tjera t padjegshme, pr pllaka izolimi etj. Fije (
k)
amianti. Veshje amianti.
AMIDON m. kim.
Lnd n trajt kokrrizash, q grumbullohet n farat e drithrave e t bishtajoreve, n pat
etj.
dhe nxirret prej tyre si niseshte.
AMIN pj. fet. vjet.
Prdorej n mbarim t lutjeve ose t shrbesave fetare me kuptimin: ashtu qoft!.
* Amin, o hoxh thjeshiligj. prdoret pr nj njeri q pajtohet vend e pa vend me do men
dim e
veprim t nj tjetri. Bn (thot) amin pranon do gj, q thot nj tjetr; ia ushqen fjal
e pas
avazit.
AMNEZI f. mjek.
Humbje e plot e kujtess ose dobsim i saj pr shkak smundjesh. Vuan nga amnezia.
AMNISTI f. sh. drejt.
Falje a ulje e dnimeve t dhna nga gjyqi, q shpallet nga pushteti ligjvns. Amnisti e
plot (e
prgjithshme). Shpall amnistin. Prfiton nga amnistia.
AMNISTOHEM drejt. Ps.
e AMNISTOJ.
AMNISTOJ kal. drejt.
Ia fal ose ia ul dikujt dnimin e dhn nga gjyqi; ndrpres ndjekjet penale pr njerz q k
an br
faje.
AMNISTUAR m. sh. drejt.
Ai q ka prfituar nga nj amnisti.
AMON m. kim.
Grup i prbr nga azoti dhe hidrogjeni, q nuk gjendet i lir, por hyn n prbrjen e shum
kriprave, t cilat prdoren gjersisht n teknik e n bujqsi.
Nitrat amoni. Sulfat amoni.
AMONIAK m. kim.
Gaz pa ngjyr, me er t keqe e t fort, i cili del nga bashkimi i azotit me hidrogjen
in; tretsira e
ktij gazi n uj. Tretsir amoniaku. Era e amoniakut. Thith amoniak.
AMONIAKOR mb. kim.
Q prmban amoniak; q prodhohet me ann e amoniakut. Uj (gaz) amoniakor. Plehra
amoniakore.
AMORAL mb. libr.
1. Q i mohon normat e moralit, q i mungojn parimet morale. Teori (pikpamje) amora
le.
2. I pamoralshm. Njeri amoral. Sjellje amorale. Shfaqje amorale.
AMORALSHM mb. libr.
I pamoralshm. Sjellje e amoralshme.
AMORF mb. libr.
1. Q nuk ka trajt t prcaktuar e t qart; q nuk ka organizim ose ndrtim t rregullt;
trajt.
Mas amorfe. Organizat amorfe.
2. spec. Q nuk ka ndrtim kristalor; q e ka lndn me ndrtim jo t prcaktuar. Lnd amo
Trup (mineral) amorf.
AMORTIZATOR m. sh. tek.
Pajisje ose pjes e posame, q shrben pr t zbutur forcn e goditjeve ose t lkundjeve
makinat, aparatet, armt etj. Amortizatort e makins (e topit). Amortizator me vaj
. Susta e
amortizatorit.
AMORTIZIM m. sh.
1. ek. Ulja pak nga pak e vlers s fondeve themelore (t makinave, t ndrtesave etj.)
pr shkak t
konsumimit t tyre; zvendsimi pak nga pak i ksaj vlere me nj pjes nga t ardhurat prej
prodhimeve t nxjerra. Amortizim fizik (moral). Amortizimi i mjeteve kryesore
t prodhimit. Fondi
i amortizimit.
2. tek. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AMORTIZOJ, AMORTIZOHET. Amortizimi
i goditjeve.
AMORTIZOHET vetv.
1. ek. Ulet pak nga pak vlera e fondeve themelore (t makinave, t ndrtesave etj.)
pr shkak t
prdorimit t tyre dhe zvendsohet me nj pjes nga t ardhurat prej prodhimeve t nxjerra
2. tek. Zbutet ose dobsohet (nj goditje, nj zhurm etj.).
3. Ps. e AMORTIZOJ.
AMORTIZOJ kal.
1. ek. Ul pak nga pak vlern e fondeve themelore (t makinave, t ndrtesave etj.) gj
at prdorimit
t tyre dhe e zvendsoj me nj pjes nga t ardhurat prej prodhimeve t nxjerra.
2. tek. Zbut ose dobsoj forcn e goditjeve, t lkundjeve, t zhurms etj. n makinat e ap
aratet e
ndryshme me an t pajisjeve t veanta. Amortizon goditjet.
AMORTIZUES mb.
1. ek. Q ka t bj me amortizimin e vlerave t fondeve themelore (t makinave, t ndrtes
e
etj.). Fondet amortizuese.
2. tek. Q shrben pr t zbutur a pr t dobsuar forcn e goditjeve, t lkundjeve, t zh
etj. n makinat e aparatet e ndryshme.
AMPER m. sh. fiz.
Njsi pr t matur fuqin e rryms elektrike (shkurt. A).
AMPERMETR m. sh. fiz.
Aparat i posam q shrben pr t matur fuqin e rryms elektrike.
AMPUL f. sh. farm.
Gyp i ngusht e i shkurtr prej qelqi, me nj zgjatim me maj dhe i mbyllur, q mban br
enda bar
t lngshm pr injektim. Ampul me uj t distiluar. Thyej ampuln.
AMSHIM m.
1. T qent jasht kohs dhe i pavarur prej saj; jeta e pafundme, prjetsi (sipas paragj
ykimeve
fetare dhe botkuptimit idealist).
2. libr. Zgjatja pa mbarim n koh, prjetsi.
AMSHOHEM vetv. libr.
Bhem i pavdekshm, prjetsohem.
AMSHOJ kal.
libr. E bj t pavdekshm, e prjetsoj.
AMSHUAR mb.
1. Q sht jasht kohs dhe i pavarur prej saj, q nuk ka fillim e mbarim n koh, i prje
(sipas paragjykimeve fetare dhe botkuptimit idealist). Jeta e amshuar.
2. libr. Q zgjat pa kufi n koh, i prjetshm, i prhershm. Lumturi e amshuar.
AMSHUESHM mb. libr.
shih AMSHUAR (i,e).
AMSHUESHMRI f. libr.
T qent i amshuar, prjetsi.
AMTAR mb.
1. I vendit ku kan lindur prindrit, ku kan jetuar t part e dikujt; q i prket atdheut
ose popullit t
dikujt. Gjuha amtare. Toka amtare.
2. shih AMNOR,~E 1,2. E drejta amtare. Dashuri amtare.
AMTI f.
1. Fundrri q mbetet nga nj lng n fund t ens; llum. Amti vere (vaji). Mbetet amti.
2. fig. Gjendje plogshtie, munges gjallrie e veprimtarie, amulli.
AMTON jokal.
1. L fundrri; bie posht, kullon n fund. Amton vaji.
2. Bie pak nga pak, qmton. Amton dbor.
AMULL m. sh.
Pellg i mbushur me uj t ndenjur, q vjen nga nj burim. Mbush uj n amull.
* T dalt amulli! mallk. mbetsh n vend pa lvizur, u myksh.
AMULL ndajf.
1. Pa rrjedhur, pa lvizur, duke qndruar n vend si i fjetur (pr ujin). Rri amull.
2. prd. mb. I amullt. Uj amull.
AMULLI f.
Munges gjallrie, zhvillimi e prparimi, mbetje n vend (pr ekonomin, punn, jetn mendo
etj.); gjendje e fjetur. Amulli ekonomike. Amulli e prgjithshme. Amulli mendim
i. Amulli n
prodhim. N gjendje amullie. Bie n amulli. Dal nga amullia.
AMULLIM m.
shih AMULLI,~A.
AMULLOHET vetv.
Bie n amulli, mbetet n vend.
AMULLOR mb. libr.
shih AMULLT (i,e).
AMULLT mb.
1. Q rri n nj vend, q nuk rrjedh, i fjetur, i ndenjur (zakonisht pr ujin). Uj i am
ullt.
2. fig. Q ka mbetur n vend, q nuk shkon prpara, q nuk ka zhvillim. Jet e amullt. Gj
endje e
amullt.
AMVIS kal.
Bj punt e shtpis (gatuaj, pastroj etj.), rregulloj, qeveris shtpin.
AMVIS f. sh.
Gruaja q mbarshton shtpin e vet, zonja e shtpis; grua q di t mbaj rregull n shtp
bj ekonomi e ta qeveris mir shtpin. Amvis e mir. Amvisa e shtpis.
AMVISRI f.
Puna e amviss; aftsia pr t mbajtur rregull n punt e shtpis, pr t br ekonomi dhe
qeverisur mir shtpin.
AMVISJE f.
Veprimi sipas kuptimit t foljes AMVIS. Merret me amvisjen e shtpis.
AMZ f. sh.
1. Regjistri themeltar i shkolls, n t cilin shnohen gjith nxnsit, q e ndjekin at;
istr
zyrtar, ku shnohen dokumentet ose njturat e njerzve t nj kategorie. Amza e shkolls.
Libri i
amzs. Numri i amzs. Hedh (shnoj) n amz.
2. shih AM/, ~A I 1,3,6.
AN I m. anat.
Organ i gruas dhe i femrs s gjitarve, ku zihet e zhvillohet pjella, shtrati, kmis
ha q mbshtjell
pjelln. Ani i fmijs. I bie (i shket) ani. Ngre anin.
AN II m.
Vendi ku lidhen eshtrat, ky. Ani i dors.
ANA mb. keq.
Q prpiqet t'i shmanget puns, q i bn bisht puns, hileqar. Njeri ana. Kafsh anae.
ANADETAS m. sh.
shih BREGDETAS,~I
ANADOLLAK m. sh.
1. hist. Banor turk i Azis s Vogl n periudhn e feudalizmit ushtarak osman; ushtar
ose
prfaqsues i pushtuesve osman.
2. keq. Njeri i prapambetur, q mendon e vepron sipas zakoneve t vjetruara e pra
panike; njeri i
pagdhendur, i vrazhd.
ANADOLLAK mb.
1. hist. Q ka t bj me Azin e Vogl n periudhn e feudalizmit ushtarak osman; osman, t
k.
Pushtuesit anadollak.
2. keq. Q u prmbahet zakoneve t vjetruara e prapanike, i prapambetur; q ka mendim
e e sjellje
t trasha, i pagdhendur, i vrazhd; q sht njkohsisht shtyps e prapanik. Zakone anadol
ke.
Sjellje anadollake. Regjim anadollak. Sundimtar anadollak.
ANADOLLIZM m. keq.
Mnyr e prapambetur, anadollake e t jetuarit, e t menduarit, dhe e t vepruarit.
ANAK m. sh.
shih ANCAK,~U. Anaku i oxhakut.
ANAKRONIK mb.
1. Q i vendos ngjarjet e dukurit e nj kohe n nj koh tjetr, q i ngatrron periudhat
orike t
kohs. Trajtim (pasqyrim) anakronik.
2. Q nuk u prshtatet krkesave e kushteve t kohs s sotme, q i ka kaluar koha, i vjetr
uar.
Mendime anakronike. Vepr anakronike. Njeri anakronik.
ANAKRONIZM m. sh.
1. Vendosja e gabuar e ngjarjeve a e dukurive t nj kohe n nj koh tjetr, ngatrrim i p
eriudhave
historike t kohs. Bie n anakronizm.
2. Dika q nuk u prshtatet krkesave e kushteve t kohs s sotme, dukuri q i ka kaluar
ha.
3. vet. nj. T qent anakronik, vetia e dikaje q nuk u prshtatet kushteve dhe krkesav
e t kohs
s sotme.
ANALE f. vet. sh.
1. hist. Vepr ku shnoheshin vit pr vit ngjarjet m t rndsishme t kohs. Shkruante an
.
2. fig. Prmbledhje e ngjarjeve kryesore, t radhitura sipas kohs; historiku i nj f
ushe t
veprimtaris, i nj organizate etj. Analet letrare. N analet e historis.
ANALFABET mb.
1. Q nuk di t shkruaj e t lexoj. Popullsia analfabete.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit. Prqindja e analfabetve.
ANALFABETIZM m.
T qent analfabet, gjendja e atij q nuk di shkrim e lexim. Zhdukja e analfabetizm
it. Lufta kundr
analfabetizmit. Kurs kundr analfabetizmit.
ANALITIK mb.
1. Q prdor metodn e analizs, q mbshtetet n analizn; kund.
sintetik. Metoda analitike.
Gjeometria analitike. Me rrug analitike.
2. Q sht i zbrthyer, i shkoqitur me hollsi; kund.
sintetik. Plan (program) analitik. Bibliografi
analitike.
3. spec. Q shrben pr analiza; q bn analiza. Peshore analitike. Laboratori analitik
.
4. gjuh. Q i shpreh marrdhniet ndrmjet fjalve n fjali jo me mbaresa, por me mjete t
tjera t
veanta; q prbhet nga njsi t veuara gjuhsore (pr trajtat e prbra); kund.
sintetik. Gjuh
analitike. Trajt analitike. Ndrtime analitike.
ANALIZ f. sh.
1. Metod studimi me t ciln e tra zbrthehet n pjest e veta prbrse, me qllim q t
zbulohet ndrtimi i s trs dhe lidhjet ndrmjet pjesve; kund. sintez. Analiz shkencore
Analiz klasore (marksiste). Analiza dhe sinteza. Prdor analizn.
2. Shqyrtimi i nj shtjeje, i nj pune, i nj vepre etj. duke e zbrthyer dhe duke e vsh
truar nga t
gjitha ant e me imtsi. Analiza vjetore. Analiza e puns. Analiza e shkaqeve (e t m
etave). I
bn analizn. Marr n analiz.
3. spec. Zbrthimi i nj lnde n elementet prbrse pr t prcaktuar prbrjen e saj dhe
e elementeve; zbrthimi i nj figure, i nj vale, i nj rrezatimi etj. n elemente t vean
ta. Analiz
kimike. Analiz spektrale (elektrike... ). Analiza e gjakut (e ujit...). Labora
tor analizash.
Prfundimet e analizave. Bn analizn. oj pr analiz.
4. gjuh. Zbrthimi i fjalve ose i fjalive n pjest prbrse pr t prcaktuar vlerat e t
gramatikore, leksikore etj. ve e ve. Analiz fonetike (sintaksore). Analiza grama
tikore.
* N analiz t fundit libr. pasi sht shqyrtuar nga t gjitha ant, n fund t fundit.
ANALIZIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANALIZOJ, ANALIZOHET. Analizimi i shtjes.
ANALIZOHET Ps.
e ANALIZOJ. Analizohen veorit.
ANALIZOJ kal.
1. E zbrthej dika n pjest prbrse pr ta studiuar, i bj analizn. Analizoj gjakun (u
).
Analizoj nj vepr. Analizoj nj fjali (nj fjal).
2. Shqyrtoj nj shtje, nj pun etj. duke e zbrthyer e duke e par nga t gjitha ant; m
n
analiz. Analizoi punn (gjendjen). Analizoj prfundimet. Analizon me sy kritik.
ANALOG mb.
Q ka analogji me nj tjetr, i ngjashm. Kushte analoge. N nj rast analog.
ANALOGJI f. sh.
1. Ngjashmria q kan sendet ose dukurit e ndryshme n trsi ose n disa tipare a an t
Analogji e plot (e pjesshme). Analogji e jashtme (e brendshme). Analogji gjuhso
re. Ka (gjen)
analogji.
2. logj. Mnyr arsyetimi, q mbshtetet n disa tipare a an t ngjashme t sendeve ose t
dukurive t ndryshme pr t nxjerr prfundime edhe pr ngjashmrin e tyre n an e n tip
tjera. Metoda e analogjis. Pr analogji.
ANALOGJIK mb.
Q mbshtetet n analogji, q bhet mbi bazn e analogjis; i ngjashm.
ANALUMAS m. sh.
shih BREGALUMAS,~I.
ANAMALAS m. sh.
Ai q banon n rrz ose n faqe t nj mali.
ANAMEND ndajf.
Anamendas.
ANAMENDAS ndajf.
Pa e pasur mendjen n vend, si i hutuar. Ecn anamendas. Flet (vshtron) anamendas.
ANAMES ndajf. krahin.
1. Midis, n mes. Rri anames. I bj nj vij anames.
2. prd. parafj. Midis. Anames tyre.
ANANAS m. sh. bot.
Bim e viseve tropikale t Ameriks, q i ka gjethet t gjata e me gjemba dhe q bn kokrra
t
mdha vezake me nj tuf t vogl gjethesh n maj, me tul t mbl, me lng e me er t mi
fryti i ksaj bime. Lng ananasi.
ANANGAS kal. krahin.
Ngacmoj, trazoj. Anangas qenin. Anangas zjarrin. E anangasi me fjal.
ANAPRAPTAS ndajf.
Praptas, me kurriz. Eci (trhiqem) anapraptas.
ANAPRAPT mb.
Q e ka drejtimin prapa; q kthehet nga pas. Lvizje e anaprapt. Shikim i anaprapt.
ANARKI f.
1. Gjendje q krijohet n shoqri, kur mungon pushteti shtetror i organizuar dhe kur
nuk veprojn
ligjet e rregullat e detyrueshme pr antart e shoqris; mohim i shtetit dhe i fardo pu
shteti
politik t organizuar. Anarkia feudale. Mbretron anarkia.
2. rregullim q krijohet nga mungesa e drejtimit, e organizimit dhe e planifikim
it; rregullim i
madh, pshtjellim n nj fush. Anarkia n prodhim. Bie n anarki. Sjell (mbjell) anarki.
Del
nga anarkia.
ANARKIK mb.
Q sht karakteristik pr anarkin; q shpie n anarki; i rregullt, i paorganizuar. Zhvil
m
anarkik. Veprime anarkike. N mnyr anarkike.
ANARKIST m. sh.
1. Pasues i anarkizmit. Grup anarkistsh.
2. Ai q sht kundr rregullit, disiplins dhe organizimit, ai q shkel me mosprfillje li
gjet dhe
rregullat shoqrore.
ANARKIST mb.
Q ka t bj me anarkizmin ose me anarkistt, q udhhiqet nga idet e anarkizmit; q sht
karakteristik pr anarkizmin ose pr anarkistt. Organizat (rrym) anarkiste. Pikpamje
(shfaqje, prirje) anarkiste. Gazet anarkiste.
ANARKIZM m.
1. Rrym politike e shoqrore oportuniste mikroborgjeze, q nuk pranon asnj lloj aut
oriteti,
organizimi e disipline, q krkon zhdukjen e menjhershme t do pushteti shtetror, moho
n
diktaturn e proletariatit dhe rolin udhheqs t partis s tij, pranon vetm zhvillimin e
vetvetishm t lvizjes revolucionare dhe i kundrvihet kshtu socializmit shkencor e i
shrben
borgjezis.
2. Prirje pr anarki.
ANARKOSINDIKALIST m. sh.
Pasues i anarkosindikalizmit.
ANARKOSINDIKALIST mb.
Q mbshtetet n pikpamjet e anarkosindikalizmit, q udhhiqet nga idet e anarkosindikali
zmit;
q ka t bj me anarkosindikalistt. Teori (pikpamje) anarkosindikaliste. Organizat (rry
m)
anarkosindikaliste. Grup anarkosindikalist.
ANARKOSINDIKALIZM m.
Rrym mikroborgjeze, oportuniste e reaksionare n lvizjen sindikaliste, q synon t zb
atoj
metodat dhe vijn politike e ideologjike t anarkizmit n kt lvizje. Lufta kundr
anarkosindikalizmit.
ANAS m. sh.
Banor i hershm i nj krahine a i nj vendi, kundrejt t ardhurve me von, vends, rrnjs;
und.
ardhs.
ANAS mb.
Q banon prej kohve me t hershme n nj vend; q u prket banorve m t par t nj vend
vends; kund. ardhs. Fis anas.
ANAS ndajf.
shih ANASH. Vshtroi anas.
ANASJELL kal.
E kthej dika nga ana tjetr, e kthej nga e kundrta; v n rend t prkundrt, i prmbys r
n.
Anasjell nj fjali.
ANASJELLAS ndajf.
N mnyr t anasjellt, t prkundrt; duke e marr nga ana e kundrt, duke u nisur nga an
ANASJELL f. sh.
1. shih ANASJELLJ/E, ~A.
2. gjuh. Ndryshimi i rendit t zakonshm t fjalve n fjali pr t theksuar kuptimin e nj
jale ose
pr t'i dhn fjalis forc shprehse.
ANASJELL mb.
1. Q ka rend ose drejtim t prkundrt me t parin ose me t zakonshmin, q sht vn n
t prmbysur; i prkundrt. Rend i anasjell. Ndrtim i anasjell.
2. mat. Q ka renditje t prmbysur t madhsive ose q ka drejtim t prkundrt t ndryshi
madhsive. Numra t anasjell numra, t cilt po t shumzohen midis tyre japin 1. Raport
i
anasjell raport n t cilin njra madhsi rritet aq sa zvoglohet madhsia tjetr.
ANASJELLJE f. sh.
Veprimi sipas kuptimit t foljes ANASJELL.
ANASJELLTAS ndajf.
Anasjellas.
ANASH ndajf.
N an, n brinj t dikaje, ans, nga kraht, jo prmes. Shikoj anash. Sulmoi anash. V a
Ktheu kryet anash.
* I kaloj anash nj shtjeje (nj problemi) prpiqem t'i shmangem, ta kaprcej pa i dhn
rndsi.
ANATOMI f.
1. Shkenca q studion ndrtimin e formn e organizmave t gjalla, si edhe zhvillimin
e tyre;
ndrtimi i organizmit t gjall ose i organeve t tij. Anatomia e njeriut. Anatomia e
kafshve (e
bimve). Anatomia e zemrs. Anatomia dhe fiziologjia. Kabineti i anatomis.
2. fig. Zbrthimi i dikaje pr t'i br nj studim t imt; ndrtimi i dikaje, i prcaktu
t
ktij zbrthimi. Anatomia e shoqris. I bn anatomin.
ANATOMIK mb.
Q lidhet me anatomin, i anatomis; q ka t bj me ndrtimin e organizmave t gjalla. At
anatomik. Studim anatomik.
ANAZI ndajf.
shih ANASH. U kaloi anazi.
ANIN f. sh. mosprf.
An mali a rrz kodre, q ka bimsi t varfr; rrip toke q nuk vlen as pr kullot, as p
mbjell.
ANDAJ lidh. bised.
shih PRANDAJ. Andaj nuk vjen. Andaj s`e dinte.
ANDANTE ndajf. muz.
1. As shum shpejt, as shum ngadal, shtruar (pr mnyrn e ekzekutimit t nj pjese). E l
j
andante.
2. si em. ~E, ~JA f. sh. ~E, ~ET. Vepr muzikore ose nj pjes e saj me koh as shum t
shpejt, as shum t ngadalt.
ANDART m. sh. hist.
1. Pjesmarrs n etat e komitve grek, q ishin n shrbim t ushtris dhe t qeveris
shoviniste greke. Prleshjet me andartt.
2. si mb. ~, ~E. Q ka t bj me etat e komitve grek n shrbim t shovinistve; q sh
karakteristik pr to. eta andarte. Veshje andarte.
ANDEJ
I. ndajf.
1. N at an, n ann tjetr nga ajo ku ndodhemi, nga ajo an; n at vend, n nj vend tj
ai ku ndodhemi, nga ai vend; n at drejtim, asaj ane; kund.
ktej. Shkoi andej. Vij prej andej.
Shoh andej. Iku q andej. Andej tutje (matan).
2. N nj vend jo afr, q tregohet n mnyr pak a shum t prcaktuar. Andej nga arat. An
nga Myzeqeja. Andej pari.
3. N nj koh t afrt me nj koh tjetr t njohur, n nj koh pak a shum t prcaktuar
ajo koh. Andej nga dreka (nga mngjesi). Andej nga marsi. Andej e prapa. M andej
m gjat,
m tepr; pastaj.
4. fig. bised. Pr at gj, pr at shtje, pr at pun; nga ato gjra, nga ato pun. S'd
andej ai. Nuk pyet (nuk merr vesh) andej ai.
II. parafj. Prdoret s bashku me nj emr n rasn rrjedhore pr t treguar vendin n ann
prtejme t dikaje ku ndodhet ose pr ku drejtohet dikush a dika; prtej. Andej lumit (
kanalit).
* Andej e ktej (sa andej ktej)
a) npr vende t ndryshme; posht e lart, tutje-thu;
b) her nga nj an, her nga ana tjetr, sa djathtas majtas. Dhash andej, dhash ktej (a
ej,
ktej)
a) u prpoqa me t gjitha mnyrat, me t gjitha mjetet;
b) e rraha dika nga t gjitha ant; u rreka me dika a me dik. oj m andej (m tej) shih
e OJ
I. Ktej t pi vern, andej t shan dern shih te PI.
ANDEJ-KTEJ ndajf.
Npr vende t ndryshme, posht e lart, tutje-thu. Bridhte andej-ktej. I ka ln gjrat
andej-ktej.
ANDEJM mb.
shih ANDEJSH/M (i), ~ME (e).
ANDEJMI ndajf.
Prej andej, q nga ajo an; prej atij vendi; kund. s ktejmi. U nis von s andejmi. Erd
hn s
andejmi. Si duket s andejmi? Nuk u kthye s andejmi.
ANDEJPARI ndajf.
Diku n ato an, diku andej afr; kund. ktejpari. Kaloi (iku
) andejpari.
ANDEJSHM mb.
Q sht andej, q gjendet matan, i asaj ane, i prtejm; kund.
i ktejshm. Ana e andejshme.
Bregu i andejshm. Vendet e andejshme. Njeri i andejshm.
ANDRALL f. sh. bised.
Dika q sjell shqetsime, telash, kokarje. Andralla t mdha. Jet me (pa) andralla. Kam
andralla. I sjell (i hap) andralla dikujt. Fut (shtie) n andralla dik.
*Me vjen andrall m merren mendt, m vjen koka vrdall.
ANDRALLMADH mb. bised.
1. Q ka shum andralla, q sht i mbytur n andralla.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
ANDRALLTAR m. sh.
Ai q ka shum kokarje, njeri i mbytur nga andrallat.
ANDRALLOS kal. bised.
I sjell andralla, i hap telashe.
ANDRALLOSEM vetv. bised.
1. Mbytem nga andrallat, bie n telashe; m vjen mendja rrotull nga kokarjet.
2.M merren mendt, m vjen koka vrdall, trullosem, shastisem.
ANDRALLOSUR mb. bised.
1. Q sht i mbytur nga andrallat, q ka plot telashe; q i vjen mendja rrotull nga ko
karjet. E
shikoj t andrallosur.
2. Q i merren mendt, i trullosur, i shastisur.
ANDRI f. prmb.
Almiset pr t lruar tokn dhe pr t ngar qet.
ANE f. sh. krahin.
Nn.
ANEKDOT f. sh.
Tregim i shkurtr zbavits pr nj ngjarje trheqse a pr t qeshur, t vrtet a t trill
jeta e njerzve t njohur ose q v n loj t metat e dobsit e njerzve a shpreh nj men
edukues. Anekdota popullore. Anekdota historike. Tregoj nj anekdot. Di shum anek
dota.
ANEKDOTIK mb.
1. Q ka natyrn e nj anekdot; q ka t bj me anekdotn. Tregim anekdotik.
2. Q i ngjan nj anekdote, q sht pr t qeshur; q sht jo i zakonshm n jet, q nuk
pr t'u besuar shum. Ngjarje anekdotike. Rast anekdotik.
ANEKND
I. ndajf.
N t gjitha ant, n do skaj, gjithandej, anemban. Gjith vendi aneknd.
II. parafj. Prdoret me nj emr n rasn rrjedhore pr t treguar t gjitha ant e skajet
vendi a t nj hapsire. Aneknd vendit. Aneknd fushs (qytetit). Aneknd Shqipris.
ANEKS m. sh.
1. Pjes ndrtese ose nj godin e vogl, q i shtohet ndrtess kryesore; pjes plotsuese
shtohet nj dhome. Aneksi i shkolls. Anekset e fabriks. Kuzhin me aneks. Dollapt e
aneksit. Mbaj n aneks.
2. Shtojc q i ngjitet nj dokumenti kryesor. Aneks analitik.
ANEKS mb.
Q shrben si shtojc, q shrben si pjes plotsuese e dikaje. Ndrtes anekse. Pasqyr
(shkres) anekse.
ANEKSIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANEKSOJ, ANEKSOHET. Aneksimi i tokave. Anek
simi i nj
vendi. Aneksim me forc. Paqe pa aneksime.
ANEKSOHET Ps.
e ANEKSOJ. Iu aneksua fabriks.
ANEKSOJ kal.
1. Bashkoj me dhun nj vend a nj krahin t pushtuar me nj vend tjetr.
2. Ia shtoj si aneks dikaje; i bashkngjit nj shtojc.
ANEKSUAR mb.
1. Q sht pushtuar dhe bashkuar me dhun me nj vend tjetr (pr krahina, toka etj.).
2. Q i sht shtuar dikaje si aneks, si shtojc.
ANEMBAN
I. ndajf.
N t gjitha ant, n do vend, aneknd. Prhapet (shtrihet) anemban. Dgjohet anemban. E
krkoi anemban. I bie anemban vendit.
II. parafj. Prdoret me nj emr n rasn rrjedhore pr t treguar t gjitha ant nj ven
nj hapsire. Anemban vendit (atdheut). Anemban qytetit.
ANEMI f. sh.
1. mjek. Dobsim i prgjithshm i organizmit nga paksimi i rruazave t kuqe t gjakut; p
agjaksi.
Vuan nga anemia.
2. fig. Munges gjallrie, dobsi, pafuqi.
ANEMIK mb.
1. mjek. Q vuan nga anemia; q sht i dobt e i zbeht pr shkak t pagjaksis. Fmij a
Fytyr anemike.
2. fig. Q i mungon gjallria, i pafuqishm, i dobt, i zbeht. Vepr anemike. Diskutim a
nemik.
ANEPRQARK ndajf.
Rreth e rrotull, ans e ans nj vendi. I bie aneprqark.
* E sjell aneprqark e sjell rrotull.
ANEQARK ndajf.
Rreth e rrotull, prqark. Vshtroi aneqark.
ANES f.
shih ANSI,~A I.
ANESTEZI f. mjek.
1. Humbje e plot ose e pjesshme e ndjeshmris s gjith trupit a t nj organi, q shkakt
et
nga smundje t sistemit nervor, pandjeshmri e plot ose e pjesshme.
2. Zhdukja e ndjeshmris s organizmit gjat nj operimi, sidomos e ndjeshmris ndaj
dhembjes, q arrihet duke prdorur lnd e mjete t posame, t cila veprojn mbi sistemin
nervor. Anestezi e prgjithshme (lokale). Operacion pa anestezi. Bj anestezin.
AN I f. sh.
1. Pjesa e nj sendi ose e nj vendi, q gjendet m larg nga mesi i tij; skaj, buz, pj
esa ku mbaron
sendi a vendi; pjesa e majt a e djatht e nj sendi ose e nj vendi, krah. Ana e dja
tht (e majt).
Ana e ars (e lumit). Ana e plhurs (e lakrorit). Ant e nj barazimi. mat. N ann e rrug
(e tryezs.. .). N (nga) t gjitha ant. Sa nga nj an n tjetrn. Kthehem nga ana tjetr
Marr ant qethem anash. U morn ant u morn kraht, i rrethuan. Nxjerr n an. An pr an
buz me buz. Me nj an mnjan.
2. Hapsira a trualli n nj krah ose afr skajeve jasht kufijve t nj sendi a vendi; hap
ira a
vendi n nj drejtim t caktuar, si edhe vet ky drejtim. N kt an t shtpis (t fshat
Nga ana e malit. Katr ant e horizontit. Ana e shiut (e mesdits) jugu. Ana e bors
veriu. Ana
e diellit lindja. Ana e detit perndimi. Me at an matan. An e m an anemban. N t
ant kudo, n do vend. Nga t katr ant nga do vend, nga t gjitha drejtimet; n t gjit
vendet ose drejtimet. An e knd (e skaj, e cek) aneknd.
3. Faqe e nj trupi, njra nga siprfaqet kufizuese t nj sendi. Ana e mbar (e prapme,
e
pasme). Ana e siprme (e poshtme). An mali. Ana e padukshme e Hns. An m (pr) an
tejprtej, tejendan.
4. Krahin, vend. N (nga) ant tona. N ato an. Banort e atyre anve. sht nga ana jon
5. Skaji me i largt i nj vendi, i nj hapsire; fundi, mbarimi i dikaje. N an t dheut
t bots).
S`ka an. Pa an e pa fund. Nuk i gjendet ana. N an t ans shum larg. Nga ana e ans
nga vise shum t largta.
6. Pal, njeri a grup njerzish, q i kundrvihen nj pale ose nj njeriu a grupi tjetr. A
nt
kundrshtare. Ana paditse. Ana e djalit (e vajzs). N ann e popullit. Marr ann e diku
jt
radhitem prkrah nj tjetri n mendime e veprime, bhem me dik.
7. Ansi, paj. I mban ann dikujt. Mban an. Kam an me mbajn paj, me prkrahin.
8. Pjes prbrse e dikaje, element i nj shtjeje, vepre etj.; tipar, veori q karakte
dika.
Ant e mira (t dobta, t errta). Ana praktike (formale, teorike). Ana politike (obje
ktive). Ana
tjetr e shtjes. Zvends pr ann msimore (shkencore, administrative).
9. Pikpamje; knd vshtrimi. Nga ana e jashtme (e brendshme). Nga ana parimore (te
knike).
Nga ana sasiore. Nga do an.
10. Gjysma e barrs s kafshs s ngarkuar, njri krah i barrs s kafshs. Ana e mushks.
ngre (i mbaj) ann. E ha ana i rndon me shum njra gjysm e bar
rs, i varet barra nga njra
an.
*Nga ana e dikujt lidhur me njeriun q bn a q thot dika, pr dik. Nga ana e burrit (e
gruas ,
e vllait, e babait... ) n vijn e lidhjes familjare me burrin (gruan, vllan, baban..
.). Me ann e
dikujt me ndihmn e dikujt, nprmjet dikujt. Me an t dikaje (me ann e dikaje) me nj
,
me nj mnyr a me nj rrug; me ndihmn e..., me. Nga njra (nj) an... nga ana (me an)
prd. fj. ndrm. prdoret kur kundrvihen dy fakte, dy rrethana, dy knde vshtrimi, dy
rrug
zgjidhjeje etj. N ann tjetr t barrikads shih te BARRIKAD/,~A. Ana e keqe euf.
djalli. Ana
tjetr e medaljes shih te MEDALJ/E, ~A. Dal (e nxjerr) n an (e) shptoj nga nj e keq
e,
kaprcej nj vshtirsi. S'ia di ann dikaje nuk e di ku e ka burimin, shkakun dika. Ia g
jej ann
a) gjej mjetin, mnyrn pr t zgjidhur dika ose pr t mbaruar nj pun;
b) gjej rastin pr t krkuar dika prej nj njeriu ose pr t'i br dika. S'i gjendet ana
je nuk
ke ku e kap, sht br cop-cop (pr rrobat etj.). S'ia gjej dot ann dikaje
a) nuk di nga ta nis nj pun, s'ia gjej dot fillin;
b) nuk ia dal dot mban, nuk e kryej dot nj pun. M ha ana me dik shih te HA. M heq a
na m
dik a m dika prirem, anoj nga dikush a dika. E kaloi pr anash vetm sa e prmendi, nuk
e
trajtoi gjer a nuk e zbrtheu thell. Marr an
a) lodhem pak, rri pak mnjan pr t marr frym;
b) vjet. marr pjes. Ia ka marr ann (krahun, dorn)nj pune shih te MARR. M merr ana
a) anohem padashur, prkulem anash gati pr t'u rrzuar;
b) bie nga shndeti, plakem, rrgjohem. N at an (krah, brinj) fli! iron. shih te KRAH
, ~U.
Nuk ka an e udh nuk gjen dot arsye pr ta shpjeguar, nuk prligjet; nuk ka kuptim,
nuk ta rrok
mendja. S'pyes (s'dgjoj, s'dua t'ia di) nga ajo an nuk i trembem nj gjje, nuk aj k
okn pr
dika. I hyn era n t katr ant shih tek ER/, ~A I. I priste shpata (palla, kordha, spa
ta) nga t
dyja ant (djathtas e majtas) shih te PRES I. Nga nj an t puth, nga tjetra t pret k
eq. shih te
PUTH. T mos na pres thika vetm n njrn an shih te THIK/,~A.
AN II f. tekst.
Fill mndafshi a pambuku jo shum i trash, q prdoret n endje me tepr pr pjest ansor
plhurave dhe pr vijat e zbukurimeve. An e bardh (e kuqe). An mndafshi (pambuku).
ANCAK m. sh.
1. Gur q lihet pak jasht murit dhe q shrben pr t vn a pr t varur dika n t.
2. arkit. E dal n mur, ku mbshtetet ndonj pjes e ndrtess ose ku vendoset nj zbukuri
ANCAK mb.
Q mban an, i anshm.
ANDET m. sh.
Bregu i detit, bregdet. Andeti shqiptar. Banort e andetit.
ANDETAS mb. vjet.
Bregdetar. Qytet andetas.
ANLUM m.
Bregu gjat rrjedhs s lumit; rrug a shtitore buz nj lumi. Mori anlumin.
ANNGRN mb.
Q i ka ant t ngrna, q sht me buz t ngrna.
ANPRAN ndajf.
Anemban, n do an.
ANROJ f. sh. usht.
Grup ushtarsh, q ecn ans forcave kryesore n marshim pr t'i mbrojtur nga sulmet e
papritura n krah. Nxjerr anroj.
ANS
I. ndajf.
1. N an, n krah, anash, jo prmes; rrotull. Ans e ans. Ans e prqark. Shkoj ans. Shi
ans. I bie ans.
2. fig. Rrotull; trthorazi, jo drejtprdrejt. I shkoi ans. I bie (i vij) ans e ans
.
Ia them ans e ans. E sjell fjaln ans e ans. Vij ans pr dika sillem, krkoj andej e
II. parafj. Prdoret me nj emr n rasn rrjedhore pr t treguar vendin, sendin a njeriun
n an
ose rrotull t cilit ndodh, kryhet dika ose lviz dikush a dika; buz. Ans lumit (deti
t). Ans malit
(shkmbit). Ans rrugs (ars, shtpis).
* I vjen ans shih te VIJ. Vjen ans (rrotull, rreth) pr shi (pr bor) shih te RROTUL
L.
ANSE f. sh.
1. Secila nga drrasat ansore t shtratit t qerres. Anset e qerres.
2. shih ANI/E,~A 5.
ANSI f. sh.
Prkrahja q i jepet dikujt pa t drejt e me paragjykim; kund. paansi. Ansi e hapt (e f
sheht).
Pun me ansi. Mban ansi. Gjykon pa (me) ansi. Ka ansi.
ANSI f. kryes. sh. anat.
Gjymtyrt e trupit t njeriut (duart ose kmbt). Ansit e siprme duart. Ansit e poshtm
kmbt.
ANSIM m. sh.
shih ANIM,~I.
ANSISHT ndajf.
N mnyr ansore; trthorazi, jo drejtprdrejt. Prek ansisht.
ANSISHT ndajf.
Duke e prkrahur dik pa t drejt e me paragjykim, me ansi; kund. paansisht. Flet (pun
on)
ansisht.
ANSOHEM vetv.
Marr ann e nj pale, prirem nga njra an, anoj.
ANSOJ kal.
shih ANOJ.
ANSOR m. sh. sport.
Gjyqtar ose lojtar i krahut t majt a t djatht, gjyqtar ose lojtar ansor.
ANSOR m. sh.
1. Secili prej drurve t trash t lmuar nga faqja e brendshme, q mbrthehen n t dy an
lugut ku rrshqasin posht trupat e prer n pyjet malore. Ansort e lugut.
2. Secili prej drurve t latuar e paksa t lakuar, q bashkojn pjesn e prparme t samar
t
kafshve me t pasmen. Ansort e samarit.
ANSOR mb.
1. Q gjendet n an t nj vendi a sendi, q ndodhet n krah; q vjen nga ant; i ans. Fa
ansore. Vij ansore. Rrug ansore. Der ansore. Mure ansore. Krahin ansore. Gjethe
(rrnj) ansore. bot. Gjyqtar (lojtar) ansor. sport. Goditje ansore. Zjarr ansor. ush
t.
2. gjuh. Q shqiptohet duke kaluar rryma e ajrit ans gjuhs kur kjo puqet me dhmbt o
se me
qiellzn e fort. Bashktingllore ansore (p.sh. l).
3. fig. Q sht i dors s dyt, q nuk z vendin kryesor; q nuk prek thelbin e dikaje,
cekt, anash. Problem ansor. Tem (shtje) ansore. Dukuri ansore. N mnyr ansore.
ANSORE f. sh.
1. Pjes e parmends, e cila hedh anash dheun q an plori, veshz.
2. Thurim e cila vihet anash shtratit t qerres, q t mos bjer ndonj gj. I v ansort
3. Rrugz ans mureve t ndrtesave pak me e ngritur se rruga a oborri. Eci n ansore.
ANSUJ f. sh. vjet.
Ishull.
ANSHKRIM m. sh.
Shnim i shkurtr q vihet n an t faqes s nj dorshkrimi, t nj shkrese a t nj libr
(bj) nj anshkrim.
ANSHKRIMISHT ndajf. zyrt.
N an t faqes s nj shkrese ose dokumenti.
ANSHKRUAR mb. mat.
Q qndron n an t nj brinje (pr kndet) ose n an t nj kndi (pr brinjt). Knd i
anshkruar. Brinj e anshkruar.
ANTAR m. sh.
Ai q bn pjes n nj parti, organizat, shoqat ose n nj bashksi tjetr; ai q bn pje
komision a n nj grup t caktuar pr nj pun; njeri i zgjedhur a i caktuar n nj organ,
rum etj.
Antar i prhershm. Antar partie. Antar kooperative. Antar nderi. Antar i kryesis (
komisionit, i klubit...). Antar i qeveris (i presidiumit... ). Antar i shoqats
(i federats... ).
Antart e organizats. Antar i Kshillit Popullor. Antart e familjes. Jam (bhem) ant
Pranoj si antar.
ANTARE f. sh.
Fem. e ANTAR,~I. Antare partie. Antare e Bashkimit t Grave t Shqipris. Antare e
kryesis.
ANTARSI f.
T qent antar i nj partie, organizat, shoqate etj.; pjesmarrje n nj parti, organizat
shoqat etj. Antarsia n nj organizat. Kuota e antarsis.
ANGARI f. sh.
1. hist. Pun e detyruar pa shprblim, q bnte fshatari pr beun ose pr shtetin me krah
dhe me
mjetet e kafsht e veta t puns; pun e detyruar pa shprblim. Angarit pr shtetin. Pes
t
angari. Bnin angari.
2. fig. Barr, pun q bhet pa dshir a q nuk t sjell ndonj knaqsi; pun e padobishm
Angarit e shtpis. Ia ngarkoi angari dikujt..
3. prd. ndajf. N mnyr t detyruar e pa marr asnj shprblim. Punonin angari.
I merrnin angari.
4. prd. ndajf. fig. Pa dshir e shkel e shko, sa pr t shkuar radhn. Punon angari. E
bn (e
merr) punn angari.
ANGAZHIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANGAZHOJ, ANGAZHOHEM. Angazhimi i forcav
e (i
mjeteve).
2. shih ZOTIM,~I. Marr angazhim zotohem. Mbaj (plotsoj) angazhimin.
ANGAZHOHEM vetv.
1. Prfshihem n nj pun a veprimtari, i hyj nj pune dhe merrem me t.
2. shih ZOTOHEM 1.
3. usht. Prfshihem n veprime luftarake, hyj n betej me kundrshtarin. Angazhohen n l
uftime.
4. Ps. e ANGAZHOJ.
ANGAZHOJ kal.
1. Z me qira trsisht pr vete nj mjet, nj sall etj., pajtoj pr vete. Angazhoi nj ma
nj
karroc). Angazhoi salln.
2. usht. Hedh trupat n veprime luftarake; e detyroj dik t marr pjes n luftime, e ngr
thej n
luftime. Angazhon n betej.
3. libr. E fut n nj pun a veprimtari, e z me nj pun; ia ngarkoj dikujt si detyr nj
n etj.
ANGRDUF m. sh. krahin.
Njeri q fryhet e kapardiset si gjeldeti; ai q mbahet me t madh.
ANGRDUFEM vetv., krahin.
1. vet. veta III. Fryhet, krekoset (gjeldeti, kndesi).
2. fig. Fryhem, kapardisem si gjeldeti, mbahem me t madh.
ANGRR f. sh.
1. Cip e holl, q mbshtjell nj organ t trupit; lkurz. Angrra e mushkrive
(e zorrve).
2. vet. sh. T prbrendshmet, rropullit.
3. Zgavr, pjesa e brendshme e nj hapsire.
ANGSHT mb. krahin.
1. I ngusht. Rroba t angshta.
2. fig. Dorshtrnguar; i shtrnguar n pun e n marrdhnie me t tjert.
3. fig. I kursyer n fjal, fjalpak.
ANGSHT ndajf. krahin.
1. Ngusht. M rri (m vjen) angsht. E z angsht.
2. fig. Me keqdashje, keq. Flet angsht pr dik.
ANGSHTI f.
1. krahin. Shtrngim nga ngushtsia.
2. Gjendje shpirtrore e nder, shtrngim i brendshm, ankth. Kam (ndiej) angshti. M hi
pn
(m pushton) nj angshti.
3. Zagushi, ufm.
ANGSHTIM m.
Gjendja sipas kuptimit 2 t foljes ANGSHTOHEM. Kam nj angshtim.
ANGSHTOHEM vetv.
1. krahin. Ngushtohem.
2. fig. Kam angshti, ndiej nj pesh n zemr; me pushton angshtia.
M angshtohet zemra.
ANGSHTOJ kal. krahin.
Ngushtoj, i l m pak vend.
ANGSHTUAR mb.
Q e ka pushtuar angshtia, q ndien nj pesh n zemr; i ndrydhur.
ANGLEZ m. sh.
1. Banor vends i Anglis ose ai q e ka prejardhjen nga Anglia.
2. bised. Ai q zbaton politikn e synimet e imperializmit anglez, prfaqsues i qarq
eve
qeveritare ose pjestar i forcave pushtuese t Britanis s Madhe. Dbimi i anglezve ng
a
kolonit.
ANGLEZ mb.
Q lidhet me Anglin ose me anglezt, q sht karakteristik pr Anglin ose pr anglezt,
Anglis ose i anglezve; q sht krijuar nga anglezt. Populli anglez. Ekonomia angleze.
Lira
angleze. Trupat angleze. Flota angleze. Gjuha angleze. Letrsia angleze.
* els anglez tek. els q me an t nj burme mund t prshtatet pr bulona me madhsi t
ndryshme.
ANGLIKAN mb.
Q ka t bj me nj nga format e protestantizmit, e cila sht br fe mbizotruese n Ang
ndjek dhe prhap dogmat e ksaj forme t protestantizmit. Kisha (feja) anglikane. P
rift anglikan.
ANGLISHT ndajf.
N gjuhn angleze. Flas (di) anglisht. Prkthej anglisht.
ANGLISHTE f.
Gjuh indoevropiane e grupit gjermanik, q flitet n Angli, n Amerikn Veriore, n Austr
ali dhe
n disa vende t tjera, gjuha angleze. Anglishtja e Ameriks.
ANGLO-AMERIKAN mb.
Q ka t bj me anglezt dhe me amerikant s bashku, anglez dhe amerikan s bashku. Trupa
anglo-amerikane. Imperialistt anglo-amerikan.
ANGLOSAKSON mb.
Q ka t bj me anglezt dhe me sakst (fise me prejardhje gjermane); q ka t bj me
popullsin kryesore t Britanis s Madhe. Popujt anglosakson. Fjal anglosaksone.
ANGOLAS m. sh.
shih ANGOLEZ,~I.
ANGOLEZ m. sh.
Banor vends i Angols ose ai q e ka prejardhjen nga Angola.
ANGOLEZ mb.
Q lidhet me Angoln ose me angolezt, q sht karakteristik pr Angoln ose pr angolezt
Angols ose i angolezve; q sht krijuar nga angolezt. Populli angolez. Bregdeti angol
ez.
ANGULLIM f. sh.
1. Kuisja e qenit ose e ujkut kur i bien a kur ka t keq; ulrim me z t ult dhe t prv
shm.
Angullima e qenit (e ujkut). Lshon angullim.
2. Grvim.
ANGULLIN jokal.
1. Kuis kur i bien ose kur ka t keq (pr qenin, ujkun); ulrin me z t ult e t prvajsh
Angullin qeni (ujku).
2. Grvin.
ANGULLIT jokal.
shih ANGULLIN.
ANGULLITJE f. sh.
shih ANGULLIM/, ~A.
ANGJINARE f. sh. bot.
Bim barishtore shumvjeare e viseve t ngrohta, me gjethe t mdha t prera thell, q mb
t
pr lulet si kok me flet t tulta, t cilat prdoren si ushqim dhe pr t prgatitur pije
rna
mjekimi etj.; lulja e paelur e ksaj bime.
Kok angjinareje. Sallat me angjinare.
ANGJIN f. sh. mjek.
Smundje e cips s gryks, q shfaqet me pezmatimin e saj dhe q zakonisht prek edhe baj
amet.
Angjina e kraharorit (e gjoksit) smundje q shfaqet me dhembje t forta n ann e majt
t
kraharorit, t shoqruara me znien e fryms dhe me ndjenjn e ankthit. Vuan nga angjin
a. Kam
angjin.
ANHIDRID m. sh. kim.
Oksid, i cili kur bashkohet me uj jep nj acid. Anhidrid karbonik (sulfurik).
ANHIDRIT m. sh. min.
Shkmb i bardh, q sht i prbr nga sulfati i pauj i kalciumit dhe q kur bashkohet me
gjipsin.
ANI bised.
I. ndajf.
1. Pastaj, m von. T mbaroj pun, ani t dal.
2. si fj. ndrm. Nuk ka gj, s'prish pun, paka. Ani, do t pres. Ani se nuk erdhi.
II. pj. Prdoret zakonisht prpara disa premrave e ndajfoljeve, pr t treguar me iron
i dik a
dika q nuk besohet se mund t jet i till a e till ose q shihet me mosprfillje; edhe,
ale. Ani
kush! Ani qysh! Ani si! Ani kur!
III. pasth. Prdoret n krye t vargjeve n kngt popullore si thirrje dhe si mjet plotsu
es poetik,
ashtu si edhe; hajde, hej, e po. Ani mora rrugn, nno, pr n Puk! Ani `paska qafn si
gastare!
ANIE f. sh.
1. Rrip i gjer plhure me ngjyra t ndryshme, q prdoret pr t mbuluar e pr t zbukurua
minderet, jastkt ansor ku mbshtetemi etj.; qilim ose rrogoz i vogl, q shtrohet n nj
t
oxhakut a t dhoms. Shtroi anien.
2. Drras me njrn faqe gjysm t rrumbullakt, q del nga sharrimi pr s gjati i anve
trungut t prer t nj druri. Anie pishe (bredhi, plepi).
3. Mahi e atis. V aniet.
4. Secila nga katr pjest e rrethit t rrots s qerres.
5. Rrip i ngusht toke ans nj are, i cili mbetet pa u punuar nga plugu. Punoj ani
et me bel.
ANIJAT f. sh. arkit.
Pjes e brendshme e nj kishe, q shtrihet n mes dy rreshtash me shtylla; navat. Anij
ata
kryesore.
ANIJE f. sh.
1. Mjet i madh lundrimi, q prdoret pr t mbartur npr uj mallra e njerz, pr peshkim,
qllime ushtarake etj. Anije tregtare (ushtarake). Anije akullthyese (aeroplanm
bajtse,
vajgurmbajtse). Anije udhtarsh (transporti). Anije peshkimi. Anije me avull (me
vela, me
motor). Kuverta e anijes. Kii (bashi) i anijes. Kapiteni i anijes. Ditari i
anijes. Ngarkoj
(shkarkoj) anijen. Fundoset anija. Hipi n anije.
2. Mjet pr lundrim ajror ose pr fluturime kozmike. Anije kozmike (ndrplanetare).
Ulja e anijes
n Hn.
3. arkit. Anijat. Anija qendrore (ansore).
ANIJEDREJTUES m. sh.
Specialist pr drejtimin e anijeve gjat lundrimit.
ANIJENDRTUES m. sh.
Specialist pr ndrtimin e anijeve; ndrtues anijesh.
ANIJENDRTUES mb.
Q merret me ndrtimin dhe me ndreqjen e anijeve. Kantier anijendrtues.
ANIJERI f. vjet.
Arti i lundrimit detar. Shkoll anijerie.
ANIJESI f. prmb. vjet.
Flota detare. Anijesi luftarake.
ANIJESOR mb. vjet.
Q ka t bj me flotn detare, i flots detare, detar. Forcat anijesore.
ANIJETAR m. sh. vjet.
Pjestar i ekuipazhit t nj anijeje, ai q shrben n nj anije, detar.
ANIJETAR mb. vjet.
Q ka t bj me anijen ose me flotn detare; i anijes ose i flots detare. Baz anijetare.
ANIJETHYERJE f. libr.
Shkatrrimi i nj anijeje dhe fundosja e saj gjat nj stuhie ose nga nj prplasje.
ANILIN f. kim.
Lng i helmet i pangjyr dhe me er t keqe, q nxirret nga katrani dhe q prdoret pr
prgatitjen e bojrave, t barnave etj. Boj aniline.
ANIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANOJ, ANOHEM. Anim i fort. Animi i krahve (i
koks).
Anim nga e majta.
ANIMIST mb.
Q lidhet me animizmin, q niset nga prfytyrimi mbi sendet dhe dukurit e bots sikur
jan t
gjalla e me shpirt. Prfytyrime animiste.
ANIMIZM m.
Form e hershme e besimit fetar te popujt primitive, sipas t cilit t gjitha sende
t kan shpirtin e
vet si edhe njerzit; besimi te shpirti sipas dogms fetare. Shfaqje t animizmit.
ANION m. sh. fiz.
Jon me ngarkes negative; kund. kation.
ANKAND m.
Shitja e nj pasurie ose e nj sendi botrisht, duke ia dhn atij q pranon ta blej me m
in m
t lart. Shet (blen) n ankand. Nxjerr (v) n ankand.
* Nxjerr (v) n ankand dika bn tregti me nj gj t shenjt e t shtrenjt pr dik, e c
duhet t mendohet se mund t shitet e t blihet.
ANKES f.
1. Shkres ose fjal, q i drejtohen nj organi zyrtar pr t shprehur kundrshtimin pr nj
prim
t padrejt e t paligjshm t nj njeriu a t nj institucioni. Ankes e drejt (e padrejt
s
me shkrim (me goj). Zyra e ankesave. Libri i ankesave. Bj (paraqit) nj ankes. Zg
jidh
ankesat.
2. Ankim. Ankesat e t smurve.
ANKET f. sh.
1. Pyetja e shum njerzve pr t mbledhur t dhna ose mendime pr nj shtje shoqrore,
politike, ekonomike etj. Anket muzikore (gjuhsore, parlamentare...). Anketa e g
azets.
Prfundimet (t dhnat) e ankets. Pjesmarrsit e ankets. Bj (hap) nj anket.
2. Fletanket. Pyetjet e ankets. Mbush (plotsoj) anketn.
ANKETIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimit t foljes ANKETOJ. Metoda e anketimit.
ANKETOJ jokal.
Bj nj anket.
ANKETUES m.
Ai q bn nj anket, ai q drejton plotsimin e nj anket.
ANKIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANKOJ, ANKOHEM. E drejta e ankimit.
2. shih ANKES/,~A. Kam ankime.
ANKIMOR mb. drejt.
Q prmban nj ankim kundrejt dikujt a pr dika. Krkes ankimore.
ANKOHEM vetv.
1. Shpreh dhembjen me fjal e pshertima pr nj smundje a nj t keqe. Ankohet nga barku.
2. Shpreh paknaqsin pr dika q nuk m plqen ose q e shoh t padrejt; qahem. Ankohet
kot (me vend). I ankohem shokut. S`ka prse t ankohet. Nuk di t ankohet.
3. Paraqit nj ankes, bj nj ankes me shkrim a me goj. U ankua m lart. Ankohet pa frik
(pa t drejt). Shkoi t ankohej.
ANKOJ jokal. bised.
1. Shpreh dhembjen me ahe e me ohe, rnkoj; qahem pr nj dhembje a smundje, ankohem
.
Ankon me z. Nga se ankon?
2.Qahem pr dika t padrejt ose pr nj t keqe a nj hall, ankohem.
3. kal. Ia qaj hallin dikujt.
ANKOJ f. sh. keq.
Njeri q ankohet vazhdimisht, ai q qahet pr do gj ore e ast, zakonisht pa t drejt os
pr t
pasur ndonj prfitim vetjak. sht nj ankoj e keqe.
* Moj dhelpr, moj ankoj, shum armiq zure n goj! iron. shih te DHELP/R, ~RA.
ANKORIM m. sh. det.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANKOROJ, ANKOROHEM. Ankorimi i anijes. Vend
i i
ankorimit.
ANKOROHEM vetv. det.
Lshoj hekurin e anijes n fund t ujit pr t qndruar n nj vend, hedh spirancn; ndalon
qndruar n nj vend e lidhur pas hekurit (pr anijen). Ankorohemi n nj port. Ankorohet
anija.
ANKOROJ kal. det.
1. Hedh hekurin e anijes n fund t ujit pr ta mbajtur at n nj vend t ndalur, lshoj s
rancn.
Ankoroi anijen.
2. jokal. shih ANKOROHEM. Ankoroi n breg.
ANKTH m. sh.
1. ndrr e rnd, gjat s cils na duket sikur na zihet fryma dhe tronditem ose trembemi.
Ankth i
rnd. Gjum me ankthe. Zgjohem nga nj ankth.
2. fig. Ndjenj e rnd ndrydhse, shtypse; shqetsim i madh pr fatin e dikujt ose pr fu
in e
dikaje. Ankthi i pritjes. Me ankth n zemr. Jam n ankth. Pres (shoh, ndjek) me an
kth. E
zuri nj ankth. U lirua (shptoi) nga ankthi.
ANKTHSHM mb.
1. Q shoqrohet me ankthe. ndrr e ankthshme. Gjum i ankthshm.
2. fig. Q sht plot ankth, q shpreh ankth. Vshtrim i ankthshm. Pritje e ankthshme.
ANKUES m. sh. zyrt.
Ai q paraqet nj ankes; ai q ankohet pr dika t padrejt a t paligjshme.
ANKUES mb.
1. Q shpreh nj ankim; q tingllon si qarje, vajtues. Z ankues. Vshtrim ankues.
2. zyrt. Q paraqet nj ankes. Pala ankuese.
ANKUESHM ndajf.
Si me ankim, duke u ankuar. Vshtron ankueshm.
ANOD f. sh. fiz.
Elektrod e polit pozitiv n nj burim rryme elektrike ose e lidhur me polin poziti
v; kund. katod.
Pllaka e anods. Tensioni i anods.
ANOFELE f. sh. zool.
Lloj mushkonje q mbart mikrobin e malaries, mushkonja e malaries. Larvat e ano
feles.
ANOHEM vetv.
Prkulem nga njra an, varem nga njra an; shkoj mnjan. Anohet barka (aeroplani). Anohe
t
shtpia. Anohem pr t par. Anohem nga e majta (nga e djathta).
ANOJ jokal.
1. shih ANOHEM. Anon barka. Anon nga e djathta (nga e majta). Anon nga njri kr
ah. Anon
kali i varet njra an e barrs kalit. Anoj nga pesha.
2. fig. Prirem nga nj an, marr ann e dikujt; i afrohem nj mendimi. Anon nga i at
i (nga shokt
). Anoj nga shumica. Anon nga ne. Anoj nga mendimi m i drejt.
Nga m anon zemra.
3. Ngjaj me dik a me dika tjetr, afroj. Anon nga e bardha. Nga anon m shum?
4. kal. Prkul nga njra an, zhvendos ann e nj sendi n krahasim me vijn pingule ose
horizontale, i jap drejtim t pjerrt. Anoj trupin. Anoj degt. Anoj barkn. Anoj prpa
ra (nga e
majta).
*Nga anon balanca shin te BALANC/,~A 2.
ANOMALI f. sh.
1. Shmangie nga rregulli i zakonshm, zhvillim jonormal; dika q sht jasht rregullit
t
caktuar, q nuk shkon si duhet, rregullim. Anomali trupore. Anomali n pun. Sjell a
nomali.
Mnjanoj anomalit.
2. spec. Shmangie nga nj madhsi a nga nj drejtim i prcaktuar ose mesatar. Anomali
optike.
Anomali magnetike.
ANONIM m. sh.
Autor i nj vepre ose i nj letre, t cilit nuk i dihet emri, autor i panjohur. Ano
nimt popullor.
Anonimi i Elbasanit.
ANONIM mb.
1. Q nuk e ka emrin e atij q e ka br, q nuk i dihet autori ose ai q e ka shkruar; p
a emr.
Vepr anonime. Artikull anonim. Letr anonime.
2. Q nuk i njihet emri; q nuk nnshkruan me emrin e vet. Autor anonim. Mjeshtrit
anonim.
* Shoqri anonime shoqri aksionare n vendet kapitaliste, q nuk mban emrin e asnjrit
nga
pjestart e saj.
ANORE f. sh.
1. Qilim i vogl q shtrohet ans vatrs ose mbi minderet ans oxhakut, anie.
2. shih ANI/E,~A 3.
ANORMAL mb.
1. Q nuk prputhet me normat e me rregullat e prgjithshme, q kryhet ose zhvillohet
jo sipas
norms s zakonshme, jonormal; kund. normal. Gjendje anormale. Zhvillim anormal.
N kushte
anormale.
2. bised. Q nuk e ka mendjen n rregull, q nuk sht me t e q nuk mund t prgjigjet p
veprimet e veta; q i sht prishur mendja. Njeri anormal.
3. bised. Prd. em. sipas kuptimit 2 t mbiemrit.
ANOS kal.
1. shih ANOJ 4.
2. Prthyej dhe qep ant e nj rrobe. Anos fundin (pallton).
ANOSEM vetv.
shih ANOHEM.
ANSAMBL m. sh.
1. Grup kngtarsh, valltarsh, instrumentistsh etj., q s bashku prgatitin dhe japin s
aqje
artistike. Ansambl artistik. Ansambli Shtetror i Kngve dhe i Valleve. Ansambli
i
kooperativs (i shkolls). Ansambli i ushtris. Pjestart e ansamblit. Festivali i a
nsambleve.
Shfaqjet e ansamblit.
2. Njsi, pjes a sende t bashkuara n mnyr t lidhur e t harmonishme n nj trsi t
prbr. Ansambl arkitektural. Ansambl ndrtesash. Ansambl skulpturash.
ANSHM mb.
1. Ansor, i ans. Vija e anshme. Faqja e anshme. Dera e anshme.
2. fig. Q prkrah dik pa t drejt, q i del krah nj tjetri pa t drejt, q mban an; k
i
paanshm. Qndrim i anshm. Mendim (gjykim) i anshm.
ANSHMRI f.
shih ANSI,~A I.
ANTAGONIST m. sh.
1. libr. Kundrshtar i papajtueshm i dikujt.
2. vet. sh. fiziol. Lnd ose organe t trupit (si muskujt), q kryejn veprime e funks
ione krejt t
kundrta me lnd a organe t tjera.
ANTAGONIST mb.
1. Q sht n kundrshtim t papajtueshm me dik a me dika tjetr; q ka antagonizm. Kl
antagoniste. Forca antagoniste. Kontradikta antagoniste. Interesa (marrdhnie) a
ntagoniste.
2. fiziol. Q kryen veprime e funksione krejt t kundrta n krahasim me ato t nj lnde a
organi
tjetr t trupit. Lnd antagoniste. Muskuj antagonist.
ANTAGONIZM m. sh.
1. Kontradikt e papajtueshme, kontradikt q zgjidhet vetm me ndeshjen e t kundrtave,
me luft
ose me revolucion. Antagonizmi klasor. Antagonizmi politik (ekonomik, ideolog
jik...).
Antagonizmat kombtare (fetare). Antagonizm interesash.
2. fiziol. Veprim ose funksion krejt i kundrt i nj lnde a i nj organi t trupit n kr
ahasim me nj
lnd a organ tjetr.
ANTARKTIK mb. gjeog.
Q ndodhet n zonn e Polit t Jugut a q ka t bj me kt zon; q lidhet me Antarktikun
Kontinenti antarktik. Rrethi polar antarktik. Ekspedit antarktike.
ANTENAGJAT m. sh. zool.
Kandrr me trup t vogl, me brirtht t gjat e me kraht si me gjemb n maj, q dmton b
Antenagjati i jonxhs. Antenagjati i fikut.
ANTEN f. sh.
1. elektr. Prues i lidhur me radion, me televizorin a me nj pajisje tjetr, i cili
shrben pr t
prhapur ose pr t kapur val elektromagnetike. Anten marrse (dhnse). Anten e jashtme
(e brendshme). Anten radioje (televizori). Radio pa anten. V (ngre) antenn.
2. kryes. sh. zool. Secila nga dy fijet e holla n kokn e disa kandrrave, q shrbej
n si organe t
ndijimit e t nuhatjes; brirth. ifte antenash.
ANTERI f. sh. vjet.
1. Veshje burrash ose grash me mng t gjata, e prer si jelek dhe e qndisur, q mbahej
mbi
kmish; nj lloj mngoreje.
2. Veshje e gjat, zakonisht pr gra, q prdorej si rrob e siprme kur ishte prej leshi
dhe si
kmish nate, kur ishte prej plhure.
ANTI- fjalform. libr.
Parashtes q u shtohet mbiemrave dhe emrave pr t shprehur dika t kundrt a dika q s
n kundrshtim, n luft me at q tregojn kto fjal pa parashtesn; kundr -; p.sh. anti
antikombtar, antimalarik, antipopullor, antiqeveritar etj., antigrimc, antitrup
etj.
ANTIAJROR m. sh. usht.
shih KUNDRAJROR,~I.
ANTIAJROR mb. usht.
shih KUNDRAJROR, ~E. Mbrojtja antiajrore. Top antiajror.
ANTIALKOOLIK mb.
Q sht kundr prdorimit t pijeve alkoolike.
ANTIAMERIKAN mb.
Q sht kundr politiks dhe veprimeve t imperializmit amerikan. Ndjenja antiamerikane.
Veprimtari antiamerikane.
ANTIBIOTIK m. kryes. sh. farm.
Lnd kimike, q nxirret nga disa krpudha, e cila ka vetin t mbyt nj varg mikrobesh e
bakteresh ose t ndrpres zhvillimin e tyre dhe prdoret si bar mjekues. Uzina e ant
ibiotikve.
Prdor antibiotik.
ANTIBUROKRATIK mb.
Q sht n kundrshtim me metodat dhe me mnyrat burokratike t puns; q sht kundr
aparatit burokratik. Stil antiburokratik.
ANTICIKLON m. sh. meteor.
Prqendrimi i nj trysnie t lart atmosferike, q vepron kundr zonave me trysni t ult,
ka
ciklone (shtrngata me reshje t shumta) dhe q zakonisht sjell mot t kthjellt. Antic
iklon i
lvizshim.
ANTIDEMOKRATIK mb.
Q sht kundr demokracis, kundr t drejtave dhe interesave t popullit punonjs. Politi
antidemokratike. Ligje (masa) antidemokratike. Regjim antidemokratik.
ANTIDIALEKTIK mb.
Q sht n kundrshtim me parimet e dialektikes; q sht kundr dialektiks; metafizik. M
antidialektike.
ANTIFASHIST m. sh.
Kundrshtar i fashizmit; pjesmarrs n luftn kundr fashizmit.
ANTIFASHIST mb.
Q sht kundr fashizmit q lufton fashizmin dhe fashistt. Lufta antifashiste. Lvizja
antifashiste. Fronti antifashist. Demonstrat antifashiste. Kshilli Antifashist
Nacionallirimtar.
Bashkimi i rinis antifashiste.
ANTIFASHIZM m.
Qndrimi kundr fashizmit, urrejtja pr fashizmin; veprimtaria kundr fashizmit
ANTIFETAR m. sh.
Ai q sht kundr do feje dhe q lufton kundr botkuptimit fetar.
ANTIFETAR mb.
Q sht kundr do feje; q e hedh posht dhe e lufton fen, kundrfetar. Pikpamje antife
Lvizje (propagand) antifetare. Letrsi antifetare.
ANTIFEUDAL m. sh.
Kundrshtar i feudalizmit; ai q lufton kundr feudalizmit dhe feudalve.
ANTIFEUDAL mb.
Q sht kundr feudalizmit; q lufton kundr sistemit feudal dhe feudalve. Luft (lvizje
antifeudale. Krkesa antifeudale. Me karakter antifeudal.
ANTIGRIMC f. sh. fiz.
Grimc q ka ngarkes t kundrt ose veti magnetite t kundrta me nj grimc t dhn
elementare; kundrgrimc.
ANTIHIGJIENIK mb.
shih JOHIGJIENIK,~E. Kushte antihigjienike.
ANTIHISTORIK mb.
Q sht n kundrshtim me parimet e historizmit; q mohon a shtrembron t vrtetn histor
Metod antihistorike. Trajtim (kuptim) antihistorik i shtjes. Pikpamje antihistor
ike.
ANTIIMPERIALIST mb.
Q sht kundr imperializmit; q lufton imperializmin dhe imperialistt. Lvizje (luft)
antiimperialiste. Revolucion antiimperialist. Forcat antiimperialiste.
ANTIK mb.
1. Q i prket periudhs s Greqis dhe t Roms s Vjetr. Bota (shoqria) antike. Kultura
(filozofia, letrsia) antike. Arti (teatri) antik. Qytet antik. Monedha antike.
2. Q i prket nj kohe t lasht, shum i vjetr. Qytet antik. Kshtjell (uri) antike.
3. bised. Q sht i nj stili ose i nj mode t vjetr, i vjetruar, i uditshm. Dollap an
ANTIKAPITALIST mb.
Q sht kundr kapitalizmit; q lufton kapitalizmin dhe kapitalistt. Lvizje antikapitali
ste. Masa
(veprime) antikapitaliste. Me karakter antikapitalist.
ANTIK f. sh.
1. zakon. sh. bised. Sende ose punime artistike t rralla, q mohen pr vjetrsi. Krkon
antika.
2. thjeshtligj., iron. Njeri me zakone e me sjellje t veanta e pak t uditshme.
ANTIKISHTAR mb.
Q sht kundr kishs dhe q lufton kundr saj. Lvizje (rrym) antikishtare.
ANTIKITET m.
1. Periudha e bots s vjetr skllavopronare greke e romake; kultura dhe trashgimi i
ksaj bote;
lashtsi. Antikiteti grek (romak). Shkrimtart (filozoft) e antikitetit. Heronjt e
antikitet..
2. sh. ~E, ~ET. Monumente dhe vepra arti, q kan mbetur nga lashtsia; sende t vjet
ra e t
rralla.
ANTIKLERIKAL mb.
Q sht kundr klerikalizmit ose kundr ndrhyrjes s kishs e t klerit n jetn
politiko-shoqrore; q lufton kundr klerikalizmit e klerit. Lvizje antiklerikale. Qn
drim
antiklerikal.
ANTIKOLONIALIST mb.
Q sht kundr kolonializmit; q lufton kundr zgjedhs koloniale. Lvizje (luft) antikol
liste.
Forcat antikolonialiste.
ANTIKOLONIALIZM m.
Kundrshtimi i kolonializmit, lufta kundr zgjedhs koloniale.
ANTIKOMBTAR mb.
Q sht kundr interesave kombtare, q sht kundr liris, pavarsis dhe prparimit t
Politik (veprimtari) antikombtare. Qndrim antikombtar.
ANTIKUAR m. sh.
Mbledhs e shits sendesh q mohen pr vjetrsin a pr vlern e tyre historike; mbledhs
shits librash t vjetr e t rrall.
ANTIKUSHTETUES mb.
Q sht n kundrshtim me kushtetutn, q shkel parimet e kushtetuts.
Ligj (veprim) antikushtetues. Mas antikushtetuese.
ANTILND f. fiz.
Lnd e prbr nga antigrimcat, kundrlnd.
ANTILIGJOR mb.
shih KUNDRLIGJSH/M (i), ~ME (e). Veprime antiligjore.
ANTILOP f. sh. zool.
Gjitar riprtyps i egr i vendeve t ngrohta t Azis e t Afriks, me pamje e madhsi t
ndryshme, q ka brir t gjat e lkur me qime t shkurtr, dhe q vrapon shum shpejt. Ko
antilopash. Lkur antilope. Krcimi i antilops.
ANTIMALARIK mb.
shih KUNDRMALARIK, ~E. Barra antimalarike. Masa antimalarike.
ANTIMARKSIST mb.
Q sht kundr marksizmit; q sht n kundrshtim me parimet e marksizmit. Pikpamje (teo
vij) antimarksiste. Element (grup) antimarksist.
ANTIMATERIE f. fiz.
shih KUNDRLND/,~A.
ANTIMILITARIST m. sh.
Kundrshtar i militarizmit, pjesmarrs n lvizjen q lufton kundr prgatitjes s luftra
imperialiste.
ANTIMILITARIST mb.
Q kundrshton militarizmin; q sht kundr prgatitjes s luftrave imperialiste. Lvizje
antimilitariste. Qndrim antimilitarist.
ANTIMILITARIZM m.
Kundrshtimi i militarizmit, qndrimi kundr prgatitjes s luftrave imperialiste.
ANTIMON m. kim.
Metal i brisht me ngjyr si t argjendit, q prdoret n teknik dhe n mjeksi, zakonisht
dhje
me metale t tjera (simboli Sb).
ANTINEVRALGJIK mb. farm.
1. Q vepron kundr nevralgjis, q shrben pr mjekimin e nevralgjis.
Bar antinevralgjik. Veprim antinevralgjik.
2. Si em. ~, ~U m. sh.~, ~T. Bar q prdoret kundr nevralgjis.
ANTINJERZOR mb.
Q sht kundr njeriut dhe shoqris njerzore; shum i egr, njerzor. Pikpamje (qllim
antinjerzore. Veprime (metoda) antinjerzore.
ANTIPARTI mb.
Q sht kundr ideve t partis dhe parimeve t saj teorike e organizative, q del kundr
s
partis. Veprimtari (pun) antiparti. Qndrim antiparti. Grup (element) antiparti.
ANTIPATI f. sh
Ndjenj mosplqimi e mosdashjeje ndaj dikujt ose ndaj dikaje, ndjenj q na largon nga
nj njeri
a nga nj send, i cili nuk na plqen ose nuk na trheq; kund. simpati. Antipati e t
hell. Ndjenj
antipatie. M ngjall antipati. Kam antipati. Fiton antipatin e dikujt. Flet me a
ntipati.
ANTIPATIK mb.
Q t ngjall antipati, q nuk t plqen e nuk t trheq, i pakndshm; kund. simpatik. Njer
antipatik. Fytyr antipatike. Z antipatik.
ANTIPATRIOTIK mb.
Q sht e q vepron kundr interesave t atdheut t vet; q sht n kundrshtim me patrio
Veprimtari antipatriotike. Qndrim antipatriotik.
ANTIPOPULLOR mb.
Q sht n kundrshtim me interesat e popullit, q sht armik i masave t gjera punonjse
shkel t drejtat e popullit. Qeveri (parti) antipopullore. Politik (frym) antipop
ullore. Regjim
antipopullor.
ANTIPUNTOR mb.
Q sht n kundrshtim me interesat e puntorve, q shkel t drejtat e puntorve. Ligj
antipuntor. Politik antipuntore.
ANTIPUSHTET mb.
Q drejtohet kundr pushtetit n fuqi; q sht kundr pushtetit, popullor. Veprimtari anti
pushtet.
Pikpamje antipushtet.
ANTIQEVERITAR mb.
Q sht kundr qeveris, q drejtohet kundr vendimeve e veprimeve t qeveris. Demonstrat
antiqeveritare.
ANTIREVIZIONIST mb.
Q sht kundr revizionizmit, q lufton revizionizmin. Lufta antirevizioniste. Forcat
antirevizioniste.
ANTISEPTIK m. sh. farm.
Lnd kimike q prdoret pr t pastruar plagt dhe pr t ndaluar infektimin nga mikrobet.
r
antiseptik.
ANTISEPTIK mb. mjek.
Q shrben pr pastrimin e plagve dhe pr ndalimin e infektimit; q pengon infektimin ng
a
mikrobet e bakteret. Lnd (mjete) antiseptik. Veti antiseptik.
ANTISIZMIK mb. spec.
Q u qndron lkundjeve nga trmetet. Ndrtime antisizmike. Brez antisizmik.
ANTISOCIALIST mb.
Q sht kundr parimeve t socializmit; q sht n kundrshtim me socializmin. Veprimtari
antisocialiste. Qndrime antisocialiste.
ANTISPORTIV mb.
Q sht n kundrshtimin me sjelljen q duhet t ket nj sportist a nj dashamir i sporti
sht n kundrshtim me rregullat e me qllimet e shndosha t sportit. Shfaqje antisportiv
e.
ANTISHKENCOR mb.
Q bie n kundrshtim me parimet e shkencs, q nuk prputhet me shkencn dhe me metodat e
saj. Teori (pikpamje, metod) antishkencore.
ANTISHOQROR mb.
Q sht n dm t shoqris; q sht n kundrshtim me rregullat e jets shoqrore. Vepr
(shfaqje, sjellje) antishoqrore. Teori (pikpamje, ide) antishoqrore.
ANTISHQIPTAR mb.
Q sht kundr Shqipris dhe shqiptarve si komb, q sht n dm t Shqipris dhe t
shqiptarve. Politik antishqiptare. Tez (teori) antishqiptare. Veprime antishqipt
are.
ANTISHTETROR mb.
Q drejtohet kundr shtetit n fuqi, q synon prmbysjen e tij; q dmton shtetin, q shkel
rregullat dhe ligjet e tij. Politik (veprimtari) antishtetrore. Organizat antis
htetrore.
ANTITEZ f. sh.
1. logj. Gjykim q i kundrvihet nj teze.
2. let. Vnia prball e prqasja e dy nocioneve, mendimeve a figurave t kundrta, q prd
et si
mjet stilistik pr t'i dhn shprehjes forc e qartsi. Antitez e fuqishme.
3. Dika e kundrt me dika tjetr ose q i kundrvihet asaj; krejt e kundrta e dikaje a
dikujt.
sht antiteza e tij.
ANTITRUP m. sh. mjek.
shih KUNDRTRUP,~I.
ANTITUBERKULAR mb. mjek
Q shrben pr t luftuar tuberkulozin; q mjekon tuberkulozin. Dispanseri antituberkul
are.
Shrbimi antituberkular.
ANTITHRRMIJ f. sh. fiz.
shih KUNDRGRIMC/, ~A.
ANTIZOGIST mb. hist.
1. Q luftonte kundr regjimit antipopullor t Ahmet Zogut, q drejtohej kundr regjimi
t zogist.
Lvizje (demonstrat) antizogiste. Grup antizogist.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~T. Kundrshtar i regjimit antipopullor t Ahmet Zogut.
ANTOLOGJI f. sh.
Prmbledhje pjessh t zgjedhura n proz ose n poezi nga autor t ndryshm; prmbledhje
pjessh muzikore t zgjedhura. Antologji e letrsis shqiptare. Antologji e prozs (e p
oezis).
Antologji muzikore.
ANTONIM m. sh. gjuh.
Q ka kuptim t kundrt me at t nj fjale tjetr. Antonime t plota.
ift antonimesh.
ANTRACIT m.
Qymyrguri i llojit m t mir, q ka ngjyr t zez t ndritshme dhe q jep shum nxehtsi.
Shtres antraciti.
ANTRAKT m. sh.
Pushim i shkurtr ndrmjet dy akteve ose ndrmjet dy pjesve t nj shfaqjeje. Antrakti
i shfaqjes.
ANTROPOID mb. zool.
1. Q i ngjan njeriut nga pamja e jashtme dhe nga ndrtimi i trupit (pr majmunt). M
ajmunt
antropoid.
2. si em. m. vet. sh. ~, ~T. Familje e majmunve, q i ngjajn njeriut.
ANTROPOLOG m. sh.
Specialist n fushn e antropologjis.
ANTROPOLOGJI f.
Shkenca q studion veorit biologjike t njeriut si qenie e gjall e natyrs.
ANTROPOLOGJIK mb.
Q lidhet me antropologjin, i antropologjis; q ka t bj me veorit biologjike t njer
qenie e gjall e natyrs. Veori antropologjike. Studim antropologjik. Muzeum antro
pologjik.
ANTROPOMORF mb.
Q ka formn ose pamjen e njeriut (zakonisht pr majmunt). Majmun antropomorf.
ANTROPONIM m. kryes. sh. gjuh.
Emrat e prvem t njerzve, q studiohen nga gjuhsia.
ANTROPONIMI f. gjuh.
1. prmb. Trsia e emrave t prvem t njerzve n nj gjuh a te nj popull.
2.Deg e gjuhsis, q studion emrat e prvem t njerzve. Antroponimia shqiptare.
ANUAR m. sh.
shih VJETAR Anuar statistikor. Anuar studimesh.
ANUAR mb.
I prkulur nga njra an, q ka shkuar mnjan, i varur nga njra an; i pjerrt. ati e an
Trung i anuar. Me kok t anuar.
ANULIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ANULOJ, ANULOHET. Anulimi i ligjit i (vend
imit, i
zgjedhjeve). Anulimi i mbledhjes (i ndeshjes).
ANULOHET Ps.
e ANULOJ. Anulohet vendimi (urdhri). Anulohet shfaqja (ndeshja, mbledhja).
ANULOJ kal.
I heq fuqin nj ligji, vendimi, urdhri etj, shfuqizoj; e kthej mbrapsht, e trheq,
nuk e lejoj t bhet.
Anulon nj ligj (nj vendim). Anuloj mbledhjen (ndeshjen, vizitn). Anuloi nj marrves
hje.
ANURIN f. zakon. sh.
Rrip i ngusht toke ans nj are ose cep i nj are. Korr anurinat.
ANURK f. sh.
Lloj molle e kuqe, e mbl dhe me lng, q piqet von dhe rron shum.
ANXHIK m. sh
1. Torb e vogl prej lkure, q zakonisht ngjishet pas brezit dhe q prdoret nga barinj
t pr t
mbajtur bukn etj.
2. Thes prej lkure.
ANJZ f. sh.
Morr i vogl, ergjz.
AORT f. sh. anat.
Arteria m e madhe, q del nga barkushja e majt e zemrs dhe q ushqen me gjak gjith tr
upin.
Gjaku i aorts. Ngushtim i aorts.
AP kal.
shih JAP.
APANSZ ndajf. thjeshtligj.
Papritmas, befas; pa qen i prgatitur pr dika. E gjeti apansz. Erdhi apansz.
APARAT m. sh.
1. Mjet, pajisje e prbr prej pjessh t imta e t punuara me prpikri, q prdoret pr
n laborator, n mjeksi, n radioteknik e pr pun t tjera t ndryshme. Aparat marrs (d
radio. Aparat mats (ftohs, lars). Aparat fotografik (kinematografik, telefonik).
Aparat ndriimi
(projektimi).
2. fiziol. Trsia e organeve, q kan lidhje ndrmjet tyre dhe q s bashku kryejn nj fu
on t
caktuar t organizmit. Aparati i tretjes (i frymmarrjes).Aparati i t dgjuarit (i
t parit, i t
folurit).
3. Trsia e institucioneve ose e degve n organizimin shtetror dhe politik t nj vendi,
q i
shrbejn drejtimit t veprimtaris ekonomike, politike etj.; punonjsit e ktyre institu
cioneve ose
degve. Aparati shtetror (administrativ). Aparati i partis (i Komitetit Qendror)
. Punonjsit e
aparatit. Thjeshtimi i aparatit. Thyerja e aparatit t vjetr. Shkurtoi aparatin
.
4. libr. Shnimet sqaruese e ndihmse, q plotsojn nj vepr shkencore a letrare ose q
lehtsojn prvetsimin e nj teme msimore. Aparati shkencor (kritik, bibliografik). Apa
rati
pedagogjik (metodik).
APARATUR f. sh. prmb.
Trsia e aparateve dhe e pajisjeve t ndryshme, q kryejn nj pun s bashku ose q prdo
n nj laborator, n nj repart prodhimi etj. Aparatur elektrike (kimike). Ndreq apara
turn.
APARTAMENT m. sh.
Pjes e nj ndrtese banimi, q ka hyrje me vete dhe q prbhet nga nj ose disa dhoma, ng
kuzhina, banja etj.; hyrje. Apartamente banimi. Apartament me tri dhoma. Bano
j n apartament.
Marr (z) nj apartament.
APATI f.
Gjendje plogshtie shpirtrore, kur njeriut nuk i bn prshtypje asgj dhe prandaj nuk
kundrvepron ndaj ngacmimeve, pandjesi; moskokarje e plot dhe mosinteresim pr punn e
pr
t tjert, limonti. Apati e plot. Apati mendore (shpirtrore). Bie (zhytet) n apati.
Shkundem
(dal) nga apatia.
APATIK mb.
Q ka rn n apati, q nuk e shqetson e nuk e trheq asgj, i plogt; q nuk u prgjigjet
ngacmimeve t jashtme, i mpit. Njeri apatik. Me natyr apatike.
APEL m. sh.
1. Thirrje emr pr emr e nxnsve n shkoll, e ushtarve ose e njerzve n nj mbledhje
par kush mungon. Apeli i mbrmjes. Bj apelin. Mungon n apel. Rreshtohemi pr apel.
2. drejt., vjet. Ankimi kundr nj vendimi gjyqsor, n baz t s drejts s t dnuarit p
krkuar rishikimin e vendimit nga nj gjykat me e lart. Gjykata e apelit. Komisioni
i apelit. Bj
apel.
3. Thirrje q u bhet t tjerve pr t krkuar prkrahjen dhe ndihmn e tyre n nj shtj
apel. Nnshkruaj apelin.
APELIM m. sh. drejt.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve APELOJ, APELOHET. E drejta e apelimit. Af
ati i apelimit.
Shqyrtoi apelimin.
2. Dokumenti q prmban krkesn pr t rishikuar nj vendim t dhn nga gjyqi.
APELOHET drejt. Ps.
e APELOJ. Vendimi mund t apelohet.
APELOJ kal. drejt.
1. vjet. I drejtohem nj gjykate m t lart pr t rishikuar vendimin e dhn nga nj g
t m e
ult. Apeloi vendimin.
2. I drejtohem nj organi m t lart pr t rishikuar vendimin e dhn nga nj organ m i
APENDICIT m. mjek.
Mahisje e zgjatimit t vogl t zorrs s verbr dhe e vet zorrs s verbr. Apendicit aku
(kronik). U operua nga apendiciti.
AP m. sh. krahin.
1. Vllai i madh.
2. Emr q prdorin fmijt pr baban.
APLLADHE f. krahin.
En e nder, zakonisht prej bakri, q prdoret si tabaka ose pr t nxjerr ushqime t that
Hedh
n aplladhe. Nxjerr (sjell) n aplladhe.
APO lidh.
1. Prdoret n fjalit pyetse pr t kundrvn dy fjali ose dy pjes t fjalis, q prja
zvendsojn njra-tjetrn nga kuptimi dhe kur duhet zgjedhur vetm nj prej tyre. Po apo j
o? Sot
apo nesr? Dgjove apo jo?
2. Prdoret n fillim t nj fjalie pyetse pr t shprehur dyshim; ndoshta, mos.
Pse nuk erdhi? Apo nuk ka mbaruar pun?
3. Prdoret pr t lidhur dy fjali, kur moskryerja e veprimit t fjalis s par do t sjel
atjetr
kryerjen e veprimit n fjalin e dyt pyetse; ndryshe, prndryshe, n rast t kundrt. Do
ish,
apo t nisemi pa ty?
4. bised. Ose, a. Mir apo keq. N ara apo uzina.
5. shih A II 3. Kndonte apo s`kndonte.
6. prd. pj. Prdoret n fillim t nj fjalie me kallzues mohues pr ta rrzuar mohimin dh
pr t
prforcuar pohimin. Apo nuk ishte trim! Apo nuk jan t mbla! Apo nuk fliste!
7. prd. pj. Prdoret s bashku me pjeszn jo pr t prforcuar nj pohim a nj mohim.
Kndon bukur, apo jo? Nuk vlen fare, apo jo!
APOGJE m.
1. astar. Pika m e largt nga Toka n orbitn e Hns ose t nj sateliti artificial; kund
perigje.
2. fig. libr. Shkalla m e lart, lulzimi m i madh, kulmi. Arrin apogjeun. sht n apogj
e.
APOKALIPS m. fet.
Fundi, mbarimi i bots sipas paragjykimeve t fes s krishter. Dita e apokalipsit.
APOKALIPTIK mb.
Q ka t bj me apokalipsin, q paralajmron e paraqet fundin e bots si prfytyrohet n
paragjykimet e fes s krishter; libr. q duket si nj apokalips. Pamje apokaliptike.
APOLITIK mb.
Q qndron mnjan nga jeta politike e shoqrore, q i shmanget pjesmarrjes n veprimtarin
politike; q fsheh nj ideologji a qndrim politik t caktuar, duke u hequr si asnjans
, sikur
qndron larg politiks. Njeri apolitik. Qndrim apolitik.
APOLITIZM m.
Shmangie nga jeta politike e shoqrore; qndrimi mnjan nga politika sa pr sy e faqe,
pr t
fshehur pikpamjet e veprimet e veta; fshehja e nj ideologjie a e nj qndrimi t cakt
uar, duke u
hequr sikur qndron jasht politiks. Apolitizmi borgjez. Bie n apolitizm.
APOLOGJET m. sh. libr.
Ai q i bn apologji dikujt a dikaje, ai q mbron e lavdron me do mnyr dik ose dika.
Apologjett e kapitalizmit (e fes).
APOLOGJI f. sh.
Mbrojtja e dikujt a e dikaje me fjal ose me shkrim, duke e lavdruar a duke e prli
gjur; prpjekja
pr ta mbrojtur e prligjur dika t gabuar e t padrejt. Apologji e hapur. I bn apologj
in.
APOSTAFAT ndajf. bised.
1. Enkas, nergut. Erdhi (u nis) apostafat pr t.
APOSTOLIK mb. fet. edhe iron.
1. Papnor. Delegat apostolik.
2. Q ka t bj me apostujt, i apostujve; q ka vetit a tiparet e nj apostulli. Fjal ap
tolike.
Butsi apostolike.
APOSTROF m. sh. gjuh.
Shenj si presje, e cila vihet sipr rreshtit n vend t nj zanoreje a t nj rrokje
je q ka rn dhe
pas pjeszs mohuese s. V apostrofin. Shkruhet me apostrof.
APOSTROF f. sh. let.
Figur q ndrtohet duke ndrprer papritur ligjrimin dhe duke iu drejtuar me thirrje nj
njeriu
ose nj sendi t personifikuar. Bri nj apostrof.
APOSTROFIM I m. sh. let.
Veprimi sipas kuptimit t foljes APOSTROFOJ I.
APOSTROFIM II m. gjuh.
Veprimi sipas kuptimit t foljes APOSTROFOJ II.
APOSTROFOJ I kal. let.
I drejtohem me nj apostrof, i bj thirrje.
APOSTROFOJ II kal. gjuh.
V apostrof, prdor apostrofin pr t zvendsuar nj zanore a nj rrokje q bie.
APOSTULL m. sh.
1. fet. Secili nga dymbdhjet nxnsit e Krishtit, q predikuan dogmat e tij sipas mit
ologjis s
krishter; libr fetar, ku tregohet veprimtaria e tyre. Veprat e apostujve.
2. fig. libr. Mbrojts dhe prhaps i zjarrt i nj ideje, i nj doktrine etj. Apostull
i liris (i s
vrtets). Apostull i ides kombtare.
APOTEOZ f. sh.
1. hist. Rit n Greqin dhe n Romn e vjetr, me t cilin nderonin si perndi nj hero, nj
perandor etj.
2. fig. libr. Lavdrimi i nj njeriu, i nj ngjarjeje etj. n mnyr t ngritur e madhshto
. Apoteoz
poetike (optimiste).
APROVIM m. sh.
shih MIRATIM, ~I. Aprovimi i planit (i vendimit). Krkoj aprovimin. Jap (marr,
shpreh)
aprovimin. Gjen aprovim. Paraqit pr aprovim. Me aprovimin e...
APROVOHET ps.
shih MIRATOHET. U aprovua nj rezolut (nj telegram).
APROVOJ kal.
shih MIRATOJ. Aprovoi nj vendim (nj ligj). Aprovoi projektin (statutin, rregull
oren...).
Aprovoi raportin (tezat...). Aprovoi njzri. Aprovoj me kok.
AQ
I. ndajf.
1. N nj shkall, mas a sasi t atill, sa sht prmendur m par ose prmendet n fjali
tjetr; prdoret me kt kuptim si fjal e bashklidhur n fjalin kryesore (n fjalin e v
prgjigjet fjala sa). Edhe nj her aq m i madh se ky.
2. N nj shkall t lart ose n nj mas a sasi t atill t madhe, m shum nga 'mendon
prisnim, shum; prdoret me kt kuptim si fjal e bashklidhur n fjalin kryesore (n fja
varur i prgjigjet fjala sa). Aq mir (keq). Aq afr (larg). Aq shpejt (von). Aq buk
ur. Aq i
thjesht. Jo dhe aq. S`sht edhe aq.
3. Prdoret me shkalln krahasore t ndajfoljeve e t mbiemrave me kuptim prforcues; m
e kt
kuptim prdoret edhe si fjal e bashklidhur n fjalin kryesore (n fjalin e varur i prg
gjet fjala
sa). Aq m tepr (m shum). Aq m mir (m keq). Aq m pak (m fort). Aq m i leht (m
vshtir).
4. Prdoret n njrn nga fjalit e bashkrenditura kundrshtore, zakonisht me mohim, pr t
treguar se shkalla e veprimit q mohohet sht m e ult sesa ajo e veprimit q pohohet.
Jo aq
pr ty. Mjaft, jo shum. Aq, jo m tepr. Aq, m mjafton.
5. N nj shkall a mas t vogl, t kufizuar n krahasim me at q duhet, jo m shum; pa
di. Aq kupton. Aq mendon. Aq ia pret. Aq donte. Aq priste. Aq kishte hall.
II. pakuf.
1. Prdoret pran nj emri me kuptimin shum ose pr t treguar nj sasi t njohur q m
(kur sendet q shnohen nga emri jan larg nesh n hapsir e n koh). Aq e aq njerz. Aq
e livadhe. Me aq kujdes.
2. Prdoret pran nj emri me kuptimin pak pr t treguar nj sasi a mas me t vogl nga
q duket a q pritet. Aq shpirt ka. Aq fuqi pati. Aq z kishte. Aq gj e di.
III. pj. Prdoret n fund t fjalive pr t prmbyllur mendimin ose pr t treguar mbarimin
dikaje, me kuptimin jo me shum, s'ka 'krkohet m tepr, nuk shkon me tutje. Buzqeshi
aq. Nj dit e aq.
* Aq sa
a) prdoret si tog lidhzor pr t lidhur dy fjali me marrdhnie shkak-rrjedhim;
b) prdoret si tog lidhzor pr t lidhur fjalin e varur, q tregon nj sasi, mas, shkall
j. Aq e
kaq n nj sasi ose mas t caktuar, t njohur. Aq m tepr (q, se...) prdoret si tog lid
me
kuptimin sidomos sepse, pr m tepr. Aq m shum shih te SHUM. Jo vetm aq fj. ndrm.
prdoret pr t treguar se prve atyre q u prmendn ka edhe t tjera, se ajo q u tha du
shtuar e plotsuar. Aq me bn! nuk aj kokn, nuk pyes. Aq (kaq) dua! kt pres, kjo me d
uhej pr
t vepruar pastaj si di vet. Aq qe! ajo u desh, vetm ajo sikur pritej. Aq (kaq) e
pati! zakon. iron.
mori fund. U b edhe (nj her) aq (kaq); shih te KAQ.
AR I m.
1. kim. Metal i rrall e i muar, me ngjyr t verdh, q sht i but e punohet mir dhe q
prdoret pr t br sende zbukurimi, monedha etj. ose si mas e vlerave; flori (simboli
Au). Ar i
pastr (i kulluar). Shufr ari. Monedh ari. Medalje (unaz, kup... ) ari. Fill ari. M
inier ari.
Ngjyr ari. I lar me ar.
2. Fill i praruar, q prdoret pr qndisje; bised. veshje e qndisur me kt fill. Jelek a
ri. Qndis
me ar. I veshur n ar.
3. prd. mb. N ngjyr t verdh t ndritshme, i art. Flok ari. Ngjyej n ar.
* Ari i bardh pambuku. Ari i gjelbr drurt e pyllit si lnd e vlefshme pr ndrtim e pr
rendi. Ari
i zi nafta ose qymyrguri. Fjal ari fjal t vrteta e me vler, fjal me vend; fjal e urt
I ra ari n
uj u zemrua, i mbeti hatri.
AR II m. sh.
Njsi matjeje e siprfaqes s toks, e barabart me 100 metra katror (shkurt. a). Nj ar t
ok.
ARAB m. sh.
Pjestar i nj grupi t madh popullsish, q banojn n disa vende t Azis s Afrme dhe t
Afriks s Veriut, banor vends ose ai q e ka prejardhjen nga kto vende.
ARAB mb.
Q lidhet me vendet e banuara prej arabve ose me arabt, q sht karakteristik pr kto v
de
ose pr arabt; q sht krijuar nga arabt. Popujt arab. Vendet arabe. Gjuha arabe. Alfab
eti
arab. Valle (kng) arabe. Kultura (letrsia) arabe. Kal arab nj nga racat m t mira t
ajve
t shals, kal trupvogl, i bukur dhe i shpejt.
* Shifrat arabe shenjat e sotme t numrave (1, 2,
3...), t ndryshme nga shifrat romake.
ARABA f. sh. vjet.
Karroc e hapur, zakonisht me katr rrota, e trhequr prej kuajsh. Arabaja e druve.
Kuajt e
arabas. Mbante me araba.
ARABAXHI m. sh. vjet.
Ai q punonte me araba, qerrexhi.
ARABE ndajf. bised.
1. Arabisht, n gjuhn arabe. Flas arabe.
2. fig. N mnyr t pakuptueshme, t ngatrruar; pr s mbrapshti. Shkruan (flet) arabe.
punt arabe.
ARABIK mb.
Q ka t bj me Arabin, q i prket Arabis, i Arabis. Gadishulli Arabik. Deti Arabik. G
arabike grup gjuhsh nga familja e gjuhve semitike, ku bn pjes edhe arabishtja.
*Gom arabike lloj rrshire q ngrin shpejt, e cila nxirret nga disa akacie dhe prdo
ret si ngjits
n industrin tekstile, n shtypshkronja etj.
ARABISHT ndajf.
N gjuhn arabe. Shkruaj (flas) arabisht. Prkthen arabisht.
ARABISHTE f.
Gjuh semitike e grupit jugor, q flitet n disa vende t Azis s Afrme dhe t Afriks s
t,
gjuha arabe. Msoi arabishten.
ARADHE f. sh.
1. hist. Repart partizan m i madh se batalioni gjat Lufts Nacionallirimtare; njsi
e madhe
ushtarake. Aradhe partizane. Komandant i aradhes.
2. fig. lart. Armat; radht e para, pararoj.
ARALLK m. sh. vjet.
1. Vend i zbrazt, hapsir e lir midis dy sendeve, largsi; plas. Arallqet e gurve. L
llk.
Ka arallk.
2. Mesore a rrugin ndrmjet dhomave n shtpit e tipit t vjetr. Shtroi arallkun me qil
.
3. Hajat, treme. Arallku i ports.
4. Koh e lir; nge; pushim. S`kam (s`gjej) arallk. Nuk i l arallk. S'bn arallk nuk p
ushon. I
jap arallk.
* L arallk l shteg, l vend.
ARA-MARA ndajf.
Rrmuj, shkel e shko; pa rregull e pa lidhje. Flet ara-mara. Shkojn punt ara-mara.
ARANAT f. sh.
Pije freskuese e prgatitur me lng portokalli, sheqer dhe uj; nj shishe a nj got me
kt pije.
Aranat e ftoht. Shishe aranate. Punishtja e aranatave. Pi nj aranat.
ARAP m. sh.
1. bised. Zezak; njeri me lkur shum t zeshkt.
2. Figur e prrallave shqiptare e ballkanike, q prfytyrohet si nj zezak trupmadh, i
fuqishm e i
frikshm. Arap i zi. Arapi i detit.
3. Emr pr kafsh shtpiake me qime ose me lesh t zi (kal, qen, ka, dash etj.).
4. Lloj fiku kokrrvogl me lkur t zez.
5. zool. Fulterz.
6. prd. ndajf. Prdoret pr t treguar shkalln e lart t ngjyrs s zez. Arap i zi u b
* U b lesh (flok) arapi shih te LESH, ~I.
ARAPASH m. gjell.
Qull i trash me miell misri, lloj mmlige q n disa krahina gatuhet edhe me zorr e ml
bagtish t imta ose me lakra t egra, t grira holl. Arapash me miell misri. Arapash m
e zorr
qengji.
* I sht br goja pr arapash i kan rn dhmb e dhmball.
ARAPASHK f. sh.
Lloj mollsh t mbla e me er t mir, q e kan cipn me cirka t kuqe e q rrojn shum.
ARAPE f. sh. bised.
Fem. e ARAP,~I 1,3.
ARAPESH f. sh. bised.
Zezake; grua ose vajz me lkur shum t zeshkt. Nxihet si arapesh.
ARAPLI m. bot. krahin.
Gjethe delli, dejz. Flet arapliu.
ARAQE f. sh. krahin.
1. Nyj e nj filli, q sht lidhur si lak pr t'u zgjidhur leht, vjeg.
2. prd. ndajf. Si vjeg, q t mund t zgjidhet leht. E lidh araqe.
ARAR m. sh.
Ai q punon arn, bujk.
ARAS ndajf.
N ara, jasht n fush, npr ara, arave. Dal aras.
ARASHK f. sh. bot. krahin.
Panxhar; rrep. Arashka sheqeri. Arashk e egr.
ARATIM m. vjet.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARATOJ, ARATOHET. Aratimi i arteve.
ARATOHET vjet. Ps.
e ARATOJ.
ARATOJ kal. vjet.
Lvroj; kultivoj. Aratoi tokn. Aratoi bimn. Aratoi gjuhn.
ARAZI ndajf.
Luaj arazi; luaj duke caktuar nj cop vend si ar t mbjell, t ciln e ruan njri, ndrs
jert
prpiqen t hyjn n t.
ARBR I m. sh.
1. hist. Emr prmbledhs pr shqiptart n mesjet; arbresh, shqiptar. Lufta e arbrit. Pu
ka
e arbrit. Krert e arbrit.
2. krahin. Shqiptar, pr ta dalluar nga t ardhurit ose t huajt.
3. krahin. Banor i nj pjese t Labris s Vlors.
ARBR II m. sh. krahin.
1. Fush, rrafsh i hapt (n krahasim me malsin). Mal e arbr malsort dhe fusharakt, g
populli. Bie n arbr zbres n fush.
2. zakon. sh. Banort e fushave bregdetare t vendit ton (n krahasim me banort e kra
hinave
malore).
ARBR mb. hist. poet.
Q u prket shqiptarve t mesjets, i arbrve; shqiptar, arbror. Fjal arbre. Toka arbr
ARBRESH I m. sh.
1. Emr q prdoret sot pr shqiptart e Italis s Jugut, t Greqis dhe t Dalmacis, t
shprngulur nga Shqipria n mesjet. Arbresht e Italis. Arbresht e Greqis.
2. vjet. Shqiptar i kohs s mesjets, arbr.
3. krahin. Banor i nj pjese t Labris s Vlors, arbr.
ARBRESH II m. zakon. sh.
Banort e fushave bregdetare t vendit ton (n krahasim me banort e krahinave malore)
, arbr.
ARBRESH mb.
1. Q banohet nga arbresht e shprngulur prej Shqiprie n mesjet; q ka t bj me
arbresht, q sht krijuar nga arbresht ose q sht veti e arbreshve; i arbreshve.
Krahin arbreshe. Fshat arbresh. Grua arbreshe. Letrsia (poezia) arbreshe. T folmet
arbreshe. Kostum arbresh. Shkrimtar (poet) arbresh. Ngulimet arbreshe,
2. vjet. Shqiptar.
3. krahin. Q ka t bj me nj pjes t Labris s Vlors, i arbreshve t Labris. Gra
arbreshe.
ARBRISHT ndajf.
1. N t folmen e shqiptarve t Italis s Jugut ose t Greqis, n t folmen e arbreshv
arbrisht.
2. krahin. Sipas zakonit t nj pjese t banorve t Labris s Vlors, ashtu si jetojn e
jn
arbresht e Labris.
ARBRISHTE f.
E folmja e ngulimeve shqiptare n Itali ose n Greqi, e folmja e arbreshve. Arbrisht
ja e
shqiptarve t Italis.
ARBROR m. sh. poet.
Shqiptar.
ARBROR mb. poet.
Shqiptar. Toka arbrore. Trualli arbror. Gjak arbror. Besa arbrore. Shqiponja arbro
re.
ARBITR m. sh.
1. Njeri i caktuar ose i zgjedhur nga palt kundrshtare si i paanshm, t cilit i je
pet fuqi e plot
q t zgjidh nj shtje, nj mosmarrveshje etj., duke dhn pr t mendimin prfundimtar
rolin e arbitrit. Caktoj nj arbitr. E v arbitr. S'pranon arbitr.
2. sport. Gjyqtar loje. Arbitr kryesor (ansor). Arbitr futbolli.
ARBITRAR mb.
1. Q caktohet rastsisht, jo sipas nj rregulli t paravendosur; q mbshtetet n nj zgji
je t
fardoshme sipas dshirs, pa e arsyetuar. Zgjedhje arbitrare. Shenj arbitrare. Vler
arbitrare. mat.
2. Q vepron e punon me kok t vet, pa prfillur ligjet e rregullat; q bhet sipas mend
jes a tekave
t dikujt, pa pyetur pr t tjert. Veprim (akt, vendim) arbitrar. Ndrhyrje (shkelje)
arbitrare. N
mnyr arbitrare.
ARBITRARISHT ndajf.
Me kok t vet, pa prfillur ligjet e rregullat, pa pyetur pr t tjert; sipas dshirs s
, n
mnyr arbitrare. Vepron (vendos) arbitrarisht. Ndrhyn (cakton) arbitrarisht.
ARBITRARITET m. sh. libr.
Zgjidhje e shtjeve pa prfillur ligjet e rregullat, pa pyetur t tjert; veprim q krye
n dikush me
kok t vet; t qent arbitrar. Arbitraritet burokratik. Arbitrariteti i regjimeve a
ntipopullore.
Arbitrariteti i kapitalistve.
ARBITRARIZM m. sh. libr.
shih ARBITRARITET,~I.
ARBITRAZH m.
1. Zgjidhje e mosmarrveshjeve me karakter ekonomik, financiar etj. ndrmjet palve
t ndryshme
me an t nj komisioni arbitrash; arbitrim. Komisioni i arbitrazhit. Me rrug arbit
razhi.
2. Organ i posam, i prbr nga arbitrar, q merret me zgjidhjen e mosmarrveshjeve
kontraktore me karakter ekonomik, financiar etj. ndrmjet palve t ndryshme. Arbit
razhi i lart i
shtetit. Vendim i arbitrazhit. E hedh n arbitrazh.
ARBITRIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARBITROJ, ARBITROHET. Arbitrimi i ndeshjes.
Kulla e
arbitrimit.
ARBITROHET Ps.
e ARBITROJ. Arbitrohet ndeshja.
ARBITROJ kal.
1. libr. Shqyrtoj dhe zgjidh nj shtje a nj mosmarrveshje midis palve, duke qen arbit
;
ndrmjetsoj si arbitr. Arbitroi nj shtje.
2. sport. Ndjek ecurin e nj loje a t nj ndeshjeje, duke u kujdesur q ajo t zhvilloh
et sipas
rregullave; gjykoj nj loj a nj ndeshje. Arbitroj ndeshjen (lojn).
ARBITROR mb. drejt.
Q prbhet nga arbitra; i arbitrave. Komision arbitror. Gjykim (vendim) arbitror.
Me rrug
arbitrore.
ARARE sh. krahin.
Grop e vogl. Bie n arare.
ARDIAN m. kryes. sh. hist.
Pjestar i njrit nga fiset kryesore ilire, q banonte n trojet midis Liqenit t Shkod
rs dhe
Dalmacis. Shteti i ardianve.
ARDIAN mb. hist.
Q lidhet me ardiant, i ardianve; q sht krijuar nga ardiant. Fis ardian. Shteti ardia
n.
ARDHACAK m. sh.
shih ARDHS,~I I.
ARDHANG kal.
E bj t fitoj njomsi e gjallri; e gjallroj, i jap fuqi, e kndell (pr bimt e qeniet
alla). I
ardhangu lulet.
ARDHANGEM vetv.
Fitoj njomsi e gjallri, gjallrohem, marr fuqi, kndellem; ngjallem, mbushem, bhem i
fort e i
ngjeshur. U ardhangn bimt. U ardhang kafsha.
ARDHANGSI f.
T qent i ardhangt.
ARDHANGT mb.
Q sht plot njomsi e gjallri; i mbushur e i ngjeshur, i kndellt. Bredh i ardhangt.
ethe
(kokrra) t ardhangta. Faqe t ardhangta.
ARDHANGIE f.
1. Njomshti; t qent i freskt, njomsi.
2. spec. Gjendje e fryr e qelizave dhe e indeve t organizmave t gjalla. N gjendje
ardhangieje.
ARDHM mb.
shih ARDHSH/M (i). ~ME (e). N ditt e ardhme.
* Koha e ardhme gjuh. koh e foljes, q tregon se veprimi ose gjendja e shprehur
prej saj pritet t
ndodh a t vij pas astit t ligjrimit.
ARDHS m. sh.
1. Ai q ka ardhur nga nj vend tjetr dhe sht ngulur n nj vend t ri, banor i ardhur (
krahasim me vendsit); kund. anas
2. Fmij i nj gruaje t ve a t ndar, q kjo e merr me vete kur martohet prsri.
ARDHS mb.
Q ka ardhur nga nj vend tjetr dhe sht ngulur n nj vend t ri, i ardhur (n krahasim
vendsin); kund. anas. Banor ardhs. Shtpi (familje) ardhse.
ARDHJE f. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljes VIJ. Ardhja e papritur (e shpejt). Ardhja e
ujit (e drits).
Ardhja e miqve. Ardhja e brumit (e toks). Ardhja n fuqi. Me ardhjen e tij. Vaj
tje e ardhje.
Njoftoj (lajmroj) ardhjen.
2. vjet. shih ARDHUR, ~A (e) 1.
ARDHME f.
1. Koha q pritet t vij, periudha pas s tashmes, pas t sotmes, e nesrmja.
N t ardhmen. N nj t ardhme t afrt. Detyra pr t ardhmen. E sotmja dhe e ardhmja.
Parashikon t ardhmen.
2. Kushtet, rrethanat e jets n kohn q do t vij; ngjarjet q priten, ajo q do t ndod
ardhme e lumtur (e ndritur, e shklqyer). E ardhme e sigurt (e dyshimt).
E ardhmja e fshatit. E ardhmja e vendit (e popullit). Ndrtojm t ardhmen. Punoj pr
t
ardhmen. Siguroj t ardhmen.
3. Gjendje m e mir, mbrothsi e prparim n pun dhe n jet n kohn q do t vij; dik
mir pr kohn q do t vij. E ardhme premtuese. Njeri me (pa) t ardhme. Ka t ardhme.
4. gjuh. Koha e ardhme. E ardhme e tashme. E ardhme e prparshme. E ardhme e prbr
(e
thjesht).
ARDHMNI f. poet.
shih ARDHM/E,~JA (e)1,2,3. Ardhmni e lumtur. ndrrat e ardhmnis. End ardhmnin. I
kndon ardhmnis.
ARDHSHM mb.
1. Q vijon menjher pas s tashmes; q do t vij a do t ndodh pas s tashmes, q prite
s sotmes. Koha e ardhshme. Pesvjeari i ardhshm. Vitin e ardhshm. N javn e ardhshme.
N mbledhjen e ardhshme. N numrin e ardhshm t gazets.
2. Q do t jet a q do t bhet i till n kohn q vjen, i nesrm. Msues i ardhshm.
Bashkshortt e ardhshm.
3. krahin. shih ARDHUR (i,e) 5,6. Njeri i ardhshm. I ardhshm me kdo. Me trup t
ardhshm.
* Koha e ardhshme gjuh. shih tek ARDH/M (i),~ME (e).
ARDHSHME f.
shih ARDHM/E,~JA (e). Njerzit e s ardhshmes. N t ardhshmen.
ARDHSHMRI f. libr.
Gjendja dhe ngjarjet e kohs s ardhshme, e ardhmja. Ardhshmri e largt.
ARDHUR pjes.
e VIJ.
ARDHUR f. sh.
1. kryes. sh. fin. Para ose vlera materiale, q marrin organet e institucionet
shtetrore,
ndrmarrjet, kooperativat, organizatat shoqrore etj. nga veprimtaria ekonomike,
nga antart e
tyre etj.; para ose vlera materiale, q marrin njerzit e veant nga puna e tyre ose
nga burime t
tjera. T ardhurat vjetore. T ardhurat reale (mesatare). T ardhurat kombtare. T ard
hurat e
fshatarsis (e kooperativs). T ardhurat e familjes. T ardhura n t holla (n natyr).
ardhura nga toka. Burim t ardhurash. Ndarja (shprndarja) e t ardhurave. Merr t ar
dhura.
2. shih ARDHJ/E,~A1.
ARDHUR m. sh.
Ai q ka ardhur nga nj vend tjetr; ardhs.
ARDHUR as.
Veprimi sipas kuptimeve t foljes VIJ. N t ardhur e sipr. sht n t ardhur.
ARDHUR mb.
1. Q ka ardhur nga nj vend tjetr, ardhs; kund. anas, rrnjs. Popullsi e ardhur.
2. Q sht sjell nga jasht, i jashtm (pr mallrat). Mall (stof) i ardhur.
3. biol., gjeol. Q sht formuar a zhvilluar n nj vend tjetr nga ai ku gjendet me pas
; q ka
ardhur nga nj vend tjetr. Bim e ardhur. Shkmb i ardhur. Shtres e ardhur.
4. Q sht ngritur e fryr nga tharmi (pr bukn); q ka ardhur n gjendjen e duhur pr ta
uar
ose pr ta prdorur (pr tokn, plehun). Brum i ardhur. Buk e ardhur. Tok e ardhur. Ple
h i
ardhur.
5. fig. bised. I zhvilluar mir nga trupi, me shtat t hedhur, i bshm. Me sh
tat t ardhur.
6. fig. bised. Q afrohet me njerzit, i shoqrueshm e i njerzishm; q t fiton zemrn m
al
t matura e t mbla; i mir. Djal (burr) i ardhur. Vajz e ardhur. Me fjal t ardhura.
AREND f. ek.
Shfrytzimi i prkohshm i nj toke, q i jepet me qira dikujt sipas nj marrveshjeje; pag
esa pr
kt shfrytzim, qiraja e toks (n vendet ku sundon prona private e toks). Arend e gjat
e
shkurtr). Afati i arends. Jep (merr) n arend. Paguan arendn.
AREN f. sh.
1. Shesh i rrumbullakt i shtruar but n mes t nj cirku, stadiumi a amfiteatri, ku z
hvillohen lojna
ose ndeshje, jepen shfaqje akrobatike etj. Arena e cirkut (e amfiteatrit). Gu
ximtart n aren.
Doln n aren.
2. fig. Fusha ku zhvillohet nj prleshje, nj luftim etj.; lm veprimtarie ku ndeshen
pal a rryma t
kundrta; sken, shesh. Arena politike (parlamentare). Arena ndrkombtare (botrore).
Aren
lufte (betejash). N arenn e historis. Doli n arenn e...
AR f. sh.
Tok q lrohet e mbillet, tok buke. Ar e mbjell (e korrur). Arat e kooperativs. Ar me
rur
(me misr). Bimt (kulturat) e arave. Brigadat e arave. Miu i arave. zool. Lroj (
ujit) arn.
Punon n ar.
* Flet n ar e n vresht flet n tym, kot, kuturu. I tregon (i rrfen) babait arat iro
n. shih te
BABA,~I. E bn ar e hamull i prhap fjalt n t katr ant, sht llafazan i madh. E hant
in
q n ar shih te GRUR/, ~I. Kam ujin n ar shih tek UJ/, ~I. Bjer shi n arn time thuh
pr njerz q shohin vetm interesin e tyre t ngusht, q mendojn vetm pr vete. Kur s'k
n mal, pse bn dava me akejt? fj. u. mos u ngatrro n nj pun q nuk t prket.
ARBRS m. sh. bised.
Ai q hap toka t reja.
ARZ f. sh.
1. zool. Kandrr e vogl sa bleta, po me trup m t holl, me ngjyr t verdh e me vija t
a, me
thumb helmues; grerz. Pole (erdhe) arzash. Buk arzash
fole grerzash si hoje blete.
2. fig. Njeri i lig, q u bie me qaf t tjerve e u bn t kqija.
* Fole arzash (grerzash) keq. shih te GRERZ,~A.
ARGALISEM vetv. bised.
Qesh e luaj, dfrehem i shkujdesur; ngacmohem o zbavitem me dik. Argaliset tr gaz.
Argaliset
me vajzat.
ARGAN m. sh. bot.
Bim kaubore me dru t prdredhur si t dllinjs, me gjethe heshtore, shum t vogla e t
shpeshta, me lule ngjyr vjollce, q prdoret pr t ngjyer rroba.
ARGANIST m. sh.
Puntori i arganos.
ARGANO f. sh. tek.
Lloj ikriku, i prbr nga nj cilindr q rrotullohet e mbledh nj litar, i cili shrben
gritur
a pr t trhequr pesha t rnda. Argano elektrike. Argano ngritse (trheqse). Puntori
arganos. Ngre me argano.
ARGAS kal.
shih REGJ. Argas lkurn. Argas domatet. Argas trupin. E argasi me dru.
ARGASEM vetv.
shih REGJEM. Iu argas lkura. Iu argasin duart.
ARGASJE f.
shih REGJJ/E,~A. Argasja e lkurve.
ARGASUR mb.
shih REGJUR (i,e). Lkur e argasur. Duar t argasura. Njeri i argasur.
ARGAT m. sh.
1. Puntor krahu n bujqsi, q punon me mditje te nj ifligar a pronar tokash (n vendet
u
sundon prona private e toks). Punonte argat. Merrnin argat. Pasurohen me djersn
e argatve.
2. vjet. Bujk q vinte t ndihmonte nj bujk tjetr pa shprblim. E ndihmonin argatt. U
shpuri
buk argatve.
3. vjet. Mas toke sa mund t punonte nj njeri brenda nj dite, afrsisht nj e treta e
dynymit.
Mbolli dy argat.
ARGATRI f. hist.
1. prmb. Trsia e argatve, argatt; shtresa e argatve.
2. Puna e argatit, pun me mditje n bujqsi; t qent argat, gjendja e argatit.
ARGATI f. hist.
shih ARGATRI,~A.
ARGLLK m. etnegr. vjet.
T hollat q i jepte dhndri familjes s nuses para martess pr t prgatitur pajn e saj.
uan
argllkun. Priste (caktonte) argllkun.
ARGTIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARGTOJ, ARGTOHEM. Argtimi i fmijve. Mbrmje
argtimi. Qendr argtimi.
2. Gjithka q bhet pr t'u argtuar, ajo q na argton; dfrim, qejf. E kalonte kohn me
argtime.
ARGTOHEM vetv.
E kaloj kohn n mnyr t kndshme, merrem me dika t gzueshme e dfryese; knaqem me
dika, dfrej. Argtohen fmijt. Mson dhe argtohet.
ARGTOJ kal.
1. E bj t kaloj kohn n mnyr t kndshme, e bj t dfrej me dika t gzueshme, zba
argtoj me muzik.
2. E ledhatoj, prkdhel. Argton fmijn.
3. jokal. shih ARGTOHEM.
ARGTUES mb.
Q t bn t dfresh, q t knaq e t zbavit, dfryes. Shfaqje (loj) argtuese. Libr (fi
argtues. Ngjarje argtuese.
ARGON m. kim.
Element kimik, gaz i plogt, i rrall, pa ngjyr e pa er, q gjendet n ajrin e atmosfers
dhe q
prdoret zakonisht pr mbushjen e llambave elektrike (simboli A). Llamba me argon
.
ARGOSHEM vetv.
Me mbushet trupi me purra t vogla e t kuqe nga vapa ose nga ndonj smundje.
ARGOSH m. vet. sh.
Purra t vogla q i dalin njeriut n trup nga vapa ose nga ndonj smundje. Mbushet me
argosh.
ARGSH m. sh.
Trin prej thuprash e mbshtetur mbi rrshiqa t fryr, q shrben pr t kaluar lumin. Bj
argsh. Kaloi lumin me argsh.
ARGULL m. sh.
Morr i vogl, ergjz.
ARGUMENT m. sh.
1. Arsyetim q prdoret pr t vrtetuar ose pr t kundrshtuar nj mendim; prov q sille
mbrojtur ose pr t hedhur posht dika. Argument binds (i fort). Argumente shkencore.
Krkoj (sjell) argumente. Flas me argumente. E mbroj (e provoj, e vrtetoj) me ar
gumente.
2. let. Paraqitje e prmbledhur e prmbajtjes s nj vepre letrare.
ARGUMENTIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARGUMENTOJ, ARGUMENTOHET. Argumentim i t
hell
(shkencor). Metoda e argumentimit.
2. Trsia e argumenteve q sillen pr t vrtetuar, pr t mbrojtur ose pr t hedhur posh
dika. Argumentim i dobt (i pamjaftueshm).
ARGUMENTOHET Ps.
e ARGUMENTOJ. sht argumentuar mir.
ARGUMENTOJ kal.
Paraqit argumente pr nj shtje, vrtetoj me argumente, sjell prova. Argumentoj nj tez.
Argumentoj teorikisht. Argumentoj me fakte. Argumentoj n mnyr bindse.
ARGUMENTUAR mb.
Q sht i bazuar n prova, q sht i mbshtetur n argumente. Mendim (prfundim) i
argumentuar. Tez e argumentuar. Krkesa t argumentuara.
ARGJEND m.
1. kim. Metal i rrall e i muar, me ngjyr t bardh t shklqyer, q punohet leht dhe q
prdoret pr t br sende zbukurimi, monedha, en etj. (simboli Ag). Argjend i pastr. Ku
p
(lug) argjendi. Monedh argjendi. Medalje argjendi.
Fill argjendi. Punime argjendi. I lar me argjend. Ngjyr argjendi.
2. Fill i lar me kt metal, q prdoret pr qndisje. Qndis me argjend.
3. zakon. sh. ~E, ~ET. shih ARGJENDURINA,~T.
4. prd. mb. N ngjyr t bardh t shklqyer. I argjendt.
* Bar argjendi bot. kputje. Lule argjendi bot. shih te LUL/E,~JA.
ARGJENDAR m. sh.
Ai q punon argjendin e arin, ai q bn punime argjendi e ari. Argjendart shqiptar.
ARGJENDARI f.
1. Mjeshtria e argjendarit, punimi i sendeve dhe i stolive prej ari e argjendi
. Punime argjendarie.
2. Punishtja ku bhen sende prej ari e argjendi; vendi i puns s argjendarit; dyqa
n ku shiten stoli
e sende t punuara me ar e argjend.
3. prmb. Sende e stoli prej argjendi, argjendurina.
ARGJENDDASHS m. sh. vjet.
Ai q lakmon paran, arin e argjendin; dorshtrnguar.
ARGJENDIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARGJENDOJ, ARGJENDOHET.
ARGJENDOHET vetv.
1. Merr shklqim e zbardhon, ndrit si argjend; zbardhet. I argjendohen flokt.
2. Ps. e ARGJENDOJ 1, 2.
ARGJENDOJ kal.
1. Laj dika me argjend, vesh me nj cip argjendi. Argjendoj lugt.
2. vet. veta III. I jep ngjyr argjendi, zbardh.
3. jokal. Shklqen si argjend.
ARGJENDOR mb. poet.
I argjendt; n ngjyr argjendi. Ngjyr argjendore. Drit (bardhsi) argjendore. Shklqim
argjendor.
ARGJENDPUNUES m. sh.
shih ARGJENDAR,~I.
ARGJENDT mb.
1. Q sht br prej argjendi; i lar me argjend. Unaz (kup) e argjendt. Sende (stoli)
argjendta. Medalje e argjendt.
2. Q ka ngjyrn e argjendit, q shklqen si argjendi. Drit e argjendt. Flok t argjendt
*Dasma e argjendt libr. Njzetepesvjetori i martess s nj ifti.
ARGJENDUAR mb.
1. I lar me argjend.
2. Q ka marr ngjyrn e shklqimin e argjendit. Drit e argjenduar. Flok t argjenduar.
ARGJENDURINA f. vet. sh.
Sende e stoli prej argjendi.
ARGJENTINAS m. sh.
Banor vends i Argjentins ose ai q e ka prejardhjen nga Argjentina.
ARGJENTINAS mb.
Q lidhet me Argjentinn ose me argjentinasit, q sht karakteristik pr Argjentinn ose p
argjentinasit, i Argjentins ose i argjentinasve; q sht krijuar nga argjentinasit.
Populli
argjentinas. Ekonomia argjentinase. Bregdeti argjentinas. Skuadra argjentinas
e.
ARGJIL f. sh.
shih DELTIN/, ~A. Argjil e bardh (e kuqe). Vendburim argjile. Nxjerrja e argjils.
* Kolos me kmb argjile mosprf. shih te KOLOS, ~I.
ARGJILOR mb.
shih DELTINOR,~E. Tok (shtres) argjilore.
ARGJINATUR f. sh. ndrt.
Ledh i madh prej dheu t ngjeshur, q ngrihet si prit ans lumenjve pr t ndaluar vrshim
in e
ujrave, pend pr mbrojtjen nga prmbytjet. Argjinatur mbrojtse. Ngre (ndrtoj) nj
argjinatur. an argjinaturn.
ARGJIPESHKV m. sh. fet. vjet.
Titull fetar n kishn katolike, grad m e lart se peshkopi; ai q mban kt titull, krye
r i nj
arkidioqeze (n vendet ku vepron kisha katolike; n t kaluarn edhe n Shqipri).
ARGJIPESHKVI f. sh. fet. vjet.
Selia e argjipeshkvit; rrethi i veprimit, juridiksioni i tij.
ARI m. sh.
1. zool. Kafsh e egr gjitare, mishngrnse, me trup t madh e t rnd, t mbuluar me qim
ashpra, me ngjyr t murrme a t bardh. Ariu i murrm. Ariu i bardh. Ari pylli. Arinj
t e
cirkut. Lkur ariu. Putr ariu. Ecn si ari ecn rnd. Punon si ari punon fort.
2. fig. bised. Njeri i rnd e i ngatht, por i fort, njeri i pagdhendur, q sillet n mn
yr t
vrazhd.
* S'ngopet ariu me miza fj. u.
a) nuk mjafton fare, sht shum pak pr t ngrn;
b) nuk kryhet nj pun e madhe me gjra t vogla. Nuk trembet ariu (arusha) me shosh f
j. u. shih
te SHOSH/, ~A.
ARIAN m. kryes. sh.
1. hist. Emr i prbashkt pr popujt e lasht, q flisnin n gjuht indoevropiane.
2. Emrtim pa asnj baz shkencore, q disa teoricien racist e prdorin pr nj t ashtuq
tip t pastr e me t lart t racs s bardh.
ARIAN mb. hist.
Q u prket arianve, i arianve. Grupi arian. Gjuht ariane. Tipare ariane.
ARIK f. sh.
Pul q pjell vez q n motin e par. Vez arike.
ARIE f. sh.
Pjes lirike pr nj z, q shoqrohet me nj vegl ose me orkestr (zakonisht pjes e nj
ose operete). Arie nga opera. Kndoj nj arie.
ARISTOKRACI f.
1. Shtresa me e lart e feudalve, shtresa e fisnikve t nj vendi; pjesa m e privilegj
uar e klass
sunduese n shoqrin shfrytzuese. Aristokracia e lart. Aristokracia feudale. Aristok
racia
fisnore.
2. Pjes e vogl e nj klase ose e nj grupi shoqror, q ka disa privilegje dhe nj vend t
veant. Aristokracia financiare. Aristokracia puntore pjesa e borgjezuar e klass p
untore.
3. hist. Form qeverisjeje, n t ciln pushtetin e ka nj grup i vogl fisniksh me tituj
t
trashgueshm.
ARISTOKRAT m. sh.
1. Pjestar i shtress s fisnikve, ai q bn pjes n aristokracin e vendit. Shtresa e
aristokratve. Qndrim prej aristokrati. keq. qndrim prbuzs ndaj masave punonjse.
2. Njeri i shtress s privilegjuar t nj klase ose t nj grupi shoqror.
ARISTOKRAT mb.
shih ARISTOKRATIK,~E. Familje aristokrate. Grua aristokrate.
ARISTOKRATIK mb.
1. Q ka t bj me aristokracin, q i prket aristokracis, i aristokracis. Shoqri aris
ike.
Qarqet aristokratike. Familje aristokratike.
2. Q sht karakteristik pr aristokratin, i strholluar; q mbahet pr i zgjedhur, q hiq
si
aristokrat. Sjellje aristokratike.
3. Q qeveriset nga aristokracia fisnore, q lidhet me sundimin e aristokracis fis
nore. Republik
aristokratike.
ARISHT f. sh.
1. Ar e ln dy-tre vjet pa u punuar pas korrjes; ar e vogl. Arisht misri.
2. Vend me ara.
ARITMETIK mb.
Q ka t bj me aritmetikn, i aritmetiks; q sht sipas rregullave t aritmetiks. Vepr
aritmetike. Shprehje aritmetike. Mesatarja aritmetike.
ARITMETIK f.
1. Pjes e matematiks, q studion vetit e thjeshta t numrave dhe veprimet me ta. Ari
tmetika
racionale. Katr veprimet e aritmetiks. Rregullat e aritmetiks. Msuesi i aritmeti
ks. Libri i
aritmetiks. Detyra aritmetike. Fletore aritmetike.
2. Lnd msimore q jep njohurit e ksaj shkence n shkoll; bised.
teksti q prmban kto
njohuri. Libri i aritmetiks. Msuesi i aritmetiks.
ARITMETIKISHT ndajf.
Sipas rregullave t aritmetiks; n mnyr aritmetike, me numra. Zgjidh aritmetikisht.
Vrtetoj
(provoj) aritmetikisht.
ARITMETIKOR mb.
shih ARITMETIK,~E. Ushtrime (veprime) aritmetikore.
ARITMI f.
1. mjek. Shpejtimi ose ngadalsimi i rrahjeve t zemrs, rregullim i rrahjeve t zemrs.
Vuan
nga aritmia.
2. muz. rregullim i ritmit n nj pjese muzikore a koreografike.
ARITMIK mb.
1. mjek. Q e ka ritmin t rregulluar, q nuk punon me ritmin e zakonshm.
Puls aritmik. Rrahje aritmike.
2. muz., let. Q e ka t rregullt ritmin; q i mungon ritmi. Muzik aritmike.
Varg aritmik.
ARITH m. sh. bot. krahin.
Kputje, bargjan.
ARITHE sh. bot. krahin.
Urithe.
ARITHI ndajf.
Mbi dy kmbt e prapme si ariu, duke e mbajtur trupin drejt (zakonisht pr kafsht);
prpjet.
Ngrihet (qndron) arithi.
ARIXHESHK f. sh.
Fem. e ARIXHI,~U.
ARIXHI m. sh.
Cigan endacak. adrat e arixhinjve.
ARIXHOFK f. sh.
shih ARIXHESHK/,~A.
ARKA f. sh.
Pjesa metalike e sharrs q prdoret pr t prer trupa. I ndrroj arkan.
ARKAIK mb.
Q i prket nj kohe t lasht, q sht shum i vjetr, i lasht; q ka dal nga prdorimi
vjetruar. Periudha arkaike. Gjuh arkaike. Fjal (shprehje) arkaike. Frym arkaike.
Stil arkaik.
ARKAPI f. sh. krahin.
Der e vogl, zakonisht n murin e kopshtit prapa shtpis, q shrben pr t'u lidhur me fq
jt;
derik. el arkapin. Iku arkapi me arkapi.
ARKAPUNUES m. sh. vjet.
Zdrukthtar q bnte arka pr nuse.
ARKAS ndajf.
N trajt t arks, si ark. I v arkas.
ARKEBUZ m. sh. hist.
Pushk e vjetr me fitil, q mbushej nga gryka.
ARKEOLOG m. sh.
Specialist q merret me grmime dhe studime arkeologjike. Arkeologt shqiptar. Grupi
i
arkeologve.
ARKEOLOGE f. sh.
Fem. e ARKEOLOG,~U. Arkeologet e reja shqiptar. Grmimet e arkeologes.
ARKEOLOGJI f.
Shkenc historike, q studion kulturn dhe jetn e popujve n koht e lashta, duke u mbsht
etur n
monumentet e sendet q kan mbetur prej tyre nn tok e q zbulohen me an t grmimeve.
Arkeologjia shqiptar. Qendra e arkeologjis.
ARKEOLOGJIK mb.
Q lidhet me arkeologjin, q i prket arkeologjis, i arkeologjis; q mbshtetet n t dh
arkeologjis. Muzeumi arkeologjik. Grmime (zbulime) arkeologjike. Krkime (studime
)
arkeologjike. Gjetje arkeologjike. Monumente arkeologjike.
ARK f. sh.
1. Kuti e madhe katrkndshe, e br zakonisht me drrasa, q shrben pr t ruajtur e pr
mbartur sende e mallra. Ark druri (drrase, hekuri). Arkat e bukve. Arka birre (q
umshti).
Arka municioni. Arka e ndihms s shpejt. Kapaku i arks. elsi i arks. Hap (mbyll)
arkn. Shtie (fut) n arka.
2. etnogr. Orendi katrkndshe prej drrase, me kapak dhe me dry, zakonisht e zbukur
uar, q
shrbente pr t mbajtur rroba dhe pajn e nuses. Arka e pajs (e rrobave). Arka e nuse
s.
Rrobat e arks. Mban n fund t arks.
3. Kasafort. Fut (v) parat n ark. Mbyll arkn.
4. Zyr a vend i posam, ku bhen pagesat dhe veprime t tjera me t holla. Arka e banks.
Arka
e mapos (e ndrmarrjes.. . ). Npunsja e arks. Paguan n ark.
Derdh parat n ark.
5. fin. Fondet n t holla q ka si gjendje nj shtet, nj ndrmarrje, kooperativ, institu
cion etj.
Arka e shtetit. Libri i arks. Gjendje arke. Mbaj arkn. Mbyll arkn
llogarit hyrjet e daljet n t
holla pr t par gjendjen e fondeve.
6. fin. Institucion shtetror, ku depozitohen t holla t kursyera nga punonjsit, t c
ilat kta mund t'i
trheqin kur t duan. Arka e kursimit. Arka e kursimeve dhe e sigurimeve shtetrore
. Deg
(agjenci) e arks. Derdh t holla n arkn e kursimit.
7. bised. Arkivol. Arka e t vdekurit. T vna n ark! mallk. vdeksh!
* Ark e dry t lidhur si mishi me thoin njri me tjetrin, t pandar njri nga tjetri. F
undi i arks
shih te FUND,~I. sht ark e mbyllur dikush shih te MBYLLUR (i, e). E ka gojn ark nu
k
nxjerr fjal nga goja, i ruan mir t fshehtat.
ARKRKUES m. sh.
Ai q merret me krkimin dhe nxjerrjen e arit pr t'u pasuruar.
ARKTAR m. sh.
Npuns i ngarkuar t mbaj arkn e nj ndrmarrjeje, kooperativ ose institucioni dhe t k
veprimet me t holla; npuns i arks. Arktar i banks (i ndrmarrjes, i kinemas).
ARKTARE f. sh.
Fem. e ARKTAR,~I.
ARKTIM m. sh. fin.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARKTOJ, ARKTOHET. Arktimi i t hollave (i t
ardhurave). Dftes arktimi. Shuma e arktimeve.
ARKTOHET fin. Ps.
e ARKTOJ.
ARKTOJ kal. fin.
Marr t holla e i derdh n ark, fut t holla n fondin e arks. Arktoj t hollat.
ARKTUES mb. fin.
Q kryen veprime arktimi, q ka pr detyr t arktoj t hollat. Zyr arktuese. Npunsi
arktues.
ARKZ f. sh.
Ark e vogl, q prdoret pr t mbajtur sende t muara ose gjra t vogla. Arkza e stoli
Arkz hiri. Ruaj (mbyll) n arkz.
ARKI- fjalform. libr.
1. Pjes e par e fjalve t prbra, q tregojn shkalln dhe titullin m t lart se nj
hierarkin feudale dhe fetare, me kuptimin krye-; p.sh. arkiduk, arkimandrit etj.
2. Parashtes e fjalve t prejardhura, q tregojn cilsi n shkalln m t lart, me kupt
keqsues str-; p.sh. arkioportunist, arkishovinist, arkirevizionist etj.
ARKIDIOQEZ f. sh. fet.
Rreth i veprimit kishtar, juridiksion kishtar m i madh se dioqeza, q sht nn drejti
min e nj
arkipeshkopi (n vendet ku vepron kisha katolike; n t kaluarn edhe n Shqipri).
ARKIMANDRIT m. sh. fet.
Titulli m i lart pr murgjit dhe kryetart e manastireve; titull m i ult se i dhespot
it pr priftin q
nuk martohet e q sht murg (n vendet ku vepron kisha ortodokse; n t kaluarn edhe n
Shqipri).
ARKIPELAG m. sh. gjeogr.
Grup ishujsh q ndodhen njri pran tjetrit n det dhe formojn nj bashksi toksore. Ishu
e
arkipelagut.
ARKITEKT m. sh.
1. Specialist n arkitektur; inxhinier q bn projektet e ndrtimeve dhe ndjek zbatimi
n e tyre.
Inxhinier arkitekt. Projekti i arkitektit.
2. fig. Ai q bn planin, prcakton detyrat themelore dhe tregon rrugt pr arritjen e
nj qllimi.
Arkitekt i revolucionit (i socializmit).
ARKITEKTE f. sh.
Fem. e ARKITEKT,~I.
ARKITEKTONIK mb.
1. arkit. Q ka t bj me arkitektonikn; q u prgjigjet krkesave t arkitektoniks. Nd
arkitektonik. Krkesat arkitektonike. Nga ana arkitektonike.
2. shih ARKITEKTURAL,~E. Ansambl arkitektonik. Monumente arkitektonike. Arti a
rkitektonik.
Zgjidhja arkitektonike.
ARKITEKTONIK f.
1. arkit. Mnyra e ndrtimit t nj vepre, n t ciln pjest prbrse jan t lidhura mir
njra me tjetrn n nj t tr.
2. art. Mnyra e ndrtimit t nj vepre letrare a muzikore, n t ciln elementet prbrse
prpjestime t drejta dhe t lidhura mir ndrmjet tyre. Arkitektonika e veprs (e pjess)
ARKITEKTURAL mb.
Q ka t bj me arkitekturn, q i prket arkitekturs, i arkitekturs; q sht br sipa
t arkitekturs. Vepr arkitekturale. Ansambl arkitektural. Zgjidhje e mir arkitektur
ale. Me
vler arkitekturale.
ARKITEKTUR f.
1. Arti i projektimit, i vendosjes dhe i zbukurimit t ndrtesave ose t veprave t t
jera. Vepr
arkitektur. Dega e arkitekturs. Merret me arkitektur.
2. Mnyra e vendosjes, e ndrtimit dhe e zbukurimit t ndrtesave n pjesn e jashtme. Ar
kitektur
e thjesht. Arkitektura e qytetit.
3. Stil i veant n vendosjen, ndrtimin dhe zbukurimin e ndrtesave e t veprave t tjera
.
Arkitektura romake (greke, gotike). Arkitektura e sotme.
4. shih ARKITEKTONIK,~A.
ARKITRA m. sh. ndrt.
Kryetra. Arkitra guri (betoni). Arkitrar pr dyer e dritare.
ARKIV m. sh.
1. Institucion q merret me grumbullimin, ruajtjen, sistemimin dhe pjesrisht edh
e me botimin e
dokumenteve e t dorshkrimeve me vler historike; ndrtesa e ktij institucioni. Arkiv
historik
(qendror). Arkivi i shtetit. Punonjsit e arkivit. Fondet (materialet) e arkiv
it. Nxjerr nga arkivi.
2. Zyr ku ruhen aktet dhe shkresat e nj institucioni, t nj ndrmarrjeje etj. Arkivi
i ministris (i
ndrmarrjes). Fut (v) n arkiv.
3. Trsia e dokumenteve, e akteve etj., q lidhen me veprimtarin e nj institucioni,
t nj
organizate ose t nj njeriu dhe q ruhen si materiale me vler. Arkivi i nj shkrimta
ri.
* E l (e fut) n arkiv libr. e l n harres, nuk merret m me t.
ARKIVAL mb.
shih ARKIVOR,~E. Dokumente arkivale. Fonde (materiale, burime) arkivale. Krkim
e arkivale.
ARKIVIM m. zyrt.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARKIVOJ, ARKIVOHET. Arkivimi i dokumenteve.
Pr qllime
arkivimi.
ARKIVIST m. sh.
Punonjs q merret me grumbullimin, ruajtjen dhe prpunimin e materialeve n nj arkiv.
Arkivisti
i komitetit.
ARKIVISTE f. sh.
Fem. e ARKIVIST,~I.
ARKIVOHET zyrt. Ps.
e ARKIVOJ. Arkivohet nj dokument (nj shkres). Arkivohet nj shtje.
ARKIVOHET zyrt. Ps.
e ARKIVOJ. Arkivohet nj dokument (nj shkres). Arkivohet nj shtje.
ARKIVOJ kal. zyrt.
V, fut n arkiv (akte, dokumente etj.), e kaloj n arkiv. Arkivoj dokumentet (shkr
esat). Arkivoj nj
shtje.
ARKIVOL m. sh.
Arka ku futin t vdekurin pr ta varrosur; qivur. I bn arkivolin. Mbuloi arkivolin
me flamur.
ARKIVOLPUNUES m. sh.
Ai q bn arkivole.
ARKIVOR mb.
Q ka t bj me arkivin, i arkivit; q ruhet n arkiv. Dokumente (materiale) arkivore. B
urim
arkivor. Fondi arkivor.
ARKOND m. sh. hist.
1. Titull i lart i magjistratve, q qeverisnin qytetet-shtete n Greqin e lasht.
2. Titull n hierarkin feudale, q e mbante nj pronar i pasur nga paria e vendit. A
rkondt
feudale. Sillet si arkond sillet rnd e me mosprfillje ndaj t tjerv
e, mbahet me t madh.
ARKONDESH f. sh. hist.
E shoqja e arkondit.
ARKONDI f. sh. hist.
Krahin q sundohej dhe qeverisej nga nj arkond; pronat, zotrimet e arkondit.
ARKTIK mb. gjeogr.
Q ka t bj me zonn rreth Polit t Veriut, q lidhet me Arktikun. Rrethi Polar Arktik. O
qeani
Arktik. Zona arktike.
ARMA m. sh.
1. etnogr. Cop prej cohe e qndisur me mndafsh ose me ar, q qepej para dimive t gra
ve a
para benevrekve t burrave pr zbukurim.
2. vjet. Nj lloj cohe e trash, q prdorej pr veshje t siprme, pr perde etj. Perde pr
armai.
ARMATES f. sh. min.
Veshje e faqeve t brendshme t galerive n miniera, e br me shtylla druri ose betoni
, q
shrben pr t ndaluar shembjet; armatur. Armates druri (guri). Armates e prhershme (e
prkohshme). Armates me shtylla. I v armatesn.
ARMAT I f. sh.
1. usht. Njsi e madhe ushtarake, e prbr nga dy a me shum trup-armata dhe e pajisur
pr
veprime luftarake strategjike. Armat tankesh. Komandant armate.
2. fig. Mas e madhe njerzish, q punojn s bashku n nj lm ose pr nj qllim t vet
ushtri. Armat e fuqishme. Armata e puntorve t pararojs. Armata e arsimtarve (e mjekv
e).
3. fig. Sasi e madhe, grumbull i madh mjetesh teknike. Armat traktorsh (buldoze
rsh).
ARMAT II f. sh.
Zinxhir ari q e varnin grat n qaf si stoli, varse grash. Var armatn.
ARMATIM m. sh.
1. vet. nj. Pajisja me arm, armatosje; kund. armatim . Armatimi i ushtris.
2. usht. Trsia e armve, e mjeteve dhe e pajisjeve ushtarake, q prdoren pr t luftuar;
armt.
Armatim i rnd (i leht). Depoja e armatimeve. Tekniku i armatimit. Gara e armat
imeve.
3. min. Vendosja e armatess, ngritja e nj armatese n galeri. Armatimi i miniers
(i galerive).
ARMATOR I m. sh. det.
Pronar ose qiramarrs anijesh, i cili i pajis dhe i prdor ato pr tregti. Armatori
i anijes.
ARMATOR II m. min.
shih ARMATUES,~I.
ARMATOS kal.
1. Pajis me arm, i jap arm; kund. armatos. Armatos nj ushtar. Armatos ushtrin (etn).
Armatos popullin (vendin).
2. usht. Mbush nj arm dhe e ngreh pr qitje; kund. armatos. Armatos mitralozin. Ar
matos
shulin.
3. Pajis me mjete, me vegla etj. pr nj pun t caktuar. Armatos nj anije. Armatos me
kazma e
me lopata.
4. fig. Pajis me njohuri, me dije etj. pr nj veprimtari t caktuar; e bj t aft pr t
nuar a
vepruar n nj fush t caktuar. E armatos me teorin revolucionare.
E armatos me shkencn e prparuar.
5. min. Vesh me armates, i v armates. Armatos galerin.
ARMATOSEM vetv.
1. Pajisem me arm, marr armt, ngjesh armt; kund. armatosem. Armatosem mir (rnd).
Armatoset deri n dhmb.
2. Pajisem me mjete, me vegla etj. pr nj pun t caktuar. Armatosem me fener (me pi
shtar).
3. fig. Pajisem me njohuri, me dije etj. pr nj veprimtari t caktuar; prgatitem pr
t punuar e
vepruar n nj fush t caktuar. Armatosem me dije. Armatosem me teorin revolucionare.
Armatosem pr jetn.
4. Ps. e ARMATOS.
ARMATOSJE f.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARMATOS, ARMATOSEM. Armatosja e popullsis.
ARMATOSUR mb.
1. Q sht i pajisur me arm, q ka arm; kund. i armato
sur. Ushtar i armatosur. Repart
(njsit) i armatosur. Populli i armatosur.
2. Q bhet me arm n dor, q shoqrohet me veprime luftarake. Kryengritje e armatosur. L
uft
(lvizje) e armatosur. Agresion i armatosur. Ndrhyrje e armatosur.
3. fig. Q sht i pajisur me njohurit e nevojshme pr nj veprimtari t caktuar; q sht
prgatitur pr t punuar e vepruar n nj fush t caktuar. I armatosur ideologjikisht (pol
itikisht).
* I armatosur gjer (deri) n dhmb shih te DHMB, ~L Asnjansi e armatosur mosndrhyrje
n
nj luft, qndrim mnjan duke qen i gatshm pr luft. Forcat e Armatosura te Republiks
Popullore Socialiste t Shqipris shih te FORC/, ~A.
ARMATUES m. sh.
Punonjs miniere q merret me punimet e armatimit. Armatues mirmbajtjeje.
ARMATUR sh.
1. ndrt. Form prej drrasash t mbrthyera ose prej metali, q shrben pr t derdhur sht
,
trar etj. prej betoni ose pr t mbajtur a pr t prforcuar nj pjes t nj vepre q nd
Armatur mbajtse. Armatur druri (hekuri). Armatura e urs. Ngre armaturn. Heq (prish
)
armaturn.
2. Shufra ose pjes metalike t lidhura si skelet ndrmjet tyre, q vihen si prforcim
brenda
shtyllave, trarve, soletave etj. t derdhura me beton. Armatura e shtylls (e digs)
.
3. min. shih ARMATES/,~A. Armatura e galeris.
4. tek. Pajisje, vegla dhe pjes t vogla t makinave e t aparateve, q shrbejn pr t p
r
mir kto. Armatura e automjetit. Armatura e anijes.
5. Rreth, skelet ose korniz (pr syza, pasqyra etj.); kuti (pr radio etj.). Armat
ura e syzeve.
6. Raft ku vihen t mbshtetura me kmb armt, armmbajtse; raft pr veglat e puns. Arma
e pushkve. Armatura e veglave. L n armatur. Marr nga armatura.
7. hist. Pajisja luftarake e nj ushtari n koht e vjetra e n mesjet. Armatur e leht (
e rnd).
Armatura e lufttarit. Heq (v) armaturn.
8. muz. Trsia e diezve dhe e bemoleve, q vihen pas elsit pr t shnuar shkalln e nj
ARMBAJTS mb. gjeol.
Q prmban ar, q sht i pasur me ar. Rr armbajtse. Shkmbinj armbajts.
ARME f.
1. Lakr e vn turshi; turshi. Lakr arme. Kade me arme. Lng armeje.
2. krahin. Kos ose qumsht me krip, q ruhet kacek pr dimr. Dy kacek me arme.
ARMEGANE f. vet. sh. etnogr. vjet.
Dhurat (zakonisht mblsir, pem etj.) q i shpihej nuses bashk me rrobat nga ana e dhn
it
nj dit para martess. Dita e armeganeve.
ARMEN m. sh.
Banor vends i Armenis ose ai q e ka prejardhjen nga Armenia.
ARMEN mb.
Q lidhet me Armenin ose me arment, q sht karakteristik pr Armenin ose pr arment,
Armenis ose i armenve; q sht krijuar nga arment. Populli armen. Kufijt armene. Gjuha
armene. Kultura armene.
ARMENISHT ndajf.
N gjuhn armene. Flas armenisht.
ARMENISHTE f.
Gjuh indoevropiane, q flitet n Armeni, gjuha armene.
ARM f. sh.
1. Mjet lufte q shrben pr t sulmuar a pr t'u mbrojtur; mjet q prdoret pr t goditur
t
vrar a pr t dmtuar njerz e kafsh. Arm t rnda (t lehta).
Arm e ftoht (e bardh). shih te FTOHT (i, e). Arm automatike. Arm atomike (brthamore,
kimike, bakteriologjike). Arm zjarri arm q shtie me barut ose me lnd tjetr plasse (s
i
pushka, mitralozi, topi etj.). Arm lufte (gjahu). Arm brezi (krahu, dore). Arm s
ulmi
(mbrojtjeje). Arm nderi. Tyta e arms. Rripi i arms. Vaj armsh. Depo (uzin) armsh.
Muzeu i armve. Mbaj arm. Ngjesh armt. Rrok armt. Mbrthej (zbrthej, pastroj)
armn.
Mbush (zbraz) armn. Shkreh armn. Shtie me arm. Me arm n dor. N sup-arm! Pr
nder-arm! Kmbej arm me dik zhvilloj nj prleshje t shkurtr
shtie disa her.
2. usht. Lloj trupash q jan t armatosura me mjete t njjta luftarake dhe q kryej
n veprime t
caktuara; nnndarje e trupave ushtarake t nj vendi sipas llojit t armatimit ose si
pas funksionit.
Arma e kmbsoris. Arma e artileris (e aviacionit). Arma e xhenios. Arma e sigurimi
t t
shtetit. Arma e policis popullore. Bashkveprimi midis armve.
3. fig. Mjet pr t luftuar kundr dikujt; mjet q prdoret pr t'ia arritur nj qllimi; m
a
arsyetim pr t mbrojtur a pr t rrzuar dika. Arm e fuqishme (e shndosh, e sigurt). A
politike (ideologjike). I dha arm kundr vetes. Prdor si arm.
4. vet. sh. Ushtria. Armt shqiptare. Armt e bashkuara. Thrres nn arm e thrres pr t
yer
shrbimin ushtarak; mobilizoj. Jam nn arm bj shrbimin ushtarak, ndodhem n radht e
ushtris. Mbaj nn arm e mbaj n radht e ushtris, e mbaj t mobilizuar.
* Shok armsh bashklufttar; shok i ngusht n prpjekjet pr t arritur nj qllim politi
ideologjik t prbashkt. Shesh armsh vend ku prgatiten dhe prej ku mund t, fillojn vep
rime
luftarake kundr nj vendi tjetr. Me arm n dor i gatshm pr luft; pa u dorzuar, duke
ar.
Me forcn e armve me forc, me dhun ushtarake. Bashkojm armt bashkojm forcat, luftojm
s bashku krah pr krah. Dorzoi (dha, hodhi, la, lshoi, uli) armt pushoi luftn, nuk br
i m
qndres, u dorzua. I kthej armt (armikut) shih te KTHEJ. Mat armt me dik
hyj n betej me
dik, ndeshem, mat forcat n luft me kundrshtarin. Mpreh armt shih te MPREH. Rrmbej
(rrok) armt (pushkt) shih te RRMBEJ.
ARMLAR mb. poet.
1. Q ka arm t lara n ar ose n argjend; q i shklqejn armt. Trim armlar.
2. Q ka luftuar dhe ka fituar n beteja, q sht mbuluar me lavdi n luft. Ushtri armla
ARMMBAJTS m. sh.
1. hist. Ai q shoqronte nj kalors dhe q mbante armt n kohn e mesjets, shqytar.
2. fig. Ai q punon n shrbim t dikujt, vegl e dikujt. Armmbajtsit e borgjezis.
3. libr. Ai q mban arm.
ARMMBAJTSE f. sh. usht.
Raft ku vihen armt t mbshtetura me kmb, armature. Marr armn nga armmbajtsja.
ARMMBAJTJE f. drejt.
Mbajtja e nj arme personale me vete. Armmbajtja me (pa) leje. E drejta e armmbaj
tjes.
ARMNDREQS m. sh. vjet.
Zejtar q ndreqte arm. Dyqani i armndreqsit.
ARMNGRIR mb. poet.
Q i ka armt t lara n ar ose n argjend, q i shklqejn armt.
ARMNGJESHUR mb.
Q ka ngjeshur armt, i armatosur e i gatshm pr t luftuar. U nis armngjeshur.
ARMPATHYER mb.
Q nuk sht thyer asnjher n luft, q ka dal gjithnj fitimtar; i pamposhtur.
ARMPISH mb. poet.
Q e mban armn gjithnj t ngrehur, q sht kurdoher gati pr luft.
ARMPUNUES m. sh. vjet.
Zejtar q bnte e ndreqte arm, armtar. Armpunuesit shqiptar. Zeja e armpunuesit. Dyqan
i
i armpunuesit.
ARMPUSHIM m. sh.
Ndalim i prkohshm i luftimeve ndrmjet palve kundrshtare, q bhet me marrveshje;.
ndrprerje e lufts me marrveshje pr nj koh t caktuar. Armpushim i prkohshm.
Marrveshja e armpushimit. Kushtet e armpushimit. Bn armpushim. Nnshkruan
armpushimin. Shkel armpushimin.
ARMRI f. sh. usht. vjet.
Armtore.
ARMSHITS m. sh.
Tregtar q shet arm; vjet. zejtar q bnte e shiste arm. Armshits i madh. Dyqani i
armshitsit.
ARMTAR m. sh.
1. usht. Ai q kontrollon armt ose armatimin e nj mjeti luftarak dhe q kujdeset pr
to; specialist
pr armt. Armtari i avionit.
2. vjet. Zejtar q bnte e ndreqte arm, armpunues. Armtart e vjetr. Armtart shqiptar
ARMTARI f. vjet.
Punimi i armve; mjeshtria e armtarit. Dega e armtaris.
ARMTORE f. sh. usht.
Vendi ku ruhen armt dhe municionet. Fut armt n armtore.
ARMIK m. sh.
1. Ai q i do t keqen nj tjetri, q e urren at dhe q prpiqet ta dmtoj; kund. mik. Ar
i
hapt (i fsheht). Armik i egr (i pabes). Armik pr vdekje. Bj armiq. Darova e armiku
t o
helm, o thik. fj. u. armiku kurr nuk ta do t mirn, mos prit t mir nga armiku. Armi
kut dhe ers
tregoju gjoksin! fj. u. mos u prkul prpara armikut; mos u tremb nga vshtirsit.
2. Ai q sht kundr interesave t klass, t partis, t atdheut e t socializmit dhe q
vepron kundr tyre. Armiqt e brendshm (e jashtm). Armiku i klass. Armik i populli
t. Armik i
pushtetit popullor. Vegl e armikut. Agjent i armikut.
Bn punn e armikut. Dnoj armiqt.
3. prmb. Ushtria kundr s cils bhet lufta dhe shteti, t cilit i shrben ajo, kundrsht
i. Forcat
e armikut. Ushtria e armikut. Planet e armikut. Sulmon (drrmon) armikun.
4. Ai q urren dika dhe q lufton kundr saj, ai q nuk pajtohet me dika, q nuk e pranon
dika,
kundrshtar. Armik i prparimit (i liris). Armik i gnjeshtrave (i thashethemeve).
Armik i
duhanit (i alkoolit).
5. Dika q sjell dm, q prish ose q bn keq. Armik i shndetit.
* Nn bajonetn e armikut shih te BAJONET/,~A.
ARMIK mb.
Q i prket armikut, i armikut;q bhet a q organizohet nga armiku. Vend (shtet) armik
. Ushtri
(forca) armike. Llogoret armike. Element armik. Operacioni armik i dimrit.
ARMIM m. sh. ndrt.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARMOJ, ARMOHET. Armimi me shufra hekuri.
ARMIQRI f. prmb. bised.
T gjith armiqt s bashku.
ARMIQSI f. sh.
1. Qndrim prej armiku, prirja e synimi pr t'i br keq dikujt, ndjenj e keqdashjes d
he e urrejtjes
pr dik; kund. miqsi. Armiqsi e thell (e vjetr).
2. Marrdhnie t tilla, kur dy pal urrejn dhe luftojn njra-tjetrn; hasmri. Jan n a
Fut n armiqsi.
ARMIQSIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARMIQSOJ, ARMIQSOHEM.
ARMIQSISHT ndajf.
N mnyr armiqsore, me armiqsi; kund. miqsisht. E priti armiqsisht.
ARMIQSOHEM vetv.
Bhem armik me nj tjetr, hyj n grindje, futem n armiqsi; kund. miqsohem.
ARMIQSOJ kal.
E bj armik dik me nj tjetr e shtie n grindje, e fut n armiqsi; kund. miqsoj.
ARMIQSOR mb.
1. Q bhet nga nj armik me qllime t kqija e pr t sjell dme, q shpreh synimet e ar
u shrben atyre, prej armiku. Pun (veprimtari) armiqsore. Veprim (akt) armiqsor. P
olitik
(propaganda) armiqsore. Qndrim armiqsor. Qllime armiqsore.
2. Q shpreh armiqsi, q sht plot urrejtje e keqdashje; kund. miqsor. Pritje (sjellje
)
armiqsore. Shprehje (shfaqje) armiqsore. Vshtrim armiqsor. Mjedis armiqsor.
ARMIQSUAR mb.
Q ka hyr n armiqsi me dik, q i ka prishur marrdhniet me dik, q sht zn me dik
Fise t armiqsuara. Mbetn t armiqsuar.
ARMOHET ndrt. Ps.
e ARMOJ. Armohen pllakat.
ARMOJ kal. ndrt.
Forcoj nj material a pajisje, duke i futur brenda shufra hekuri, eliku a materi
ale t tjera. Armoj
shtyllat (pllakat). Armoj betonin (qeramikn).
ARMOR m. hist.
Veshje mbrojtse prej metali, q e prdorin lufttart n koht e vjetra dhe n mesjet. Ar
i
elikt. Mbaj (vesh) armorin.
ARMUAR mb. ndrt.
Q sht forcuar nga brenda me shufra hekuri, eliku ose me materiale t tjera. Beton
i armuar.
Tra i armuar. Qeramik e armuar.
ARNA-ARNA ndajf.
1. Gjith arna, me shum arna. Rroba arna-arna.
2.Me njolla, pulla-pulla.
ARNAJ f. sh.
Vend me ara.
ARNAUT m. sh. vjet.
1. Shqiptar (i quajtur kshtu prej turqve).
2. si mb. ~, ~E. Q lidhet me shqiptart, i shqiptarve (si quheshin nga turqit), sh
qiptar.
Lufttart arnaut. Trimria arnaute.
ARNE m. sh. bot.
Lloj pishe mali me hala t holla e t shkurtra, t vendosura pes e nga pes; pish ballk
anike,
molik. Arneni i zi (i bardh). Pyll arneni. Bucel arneni.
ARNESAR m. sh. vjet.
shih ARNUES,~I.
ARNESARE f. sh. vjet.
shih ARNUES/E,~JA.
ARNES f. sh.
1. shih ARNIM,~I.
2. Vend i arnuar n nj petk, kpuc, en etj., arn.
ARN f. sh.
1. Cop e vogl cohe, lkure, teneqeje etj., q qepet ose q ngjitet pr t zn nj vrim,
ar a nj t grisur n petka, kpuc, en etj. Kmish (orape) me arna. Kpuc me arna. M
me arna. Qep nj arn. I hedh (i v) nj arn.
2. fig. Dika q prdoret pr t mbuluar nj t met a nj dobsi, pr t zn nj t ar
pun. Pun me arna. Jet me arna. I v arna.
* U ndesh arna me thesin gjeti tenxherja kapakun. Ia kan qepur arnn dikujt
i kan vn nj njoll;
e kan vn n shenj pr t keq.
ARNI f. prmb. krahin.
Trsia e arave, t gjitha arat s bashku; arnaj.
ARNIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARNOJ, ARNOHEM. Arnimi i rrobave. I bj a
rnime.
2. Vend i arnuar n nj rrob, kpuc, en etj.
ARNISHT I f. sh.
1. Cop e vjetr q prdoret pr arn.
2. Gj e vjetr me arna.
ARNISHT II f. sh.
Pyll arneni.
ARNOHEM vetv.
1. U v arna rrobave t mia t grisura.
2. fig. Rregullohem n nj far mnyre, i ndreq punt e mia me 't kem n dor; jetoj sipa
mundsive t pakta q kam.
3. Ps. e ARNOJ.
* E jerr ku s'arnohet shih te JERR.
ARNOJ kal.
1. I v arn nj petku, kpuc, en etj.; z nj vrim a nj t ar me dika. Arnoj kmish
(orapet). Arnoj kpuct. Arnoj kazanin. Arnoj murin.
2. fig. Mbuloj t metat, dobsit etj. me 't kem n dor; prpiqem t ndreq dika, t dal
vshtirsit n nj far mnyre.
* Gris (prish) gjirin, arno pqirin! fj. u. shih te GRIS.
ARNOJS f.
Gjilpr.
ARNUAR mb.
Q sht ndrequr a mbyllur me arna, q ka arna. Kmish e arnuar. orape t arnuara. Kpuc
t arnuara.
ARNUES m. sh.
Ai q arnon rroba a kpuc, puntor q ndreq rroba a kpuc.
ARNUESE f. sh.
Fem. e ARNUES,~I.
AROMATIK mb.
Q ka er t mir, q sht me arom, i merm. Lule (bim) aromatike. Vaj aromatik. Lnd
aromatike. Cigare aromatike.
AROM f. sh.
Er e kndshme, er e mir q lshojn lulet e disa lnd, amsim. Arom e fort. Arom e
kndshme. Aroma e luleve. Ver me arom. Ka (lshon) arom.
AROS kal. vjet.
Laj n ar, praroj.
AROSUR mb. vjet.
I lar n ar, i praruar. Majat e arosura.
ARPUNUAR mb. poet.
Q sht br prej ari, q sht punuar me ar.
ARPUNUES m. sh.
shih ARGJENDAR,~I.
ARQIOMARKSIST m. sh. hist.
Antar i nj organizate antimarksiste, t krijuar n Greqi me 1920, q shtrembronte
marksizm-leninizmin e luftonte lvizjen komuniste dhe q gjat Lufts s Dyt Botrore
bashkpunoi me fashistt.
ARQIOMARKSIST mb. hist.
Q ka t bj me arqiomarksistt, q u prket arqiomarksistve, i arqiomarksistve. Pikpam
arqiomarksiste. Grup arqiomarksist.
ARQIT f. sh. krahin.
1. bot. Shelg i but.
2. Thupr e holl shelgu, q prdoret pr t thurur shporta, kanistra etj. Kosh arqite.
ARSEHEM vetv.
1. Marr arsim, fitoj dituri, msoj, arsimohem.
2. Edukohem, msoj t sillem n familje e n shoqri.
3. Ps. e ARSEJ I.
ARSEJ I kal.
1. I jap arsim, i jap dituri, e msoj; arsimoj. Arsej fmijt.
2. Qortoj, kshilloj; edukoj, e msoj dik si t sillet; strvit. Arsej me fjal t mira. A
rsej qenin
(ogiin).
ARSEJ II kal. krahin.
1. Dboj, prz, nxjerr jasht (nj kafsh shtpiake).
2. fig. E nxjerr nga duart nj pun, i jap fund nj pune, prfundoj, kryej.
ARSENAL m. sh.
1. usht. Depo e madhe armsh dhe pajisjesh luftarake; trsia e armatimeve q mbahen
n nj
vend. Arsenal atomik. Arsenal lufte. Arsenal armsh.
2. fig. Fond, rezerv prej nga nxirren mjete pr nj qllim t caktuar; trsia e mjeteve d
he e
njohurive q i shrbejn nj veprimtarie. Arsenal ideologjik (politik). Arsenal tekn
ik. Nxjerr nga
arsenali. Prdor gjith arsenalin. Pasuroj arsenalin.
ARSENIK m. kim.
1. Element kimik i fort, me ngjyr t prhimt e me shklqim metalik dhe me veti helmues
e, q
gjendet n natyr n shum minerale (simboli As).
2. Lnd shum e helmet, e prbr nga ky trup i thjesht dhe nga oksigjeni, q prdoret n
bujqsi, n industri, n mjeksi etj.; bar minjsh. Arseniku i plumbit.
ARSIM m.
Trsia e njohurive dhe e shprehive q jepen me sistem e sipas nj programi n shkolla
e kurse t
ndryshme pr t msuar e pr t edukuar brezin e ri dhe masat e gjera punonjse; sistemi
i
shkallzuar nprmjet t cilit jepen kto njohuri; prhapja e diturive n masat, si nj nga
ushat e
veprimtaris shoqrore, arsimim. Arsimi popullor (kombtar). Arsimi i prgjithshm (pr
ofesional,
politeknik...). Arsimi parashkollor. Arsimi tetvjear (i mesm, i lart). Arsimi i
dits (i
mbrmjes, me korrespondenc). Arsimi falas. Arsimi me (pa) shkputje nga puna. Form
at e
arsimit politik. Ministria e Arsimit dhe e Kulturs. Seksioni i arsimit. Inspe
ktori i arsimit.
U jap arsim. Marr arsim. Ka arsimin prkats.
ARSIMDASHS m. sh.
Ai q ka zell e dshir pr t msuar; ai q prkrah prhapjen e arsimit dhe punon pr t.
ARSIMDASHS mb.
Q ka zell e dshir pr t msuar; q prkrah prhapjen e arsimit dhe punon pr t. Popull
arsimdashs. Patriotit arsimdashs.
ARSIMIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARSIMOJ, ARSIMOHEM. Arsimimi i gruas. Arsim
imi n
gjuhn amtare.
ARSIMOHEM vetv.
Marr arsim, pajisem me njohuri e dituri duke ndjekur nj shkoll a nj kurs. Arsimo
het populli.
ARSIMOJ kal.
I jap arsim, e pajis me dituri e njohuri nprmjet shkolls. Arsimon masat (populli
n).
ARSIMOR mb.
1. Q lidhet me arsimin, q i prket arsimit, i arsimit; q i shrben arsimit; q merret
me arsimin.
Sistemi (programi) arsimor. Reforma arsimore. Viti arsimor. Politika arsimore
. Lvizja arsimore.
Ngritja (prgatitja) arsimore. Institutet e larta arsimore.
2. Q ka t bj me arsimtart, i arsimtarve; q prbhet nga arsimtar. Trupi (kolektivi)
arsimor.
ARSIMTAR m. sh.
Ai q punon n fushn e arsimit, duke dhn msim n shkoll; msues ose pedagog. Arsimtar
dalluar. Armata (ushtria) e arsimtarve. Konferenca e arsimtarve.
ARSIMTARE f. sh.
Fem. e ARSIMTAR,~I. Arsimtare e dalluar. Arsimtart e fshatit.
ARSIMUAR mb.
Q ka marr arsim, q ka br shkoll. Njeri i arsimuar.
ARSYE f. sh.
1. vet. nj. Shkalla m e lart e veprimtaris njohse t njeriut, aftsia mendore pr t gj
ur
shkaqet dhe pr t zbuluar thelbin e dukurive, pr t shpjeguar ligjet e zhvillimit t
natyrs e t
shoqris; mendja n kundrvnie me ndjenjn. Arsyeja e ftoht. Qenie me arsye. Zri i ars
s.
Jasht arsyes. Dgjoj arsyen.
2. Aftsia pr t menduar e pr t gjykuar n mnyr t shndosh, t menduarit n mnyr l
Arsye e shndosh. Njeri me arsye. Flet (punon) me arsye. I bj thirrje arsyes s di
kujt.
Humbet arsyen.
3. Shkak ose fakt, q shpjegon a prligj nj veprim; argument q sillet pr t provuar dik
a. Arsye
objektive (subjektive). Arsye bindse (e fort). Pr arsye shndetsore. Pr arsye pune.
Pr
nj arsye a pr nj tjetr. Mungon me (pa) arsye. S'ka arsye. Gjej arsye.
* Pr arsye se... sepse, nga q, pr shkak se... Nuk hante arsye shih te HA 13. I j
ap arsye dikujt
a) e shfajsoj, e prligj dik pr nj veprim;
b) i prgjigjem, i plotsoj nj krkes dikujt. E ka arsyen n maj t shpats shih te SHPA
.
ARSYESHM mb.
1. Q ka arsye. Qenie e arsyeshme.
2. Q arsyeton drejt, q mendon, gjykon e vepron n mnyr logjike e t shndosh; i logjik
, i
gjykueshm. Njeri i arsyeshm..
3. Q bazohet n arsyen; i matur e i peshuar mir, i prmbajtur. Mendim (veprim) i a
rsyeshm.
Sjellje e arsyeshme. Zgjidhje e arsyeshme. Fjal t arsyeshme.
4. Q prligjet nga nj shkak ose nga rrethanat e krijuara, q shpjegohet me nj arsye;
i prligjur.
Munges e arsyeshme. E shoh (e quaj, e gjej) t arsyeshme.
5. Q pranohet nga arsyeja, q sht i menduar e i gjykuar me kujdes; jo i tepruar, j
o i lart (pr
mimet etj.). mime t arsyeshme. Pages e arsyeshme. Me kushte t arsyeshme. N mnyr
t arsyeshme.
ARSYESHM ndajf.
N mnyr t arsyeshme; duke i matur e duke i peshuar mir fjalt, sjelljet e veprimet. F
let
arsyeshm.
ARSYETIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARSYETOJ, ARSYETOHEM. Arsyetim i drejt (l
ogjik, i
shndosh). Arsyetim i cekt. Arsyetim deduktiv (induktiv). Arsyetimi i mungesave
(i
veprimeve). Forca (logjika) e arsyetimit.
2. Varg mendimesh e gjykimesh t parashtruara n mnyr logjike pr t shpjeguar dika ose
pr
t arritur nj prfundim.
3. Shkak, arsye q sillet pr t prligjur dika; flet q shrben pr t prligjur nj mun
veprim.
ARSYETOHEM vetv.
1. Parashtroj arsyet pr t prligjur nj veprim timin, paraqit shkaqet q m kan shtyr n
veprim, shpjegohem.
2. Ps. e ARSYETOJ.
ARSYETOJ jokal.
1. Prdor arsyen, v n lvizje arsyen pr t gjetur shkaqet dhe pr t zbuluar thelbin e d
urive,
pr t zgjidhur dika ose pr t nxjerr nj prfundim. Qenie q arsyeton.
2. I parashtroj mendimet n mnyr logjike e t lidhura mir, gjykoj me arsye e n mnyr t
shndosh. Arsyeton drejt. Arsyeton si i madh.
3. kal. Parashtroj arsyet pr t prligjur veprimet e dikujt, paraqit shkaqet pr t sh
pjeguar ose
pr t provuar dika; prligj. Arsyetoi mungesat (vonesat). Arsyetoj nj mas.
ARSYETUAR as.
shih ARSYETIM,~I 1. T arsyetuarit logjik. Mnyr t arsyetuari.
ARSYETUAR mb.
Q shoqrohet me shnime sqaruese, q prmban shpjegime. Aritmetik e arsyetuar.
Bibliografi e arsyetuar. Statistik e arsyetuar.
ARSYETUES m. sh. libr.
Ai q sht i aft t'i parashtroj mendimet t lidhura n mnyr logjike, n form arsyetim
q merret me arsyetime ose q priret t gjej shpjegime pr do gj. Arsyetues i holl (i
mpreht, i thell).
ARSYETUES mb. libr.
1. Q ka aftsi t arsyetoj; q prdor arsyen, q arsyeton. Qenie arsyetuese.
2. Q prmban arsyet e dikaje, q shpjegon nj vendim a nj veprim. Pjesa arsyetuese.
ARSYETUESHM mb.
shih ARSYESH/M (i), ~ME (e)1. Njeri i arsyetueshm.
ART m.
1. Form e pasqyrimit t bots nprmjet riprodhimit t realitetit n mnyr krijuese me an
figurash artistike; veprimtaria krijuese artistike. Arti popullor (kombtar). A
rti socialist
(revolucionar). Arti prparimtar. Vepr arti. Punonjsit (dashamirt) e artit. Ngre n
art.
2. sh. ~E, ~ET. Deg ose lloj i veprimtaris krijuese artistike. Arti dramatik (s
kenik, teatral).
Artet e bukura emr i prbashkt pr muzikn, pikturn, skulpturn dhe arkitekturn. Artet
figurative emrtim i prbashkt pr pikturn, grafikn dhe skulpturn. Artet e zbatuara (e
aplikuara) lloje t veanta arti q krijojn sende t prdorimit t prditshm, oren
tj. t cilat
njkohsisht kan edhe vlera artistike. Artet plastike. Arti kinematografik. Arti
i pikturs (i
skulpturs). Instituti i arteve. Shtat artet e lira. libr. aritmetika, gjeometr
ia, muzika, astronomia,
gramatika, dialektika dhe ritmika (sipas terminologjis s romakve t vjetr).
3. Trsia e prodhimit t nj periudhe ose t nj vendi n fushn e veprimtaris krijuese a
tike,
si pjes e nj kulture t caktuar. Arti shqiptar. Arti egjiptian (grek, romak). Art
i mesjetar. Galeria
e arteve.
4. Trsia e rregullave dhe e metodave q krkohen pr ta kryer me mjeshtri e n mnyr t
prsosur nj veprimtari; njohja e holl e nj pune dhe aftsia pr ta kryer at si duhet; m
jeshtri.
Arti ushtarak. Arti i t folurit (i t shkruarit). Arti i drejtimit (i komandim
it). Arti i lufts. Arti i
kuzhins (i qndisjes).
* Arti pr art parimi themelor i nj teorie estetike reaksionare, q e sheh artin s
i qllim n vetvete,
t shkputur nga prmbajtja, nga jeta shoqrore e politike dhe nga detyra pr t'u shrbye
r masave
t gjera. Vepr arti ndrt. objekt n vepra t mdha, si n rrugt, hekurudhat, kanalet etj
ndrtimi i
t cilit krkon nj pun t veant.
ARTDASHS m. sh.
Ai q sht i dhn pas artit, ai q e do artin, adhurues i artit. Artdashsit shqiptar. A
dashsit
e fshatit.
ARTDASHS mb.
Q e do artin, q sht i dhn pas artit. Popull artdashs. Me shpirt artdashs.
ARTERIE f. sh.
1. anat. En gjaku q del nga zemra dhe shprndan gjakun e pastr n gjith pjest e trupit
.
Arteria e mushkrive.
2. fig. Rrug e rndsishme, vij kryesore pr komunikimin, pr shprndarjen e energjis, t
it
etj.; degzim i nj organizmi ekonomik, shoqror, politik etj., me an t t cilit zhvill
on veprimtarin
e vet. Arterie kryesore (e rndsishme). Arterie elektrike (ujore). Arteriet e mi
niers. Arteriet e
shoqris (e ekonomis).
ARTERIOSKLEROZ f. mjek
Smundje kronike q shfaqet me trashjen dhe ngurtsimin e pjess s brendshme t arteriev
e;
skleroz e arterieve. Arterioskleroza e trurit.
ARTEZIAN mb.
Q ndodhet n shtresat e thella ujmbajtse dhe nn trysnin natyrore; i thellsis. Pellg
tezian.
Uj artezian. Pus artezian pus q e nxjerr ujin vet nn trysnin natyrore.
ART mb.
1. Q sht br prej ari ose q sht lar me ar; q sht punuar ose qndisur me fije ari
Unaz e art. Monedh e art. Medalje e art. Or e art. Zinxhir i art. Jelek i art. Y
i
art ylli q jepet pr titullin Hero i Popullit ose Hero i Puns Socialiste.
2. Q ka ngjyrn e arit, i verdh e i shklqyeshm. Flok t art. Grur i art. Rreze t
3. fig. Q ka vlera t mdha, q ka veti a aftsi t mueshme. Zemr e art. Ka duar t art
l
t arta shprehje, porosi a kshill q prmban nj t vrtet me vler.
* els i art libr. mjet pr t zgjidhur do gj, shkop magjik. E mesmja e art (mesi i ar
keq.
qndrim i mesm, as andej as ktej; qndrim ose veprim q nuk t on n ndeshje me dy palt
kundrta dhe q lejon t prfitosh nga t dyja ant. Mosha e art libr. koha m e bukur n
e
njeriut, vitet e rinis. Shekulli i art (koha e art) koha e lulzimit m t madh t shken
cave e t
arteve n historin e nj vendi. Libr i art libr nderi, n t cilin shnohen emrat e nje
m t
shquar. Shkruaj me shkronja t arta prjetsoj dika t shnuar a t lavdishme. Prerja e ar
t mat.,
art. ndarja e nj segmenti n dy pjes, n mnyr q njra pjes t jet e mesmja e
prpjestueshme ndrmjet gjith segmentit dhe pjess tjetr. Rregulla e art e mekaniks fi
parimi i ruajtjes s puns, sipas t cilit n do makin, kur mungojn forcat e frkimit, p
a
lvizse sht e barabart me punn e qndress.
ARTI m. sh. bot.
Pish mali, rrobull. Artiri i kuq (i bardh). Pyll artiri.
ARTIFICIAL mb.
1. Q sht br ose sht prodhuar me mjete t ndryshme nga njeriu, jo nga natyra; i prodh
r
me lnd sintetike; q sht br sipas ngjashmris me nj send natyror; kund. natyror. Le
(mndafsh) artificial. Lkur artificiale. Lule artificiale. Dhmb artificial dhmb t v
Frymmarrje artificiale. mjek. Shi artificial. Liqen artificial. Satelit artifi
cial. Rritje artificiale.
Kushte artificiale.
2. Q sillet n mnyr jo t natyrshme; jo i iltr, i shtir, i rrem. Sjellje artificiale
zqeshje
artificiale. Lot artificiale lot t rrem, lot krokodili.
ARTIFICIALISHT ndajf.
N mnyr artificiale, jo natyrshm. Ushqej (rrit) artificialisht. Prodhoj artificial
isht. Shkaktoj
(krijoj) artificialisht.
ARTIKULL I m. sh.
1. Shkrim me prmbajtje publicistike a shkencore, q trajton nj shtje t caktuar dhe q
botohet
n nj gazet, n nj revist ose n nj prmbledhje. Artikull kryesor. Artikull kritik (sh
or,
informativ). Artikull prkujtimor. Artikull gazete. Autori (titulli) i artikul
lit. Prmbledhje artikujsh.
Shkruaj (botoj) nj artikull.
2. Ndarje n nj fjalor, q prfshin fjaln titull, shpjegimet dhe t gjitha t dhnat e tj
a pr t.
Artikujt e fjalorit. Artikulli pr fjaln...
3. drejt. shih NEN,~I. Artikulli i par i ligjit.
ARTIKULL II m. sh.
Lloj prodhimi, malli a sendi, i caktuar pr t'u shitur. Artikuj industrial (ushq
imor). Artikuj
shkollor (kulturor, sportive). Artikuj t ndryshm. Artikuj ndrtimi. Artikuj t prdorim
it t
gjer. Artikuj pr fmij. Lista e artikujve. Prodhoi nj artikull t ri.
ARTIKULLSHKRUES m. sh.
Ai q shkruan nj artikull, autori i nj artikulli.
ARTILERI f. usht.
1. prmb. Trsia e armatimeve luftarake, q prbhet nga arm zjarri t rnda (si topat, o
mortajat etj.), t cilat kan kalibr me t madh se pushka e mitralozi; trsia e ktyre ar
mve q ka
nj ushtri ose nj njsi. Artileria e leht (e rnd). Artileria kundrajrore (bregdetare,
kundrtanke). Artileria reaktive. Qitje artilerie. Zjarri i artileris. Prgatitj
e artilerie goditje me
artileri para sulmit. Zbulim artilerie. Qlloj (godit, rrah) me artileri.
2. Lloj trupash ushtarake t pajisura me arm zjarri t rnda (si topa, obus, mortaja
etj.). Arma e
artileris. Repart artilerie. Oficer artilerie. Dita e artileris.
3.Dega q studion armt e rnda t zjarrit, ndrtimin dhe prdorimin e tyre luftarak. Tek
sti i
artileris.
ARTILERIST m. sh. usht.
shih ARTILJER,~I.
ARTILJER m. sh. usht.
Ushtarak q shrben n armn e artileris; ushtar artilerie. Artiljeri i tankut. Knga e
artiljerve.
ARTILJERE f. sh.
Fem. e ARTILJER,~I. Vajzat artiljere. Bhet artiljere.
ARTIS kal. bujq.
Nxjerr nj fidan nga toka dhe e mbjell n nj vend tjetr; ndrroj nj bim. Artis fidant.
rtis
domate (lule).
ARTISET bujq. Ps.
e ARTIS.
ARTISJE f. bujq.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARTIS, ARTISET. Artisja e fidanve.
ARTIST m. sh.
1. Ai q luan me mjeshtri nj vepr arti (si aktori i teatrit, kngtari, muzikanti etj.
). Artist lirik.
Artist i merituar. Artist i teatrit (i opers). Artist filmash (kinemaje). Bhe
m artist.
2. Ai q krijon vepra arti n fushn e skulpturs, t pikturs, t muziks etj., ai q merr
e artet e
bukura. Artist realist (novator). Artist i fjals shkrimtar. Studioja e artist
it. Lidhja e
Shkrimtarve dhe e Artistve.
3. fig. Mjeshtr n nj pun, ai q shquhet n mjeshtrin e vet. Artist n pun (n loj).
ARTISTE f. sh.
Fem. e ARTIST, ~I. Artiste lirike. Artiste amatore. Artiste e Popullit. Bhem a
rtiste.
ARTISTIK mb.
1. Q ka t bj me artin, i artit; q riprodhon jetn n art, q krijohet sipas krkesave
it.
Letrsi artistike. Film artistik. Vepr artistike. Krijimtaria artistike. Pasqyri
m artistik. Form
artistike. Figur artistike. Mjeshtri artistike. Niveli artistik.
2. Q ka t bj me veprimtarin n fushn e artit; q ka lidhje me veprat e artit dhe me e
ekutimin
e tyre; q prgatit artist. Lvizja artistike amatore. Shfaqje artistike. Veprimtari
a (jeta)
artistike. Ansambl artistik. Shkoll artistike. Liceu artistik. Trup artistike. U
dhheqs
artistik. Program artistik.
3. Q ka t bj me rrokjen e me ndijimin e s bukurs n art e n jet; q lidhet me mjesh
nj fush t artit. Shije artistike. Pjekuri artistike.
4. Q sht veti e njerzve me prirje n fushn e artit; q ka t bj me artistt, i artis
artistik. Talent artistik. Prirje artistike.
5. Q ka elemente t artit, q ka vlera arti, q sht i bukur e i harmonishm. Gjimnastik
rtistike.
Koncert i fjals artistike.
6. Q ka t bj me prodhime t artit t zbatuar; q sht punuar me mjeshtri e bukur. Qil
artistik. Fotografi artistike. Punime artistike. Ndrmarrja e prodhimeve artist
ike.
ARTISTIKISHT ndajf.
1. N mnyr artistike, me art. Pasqyron (shpreh) artistikisht.
2.Nga ana artistike; nga pikpamja e vlers artistike. Artistikisht i arritur.
I ngritur artistikisht.
ARTISUR mb. bujq.
Q sht nxjerr nga toka dhe sht mbjell n nj vend tjetr (pr bimt). Bim e artisur.
ARTISHT f. sh.
Pyll me artinj.
ARTITORE f. sh. bujq.
shih SHPRNGULTORE,~JA. Mbjell n artitore.
ARTIZAN m. sh.
Zejtar. Artizan t kooperuar.
ARTIZANAL mb.
1. Q bhet a prodhohet me dor e me mjete t thjeshta nga zejtart, q nuk prodhohet n fa
brik.
Pun artizanale. Prodhim artizanal. Artikuj artizanale.
Me mnyr artizanale.
2. Q shrben pr t prodhuar me dor dhe me mjete e mnyra t thjeshta; q ka t bj me
zejtarin ose me zejtarin. Punishte artizanale. Mjete artizanale.
3. fig. keq. Q bhet me mnyra t prapambetura a primitive, q nuk njeh e nuk zbaton m
etodat
shkencore e t prparuara; i prapambetur. Metoda (mnyra) artizanale. Koncepte arti
zanale.
ARTIZANAT m.
Prodhimi i sendeve t prdorimit t gjer nga zejtart; shrbimet e ndryshme pr popullin,
q
bhen nga zejtart; zejtari. Kooperativat e artizanatit. Punonjsit e artizanatit.
Prodhime
artizanati.
ARTIZANE f. sh.
Fem. e ARTIZAN,~I. Artizanet e reja.
ARTOR m. sh. vjet.
Pjestar i familjes s bujkut q punonte n ar.
ARTRIT m. sh. mjek.
Pezmatim i kyeve, cerm. Artrit kronik. Vuaj nga artriti.
ARTURIN f. kryes. sh.
Sende e stoli prej ari. Mban arturina.
ARTHI-GOMARTHI ndajf. krahin.
Luajm arthi-gomarthi: luajm duke e kaprcyer shoku-shokun radhazi mbi shpin t prkulu
r.
ARUMANISHT ndajf.
Vllahisht. Flet arumanisht.
ARUMANISHTE f.
Vllahishte, gjuha e vllehve. Fjal t arumanishtes.
ARUMUN m. sh.
Vllah.
ARUMUN mb.
Vllah. Fjal arumune. Gjuha arumune.
ARUSHAN mb.
1. Q e ka trupin t hedhur, t lidhur e t fort; q i bn me lehtsi e pa u lodhur punt
a.
Djal arushan. Grua arushane.
2. fig. I fort e trim.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit. Arushani i maleve.
ARUSH f. sh.
1. zool. Femra e ariut. Arush e murrme (e bardh). Klysht e arushs.
2. bised. Njeri i fuqishm e i guximshm, njeri q nuk lodhet kurr; mjet pune shum i
fuqishm.
Arush mali.
* Luan arush me dik keq. tallet me dik, e sjell vrdall sipas q
ejfit t tij. T'i l kmbt e arushs
n dor shpton vet duke ia ln rrezikun, barrn a kokarjet nj tjetri; ia hedh dikujt.
rembet
arusha (ariu) me shosh shih te SHOSH/,~A. Arusha e Madhe astr. emr i nj yllsie n
gjysmrruzullin verior t qiellit, q prbhet nga shtat yje t renditura si qerre; Qerrja
e Madhe.
Arusha e Vogl astr. emr i nj yllsie n gjysmrruzullin verior t qiellit, q prbhet n
at
yje t renditura si qerre, njri nga t cilt (ylli i bishtit) sht Ylli Polar i Veriut;
Qerrja e Vogl.
Lule arush bot. dorzonj. Rrush arushe bot. shih te RRUSH,~I.
ARUSHK f. sh.
1. prk. Klysh ariu; ari i vogl.
2. krahin. Lloj bukvale me miell t grunjt, q gatuhej n mbrmjen e Vitit t Ri.
ARZUHALL m. sh. vjet.
Lutje me shkrim. Shkruante (bnte) nj arzuhall.
ARRAKAE f. sh. bot. krahin.
Lulekae.
ARRAKAT mb.
1. Q nuk rri n tuf s bashku me bagtit e tjera, q shkputet vean nga tufa n kullot
(dhi) arrakate. Delen arrakate e ha ujku. fj. u.
2. Q nuk mblidhet n shtpi a n pun, q bredh posht e prpjet, i pashtruar n familje,
a n shkoll. Djal (nxns) arrakat. sht br arrakat.
3. Prd. em. Sipas kuptimeve t mbiemrit.
ARRAKAT kal.
Shprndaj sa andej ktej pa rregull. E arrakati bagtin. I arrakati gjrat gjithandej
.
ARRAKATEM vetv.
1. vet. veta III. Shkputet nga tufa dhe endet vetm npr kullot, shprndahet pa rregu
ll (pr
bagtin). U arrakatn dhit malit.
2.Endem posht e prpjet, pa u mbledhur n shtpi a pr pun.
ARRATI f. sh.
1. shih ARRATISJ/E,~A.
2.Mrgim pr t shptuar nga ndjekjet. U hodh (doli) n arrati. E shkoi jetn n arrati.
* I dha arratin e detyroi t largohej me ngut e n mnyr t rregullt, e bri t ikte nga
kmbt, t'ua mbathte kmbve nga frika. Mori arratin
a) u arratis, mori malet;
b) u largua me ngut e n mnyr t rregullt; iku nga syt kmbt, ua mbathi kmbve. E mor
arratia i ven punt keq e me keq, mori t tatpjetn.
ARRATIS kal.
1. E dboj, e tret larg, e mrgoj. I arratisi larg.
2. Prndaj, shprndaj andej e ktej; i jap arratin.
ARRATISEM vetv.
1. Iki fshehurazi nga nj vend ku me mbajn mbyllur pr dnim ose kundr dshirs; marr mal
et
ose kaprcej kufirin pr t shptuar nga ndjekjet, nga nj e keqe etj. U arratis nga bu
rgu. U
arratis nga ushtria. U arratis nga shtpia. U arratis n mal (jasht).
2. vet. veta III fig. Largohet, ikn, tretet larg. Iu arratis mendja. Iu arrat
is gjumi.
3. vet. veta III. Prndahet, shprndahet andej e ktej (pr bagtin).
4.Endem andej-ktej, bredh lart e posht.
5. vet. veta III krahin. Shembet, rrzohet me vrull. U arratis si lis.
ARRATISJE f. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljes ARRATISEM. Arratisja e t burgosurve. Arratisja
nga burgu.
Prgatitn arratisjen.
ARRATISUR m. sh.
Ai q ka ikur fshehurazi nga nj vend, ku e kishin mbyllur pr dnim ose kundr dshirs; a
i q ka
marr malet ose q ka kaprcyer kufirin pr t shptuar nga ndjekjet ose nga nj rrezik. I
arratisur
politik. E kapn t arratisurin.
ARRATISUR mb.
1. Q ka ikur fshehurazi nga nj vend, ku e kishin mbyllur pr dnim ose kundr dshirs; q
ka
marr malet ose q ka kaprcyer kufirin pr t shptuar nga ndjekjet ose nga nj rrezik. T
burgosurit e arratisur. Ushtart e arratisur.
2. fig. Q sht shprndar, q ka humbur diku larg, q sht tretur larg. Me mendje t arr
.
Me sy t arratisur.
3. vjet. Q ka marr arratin, q endet lart e posht, q bredh nga nj vend n tjetrin. Ka
rs i
arratisur.
ARR I m. sh. bot.
Shkurre gjethernse dy-tre metra e lart, me gjethe t kmbyera si t arrs, me lule t bl
ta n
t verdh, q bn kokrra t vogla e t zeza dhe q prdoret pr ngjyrosje e n mjeksi; pje
Arr i egr. Gjethe arri.
ARR II m. anat.
Arrza e fytit.
ARR III m. sh. zool.
Dosz, bushtrz.
ARRORE f. vet. sh. bot.
Familje drursh, q prfshin drur e shkurre si arri etj.
ARREST m. sh.
Paraburgim, mbajtje e prkohshme nn roj, ndalim; ndshkim disiplinor pr ushtarakt, du
ke i
mbajtur t mbyllur n nj vend pr nj koh t caktuar. Arrest disiplinor. Arrest shtpie
(kazerme). Mban (v) n arrest.
ARRESTIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARRESTOJ, ARRESTOHEM. Arrestime n mas. Arresti
mi i
keqbrsit. Bn arrestime.
ARRESTOHEM Ps.
e ARRESTOJ.
ARRESTOJ kal.
Kap nj njeri q dyshohet pr nj faj dhe e mbaj nn roj; v dik n arrest n emr t lig
j.
Arrestoi nj keqbrs. Arreston n vend.
ARRESTUAR m. sh.
Ai q sht kapur dhe q mbahet nn roj, ai q sht vn n arrest.
ARRESTUAR mb.
Q sht kapur dhe q mbahet nn roj, q sht vn n arrest. E mbanin t arrestuar.
ARR f. sh.
1. bot. Pem frutore me trup t lart e t trash, me dru t fort e shum t mir pr oren
me
lvore t lmuar ngjyr hiri, me gjethe t mdha e me lule si vile, q bn kokrra me lvozh
fort, me shark t gjelbr e me thelb t ushqyeshm, t ndar n katr pjes; kokrra e ksa
Arr gunge. Arr gajg (ruk). Arr bukje arr me thelb t madh, t plot e q del leht. A
mishje arr s cils nuk i del thelbi leht. Arr pjeshke arr q i ndahet leht thelbi. Ar
ajse.
Arr fyk (fyrb). Dru arre. Gjethe arre. Vaj arre. Thelbi i arrs. Ngjyr arre ngjyr ka
fe e
murrme. Thyej (aj) arra. I ushqyer me thelpinj arre
i ushqyer mir, me gjra t mira.
2. prd. mb. Me koren t pjekur mir e brenda e but (pr bukn).
* Arr fyk keq. shih te FYK/,~A. Arr n goj dika q nuk kaprcehet, nuk glltitet le
dikush a dika q nuk mposhtet leht, kock n fyt. Shtag arrash shih te SHTAG/,~A. Si fi
ku
(me) arrn (si arra me paln) shih te FIK,~U. I marr (i ha) arrat dikujt jam m i z
oti se nj tjetr,
ia kaloj dikujt, ia hedh, e mund. S'i hahet arra n dor dikujt nuk mbahet pastr,
as lahet as
ndrrohet, sht shum i ndyr. S'i mban goja arra dikujt s'pushon s foluri, sht llafaza
i
madh. T thyen arrn n dor shih te THYEJ. Thyej arra kot flas gjra pa vler e pa kupti
m, flas
kot me kot. I peshon arrat pa i shkundur shih te PESHOJ. E shkund arrn n korrik
(manin n prill)
shih te SHKUND. Kur t bj qarri arra kurr, asnjher.
Ka (n dor) edhe gurin, edhe arrn shih te GUR,~I. Arr dheu fshikz me azot q formohet
nga
bakteret n rrnjt e disa bimve. Arra e fytit anat. fi
kthi i fytit.
ARR HINDI bot.
Dru i egr, i ngjashm me arrn, me lvore t murrme, me gjethe q kan nj er t rnd, m
lule t vogla t bardha e me fryt si bishtaj ngjyrkafe.
ARRS m. sh. bot.
Bim barishtore ose gjysmshkurre gjethernse, e prhapur sidomos n vendet e Mesdheut,
me
lule n trajt vile, q prdoret si bim aromatike dhe n mjeksi. Arrsi i verdh bar dh
.
ARRTHYESE f. sh.
Vegl si dar, q prdoret pr t thyer arra.
ARRZ I f. anat.
1. Rruaza e par e qafs, mbi t ciln mbshtetet koka. Arrza e qafs. Thefsh arrzn! mal
2. Fikthi i fytit. Arrza e fytit (e gushs).
* Theu arrzn shih te THYEJ. Thyej (kput) arrzn (qafn)! keq. largohu q ktej, shporru
Zuri arrzn u rrzua e u vra, theu qafn.
ARRZ II f. sh.
Arrisht, pyll me arra.
ARRZ III f. sh. bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe si t trfilit, t vendosura dendur rreth krcellit,
q rritet
npr fushat ans detit.
ARRIHET vetv.
1. Piqet, vjen n kohn pr t'u vjel a pr t'u korrur. E korrn pa u arritur mir.
2. Mbledh qelb e bhet gati pr t'u hapur a pr t'u shtrydhur, piqet (pr plagn).
U arrit i thati (lunga).
3. Pavet. e ARRIJ 6,7.
4. Ps. e ARRIJ 3,9. Jan arritur suksese (fitore). U arrit nj marrveshje.
ARRIJ kal. dhe jokal.
1. jokal. Vij ose shkoj me kmb a me nj mjet n vendin pr ku isha nisur, sosem n
pikn e fundit
t udhtimit; mbrrij. Arrij n shtpi (n shkoll, n pun). Arrij me kmb. Arriti me aer
Arriti von (hert, me koh). Arriti i pari (i fundit). Arriti treni. Arriti letra
(lajmi).
2. vet. veta III jokal. Vjen nj koh e caktuar; vjen nj stin e motit, nj muaj, nj d
it; vjen nj
ngjarje a nj dukuri e caktuar. Arriti dreka (nata). Arriti dimri (pranvera). A
rriti dita e fests
(kongresi). Arriti dbora (shiu). Arritn t korrat. Arriti radha ime.
3. kal. Kap dik n t ecur, vij krahas me nj tjetr q ecte para meje; vij deri te dika;
z. E arrita
n rrug.
4. kal. fig. Barazohem me nj tjetr, q sht prpara n nj pun, n nj veprimtari etj.
n
msime. E arrij n mjeshtri. E arriti dhe ia kaloi.
5. kal. Z, prek dika q sht pak si larg, duke u zgjatur. E arrij me dor. E arrij me
maja t
gishtave.
6. kal. dhe jokal. fig. Vij te nj qllim ose rezultat i caktuar me an
t prpjekjeve; prmbush nj
dshir, kryej nj detyr. Arrij sukses (fitore). Arrij qllimin (objektivat). Arrij n n
j
marrveshje. Arrij n nj prfundim.
7. kal. dhe jokal. Vij deri n nj cak, n nj shkall ose n nj mas. Arriti sh
. Arriti kulmin.
Arriti nivelin m t lart (majat m t larta). Arrin deri n gju.
8. kal. Vij deri n nj koh t caktuar, rroj deri n nj koh t caktuar; mbush nj mos
toj q
nga nj koh. Arrij moshn shkollore (t puns). Arriti t tetdhjetat. Me arriti pleqria.
a
arrita dits. Ia ka arritur kohs s Turqis. Mos arrifsh! mallk. Vdeksh i ri!
9. kal. Ia dal n krye nj pune, mundem ta bj dika, ia dal mban. Arrij ta mbaroj.
S'arrij ta
kuptoj. S`arriti t nxirrte z.
10. vet. veta III jokal. sht aq sa duhet, sht mjaft, del, mjafton. Arrin pr nj fus
tan. Arrin e
tepron. S`m arrijn parat. S`m arrin fuqia.
11. jokal. Vij deri n nj pik sa bj dika t padshirueshme ose t keqe; vjen n nj
n t
cilin ndodh nj e keqe e papritur, katandis puna. Arriti puna deri n grushte. Ar
riti t ndahet nga
prindrit. Arriti t vjedh. Arriti deri atje sa... Arriti deri n at pike sa.
.. Deri aty ka arritur!
* Aq t arrin ty (mendja)! aq ta pret mendja, aq mendon. Aq sa arrin aq sa mund
ta kuptoj, sipas
fuqis e aftsis mendore q ka. Sa i arrin dora shih te DOR/,~A. S'm arrin dora nuk ka
m fuqi,
nuk kam mundsi.
Nuk m arrin api shih te AP,~I I. Deri ku i arrin api shih te AP,~I I.
Deri ku te arrin syri shih te SY,~RI. Aq i arrijn shkallt dikujt shih te SHKALL
/,~A. Krkon t
arrij ern shih tek ER/,~A I. As n thembr s'ia arrin shih te THEMB/R,~RA. I arrijn sy
t
gjer te maja e hunds keq. shih te HUND/,~A.
ARRIR mb.
1. I pjekur sa duhet, q sht br pr t'u vjel ose pr t'u korrur. Moll (pem) e arrir
(misr) i arrir.
2. fig. bised. I pjekur (nga mosha); q ka prvojn e duhur pr nj pun. Djal i a
rrir. Vajz e
arrir.
3. fig. shih ARRITUR (i,e) 2. Vepr e arrir.
4. shih ARDHUR (i,e) 4. Tok e arrir.
ARRISHT f. sh.
Pyll me arra.
ARRITJE f.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ARRIJ, ARRIHET. Arritja e trenit. Arritja
e nj delegacioni.
Arritja e sukseseve (e fitoreve, e rezultateve). Arritja e qllimit. Arritja e
marrveshjes. Dita e
arritjes.
2. kryes. sh. ~E, ~ET. Rezultat me vler n pun a n nj fush veprimtarie; sukses. Arri
tje t
rndsishme. Arritjet me t reja. Arritjet e ndrmarrjes (e kolektivit). Arritjet e f
undit t
shkencs.
3. sport. Pika e fundit e largsis q prshkojn pjesmarrsit e nj gare vrapimi, me kuaj
tj.;
mbrritje.
ARRITSHM mb.
1. Q mund t arrihet; q mund t bhet, q mund t vihet n jet; i mundshm. Qllim i ar
2. Q mund t kuptohet, i kapshm, i kuptueshm.
ARRITUR mb.
1. Q sht br, q sht kryer, q sht arritur. Mesatarja e arritur.
2. Q sht br mir; i gjetur mir, i goditur. Vepr e arritur. Figur e arritur. Artisti
t i
arritur.
3. fin., vjet. Q ka mbushur afatin e caktuar, q i prket nj periudhe t prfunduar. In
teresat e
arritura. Kamata e arritur.
ARRIVIST m. sh. libr.
Ai q lakmon e prpiqet t arrij me do mjet nj qllim ose nj vend m t lart n jet,
krkon t aj prpara e t bj karrier me do mnyr. Lufta kundr arrivistve.
ARRIVIST mb.
Q lakmon e prpiqet t arrij me do mjet nj qllim ose nj vend m t lart n jet, q
karakteristik pr arrivistin. Element arrivist. Prirje (synime) arriviste.
ARRIVIZM m. libr.
Synimi pr t ar prpara duke prdorur fardo mjeti, prpjekja pr t arritur nj vend m
n shoqri edhe me mnyra t ulta e t pandershme. Shfaqje arrivizmi.
ARRNJET m. sh.
Arrisht.
ARROGANC f.
Sjellje e vrazhd, e pakulturuar; qndrim prbuzs e mosprfills kundrejt t tjerve, traj
mi i t
tjerve me mendjemadhsi e n mnyr fyese. Flet (sillet) me arroganc.
ARROGANT mb.
1. Q sillet a q vepron me arroganc, q sht i vrazhd, fyes e prbuzs; q shpreh arrog
Njeri arrogant. Qndrim (ton) arrogant. Sjellje arrogante.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
ARROR mb. bujq.
Q prbhet prej koklash sa nj arr (pr tokn). Ndrtim arror.
ARRORE f. vet. sh. bot.
Familje drursh dhe shkurresh, n t ciln me e njohura sht arra.
ARRT mb.
Q sht br me dru arre; prej arre. Drrasa t arrta. Dollap i arrt.
AS I m. sh.
1. Letr loje, e para n ngjyrn e vet, q ka vetm nj shenj n mes, njshi.
Asi spathi (kup). Hedh asin. Man me as.
2. sh. edhe ~, ~T fig. Njeri i shquar, me aftsi t veanta n nj fush t caktuar. As
skuadrs s futbollit. As i kinematografis. As i aviacionit.
*M doli asi fitova, m eci.
AS II m. sh. hist.
Monedh e vogl romake prej bakri. Ok e as fare lir.
AS
I. lidh.
1. Prdoret n fjalit mohuese, e prsritur para gjymtyrve homogjene ose para fjalive t
bashkrenditura. As uj, as buk. As e njoh, as e di. As me hahet, as me pihet. As
jap, as
marr. As vrenjtet, as kthjellohet.
2. Prdoret para gjymtyrs s fundit, homogjene me gjymtyrt e mparshme t s njjts fjal
mohuese. Nuk e takova t vllan, as t nipin.
3. Prdoret e prsritur para gjymtyrve t nj fjalie, n t ciln zakonisht folja me mohi
nnkuptohet. As po, as jo. As mir, as keq. As sot, as mot. As un, as ti.
As andej, as ktej.
4. Prdoret n nj varg togjesh t qndrueshme frazeologjike me vler mohuese.
As t ngroh, as t ftoh. As mish, as peshk. As nam, as nishan. As n qiell, as n tok.
As
turbullon, as kthjellon.
II. pj.
1. Prdoret zakonisht me folje pr t grishur dik q t filloj t flas a t veproj, pr
j
urdhr a pr ta paraqitur si lutje ose pr t shprehur qndrimin emocional t folsit. As i
a merr
nj knge. As na thua. As m flet nj fjal! As m`i fal ti syt e zez.
2. Prdoret, e ndjekur shpesh nga edhe, pr t prforcuar me shum mendimin q shpreh fja
lia,
me kuptim t afrt me qoft (edhe), bile, madje. As un nuk e di. As edhe nj.
3. Prdoret zakonisht n krye t nj fjalie, e ndjekur nga q, pr t prforcuar mohimin, n
nd t
pjeszs nuk ose s bashku me t. As nuk e pa. As e kishte ndr mend. As q do t`ja dij.
4. Prdoret kur flitet pr koh, mosh, madhsi etj., q ende nuk sht arritur, nuk sht
r.
As dy dit pun. As pes minuta. As gjasht muajsh. As dy hapa larg.
AS- fjalform.
Pjes e par me kuptim mohues ose prforcues e disa premrave t prngjitur dhe e disa
ndajfoljeve t prngjitura; p.sh. askush, asgj, asnjher, aspak, askund etj.
ASAJ.
1. Dhan., rrjedh. e prem. vetor. e dft. AJO.
2. dft. bised. N at..., atje n ... (me nj emr n rasn rrjedhore t numrit njjs, n
pashquar). Asaj rruge. Asaj ane.
ASAMBLE f. sh.
1. Mbledhje e prfaqsuesve t zgjedhur t nj vendi, si organi m i lart ligjvns, q ka
t
t diskutoj e t vendos pr shtjet m t rndsishme dhe t kontrolloj organet e zgjed
prej saj; mbledhja e prfaqsuesve t vendeve t ndryshme n nj organizat ndrkombtare,
cila shqyrton shtje t ndryshme dhe merr vendime pr to; trsia e prfaqsuesve n kto
mbledhje; ndrtesa ku mbahen rregullisht kto mbledhje. Asambleja kombtare. Asambl
e
kushtetuese (ligjvnse). Asambleja e Prgjithshme e Organizats s Kombeve t Bashkuara.
Sesion i asambles. Thirrja e asambles. Punimet (vendimet) e asambles.
2. Mbledhja e gjith antarve t nj institucioni, t nj kooperative, t nj organizat a
te, si
organi m i lart q ka t drejt t shqyrtoj shtjet e prbashkta me rndsi, t marr
pr to dhe t kontrolloj organet e zgjedhura prej saj; trsia e pjesmarrsve n kt mbl
Asambleja e Akademis s Shkencave t RPSSH. Asambleja e kooperativs. Mbledhja e
asambles.
ASAMBLIST m. sh. hist.
Antar i asambles kombtare. U zgjodh asamblist.
ASBEST m. min.
Mineral i prbr prej fijesh t holla, q i qndron shum veprimit t nxehtsis e t acid
nuk e pron rrymn elektrike dhe q prdoret gjersisht n industri e n ndrtim. Mineral
asbesti. Veshje prej asbesti. Fabrika e pasurimit t asbestit.
ASE lidh.
shih OSE.
ASLL pj. thjeshtligj.
N t vrtet, tamam, n thelb (prdoret si fjal e ndrmjetme). Asll, ai e di me mir. As
n fund t fundit, thell-thell.
ASFALT m. sh.
1. min. Lloj rrshire e zez, q ndodhet n natyr n gjendje t ngurt e q zbutet kur
ohet;
sere. Asfalt natyror.
2. Przierje bitumi me akll t imt, me t ciln shtrohen rrugt etj.; rrug, siprfaqe q
shtruar me kt przierje. Shtres asfalti. Rrug me asfalt.
Shtroj me asfalt. Rrshqet mbi asfalt.
ASFALT-BETON m. sh. ndrt.
Przierje rre ose aklli t imt me bitum, q prdoret pr t shtruar rrugt etj. ose si
ndrtimi. Fabrika e asfalt-betonit. Shtroj me asfalt-beton.
ASFALTIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ASFALTOJ, ASFALTOHET. Asfaltimi i rrugs. Mak
in
asfaltimi. Puntort e asfaltimit.
ASFALTOHET Ps.
e ASFALTOJ. U asfaltua rruga.
ASFALTOJ kal.
Shtroj me asfalt. Asfaltoj rrugn (sheshin).
ASFALTUAR mb.
Q sht i shtruar me asfalt. Rrug e asfaltuar. Shesh i asfaltuar.
ASFALTUES m. sh.
Puntor q merret me asfaltimin e rrugve. Asfaltues rrugsh.
ASFARE ndajf. bised.
Aspak, as nj ik. Nuk u lodha asfare. Nuk ka t bj as fare.
ASFARGJ pakuf. bised.
Asgj fare. S`i bri asfargj.
ASFIKSI f.
1. mjek. Vshtirsim ose ndalim i frymmarrjes nga mungesa e ajrit me oksigjen. Vdi
q nga
asfiksia.
2. fig. Ndrprerje a vshtirsi e madhe q krijohet n nj deg prodhimi dhe q pengon zhvi
imin
e lir t saj.
ASGJ pakuf.
1. Asnj gj, asnj send, kurrgj; kund. gjithka. Asgj e teprt. Asgj me rndsi. Asgj
shum. Nuk di asgj. Nuk them asgj. Nuk kursej asgj. Nuk pyet pr asgj.
2. Prdoret pr t treguar dika ose dik pa ndonj vler t madhe, pa rndsi. Nuk m duke
asgj. S`sht asgj pr ty. Pr asgj pr dika t vogl, pa ndonj vler; pr nj shkak a
pa rndsi. Shes (blej) pr asgj shes (blej) fare lir.
3. Prdoret si prgjigje mirsjelljeje ndaj nj falnderimi, me kuptimin s`ka prse.
* E bn pr asgj nuk e prfill fare, e prbuz. Nuk ka asgj t prbashkt me dik shih te
PRBASHKT (i,e).
ASGJ f. libr.
Ajo q nuk sht; mungesa e plot e gjithkaje, hii. E ngre nga asgjja. E kthen n asgj.
ASGJKAFSH pakuf.
Asnj send, asgj prej gjje. Nuk i dha asgjkafsh.
ASGJKUND ndajf.
N asnj vend, as n ndonjrin vend, askund. S`dukej asgjkundi. Nuk shkoj asgjkund. S`e
gjej
asgjkund.
* S'sht asgjkundi nuk sht aspak n rregull, nuk e ka fare n vij nj pun. Ku ishe?
Asgjkundi. thuhet duke e br pyetjen e duke u prgjigjur vet, kur themi dika ose bjm
pun
pa pasur ndonj fryt konkret.
ASGJMANGUT lidh. libr.
Megjithat, prapseprap; vese. Asgjmangut, populli e ruajti njsin e vet kombtare.
ASGJSEND pakuf.
Asnj send, asgj. Nuk solli asgjsend. Nuk mori vesh asgjsend.
ASGJSI f. libr.
T qent asgj, hii, asgjja; zbrazti e plot.
ASGJSIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ASGJSOJ, ASGJSOHEM. Asgjsimi i plot. Asgjsim fiz
ik
(moral). Asgjsimi i armikut (i kundrshtarit). Asgjsimi i objektivit. usht. Asg
jsimi i
marrdhnieve t vjetra. Arm t asgjsimit n mas. I shptoi asgjsimit.
ASGJSOHEM. Ps.
e ASGJSOJ. Asgjsohen mbeturinat.
ASGJSOJ kal.
1. E shkatrroj krejt, e prish q t mos jet m, e shfaros, e zhduk; e bj fare t paaft
t
vepruar. Asgjsoj armikun. Asgjsoi pushtetin e vjetr. Asgjsoi planet (sulmet). Asg
jsoj letrat
(mbeturinat). I asgjsuan n mas.
2. usht. Godit n shenj. Asgjsoj objektivin. Asgjsoj me predhn e par.
ASGJSUES mb.
1. Q shkatrron plotsisht, q shfaros; vdekjeprurs. Arm asgjsuese. Goditje asgjsuese.
Zjarr asgjsues.
2.Shum i ashpr, q synon t drrmoj krejt, q e mohon dika trsisht. Kritik asgjsues
Fjalim asgjsues. Sarkazm asgjsues.
ASGJSHM mb. libr.
Q nuk ka asnj vler ose asnj rndsi.
ASI
1. vjet. Rrjedh. e prem. vetor e dft. AI, ATA.
2. dft. I till, si ai ose si ata. Asi burri. Asi djemsh.
ASILLOJ I dft. bised.
shih ASISOJ I. Asisoj sendesh.
ASILLOJ II ndajf. bised.
shih ASISOJ II. Mendon po asilloj.
ASIMETRI f.
Munges e simetris. Asimetri e figurave. Asimetri e fytyrs.
ASIMETRIK mb.
Q i mungon simetria, q nuk sht simetrik. Forme asimetrike. Gjethe asimetrike. Nga
rkes
asimetrike. Gjenerator asimetrik. elektr. N mnyr asimetrike.
ASIMILIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ASIMILOJ, ASIMILOHEM. Asimilim i plot (i
pjesshm).
Asimilimi i ushqimit. Asimilimi i nj kombi.
2. gjuh. shih PRNGJASHMIM,~I.
ASIMILOHEM. Ps.
e ASIMILOJ. Asimilohet ushqimi. Asimilohet lnda. Asimilohet nj bashktingllore.
ASIMILOJ kal.
1. biol. Prvetsoj nj lnd t jashtme, duke e prpunuar n organizm; tret, thith. Asimi
ushqimin. Asimilon oksigjenin.
2. fig. Prvetsoj mir nj msim, fitoj dije e njohuri n mnyr t shndosh, duke i tret
Asimiloj msimin. Asimiloj nj lnd.
3. E shkrij nj popull ose nj komb, duke e br t humbas veorit e tij kombtare dhe t
prvetsoj gjuhn, zakonet etj. t nj populli ose kombi tjetr.
4. vet. veta III gjuh. E bn t njjt ose t ngjashm me veten (pr veprimin e nj tingul
mbi nj
tjetr).
ASIMILUES m. sh. libr.
Ai q prpiqet t asimiloj nj popull a nj komb tjetr. Asimiluesit osman.
ASIMILUES mb.
1. biol. Q thith e prvetson nj lnd t jashtme, q e tret dhe e prpunon n organizm.
asimiluese e bims.
2. fig. Q prvetson mir e me lehtsi nj msim a nj lnd. Aftsia asimiluese e nxnsi
3. Q prpiqet t asimiloj nj popull ose nj komb tjetr.
ASIMILUESHM mb.
1. biol. Q mund t thithet e t prvetsohet nga organizmi, q mund t asimilohet. Lnd
ushqimore e asimilueshme. N mnyr t asimilueshme.
2. fig. Q mund t prvetsohet me lehtsi (pr msimet, njohurit). E bj t asimilueshm.
ASISOJ I dft. bised.
I atij soji, i atill. Asisoj njerzish. Nj rrob asisoj.
ASISOJ II ndajf. bised.
N at mnyr; ashtu. Bje asisoj.
ASISTENC f. libr.
Ndihm q i jepet nj t smuri ose nj njeriu nevojtar.
* Asistenc sociale shih te SOCIALE.
ASISTENT m. sh. libr.
1. Ndihms i nj mjeku, i nj inxhinieri etj. gjat kryerjes s nj operimi, t nj pune et
Asistent i
inxhinierit. Asistent i profesorit (i regjisorit). Mjek asistent.
2. Titulli fillestar i atij q merret me pun msimore n nj shkoll t lart; ai q mban
ull.
Asistent n universitet.
ASISTENTE f. sh.
Fem. e ASISTENT,~I.
ASKATH m. sh.
1. Elbth, kath, byc.
2. Fik i thar.
ASKET m. sh.
1. Njeri, q pr shkak t paragjykimeve fetare, bn nj jet t vetmuar, t ashpr e t rn
munduar veten dhe duke hequr dor nga gzimet e jets. Jet asketi. Fytyr asketi.
2. Njeri q heq dor nga gzimet e jets dhe q bn jet t ashpr, me vuajtje e mundime.
3. si mb. ~, ~E. shih ASKETIK,~E.
ASKETIK mb.
Q ka t bj me asketizmin; q ka t bj me asketin, q sht karakteristik pr mnyrn e
s asketit. Jet asketike. Fytyr asketike. Moral asketik.
ASKETIZM m.
1. Doktrin fetare, q predikon t hequrit dor nga gzimet e jets, gjoja pr t arritur
prsosurin morale dhe q n t vrtet synon t'i largoj njerzit nga jeta shoqrore dhe n
ta
revolucionare. Asketizmi fetar. Luftoj asketizmin. Predikon asketizmin.
2. Mnyr t jetuari si asket, duke hequr dor nga t mirat dhe knaqsit e jets.
ASKND Kallz.
e prem. pakuf. ASKUSH.
ASKI f. zakon. sh.
Rrip llastiku, mndafshi etj., q vihet krahaqaf pr t mbajtur pantallonat ose fundet
. Aski
mndafshi. Pantallona (fund) me aski. Mbrthej askit.
ASKUJT Dhan. rrjedh.
e prem. pakuf. ASKUSH.
ASKUND ndajf.
N asnj vend, asgjkund. Askund s`e pash. Nuk gjendet askund.
ASKURR ndajf.
Kurr ndonjher, asnjher tjetr. Si askurr.
ASKURRFAR pakuf.
Asnj lloj, asnj prej tyre, as edhe m t vogln. Askurrfar pune. Askurrfar shenje.
ASKURRGJ pakuf.
Asgj prej gjje, as gjn m t vogl, kurrgj.
ASKURRKAH ndajf. krahin.
N asnjrn an, asgjkund.
ASKURRKUND ndajf.
shih ASGJKUND. Nuk z vend askurrkund. Nuk gjen qetsi askurrkund.
ASKURRKUSH pakuf.
shih ASKUSH. Askurrkush s`e dinte. Si askurrkush.
ASKUSH pakuf.
1. Asnj njeri, asnjeri. Askush nuk foli. Mos i trego askujt. Askujt nuk i fl
ihej.
2. prd. em. bised. Njeri pa asnj vler, njeri q nuk e prfillin fare n shoqri.
Kush sht ai? Askush.
ASLLAN m. sh. vjet.
Luan. Trim (burr) asllan.
ASNDONJ pakuf.
Asnj prej tyre. Asndonj mik. Asndonj vrim.
ASNDONJHER ndajf.
Kurr ndonjher, asnjher. Si asndonjher tjetr.
ASNDONJRI pakuf.
shih ASNJR/I,~A. Asndonjri nuk u prgjigj.
ASNJANS m. sh.
1. libr. Shtet, vend ose njeri q mban qndrim asnjans.
2. gjuh. Gjinia asnjanse.
3. fiz. Prcjellsi asnjans. Asnjansi i tokzuar.
ASNJANS mb.
1. Q nuk merr ann e asnjrs nga palt ndrluftuese ose kundrshtare, q nuk mban ann as
njrit, as t tjetrit. Shtet (vend) asnjans. Qndrim asnjans. Politik asnjanse. Vzhgue
asnjans. Rri asnjans.
2. Q nuk mund t shrbej si fush luftimi ose pr vendosjen e trupave ushtarake (sipas
nj
marrveshjeje); q nuk i prket as njrs pal, as tjetrs. Fush (zon) asnjanse.
3. gjuh. Q nuk sht as i gjinis mashkullore, as i gjinis femrore; q bn pjes n laki
katrt t emrave t shqipes. Gjinia asnjanse. Emr asnjans.
4. fiz. Q nuk ka ngarkes as pozitive, as negative. Prcjells asnjans.
5. kim. Q nuk jep as reaksion acid, as reaksion bazik. Krip asnjanse. Tretsir asnj
anse.
ASNJANSI f.
1. Gjendja e nj shteti, q nuk merr pjes n nj luft, duke mbajtur t njjtin qndrim ku
jt
vendeve ndrluftuese ose blloqeve ushtarake. Asnjansi e armatosur. Politika e as
njansis.
Ruaj asnjansin. Shpall (shkel) asnjansin.
2. T qent asnjans, gjendja e atij q nuk mban ann e asnjrs pal n nj mosmarrveshje
grindje, kundrshtim etj. E shoh punn me asnjansi.
ASNJANSIM m. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ASNJANSOJ, ASNJANSOHET. Asnjansimi i veprimtar
is
s dikujt. Asnjansimi i ndikimit. Asnjansimi i zjarrit t armikut. Asnjansimi i a
cidit me nj
baz. kim.
ASNJANSISHT ndajf. libr.
Pa marr ann e asnjrs prej palve kundrshtare n nj mosmarrveshje, n nj grindje, n
luft etj. Veproi asnjansisht.
ASNJANSOHET vetv. libr.
1. Bhet asnjans.
2. Ps. e ASNJANSOJ.
ASNJANSOJ kal. libr.
1. E bj nj shtet ose nj vend t jet asnjans.
2. I heq mundsin t veproj kundr nesh; e bj t paaft t veproj, i dobsoj fuqin. As
nj kundrshtar. Asnjansoj ndikimin e dikujt. Asnjansoj nj pozicion.
3. kim. I heq vetit acide me an t reaksionit me nj baz ose anasjelltas. Asnjans
oj nj
tretsir.
4. spec. I heq nj veti karakteristike (ngjyrimin, ngarkesn etj.) dhe e bj a
snjans. Asnjansoj nj
forc. Asnjanson ngarkesn e nj grimce.
ASNJANSUES mb. spec.
Q i heq vetit acide ose vetit e tjera karakteristike dhe e bn dika asnjanse.
Rol (veprim, funksion) asnjansues.
ASNJANSHM mb. libr.
I paanshm.
ASNJERI pakuf.
Asnj njeri, askush. Asnjeri nuk erdhi. Asnjeri s`e pa (s`e di). S'ka asnjeri.
ASNJ pakuf.
As edhe nj send, as edhe nj njeri. Asnj njeri. Asnj send. Asnj fjal. Asnj pun. Asnj
k.
Asnj dit. Asnj ik (grim, fije). Pa asnj arsye. Si asnj tjetr. S'ka asnj t drejt
mungon asnj.
* Asnj pr be shih te BE, ~JA. (Pr) asnj ast vazhdimisht, pa ndrprerje, asnjher. N
mnyr aspak, kurrn e kurrs. Asnj pr fare shih te FAR/,~A. Pa asnj dyshim (s'ka asnj
dyshim) si fj. ndrm. patjetr, medoemos. Nj si asnj fj. u. shih te NJ.
Asnj qime (fije floku)
shih te QIM/E, ~JA.
ASNJFAR pakuf.
Asnj prej atij lloji; asnj t vetm.
ASNJFARLLOJ pakuf.
shih ASNJFAR.
ASNJHER ndajf.
N asnj koh, kurr ndonjher; n asnj rrethan, n asnj rast. Asnjher nuk e ka par.
asnjher tjetr.
ASNJRI pakuf.
Asnj njeri nga t dy ose nga disa. Asnjri prej jush. Asnjri nga ne.
ASO
1. Rrjedh. e prem. vetor e dft. AJO, ATO. Aso kohe (here). Aso dite.
2. dft. E till, si ajo ose si ato. Aso zemre. Aso dore.
ASOBOTE ndajf. krahin.
Ather, n at koh.
ASOCIACION m. sh. spec.
Shoqrim. Asociacion prfytyrimesh (mendimesh). Asociacion idesh (fjalsh). Ngjall
asociacione.
ASODORE dft.
I atij lloji, i atill.
ASOHERE ndajf.
N at koh; asokohe; ather. Ndodhi asohere.
ASOHERSHM mb.
shih ATHERSH/M (i), ~ME (e). Jeta e asohershme.
ASOKOHE ndajf.
N at koh, ather. Asokohe ishin pak.
ASOKOHSHM mb.
shih ATHERSH/M (i), ~ME (e). Bota e asokohshme. Kushtet (rrethanat) e asokohshm
e.
ASONANC f. sh. let.
Rim jo e plot e dy a me shum vargjeve, q kan t njjta vetm zanoret e theksuara dhe z
ore
t tjera t fjalve fundore. Bjn asonanc.
ASORTIMENT m. sh.
1. Lloj i nj prodhimi ose i nj malli sipas madhsis, forms, cilsis, prdorimit etj. A
rtimente
t reja. Asortimente ensh (gjellsh...). Shtimi (zgjerimi) i asortimenteve. Ndaj
n asortimente.
2. vet. nj. prmb. Trsia e llojeve t prodhimeve ose t mallrave, q nxjerr nj ndrmarrj
Plani
i asortimenteve. Plotsimi si asortiment.
3. Madhsia, forma, cilsia etj. e nj prodhimi ose e nj malli, e prcaktuar sipas nj s
tandardi;
prfshirja e nj prodhimi ose e nj artikulli n nj lloj t caktuar. Prodhim sipas asort
imentit.
Prcaktoj asortimentin.
ASPAK ndajf.
N asnj mas, n asnj shkall, as edhe nj ik, fare; kurrsesi, n asnj mnyr. Nuk e d
aspak. Nuk sht aspak ashtu. Nuk ka t bj aspak me t.
ASPAKT mb. libr.
Q nuk sht fare, q mungon krejt; q nuk njihet fare; q nuk vlen fare.
ASPEKT m. sh.
1. Pamje e pjesshme e dikaje, e paraqitur n nj fotografi, n film etj. Aspekte nga
jeta. Aspekt
nga puna. Aspekte nga ndeshjet.
2. Nj nga ant n t cilat na paraqitet ose e vshtrojm nj send, nj dukuri, nj shtje
n;
pikpamje, vshtrim. Aspekti politik (ideologjik). Aspekti shoqror (ekonomik, kult
uror). Aspekt
i lufts s klasave. Aspektet e problemit. N t gjitha aspektet. Nga aspekte t ndrysh
me. E
shoh (e marr) n nj aspekt.
3. gjuh. Kategori gramatikore n disa gjuh, q tregon mnyrn se si rrjedh veprimi. As
pekti i
kryer (i pakryer). Aspektet e foljes.
ASPR f. sh. vjet.
Monedh e argjendt me vler t vogl, q prdorej n Shqipri para Shpalljes s Pavarsis
Pr nj aspr shum lir.
* U shit pr tridhjet aspra tradhtoi, u hodh n ann kundrshtare pr nj shprblim t vog
ASPIRANT m. sh.
1. usht. Grad e ndrmjetme midis nnoficerit dhe oficerit; ushtaraku q mban kt grad (n
ushtrit q kan grada).
2. Ai q prgatitet pr veprimtari shkencore e msimore pran nj shkolle t lart a nj in
ucioni
shkencor, pasi ka kryer studimet e larta (n disa vende).
ASPIRAT f. sh. libr.
Dshir e madhe, synim dhe shpresa pr t'ia arritur nj qllimi t lart. Aspiratat kombta
(shekullore). Aspiratat e popullit. Shpreh (realizoj) aspiratat.
ASPIRIN f. sh. farm.
Lnd kimike e bardh e kristalore, q prdoret si hap kundr dhembjeve t koks, pr ulje
temperaturs etj. Nj kokrr aspirin. Pi nj aspirin.
ASPIROJ kal. dhe jokal. libr.
Kam dshir t madhe dhe shpresa pr t'ia arritur nj qllimi t lart; synoj t arrij dik
iron
pr lirin. Aspiron t rroj i pavarur.
ASPO pj. bised.
1. Prdoret pr t shprehur keqardhjen e folsit pr dika q nuk mund t arrihet, q nuk i
n
etj. Aspo lre. Aspo `pret prej tij.
2. Prdoret n fjalit pyetse me kuptimin apo jo, apo. Po vjen me mua, aspo?
ASQER m. sh. vjet.
1. Ushtar. Asqert e turkut. Nj tabor asqer. U vesh (shkoi) asqer.
2. keq. Ushtar i rregullt.
3. vet. nj. prmb. Ushtri.
ASQERIE f. hist.
Taks q paguhej n kohn e pushtimit osman pr t zvendsuar shrbimin ushtarak. Paguanin
asqerien. Mblidhnin asqerien.
ASSESI ndajf.
N asnj mnyr, kurrsesi. Nuk bhet assesi. Nuk pranohet assesi.
ASTANIK m. sh. krahin.
Tra q vihet gjat murit t shtpis ose mbi shtylla pr t'u mbshtetur atia mbi t, breza
ASTAR m. sh.
Plhur ose material tjetr, q prdoret pr t veshur nga brenda rrobat e trasha, kpuct
disa sende t tjera. Astar mndafshi (plhure, lkure). Astar rrobash (kpucsh). Astari
i
xhakets (i valixhes). I v (i qep) astarin.
ASTM f. mjek.
Smundje q shfaqet me znien e fryms her pas here, pr shkak t rregullimeve t bronkev
zemrs ose pr shkaqe t tjera; shpirr, gulim. Vuan nga astma.
I zihet fryma nga astma.
ASTRAGA m. sh.
shih QEH/N, ~NI. Holloj pet n astraga.
ASTRIT m. sh.
1. zool. Gjarpr i madh me ngjyr t verdh e shpesh i shkruar me pika, q sht shum i sh
jt
e i shkatht. Astrit me pika. Hidhet si astrit.
2. fig. Njeri shum i shkatht, trime sypatrembur.
ASTRO- fjalform.
Pjes e par e fjalve t prbra, q ka kuptimin: i trupave qiellor, i yjeve; p.sh. astro
ologji,
astrodinamik, astrofotografi, astrobotanik, astromekanik etj.
ASTROFIZIK f.
Deg e astronomis q studion trupat qiellor dhe hapsirn midis tyre, duke prdorur metod
at e
fiziks.
ASTROLOG m. sh.
Ai q merret me astrologji.
ASTROLOGJI f.
Dituri e rreme, q prpiqet t parashikoj ngjarjet dhe fatin e njerzve, duke vzhguar v
endosjen e
trupave qiellor. Astrologjia mesjetare.
ASTRONAUT m. sh.
1. Specialist n fushn e astronautiks.
2. Kozmonaut.
ASTRONAUTIK f.
Shkenc q merret me fluturimet n hapsirn ndrmjet yjeve ose planetve. Teoria e
astronautiks.
ASTRONOM m. sh.
Specialist q merret me astronomi.
ASTRONOMI f.
Shkenc q merret me studimin e trupave qiellor, me ndrtimin, prbrjen, prejardhjen e
me
vendin e tyre n hapsir, si edhe me ligjet e lvizjes s tyre.
ASTRONOMIK mb.
1. Q lidhet me astronomin, q i prket astronomis, i astronomis, i trupave qiellor, i
yjeve.
Vzhgime astronomike. Observator astronomik. Hart astronomike. Or astronomike. Vi
t
astronomik.
2. fig. Shum i madh (pr numrat), i pallogaritshm. Numr astronomik. Shifr astronomi
ke.
mime astronomike.
ASHAR m. sh. hist.
E dhjeta q paguhej si taks. Paguanin (jepnin) asharin. Mblidhte asharin.
ASHE f. sh. bot.
Shkurre e viseve malore gjithnj e blert, me gjethe t ndritshme, t dhmbzuara e me gj
emba,
me lule t bardha a ngjyr trndafili, q rritet edhe si bim zbukuruese. Ashe mali. Dr
uja e ashes.
ASHEF m. sh. krahin.
E ndar e veant n shtpi ose ndrtes e ult n oborr, ku gatuhet gjella, piqet buka etj
kuzhin. Shtpi me ashef brenda (jasht). Gatuaj n ashef.
ASHENSOR m. sh.
Mjet i mekanizuar q shrben pr t ngjitur e pr t zbritur njerz dhe sende n nj ndrte
shumkatshe ose n nj minier. Ashensor elektrik. Ashensor miniere. Kabina e ashensor
it.
Hipi n ashensor. Ngjitem (zbres) me ashensor.
ASHENSORIST m. sh.
Ai q punon a shrben n ashensor.
ASHENSORISTE f. sh.
Fem. e ASHENSORIST,~I. Punon si ashensoriste.
ASHR I f. sh.
1. Ashkl, dru e vogl e ar pr zjarr. Ashra dushku. I bj degt ashra.
2. Cop druri e ar si drras e holl, q prdoret si petavr ose pr t mbuluar atin;
pullazin. ati me ashra. aj (bj) ashra.
* Ashr e pis (i zi) shum i zi. M'u bn ashr (ashra-ashra) m'u plasaritn, m'u ashprsu
(pr duart, gjuhn etj.). Jan br ashr u ka hyr grindja, jan zn; jan prar.
ASHR II f. sh. bot.
Gshtenj e egr.
ASHR m.
1. Krce n pjesn e prapme t thundrs s kalit.
2. veter. ala e kuajve. I ka rn ashri. alon nga ashri.
ASHRIM f. sh.
Thurim me ashra, gardh ashrash.
ASHROJ kal.
1. aj nj dru dhe e bj ashra.
2. Mbuloj atin me ashra.
ASHIK I m. sh.
1. Eshtr e vogl n gjurin e kafshve t imta, testembel (prdoret edhe n nj loj fmij
i kmbs s njeriut. Luaj me ashik.
2. krahin. els i veglave muzikore me tel.
ASHIK II m. sh. vjet.
1. Dashnor. Kng ashiksh. Zuri nj ashik.
2. keq. Njeri i dhn shum pas qejfeve.
ASHIKRI f. vjet.
T qent ashik, dashuri; dashuri ashiksh, sa pr t kaluar kohn. Kng ashikrie.
ASHIQARE ndajf. thjeshtligj.
Haptas, sy ndr sy, Sheshit. Flas (dal) ashiqare. E bn ashiqare. Ia them ashiqar
e. Duket
ashiqare.
ASHK m.
1. Ngrohtsi e brendshme e toks s lruar; gjendje e ngroht e toks q sht br pr t'u
mbjell. Ashku i toks. Ashk e vlag. Vjen toka n ashk.
2. fig. Dshir e brendshme e zjarrt, ndjenj e fort, afsh, zjarr. Ashku i puns (i lu
fts) . Flet
(qesh) me ashk. Punoj me ashk. Puth me ashk. E pi duhanin me ashk.
ASHK f. sh.
1. shih ASHK/L,~LA. Ashka t thata. Bj ashka.
2. krahin. Qepall. Ashka e syrit.
* S'merr ashk nuk gdhendet, nuk merr vesh, nuk ha arsye. E ka nj ashk nga dikush
e ka nj
lidhje gjaku me dik, ka dika t trashguar prej dikujt. Nuk i veton (as q i veton) a
shka e syrit
dikujt nuk ka frik fare, as q do t'ia dij, sht trim i madh.
ASHKL f.
Cop e vogl dhe e holl q shkputet nga nj dru kur e ajm a e presim me spat; cop e
vogl, rrip i ngusht q del nga nj send prej metali, kur e prpunojm me vegla prerse. A
shkla
druri. Ashkla metali (gize, eliku, bakri). Mbledh (djeg) ashkla. Bj ashkla.
* S'lshon ashkl nuk gdhendet, nuk merr vesh, nuk ha arsye. Ia mbush kokn me ashk
la e mrzit
me fjal t kota, me cikrrima. Asnj ashkl nuk i hiqet nuk shqetsohet fare, nuk bhet me
rak.
ASHKLOHET. Ps.
e ASHKLOJ.
ASHKLOJ kal.
1. E bj ashkla, e coptoj. Ashkloj nj krcu.
2. jokal. Bj ashkla kur aj a pres nj dru ose kur punoj me metal.
ASHKTI m. sh.
shih ASKET,~I.
ASHKLA-ASHKLA ndajf.
N copa t vogla, copa-copa. E bj ashkla-ashkla.
*U bn ashkla-ashkla u zun e u ndan njri nga tjetri, u pran.
ASHKTH m. mjek.
Smundje e fmijve, q u shfaqet me nj kokrr n qiellz.
ASHPR mb.
1. Q e ka siprfaqen me t dala t vogla, q nuk sht i lmuar n t prekur, q t grvis
lkurn kur e prek; kund. i but. Letr e ashpr. Lkur (plhur) e ashpr.
t ashpra.
araf i ashpr. Drras e ashpr.
2. Q sht i fort, q nuk prkulet n t prekur, i kresht; kund.
i but Lesh i ashpr. Mjekr
(qime) e ashpr. Fur e ashpr.
3.Me thrrmija a me kokrriza t mdha, jo i imt, i trash. Miell i ashpr. Sheqer i as
hpr. Rr
e ashpr.
4. tekst. Q sapo ka dal nga tezgjahu dhe nuk sht prpunuar m tej. Plhur (beze) e ash
Fill i ashpr. Prodhime t ashpra.
5. Q sht me male t larta e me shkmbinj t thepisur, i thyer, i vshtir pr t'u kaluar
nj
vend); kund. i but. Vend i ashpr. Male t ashpra. Krahin e ashpr. Natyr e a
shpr.
6. fig. Q shoqrohet me t ftoht t madh, me ngrica e me stuhi dbore (pr motin); kund.
I but.
Mot i ashpr. Dimr i ashpr. Klim e ashpr.
7. fig. Q sht shum i rrept e i prgjakshm; q bhet me vshtirsi dhe me mundime t
mdha, q sht plot ndeshje e prpjekje t vshtira. Luft (prleshje) e ashpr. Ndeshje e
ashpr. Jet e ashpr. Kushte t ashpra. Konkurrenc e ashpr.
8. fig. Q i mungon butsia; q nuk sillet me dashamirsi, i vrazhd; q shpreh rreptsi, i
rrept;
kund. i but. Prind (msues) i ashpr. Sjellje e ashpr. Fytyr e ashpr. Z (ton) i ash
pr.
Fjal (prgjigje) e ashpr. Bhet i ashpr.
9. fig. Q godet rnd e pa lshime; q krkon zbatim t prpikt e pa shmangie; i rrept,
shtrnguar. Ligj (rregull) i ashpr. Disiplin e ashpr. Dnim i ashpr. Masa t ashpra.
Kritik e ashpr. E vrteta e ashpr.
10. Q sht i fort, por i cilsis s dobt e me shije t keqe, jo i kndshm n t ngrn
pir; i dobt, i varfr nga prmbajtja ushqyese. Raki (ver) e ashpr. Duhan i ashpr. Ush
qime
t ashpra ushqime t thata pr kafsht, si kashta etj.
11. si em. ~R, ~RIT (t) as. Ashprsi n sjellje e n fjal; kund
t but. I foli (e pyeti, iu
prgjigj) me t ashpr. E zuri me t ashpr.
ASHPR ndajf.
1.Me thrrmija t mdha, me kokrriza jo t imta, trash. Bluaj ashpr. I thrrmuar ashpr
2. fig. N mnyr t rrept e t prgjakshme; pa mshir, me egrsi, rrept. Sulmon (godit)
ashpr. Luftoj ashpr. Kundrshtoi ashpr.
3. fig. N mnyr t vrazhd, me ashprsi, rnd. Flas (prgjigjem) ashpr. Sillet ashpr.
4. fig. N mnyr t prer, pa lshime, rrept. Dnoj (gjykoi) ashpr. Kritikoj (qortoj) as
ASHPRAK mb.
Q e ka leshin t ashpr (pr dhent). Dele ashprake.
ASHPRI f.
1. shih ASHPRSI,-A 1-5. Ashpria e dimrit, Ashpria e zrit. Flet me ashpri.
2. Koh me t ftoht t madh, mot i ashpr, acar. Mban ashpri.
3. sh. ~, ~T. Fjal e ashpr, e vrazhd. Thot ashpri.
ASHPRIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ASHPROJ, ASHPROHEM. Ashprimi i motit. Ashpri
mi
i zrit.
2. Ashprsi. Flet me ashprim.
ASHPRIN f. sh.
Tok e that dhe e shkrmoqur.
ASHPRISHT ndajf.
shih ASHPRSISHT. I foli (u prgjigj) ashprisht.
ASHPROHEM vetv.
1. shih ASHPRSOHEM. Ashprohet puna. Ashprohen fjalt. Iu ashprua zri. M'u
ashpruan duart.
2. Ps. e ASHPROJ.
ASHPROJ kal.
1. vet. veta III. E bn siprfaqen t ashpr, e plasarit. T ashpron duart.
2. fig. E bj m t ashpr, m t rrept; e bj m pak t ndjeshm. E ashproi jeta.
Ia ashproi zemrn.
3. shih ASHPRSOJ 1. I ashproi punt.
ASHPRSI f.
1. T qent i ashpr, me siprfaqe me t dala t vogla, jo i lmuar; kund. butsi. Ashprsi
siprfaqes. Ashprsia e duarve.
2. T qent me male t larta e me shkmbinj t thepisur; natyra shum e thyer dhe e vshtir
e nj
krahine, e nj vendi. Ashprsia e vendit. Ashprsia e maleve.
3. T qent me t ftoht t madh, me ngrica e me stuhi dbore (pr motin); kund. butsi.
Ashprsia e dimrit (e motit). Ashprsia e klims.
4. T qent shum i rrept e i prgjakshm; t qent i prer, i shtrnguar e i pamshirshm
rreptsi e madhe. Kulmi i ashprsis. Luftoj me ashprsi. Dnoj (godit) me ashprsi.
5.Munges butsie e dashamirsie, t qent i rrept, vrazhdsi; kund. butsi. Ashprsia e z
(e fjalve). Ashprsia e fytyrs (e tipareve), Ashprsia e karakterit. Sillet me ashpr
si.
6. sh. ~, ~T. Vend i ashpr; siprfaqe e ashpr.
ASHPRSIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ASHPRSOJ, ASHPRSOHEM. Ashprsimi i kontradiktav
e
(i marrdhnieve). Ashprsimi i gjendjes (i krizs). Ashprsimi i lufts s klasave. Shko
n
drejt ashprsimit.
ASHPRSISHT ndajf.
N mnyr t ashpr, me ashprsi; me rreptsi, ashpr. Luftoi ashprsisht. Kritikoj ashprs
Ndshkoi ashprsisht.
ASHPRSOHEM vetv.
1. vet. veta III. Bhet m i mpreht e m i rnd, bhet m i ashpr, acarohet. Ashprsohe
a.
Ashprsohen kontradiktat (mosmarrveshjet). Ashprsohen marrdhniet. Ashprsohet gjendja
(puna, kriza) .
2.Bhem m i ashpr, egrsohem; zemrohem keq me dik. U ashprsua me djalin.
3. Ps. e ASHPRSOJ.
ASHPRSOJ kal.
1. E bj me t mpreht e m t rnd, e bj m t ashpr, acaroj. Ashprsoj luftn. Ashprs
kontradiktat (marrdhniet). Ashprsoi gjendjen (krizn). Ashprsoj fjalt.
2. shih ASHPROJ 1,2. I ashprson duart.
3. vet. veta III. E bn m t ftoht, m t ashpr (klimn).
ASHPRSUAR mb.
1. Q sht br m i mpreht e m i rnd, q sht br m i ashpr, i acaruar. Marrdhn
ashprsuara. Gjendje e ashprsuar.
2. shih ASHPRUAR (i, e) 1,2.
ASHPRUAR mb.
1. Q i sht br siprfaqja e ashpr, q sht plasaritur. Duar t ashpruara.
2. I zemruar keq, i egrsuar me dik, q sht br m i rrept e i vrazhd. Erdhi i ashp
Me z t ashpruar.
3. shih ASHPRSUAR (i,e) 1. Gjendje e ashpruar. Marrdhnie t ashpruara.
ASHT I m. sh.
1. shih ESHT/R,~RA 1. Ashti i krahut (i kmbs). Lug ashti. Pa iu pjekur ashti pa
iu forcuar
kocka, n mosh t njom. Asht e lkur kock e lkur, shum i dobt. (Deri) n asht deri
kock, shum thell.
2. krahin. Kops e vogl prej kocke.
* I ka shkuar (i ka vajtur) thika n asht (n kock) shih te THIK/,~A.
ASHT II m. sh. bot.
Bim barishtore njvjeare e livadheve, me gjethe t vogla e t rralla n trajt vezake, me
lule
ngjyrvjollc dhe me krcell t degzuar, q kur kputet lshon nj lng t bardh.
ASHT f. sh.
Ahisht.
ASHTRIM m.
1. shih ESHTRIM,~I.
2. sh. ~E, ~ET. shih ESHTRI,~A.
ASHTROHET vetv.
1. shih ESHTROHET.
2. fig. Forcohet, ngurtsohet, bhet si kock.
ASHTROR mb.
shih ESHTROR,~E. Skeleti ashtror.
ASHTRORE f. sh.
shih ESHTROR/E,~JA.
ASHTTH m. veter.
Smundje q u bie kuajve n kockn e kmbs.
ASHTU ndajf.
1. N at mnyr (pr mnyrn se si kryhet veprimi); si mendohet a si dshirohet, si sht
r
me par ose si presim t jet. Ashtu sillet. Ashtu thon. Nuk ecet me ashtu. Nuk sht as
htu.
Ashtu e ka br. Ashtu qoft! dua me gjith zemr q t jet a t bhet n at mnyr.
2. N po at mnyr, n po at gjendje, njsoj (prdoret si fjal e bashklidhur n fjalin
edhe me lidhza t tjera n krahasime). Ashtu ...ashtu... Si... ashtu... Si... asht
u edhe... Ashtu
si... ashtu (edhe)... Ashtu si kujtoja, ashtu ju gjeta. Ashtu si ishte, ashtu
mbeti.
3. As mir, as keq, ka, disi; n nj fare mnyre, njfarsoj (zakonisht n prgjigje).
4. N at gjendje, si sht; aq (pr t shnuar shkalln e nj cilsie, veprimi a gjendjeje
ir,
aq bukur, aq keq etj.). E pa ashtu t shtrir. Ashtu i zemruar si qe.
5. Pa ndonj qllim t caktuar, pa nj piksynim t qart, kot. Ashtu kot. Ashtu pa dashur.
Ashtu
vet.
6. Prdoret n fillim t fjalive pyetse ose si prgjigje pr t shprehur habi a kundrshti
pr at
q na kumtohet. Ashtu, ?
7. Si duhet t jet, shum mir, n rregull. Ashtu, shum mir! Ashtu, t lumt! Ashtu, me
h!
8. si fj. ndrm. bised. Prdoret n fillim t fjalive q prmbyllin nj mendim, me kuptimi
n: kshtu,
ather. Ashtu, u ngrit e hapi dern.
9. prd. pj. bised. Afrsisht, rreth, pothuajse. Ashtu si nga mbrmja. Ashtu nga ma
ji.
* Kshtu ose ashtu shih te KSHTU. Ashtu (kshtu) i do mushka drut shih te MUSHK/,~A.
ASHTU-ASHTU ndajf.
1. As mir, as keq; n nj fare mnyre, njfarsoj.
2. Njsoj, barabar, aty-aty. Ashtu-ashtu jan.
ASHTU-KSHTU ndajf.
shih ASHTU-ASHTU 1.
ASHTUQUAJTUR mb.
1. Q sht quajtur ashtu, q njihet me at emr (para emrtimit t dikujt a t dikaje jo
njohur). I ashtuquajturi anonim i Elbasanit. T ashtuquajturit bejtexhinj.
2. keq. Q quhet me nj emr, i cili nuk prputhet me t vrtetn, q nuk sht si e mban
si duan ta paraqitin t tjert. I ashtuquajturi kapitalizm popullor. T ashtuquajturit
qytetrues.
ASHURE f. sh.
1. gjell. mblsir q prgatitet me grur t zier e me sheqer, me arra, bajame, rrush t t
t,
kanell etj. Bj ashure. Gruri i ashures. Nj tas ashure.
2. fet., vjet. Nj dit e caktuar n kalendarin mysliman, e cila sipas legjends krem
tohej si dit zije
nga bektashinjt. Dita e ashures.
* E bj ashure e ngatrroj, e prziej nj pun, e bj lmsh.
AT m. sh.
1. Kal shale. At i zi (i kuq). Shaloj atin. I hipi atit.
2. fig. Njeri i fuqishm e i shkatht, njeri i zoti pr pun.
ATA I prem.
1. vetor. Tregon frymor a sende (t shnuar nga emra t gjinis mashkullore), q zihen n
goj,
por q nuk jan aty; zvendson nj emr t gjinis mashkullore (n numrin shums), q sht
prmendur pak m par ose q do t prmendet m pas. Ata vet pikrisht ata. Para tyre. Dis
prej tyre. Mbi ta.
2. prd. em. Pala q ndryshon nga botkuptimi dhe nga mnyra e jetess prej nesh; pala
q ka
qllime e synime t kundrta o t ndryshme prej nesh; t tjert, kundrshtart; kund. ne. T
ne
dhe tek ata.
3. dft. Tregon frymor a sende (t shnuar nga emra t gjinis mashkullore), q ndodhen me
larg folsit se frymort a sendet e tjera t atij lloji; zvendson nj emr t gjinis mas
lore (n
numrin shums), q sht prmendur m par se nj tjetr; kund.
kta. Ata atje. Ja ata. Ata
shok. Ata drur.
4. dft. Prdoret me nj emr t gjinis mashkullore (n numrin shums) pr t treguar pjes
kohs, q shnohet nga emri ose q sht prmendur m par.
Ata muaj. Ata shekuj.
5. dft. Prdoret para nj fjalie t varur, e cila prcakton frymort a sendet q tregon p
mri (t
shnuar nga emra t gjinis mashkullore n numrin shums), ose para nj fjalie kryefjalor
e, e cila
prcakton frymort a sendet, q zvendson premri, pavarsisht nga gjinia, me kuptimin
kushdo; prdoret pr t treguar ose pr t zvendsuar frymort a sendet q prmenden m
par me nj cilsi a tipar t caktuar. Nj nga ata pleqt patriot. Ata t malit (t fushs
re
q ndjekin shkollat.
6. dft. libr. Prdoret n vend t nj emri t gjinis mashkullore (n numrin shums) pr t
prsritur emri. Punonjsit e ndrmarrjeve dhe ata t kooperativave.
ATA II prem. vjet. bised.
1. vetor. Tregon nj send (t shnuar nga nj emr i gjinis asnjanse), pr t cilin bhet
por q nuk sht i pranishm, zvendson nj emr t gjinis asnjanse (n numrin njjs),
prmendur pak m par ose q do t prmendet m pas.
2. dft. Tregon nj send (t shnuar nga nj emr i gjinis asnjanse), q ndodhet m larg
se nj send tjetr i njjt; kund. kta. Ata lesh (gjalp, mish). Ata u
j.
3. dft. shih ASO 2.
* 'qe ata? vjet. si ndodhi? si rastisi? si qe puna? 'qe ata! vjet., iro
n . udi! Si sht e mundur!
Si mund t ndodhte! 'sht ata! vjet. Prdoret si prgjigje pr ta qetsuar bashkbisedues
duke e siguruar se dika do t bhet, me kuptimin: patjetr, pa asnj dyshim.
ATASHE m. sh. dipl.
Npuns i ngarkuar pr t drejtuar nj fush veprimtarie pran nj prfaqsie diplomatike.
ushtarak (tregtar, kulturor). Atasheu i shtypit.
ATASHOHEM libr. Ps.
e ATASHOJ. Atashohem pran dikujt. Atashohem pran nj institucioni.
ATASHOJ kal. libr.
Caktoj dik t punoj pran nj organi, nj institucioni a nj njeriu me nj detyr t posa
e
qen i lidhur me t a i varur prej tij; lidh nj ndrmarrje a institucion me t vogl me
nj organizm
me t madh, duke e vn n vartsi t ktij. Atashoj pran uzins.
ATAVIK mb. libr.
Q shfaqet si mbeturin e trashguar nga tiparet e paraardhsve t lasht (te njerzit, kaf
sht e
bimt), q ka t bj me atavizmin. Mbeturin atavike. N gjendje atavike.
ATAVIZM m. sh.
1. biol. Rishfaqje e disa tipareve dhe vetive t paraardhsve t largt te njerzit, ka
fsht ose bimt,
si forme trashgimie; rishfaqje e disa vetive t t parve t largt pas disa brezash. Du
kurit e
atavizmit.
2. fig. libr. Mbeturin e marrdhnieve shoqrore t kohve t mparshme, trashgim nga e
kaluara, gjurm e s vjetrs n pikpamjet, n botkuptim, n sjelljet etj. Atavizmat e bot
vjetr.
ATDHE m.
1. Vendi ku kemi lindur e jetojm ne dhe ku kan jetuar t part tan, vendi ku banon p
rej kohsh nj
popull a nj komb, mmdhe. Atdheu yn. Atdheu socialist. Dashuria (malli) pr atdheun.
lirimi
i atdheut. Pr mbrojtjen e atdheut. Atdheu n rrezik. I shrbej atdheut. Ran pr atdh
e. T
shkojm atje ku ka nevoj atdheu! Atdheu i dyt vend i huaj, ku jeton dikush pr nj k
oh t gjat
dhe e ndien veten si n vendin e vet. Duaj atdheun, si shqipja folen! fj. u.
2. Vendi ku lind e zhvillohet dika pr her t par, vendi prej nga buron a vjen dika;
vend i
prshtatshm pr lulzimin e dikaje. Atdheu i socializmit. Atdheu i poezis (i arteve)
. Atdheu i
nj bime (i nj kafshe).
ATDHEDASHS m. sh.
Ai q do atdheun, ai q frymzohet nga atdhedashuria, atdhetar.
ATDHEDASHS mb.
Q e do atdheun, q frymzohet nga atdhedashuria, atdhetar. Popull atdhedashs. Ndjen
ja
atdhedashse.
ATDHEDASHJE f. vjet.
shih ATDHEDASHURI,~A.
ATDHEDASHURI f.
Dashuria pr atdheun, pr vendin e lindjes; dshira e zjarrt e vendosmria pr t mos kurs
yer
asgj pr t mirn e atdheut. Atdhedashuri e flakt (e zjarrt). Ndjenja (flaka) e
atdhedashuris. Frym atdhedashurie.
ATDHEMOHUES m. sh. libr.
1. Ai q mohon atdheun dhe vepron kundr tij, ai q nuk ka dashuri pr vendin e lindj
es dhe q
vihet n shrbim t t huajve.
2. Prd. mb. sipas kuptimit t emrit. Mercenar atdhemohues.
ATDHESI f. poet. vjet.
Atdhetari. Ndjenja (flaka) e atdhesis.
ATDHESOR mb. vjet.
shih ATDHETAR,~E. Ndjenja atdhesore. Zjarri atdhesor.
ATDHESHITS m. sh. vjet.
Ai q tradhton interesat e vendit t vet, ai q u shrben armiqve t atdheut t vet pr t
lla.
ATDHETAR m. sh.
Ai q e do atdheun e popullin e vet dhe q u shrben atyre me besnikri, ai q lufton m
e vetmohim
pr t mbrojtur interesat e vendit t vet, patriot. Atdhetar i kulluar. Atdhetar
i madh (i flakt).
ATDHETAR mb. libr.
Q do atdheun e popullin e vet, q mbron me vetmohim interesat e vendit t vet, patr
iot; q shpreh
dashuri pr atdheun ose q frymzohet nga dashuria pr vendin e lindjes, patriotik. N
jeri atdhetar.
Ndjenj (frym) atdhetare. Detyr (vepr) atdhetare. Prpjekje atdhetare. Kng atdhetare.
ATDHETARE f. sh.
Fem. e ATDHETAR,~I. Atdhetare e shquar (e flakt).
ATDHETARI f.
Dashuria pr atdheun e pr popullin e vet dhe gatishmria pr t'u shrbyer atyre me bes
nikri,
ndjenja e detyrs pr t mbrojtur me vetmohim interesat e vendit e t popullit t vet, p
atriotizm.
Ndjenj atdhetarie. Vatr atdhetarie. Ngjall (ndez) atdhetarin.
ATDHETARISHT ndajf.
Me dashuri pr atdheun pr popullin e vet; me frym atdhedashurie, me ndjenjn e atdh
etarit, si
atdhetar. Punoj (veproj) atdhetarisht. Sillet atdhetarisht.
ATDHETARIZM m. libr.
shih ATDHETARI,~A. Shembull atdhetarizmi.
ATEIST m. sh.
Ai q mohon qenien e fardo perndie, ai q sht kundr do besimi fetar, pasues i ateizm
Ateist i bindur (i flakt). Bhem ateist.
ATEIST mb.
Q mohon qenien e fardo perndie, q sht kuadr do besimi fetar; q ka t bj me atei
q mbshtetet tek ateizmi; q i shrben lufts kundr fes. Botkuptim ateist. Bindje ateis
.
Literatur (propagand) ateiste. Edukimi ateist.
ATEIZM m.
Mohimi i qenies s fardo perndie, t hequrit dor nga do besim fetar; t qent ateist.
zmi
shkencor (luftarak). Kndi i ateizmit. N frymn e ateizmit.
ATELIE f. sh.
1.Dhom a sall e posame, ku punon piktori, skulptori, fotografi etj.; repart i ki
nostudios, ku
prgatiten e prpunohen filmat; studio. Atelieja e piktorit (e fotografit). Ateli
et e kinostudios.
2. vjet. Punishte ku mjeshtrit ose puntort bnin t njjtn pun; repart i veant n nj
ATENTAT m. sh.
1. Prpjekje pr t vrar nj njeri; prpjekje pr t asgjsuar me arm nj armik t popull
pushtuesit dhe veglat e tyre; veprim kundr siguris s shtetit pr qllime politike. A
tentat i
guximshm. Atentat kundr nj spiuni. Atentat kundr jets s dikujt. Bj (kryej) atentat.
2. fig. Prpjekje pr t goditur, pr t sulmuar dika. Atentat kundr liris s popujve. A
at
kundr demokracis.
ATENTATOR m. sh.
Ai q bn nj atentat. Atentator i guximshm (i zoti).
ATESTIM m. zyrt.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve ATESTOJ, ATESTOHEM. Atestimi profesional e k
ulturor.
Atestimi i kandidatit. Dshmi atestimi. Komisioni i atestimit.
ATESTOHEM zyrt. Ps.
e ATESTOJ.
ATESTOJ kal. zyrt.
Njoh zyrtarisht me an t nj dshmie nj grad a nj titull q i jepet dikujt pas mbarimit
nj
forme studimi a t nj shkalle kualifikimi; prcaktoj shkalln e aftsive profesionale
dhe t
prgatitjes politike, arsimore e kulturore t nj puntori a t nj punonjsi.
AT m. sh.
1. Prindi mashkull kundrejt fmijve t vet, baba. At e nn. At e bir. Im at. Ati im.
ati i
fmijs. Kushri nga i ati. Gjall i ati (i ati n vend)
i ngjan krejt babait t vet (nga pamja ose
nga sjelljet).
2. vet. sh. Brezi i mparshm, baballart; t part. Etr e bij. Trojet e etrve tan.
3. Themeluesi i nj fushe t dijes ose t veprimtaris shoqrore, frymzuesi e drejtuesi
kryesor i
nj veprimi me rndsi historike, babai. Ati i mjeksis.
4. fet. Titull fetar q u jepet priftrinjve a murgjve; n sh. apostujt, shenjtort
q i kan sjell
shrbime kishs n veprimtarin e saj reaksionare (n vendet ku vepron kisha e krishter;
n t
kaluarn edhe n Shqipri). At shpirtror. Etrit e kishs.
5. fet. Personi i par i trinis s shenjt sipas paragjykimeve fetare, zoti.
6. vet. sh. vjet. Paria e vendit, baballart. Etrit e kombit.
* At pas ati brez pas brezi.
AT Kallz.
e prem. vetor e dft. AI, AJO.
ATBOT ndajf.
shih ATHER.
ATASTSHM mb. libr.
Q ndodh pikrisht n at ast, q bhet menjher, aty pr aty, i menjhershm. Veprim i
atastshm.
ATDITSHM mb. libr.
Q ka ndodhur a q sht br n nj dit t caktuar, i asaj dite. Puna e atditshme. Mbled
atditshme.
ATGJYSH m. vjet.
Babagjysh.
ATHER ndajf.
1. N nj koh t caktuar n t shkuarn ose n t ardhmen, n at koh kur ka ndodhur ose
ndodh dika, jo tashti; n at ast. Q ather. Deri ather. Ather u kujtova. Ather
nisn puns. Njsoj si ather. Ashtu ishte ather.
2. N at rast; kshtu, pra (prdoret me kuptim prmbylls ose pr t pyetur se 'duhet br
'pritet t ndodh). Ather, u morm vesh. Ather, ikim. E far, ather? Ather, 'thu
3. Si rrjedhim, si pasoj (prdoret n fjalin kryesore si fjal e bashklidhur, kur n fja
lin e varur
ka nj lidhz kushtore). Po t shkosh ti, ather do t shkoj edhe un. Meq e kuptove
gabimin, ather po ta fal.
* Ather kur ... n at koh q, n vend q, ndrsa.
ATHERSHM mb.
Q ka qen ather, i asaj kohe. Koha e athershme. Jeta e athershme. N kushtet e
athershme.
ATKOH ndajf.
shih ATHER 1.
ATKOHSHM mb.
1. Q ndodh n t njjtn koh me dika tjetr, i po asaj kohe.
2. I athershm.
ATLOSH m. bised.
Emr me t cilin thirret gjyshi a ndonj plak n shenj nderimi, babagjysh.
ATRI f.
shih ATSI,~A.
ATRISHT ndajf. libr.
N mnyr atrore, si baba. Kujdesem atrisht. I flas (e prkdhel) atrisht.
ATROR mb. libr.
1. Q i prket atit, i babait; q vjen, q rrjedh nga babai. Shtpia atrore. Trashgim at
r. E
drejta atrore. drejt. Fisi atror. etnogr.
2. Q sht tipar dallues pr baban, pr prindrit, q sht veti e babait. Kujdes atror.
atrore. Kshill atrore. N mnyr atrore.
ATSI f. zyrt.
1. T qent at i nj fmije; lidhja q bashkon baban me fmijn e vet, t njohurit si at
ta
e atsis. Vrtetimi i atsis. Njohja e atsis. Krkon atsin.
2. Emri i atit, q vihet bashk me emrin e mbiemrit e dikujt n dokumentet zyrtare.
3. Gjendja e burrit si at; dshira pr t qen baba ndjenja si baba.
ATSOR mb. vjet.
shih ATROR,~E.
ATVRASS m. sh. libr.
Ai q ka vrar atin e vet.
ATVRASJE f. libr.
Vrasja e babait nga i biri ose nga e bija.
ATIJ.
1. Dhan. dhe rrjedh. e prem. vetor e dft. AI.
2. dft. bised. N at. Atij fshati.
ATILL mb. dft.
1. I ngjashm nga vetit, i t njjtit lloj me nj tjetr a me dika tjetr q sht larg a
t; si
sht ai ose ajo, sikurse ai ose ajo; kund. i ktill. Pun e
atill.
Nj shtpi t atill. Dy cop t atilla. Disa t ktilla, disa t atilla.
2. Prdoret pr t shprehur nj shkall t lart t cilsis ose pr t prforcuar vlersim
a pohues. Kushte t atilla. Rrethana t atilla. Njeri i atill. Burr (trim) i atil
l.
3. Prdoret n fjalin kryesore pr t treguar nj cilsi a gjendje ose nj shkall t lart
vetie, q prcaktohet e zbrthyer n fjalin e varur. Ka vite t atilla, q barazohen me ep
oka.
* I atill e i ktill prdoret pr t zvendsuar fjalt vlersuese, zakonisht sharse, q
pr dik. Dika e atill pak a shum ajo gj, afrsisht ashtu.
ATINTAN m. kryes. sh. hist.
Pjestar i njrit nga fiset kryesore ilire, q banonte midis Vjoss dhe Osumit.
ATINTAN mb. hist.
Q lidhet me atintant, i atintanve; q sht krijuar nga atintant. Fisi atintan. Luftta
atintan.
ATJE ndajf.
1. N nj vend q ndodhet larg nesh, n at vend; kund.
ktu. Ai atje. Q ktu deri atje. Shko
atje. Rri atje. Nisem pr atje. Lre atje.
2. N t njjtin vend, n at vend ku kryhet edhe nj veprim tjetr (e prsritur n krye t
e);
kund. ktu. Atje banonte, atje punonte.
3. Prdoret n fjalin kryesore, me kuptimin n at vend, kur fjalia e varur fillon me ku
, te; kund.
ktu. Duhet t jemi edhe ne atje ku sht populli. U ul atje, tek ishin ulur shokt.
4. Bashk me nj emr me parafjal a me nj ndajfolje tregon n mnyr m t prcaktuar ven
larg nesh, ku sht dika a kryhet nj veprim; para nj ndajfoljeje prforcon kuptimin e
saj. Atje n
breg (n maj). Atje tek ara. Atje brenda (lart). Atje larg (thell). Atje tej (tut
je).
5. fig. N at gj, n at shtje, n at pik. Atje ka qen gabimi. Atje m rri mendja.
* Atje tek (atje q) vjet. n vend q. Bam ktu, bam atje (bam ktej, bam andej) shih t
e BAM.
Kokn ktu, kmbt atje shih te KMB/,~A. Qeni leh atje ku ha fj.u. keq. shih te QEN,~I.
ATJESHM mb.
Q sht a q ndodhet atje, q bhet a q kryhet n at vend, pr t cilin flitet; kund.
i ktushm.
Popullsia e atjeshme. Ngjarjet e atjeshme. Gjendja e atjeshme. Mjalti i atje
shm.
ATKIN f. sh.
1. Pel shale, femra e atit. I hipi atkins.
2. fig. Vajz a grua e re, q sht e fuqishme, e shkatht dhe e zonja pr pun.
ATLANT m. sh.
shih ATLAS,~I I.
ATLANTIK mb. gjeogr.
Q lidhet me oqeanin Atlantik; q sht karakteristik pr oqeanin Atlantik dhe pr vendet
rreth tij.
Zona atlantike. Vendet atlantike. Klim atlantike. Erra atlantike.
ATLAS I m. sh.
Prmbledhje hartash gjeografike; prmbledhje hartash, pasqyrash, skicash, grafiksh
etj. me t
dhna pr nj fush t shkencs. Atlas gjeografik. Atlas botanik. Atlas gjuhsor (dialektol
ogjik).
Atlasi i bots. Atlasi i anatomis.
ATLAS II m. anat.
Rruaza e par e qafs, tek e cila mbshtetet koka, arrza e qafs.
ATLET m. sh.
Sportist q merret me atletik; njeri me trup t lidhur, t zhdrvjellt e t shkatht. Atl
i peshs
s leht (i peshs s rnd). Ekipi i atletve. Me trup atleti.
ATLETE f. sh.
Fem. e ATLET,~I.
ATLETE f. vet. sh. bised.
Kpuc t lehta sportive, t bra me plhur t trash sipr dhe me gom posht. Blej nj p
atlete. Mbath atletet.
ATLETIK mb.
1. sport. Q lidhet me atletikn, q i prket atletiks, i atletiks; q prdoret pr atlet
shtrime
atletike. Gara (lojra) atletike. Vegla atletike. Kpuc atletike.
2. Q lidhet me atletin, i atletit; q sht karakteristik pr atletin. Trup atletik. Lv
izje atletike.
Shkathtsi atletike.
ATLETIK f. sport.
Pjes e gjimnastiks, e cila prfshin ushtrime me vegla ose pa vegla, q krkojn shkathts
i e
forc dhe q e zhvillojn trupin. Atletik e leht trsi llojesh sporti, ku prfshihen vra
met,
krcimet, hedhja e shtizs, hedhja e gjyles etj. Atletik e rnd trsi llojesh sporti, ku
prfshihen
ngritja e peshave, mundja, boksi etj. Garat e atletiks. Kampionati i atletiks.
Merrem me atletik.
ATLETIZM m. sport.
1. Prgatitje e lart fizike, shkathtsi e forc trupore e arritur me ushtrime t vazhd
ueshme.
2. vjet. Atletik.
ATLLAS m. sh. tekst.
Plhur e mndafsht, e lmuar dhe me shklqim nga njra an. Atllas pr jorgan. Jelek
(fustan) atllasi. Perde atllasi.
ATLLAST mb.
Q sht br me atllas. Jorgan i atllast.
ATME f. poet.
Atdhe. Ran pr atmen.
ATMOSFER f.
1.Mas ajri q mbshtjell Tokn dhe disa trupa t tjer qiellor. Atmosfer e lart (e ult
Atmosfera e Toks. Shtresat e atmosfers. Lagshtia e atmosfers. Ftohja (ngrohja) e
atmosfers.
2. Ajri i nj vendi, ajri q thithim n nj hapsir. Atmosfer e rnd. Prish atmosfern.
3. fig. Ajo q na rrethon, kushtet n t cilat jetojm ose zhvillohet nj veprimtari, r
rethanat q
ndikojn mbi dika; mjedis. Atmosfer e ngroht (miqsore). Atmosfer e shndosh (e gjall
Atmosfer revolucionare. Atmosfera politike. Atmosfer pune (lufte). Atmosfer gzimi
(feste).
Ngroh (prmirson) atmosfern. Helmon atmosfern.
4. sh. ~, ~T fiz., tek. Njsi matse e trysnis s gazeve dhe t lngjeve, e barabart me
trysnin e nj kilogrami n nj siprfaqe prej nj centimetri katror.
ATMOSFERIK mb.
Q ka t bj me atmosfern e Toks, q sht n atmosfer; q vjen nga atmosfera, i atmosf
Shtypje (trysni) atmosferike. Kushtet atmosferike. Reshjet atmosferike. Shkar
kim atmosferik
vettim ose rrufe.
ATO prem.
1. vetor. Tregon frymor a sende (t shnuar nga emra t gjinis femrore), q zihen n goj
por q nuk jan aty; zvendson nj emr t gjinis femrore (n numrin shums), q sht
prmendur pak m par ose q do t prmendet m pas. Ato vet pikrisht ato. Me to. Pas tyr
2. dft. Tregon frymor a sende (t shnuar nga emra t gjinis femrore), q ndodhen m la
folsit se frymort a sendet e tjera t atij lloji; zvendson nj emr t gjinis femrore
rin
shums), q sht prmendur m par se nj tjetr; kund.
kto. Ato atje. Ja ato. Ato vajza. Ato
male. Ato vende.
3. dft. Prdoret me nj emr t gjinis femrore n numrin shums pr t treguar pjesn e
kohs, q shnohet nga emri ose q sht prmendur m par. Ato koh.
Ato vite. Ato dit. Ato aste.
4. dft. Prdoret para nj fjalie t varur, e cila prcakton frymort a sendet q tregon p
mri (t
shnuar nga emra t gjinis femrore n numrin shums), ose para nj fjalie kryefjalore, e
cila
prcakton frymort a sendet, q zvendson premri; prdoret pr t treguar ose pr t
zvendsuar frymort a sendet q prmenden m par me nj cilsi a tipar t caktuar. Nj ng
ato vajzat e kooperativs. Npr ato fushat e gjelbruara.
5. dft. libr. Prdoret n vend t nj emri t gjinis femrore (n numrin shums) pr t m
prsritur emri. Si n vendet malore, edhe n ato fushore.
6. dft. Prdoret pr t treguar n mnyr t prgjithsuar mendimet, shtjet ose rrethana
prmenden m par ose q plotsohen m pas. Ato q dinte i tha t gjitha.
7. prd. em. bised., prb. Grat e prdala.
* Ato t grave euf. zakonet, t prmuajshmet e grave. N ato (e sipr) ndrkaq, n at koh
bie
n ato ujra edhe poh. shih tek UJ/,~I.
ATOM m. sh.
Grimca m e imt e do elementi kimik, e cila prbhet prej brthams dhe prej elektroneve.
Atom
hidrogjeni. Atomi i oksigjenit. Brthama e atomit. Pesha (struktura) e atomit.
Zbrthimi i atomit.
Shekulli i atomit. libr. shekulli i njzet, kur u zbulua dhe u prdor energjia at
omike.
ATOMIK mb.
1. Q i prket atomit, i atomit; q sht veti e atomit. Pesha atomike. Masa atomike. N
umri atomik.
Energjia atomike.
2. Q vihet n veprim me energjin e liruar nga zbrthimi i atomit ose q shfrytzon kt
gji;
q lidhet me prdorimin dhe me shfrytzimin e energjis brthamore. Central atomik. Rea
ktor
atomik. Nndetse atomike. Industria atomike. Arm (bomb) atomike. Shprthim atomik.
Krpudh atomike lmshi i zjarrt q ngrihet si krpudh nga shprthim i nj bombe brthamo
3. Q ka t bj me armt me forc t madhe shprthyese, t cilat shfrytzojn energjin
brthamore t atomit; q zotron ose q prdor kto arm. Baz atomike. Luft atomike. Sulm
atomik. Rrezik (shantazh) atomik.
* Ombrell atomike shih tek OMBRELL/,~A 3.
ATOMIST m. sh.
1. Specialist pr energjin atomike.
2. keq. Ai q prkrah prdorimin e armve atomike; ai q prodhon arm atomike.
ATRAKSION m. sh.
1. fiz. shih TRHEQJ/E,~A 3. Ligji i atraksionit. Veprimi i atraksionit.
2. kryes. sh. libr. Lojra zbavitse n vendet e argtimit pr t gjith; dika trheqse p
vizitort.
3. vjet. Numr trheqs n nj shfaqje estrade, cirku etj.; film dokumentar, kinoditar
q jepej
prpara filmit artistik.
ATRIBUT m. sh. libr.
1. filoz. Veti thelbsore, e domosdoshme dhe e prhershme e nj sendi a e nj dukurie
; cilsi q
karakterizon nj send a nj dukuri. Atribut i brendshm i materies. Atribut i nj
shoqrie.
2. Veti karakteristike, tipar i prhershm. I jep atributin q i takon.
3. kryes. sh. zyrt. T drejtat e cilsit pr t kryer nj detyr ose funksion shtetror. M
atributet
e nj qeverie.
ATROFI f. sh. biol. mjek.
Dobsim, rrgjim dhe mpirje e organeve a e indeve t veanta t organizmit pr shkak se u
mungon ushqimi ose pr shkak se qndrojn pa vepruar pr nj koh t gjat. Atrofi e muskuj
.
Atrofi e dors (e kocks).
ATROFIZIM m. biol. mjek.
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljeve ATROFIZOJ, ATROFIZOHEM. Atrofizi
mi i
gjymtyrve.
ATROFIZOHEM vetv.
1. vet. veta III biol., mjek. Dobsohet, rrgjohet dhe mpihet pr shkak t mungess s u
shqimit
ose pr shkak se qndron pa vepruar pr nj koh t gjat (pr nj organ a pr nj ind t
organizmit). Atrofizohen muskujt. Atrofizohet dora.
2. fig. libr. Humb vetit a cilsit e mira, m dobsohen a me paksohen aftsit krijuese,
yshkem.
I atrofizohen aftsit.
ATROFIZOJ kal.
1. vet. veta III biol., mjek. Dobson, rrgjon dhe mpin nj organ ose nj ind t organ
izmit.
2. fig. libr. E bj dik t humb vetit e mira, ia dobsoj a paksoj dikujt aftsit kriju
i ndaloj
zhvillimin. I atrofizon vullnetin. E atrofizon shpirtrisht.
ATU f. sh. libr.
1. Letr bixhozi q fiton mbi t tjerat.
2. fig. Mjet i volitshm q prdoret pr t fituar ose pr t arritur dika. sht atu n d
yre.
ATY ndajf.
1. N nj vend t caktuar larg meje, po afr bashkbiseduesit; n nj vend t caktuar pran
vendi tjetr t njohur; kund. ktu. Q ktu deri aty. Aty rri. E ke aty
. Po vij aty. Mbeti aty. Po
aty.
2. N po at vend ku kryhet edhe nj veprim tjetr (e prsritur n krye t fjalive); kund.
ktu. Aty
gatuante, aty lante.
3. Prdoret n fjalin kryesore, me kuptimin n at vend, kur fjalia e varur fillon me ku
, te; atje;
kund. ktu. Do t kthehemi prsri aty ku ishim. U shtri aty ku nuk e zinte era.
4. Rreth asaj kohe, afrsisht n at koh, ather. Aty nga shtatori. Aty nga dreka. Aty
nga ora
pes. Aty nga mesi i nats. Aty lashti. bised. shum koh m par. Aty shpejti. bised. c
a koh
m par, para pak kohsh. Aty e prapa q nga ajo koh, q ather e pasktaj.
5. N t njjtn koh, po ather, her... her (e prsritur n krye t fjalive).
Aty skuqej, aty zverdhej. Aty qante, aty qeshte.
6. Prdoret bashk me nj emr me parafjal a me nj ndajfolje pr t treguar n mnyr m
prcaktuar vendin larg nesh, po afr nj vendi t njohur, n t cilin sht dika a kryhet
prim;
prdoret para nj ndajfoljeje pr t prforcuar kuptimin e saj. Aty n dhom. Aty te muri.
Aty
brenda. Aty pran (lart).
* Aty pr aty menjher, n ast, shpejt e shpejt, sakaq; n at ast. Aty afr afrsisht,
pothuaj. Aty edhe... deri, edhe, madje. Aty ta kam! shih te KAM. Aty m rri thj
eshtligj. ndalu n at
shtje, mos u largo nga ajo pik. Lindi (leu) e mbin aty shih te LIND. Nuk e ka me
ndjen aty (n
vend) shih te VEND, ~ I.
ATY-ATY ndajf. bised.
1. Pa kaluar shum koh, shpejt, n ast, menjher. Aty-aty harron.
2. Afrsisht njsoj, pothuaj barabar. Aty-aty jan. Aty-aty t del.
ATY-KTU ndajf.
1. N disa vende t shkputura, vende-vende, jo kudo. Dukeshin aty-ktu. Ndeshen aty-
ktu.
2. Her pas here, me t rrall, her-her. Aty-ktu shkmbenin ndonj fjal.
ATYPARI ndajf.
1. Afr nj vendi t njohur, diku rrotull nj vendi, pran nj vendi, diku aty afr. Shkon
(kalon)
atypari.
2. Rreth asaj kohe, afrsisht n at koh; pak koh m par, qpar. Nga dreka atypari. N
o atypari.
3. Afrsisht aq, pothuajse aq. Dyqind lek o atypari.
ATYPRATYSHM mb.
Q ndodh aty pr aty, q bhet at ast, pa prgatitje paraprake; i menjhershm, i astit.
m i
atypratyshm. Prgjigje e atypratyshme. Ndryshim i atypratyshm.
ATYRE
1. dhan. dhe rrjedh. e prem. vetor e dft. ATA, ATO.
2. dft. bised. N ata ose n ato; atje n... (npr..., nga...); kund.
ktyre. Atyre maleve (fushave).
ATYSHM mb.
Q sht n nj vend pran bashkbiseduesit ose pran nj vendi t caktuar larg nesh; q nd
aty; kund. i ktushm. Njerzit e atyshm. Gjendja e atyshme.
ATH kal.
Mpij; athtoj. M'i athi duart acari. T ath gojn.
ATHEM vetv.
Mpihem; athtohem. M athen duart. M athet gjuha.
ATHT as.
shih ATHTSI,~A. I heq t athtit.
ATHT mb.
1. Q sht pak i thart e q t mbledh gojn, gjysm i thart. Moll (kumbull) e atht. L
atht. Gjell e atht. Ver e atht. Shije e atht.
2. Q ka nj er si t thart e t pakndshme, q t shpon a t djeg hundt. Er e atht. T
atht.
3. Q sht me t ftoht t hidhur, q t than (pr motin). Koh e atht. Dimr i atht.
4. fig. Q sht pak si i ashpr dhe i paplqyeshm, i till q nuk t vjen mir kur e dgj
art,
i pakndshm. Fjal t athta. I atht nga goja.
5. fig. Q nuk duron ta preksh, zemrak, idhnak, i ashpr (pr njerzit). Djal i atht.
ATHT ndajf.
N mnyr jo to kndshme, thart, hidhur; pak si ashpr. M erdhi atht. I foli atht.
ATHTI f.
shih ATHTSI,~A. Ka shum athti.
ATHTIM m.
1. Veprimi sipas kuptimeve to foljeve ATHTOJ, ATHTOHEM.
2. Shije e atht; athtir, athtsi. Kam nj athtim n goj.
3. Athtim. Fryn nj athtim.
ATHTIM m.
T ftoht i that me er t mpreht; thllim, fraq me ngric. Dridhej nga athtima.
ATHTIR f. sh.
1. Dika q ka shije t atht, gj e atht; shije e atht, thartir. Nuk hahen ato athtira
2. vet. nj. Athtsi. Ka shum athtir.
ATHTOHEM vetv.
1. vet. veta III. Bhet i atht, merr shije t atht. U athtua vera.
2.M mbetet nj shije e atht n goj, m thartohet e m mblidhet goja nga athtira. U ath
nga kumbullat.
3. fig. Nuk me vjen mir, m vjen hidhur a thart nga fjalt e dikujt.
4.Mpihem nga t ftohtt.
ATHTOJ kal.
1. E bj t atht, i jap shije t atht. E athton vern. E athtoj gjelln.
2. vet. veta III. M l nj shije t atht n goj, m tharton e m mbledh gojn nga atht
athtuan gojn kumbullat.
ATHTOR mb.
I atht. Kumbull (moll) athtore.
ATHTUAR mb.
1. Q sht br i atht, q ka marr shije t atht.
2. fig. Q sht hidhruar, q sht i paknaqur e i zemruar nga dika e keqe.
ATHJE f. sh. bot.
shih ATHJEZ,~A.
ATHJEZ f. sh. bot.
Bim barishtore njvjeare, me trup t vogl e t degzuar, me lule ngjyr trndafili, t v
a t
katrta dhe me gjemba t mpreht e t helmet; ferrnuse. Rrnjt e athjezs. Z athjeza gru
ATHTSI f.
T qent i atht, shije e atht; shkalla e t athtit. Athtsia e vers. I heq athtsin.
ATHTSIM m.
shih ATHTIM,~I.
ATHTSOHEM vetv.
shih ATHTOHEM.
ATHTSOJ kal.
shih ATHTOJ.
ATHTSUAR mb.
shih ATHTUAR (i, e).
AUDIENC f. sh. zyrt.
Pranimi i nj personi, i nj delegacioni etj. nga kryetari i shtetit ose nga nj prf
aqsues tjetr i
lart i shtetit pr t biseduar n mnyr zyrtare. Audienc zyrtare (private). Krkoj audie
Pres (pranoj) n audienc. Kam audienc me dik. Thrres n audienc. Audienca mori fund
(mbaroi).
AUDITOR m. sh.
1. Sall e posame pr t mbajtur leksione, referate etj., zakonisht n ndrtesn e nj shk
le t
lart. Auditort e universitetit. Hyj (z vend) n auditor. Dal nga auditori.
2. prmb. Trsia e dgjuesve t nj leksioni, t nj referati etj., zakonisht t mbledhur
sall. Auditor i gjer (i ngritur). Shumica e auditorit. Flas prpara nj auditori.
3. fig. Vend ku msohet pr t zgjeruar e pr t theluar njohurit teknike e shkencore, p
olitike,
ideologjike etj. Kthehet n nj auditor t madh.
AULLIM f. sh.
shih ANGULLIM/,~A 1.
AULLIN jokal.
shih ANGULLIN 1.
AUREOL f. sh.
1. Rreth i shklqyer q shihet prqark nj sendi t ndritshm, brerore. Aureole e ndritsh
me.
Aureole drite. Aureola e hns (e diellit). Ndrit si aureole.
2. fet. Kuror e ndritshme q u pikturohet prqark kokave t shenjtorve n ikonat, pr t
eguar
shenjtrin e tyre sipas paragjykimeve fetare.
3. fig. Shklqimi i madhshtis, i lavdis ose i nderimit, q rrethon dik a dika. Aureola
e lavdis
(e fitores). I rrethuar me nj aureole. Krijoj nj aureole rreth dikujt. I heq
aureoln dikujt.
AUROR f. sh. libr.
Ndriimi i qiellit n mngjes para se t lind dielli, agu i mngjesit; agim. Drita e aur
ors.
* Aurora boreale agimi polar i Veriut, agimi verior.
AUSTRALIAN m. sh.
Banor vends i Australis ose ai q e ka prejardhjen nga Australia; pjestar i popull
sis s
Australis.
AUSTRALIAN mb.
Q lidhet me Australin ose me australiant, q sht karakteristik pr Australin ose pr
australiant, i Australis ose i australianve; q sht krijuar nga australiant. Kontinen
ti
australian. Popullsia australiane. Bregdeti australian. Kultura australiane.
Struci australian.
AUSTRIAK m. sh.
Banor vends i Austris ose ai q e ka prejardhjen nga Austria.
AUSTRIAK mb.
Q lidhet me Austrin ose me austriakt, q sht karakteristik pr Austrin ose pr austri
i
Austris ose i austriakve; q sht krijuar nga austriakt. Populli austriak. Ekonomia a
ustriake.
Kufiri austriak. Ushtria austriake. Arm t prodhimit austriak.
AUTARKI f. ek.
Politik ekonomike e shteteve imperialiste, q synon t krijoj nj ekonomi kombtare t mb
yllur,
pr t prgatitur luftra pushtuese; gjendja e nj shteti ose synimi pr t'u mbyllur bren
da caqeve t
ekonomis s vet pr plotsimin e t gjitha krkesave. Politika e autarkis. Bie n autarki
AUTARKIK mb. ek.
Q mbyllet brenda caqeve t ekonomis s vet pr plotsimin e t gjitha krkesave, q bazoh
autarki. Ekonomi autarkike. Shtet autarkik. Plan autarkik.
AUTENTIK mb. libr.
1. Q sht i sakt e i sigurt, q nuk ngjall dyshime, i vrtet. Fakt (lajm) autentik. Bur
im autentik.
2. Q nuk sht kopje e dikaje, origjinal. Dokument autentik. Vepr autentike.
3. drejt. Q sht vrtetuar zyrtarisht sipas origjinalit, q prputhet plotsisht me origj
inalin; q
sht i njjt me nj tjetr. Kopje autentike.
AUTO- I fjalform. libr.
Pjes e par e fjalve t prbra, q ka kuptimet:
1. Automobilistik, i automobilave, q ka t bj me automjetet, i automjeteve; p.sh.
autogarazh,
autokolon, autorepart, autopark, autotransport etj.
2. Q sht vendosur n nj automobil, automobil; p.sh. autoambulanc, autodyqan, autokin
ema,
autosond, autovin etj.
AUTO- II fjalform. libr.
1. Pjes e par e fjalve t prbra, q ka kuptimin: vetlvizs, q lviz me motor t ve
autokombajn, automjet, autoqerre etj.
2. Pjes e par e fjalve t prbra, q ka kuptimin: automatik, q punon n mnyr automa
p.sh. autopilot, autotimonier etj.
AUTO- III fjalform. libr.
Pjes e par e fjalve t prbra, q nga kuptimi u prgjigjet fjalve: i vet, i vetes; vet
h.,
autoakuz, autobiografi, autogol, autokontroll, autoportret etj.
AUTOAMBULANC f. sh.
Automjet i pajisur pr ndihmn e shpejt mjeksore dhe pr t mbartur t smurt. Autoambul
e spitalit (e polikliniks). Autoambulanca e ndihms s shpejt. Shoferi i autoambul
ancs.
Shkoj (marr) me autoambulanc.
AUTOBIOGRAFI f. sh.
Jetshkrimi i nj njeriu, i hartuar nga ai vet. Autobiografia e kandidatit (e shkr
imtarit). Shkruaj
autobiografin. Bj autobiografin. bised. tregoj shkurt pr jetn time.
AUTOBIOGRAFIK mb.
Q ka t bj me autobiografin; q sht si autobiografi; q lidhet me vet jetn e autori
autobiografike. Tregim autobiografik. Shnime autobiografike.
AUTOBLIND f. sh. usht.
Automjet luftarak i blinduar dhe i pajisur me arm, i cili shrben pr mbrojtje, pr
zbulim e pr
ndrlidhje. Kulla e autoblinds. Qlloi nj autoblind. Patrullon me autoblind.
AUTOBOT m. sh.
Automjet i pajisur me nj fui t madhe e t gjat, q shrben pr mbartjen e ujit, t benz
t
lngjeve t tjera. Autoboti i ujit. Autobot pr qumsht (pr ver). oj me autobot. Mbush
autobotin.
AUTOBUS m. sh.
Automjet i mbuluar e me shum vende pr udhtar. Autobus i madh (me dy pjes). Stacio
n
autobusi. Shofer autobusi. Bilet autobusi. Hipi n autobus. Zbres nga autobusi.
Niset (vjen)
autobusi.
AUTOCISTERN f. sh.
shih AUTOBOT,~I.
AUTODIDAKT mb. libr.
1. Q mson shkrim e kndim dhe shkollohet vet, pa msues; q bhet specialist n nj fush
caktuar duke msuar vet, pa ndjekur shkoll t rregullt.
Njeri autodidakt. Filozof autodidakt. N mnyr autodidakte.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
AUTODROM m. sh.
Fush me piste e me pajisje t posame pr provat e automobilave ose pr strvitjet dhe g
arat
sportive me automobila. Gara n autodrom. Eci (dal) n autodrom.
AUTODYQAN m. sh.
Automjet i prshtatur pr t shitur mallra npr fshatra. Drgoi autodyqanin.
AUTOFRIGORIFER m.
Automjet i pajisur me frigorifer par mbartjen e mishit, t peshkut dhe t sendeve
t tjera ushqimore
n gjendje t freskt a t ngrir. Mbart me autofrigorifer.
AUTOGARAZH m. sh.
Garazh pr automjetet. Ndrtoi nj autogarazh.
AUTOGOL m. sh.
Gol q bn padashur nj lojtar futbolli n portn e skuadrs s vet. Bri (shnoi) nj auto
Humbn me autogol.
AUTOGRAF m. sh.
1. Nnshkrim, q i merret kryesisht nj njeriu t njohur n nj fush, pr ta mbajtur si ku
im;
nnshkrimi i autorit me dorn e vet n nj kopje t veprs s botuar.
Libr (fotografi) me autograf. Bllok autografesh. I krkoj autografin. Jap me au
tograf.
2. Teksti i nj autori, i shkruar me dorn e tij.
AUTOINSPEKTORAT m.
Organ shtetror q kontrollon zbatimin e rregullave t qarkullimit nga shofert dhe g
jendjen e
automjeteve. Autoinspektorati shtetror. Dega e autoinspektoratit. Organet e au
toinspektoratit.
Kontrollor i autoinspektoratit.
AUTOKINEMA f. sh.
Automjet i pajisur me aparat projektimi pr t shfaqur filma zakonisht n vende t ha
pura.
AUTOKLAV f. sh. tek.
En krejt e mbyllur, n t ciln me an t trysnis s lart t avullit ose t temperaturs
sterilizohen veglat mjeksore e sende t tjera, kryhen procese teknologjike etj.
Autoklav pr
sterilizim. Fut araft n autoklav.
AUTOKOLON f. sh.
Varg automobilash n rrug, kolon automjetesh. Autokolon e gjat. Kreu (fundi) i aut
okolons.
Niset autokolona.
AUTOKOMBAJN f. sh.
Kombajn e pajisur me motor, me t cilin lviz vet, si edhe pjest e saj pr korrje e sh
irje. Korr
me autokombajn.
AUTOKRACI f. libr.
Sistem qeverisjeje, n t cilin pushteti i lart sht n duart e nj njeriu, t mbretit a
erandorit;
absolutizm. Autokracia cariste. Zgjedha e autokracis. Prmbysn autokracin.
AUTOKRAT m. sh. libr.
Ai q ka n duart e veta gjith pushtetin e lart, ai q sundon me pushtet t pakufizuar,
sundimtar
absolut.
AUTOKRATIK mb.
Q mbshtetet n autokraci, q ka si form qeverisjeje autokracin; absolut. Shtet (regji
m)
autokratik. Pushtet autokratik. Sundim autokratik.
AUTOKRITIK mb.
Q mban qndrim kritik kundrejt t metave t veta, q zbulon e pranon haptas dhe me vetd
ije
gabimet e veta dhe prpiqet t'i ndreq; q prmban autokritik; vetkritik. Qndrim autokri
tik.
Vlersim (diskutim) autokritik. Frym autokritike.
Me sy autokritik.
AUTOKRITIK f. sh.
Zbulimi, pranimi i vetdijshm dhe dnimi i gabimeve t veta pr t'i ndrequr; qndrimi kr
itik
kundrejt t metave t veta n pun, n sjellje etj., si metod revolucionare e zhvillimit
t shoqris
socialiste; vetkritik. Autokritik parimore (formale). Autokritik e fort (e shndosh,
e
sinqert). Forcimi (gjallrimi) i autokritiks. N frymn e kritiks e t autokritiks. B
autokritik.
AUTOKTON m. sh. libr.
Pjestar i popullsis fillestare t nj vendi; banor i nj vendi ku kan jetuar paraardhsi
t e tij q n
koht m t lashta; vends, anas, rrnjs.
AUTOKTON mb. libr.
1. Q sht rrnjs n nj vend; q banon n at vend ku kan jetuar paraardhsit e tij q
m t lashta; vends, anas. Popullsi autoktone. Banort autokton.
2. Q sht i atij vendi, q nuk sht i ardhur; q sht krijuar aty ku ndodhet sot. Bim
one.
Tok autoktone.
AUTOKTONI f. libr.
T qent autokton, karakteri autokton. Autoktonia e shqiptarve. Autoktonia e nj bim
e.
AUTOMAT m. sh.
1. tek. Makin ose aparat q punon vet me an t nj mekanizmi t posam, pa pjesmarrjen
drejtprdrejt t njeriut. Automat elektrik. Automati i tharjes. Automat me gaz. Paj
is me
automat.
2. fig. Ai q vepron a q kryen dika pa vetdije ose pa u menduar; ai q vepron n mnyr
mekanike sipas dshirave ose udhzimeve t nj tjetri.
AUTOMAT mb. libr.
Q bhet pa vetdije a pa u menduar pr t; q vepron n mnyr mekanike Sipas dshirave os
udhzimeve t nj tjetri, q e kryen dika si automat. Lvizje automate. N mnyr automate
AUTOMATIK m. sh.
1. usht. Arm zjarri afrsisht sa pushka, me tyt jo t gjat, q prdoret pr qitje t shp
automatike. Karikatori i automatikut. Breshri automatiku. Qitje me automatik.
Mbush
automatikun. Shtie me automatik.
2. tek. Mekanizm i posam q v n lvizje nj makin ose nj pajisje pa ndrhyrjen e
drejtprdrejt t njeriut; automat. Automatiku i ndrruesit t dritave. Automatiku i
frenave t
dors.
3. thjeshtligj. Qendra pr lidhjen automatike t telefonave midis tyre. Linja e a
utomatikut. Lidhem
me automatikun.
AUTOMATIK mb.
1. tek. Q punon vet me ndihmn e nj mekanizmi t posam, pa pjesmarrjen e drejtprdrej
t njeriut; q bhet me an t nj automati. Aparat automatik. Makin automatike. Central
(telefon) automatik. Frena automatike. Stacion automatik. Komandim automatik.
Punon n
mnyr automatike.
2. fig. Q bhet sipas nj rregullsie t caktuar, pa pjesmarrjen e vetdijes ose pa u me
nduar; i
vetvetishm. Lvizje automatike. Veprim automatik. N mnyr automatike.
3. usht. Q i qit predhat pa ndrprerje njra pas tjetrs, q shtie me breshri. Arm (push
k)
automatike. Top automatik.
* els automatik shih te ELS,~I 1.
AUTOMATIKS m. sh. usht.
Lufttar i armatosur me automatik. Skuadr automatiksish. Grupi i automatiksve.
AUTOMATIKS mb. usht.
Q sht i armatosur me automatik. Skuadr automatikse.
AUTOMATIKISHT ndajf.
1.Me ndihmn e nj mekanizmi t posam, pa pjesmarrjen e drejtprdrejt t njeriut, n m
automatike. Punon automatikisht. Kryhet automatikisht.
2. fig. N mnyr mekanike, sipas nj rregullsie t caktuar, por pa u menduar, pa vetdij
e; si
automat. Flet (vepron) automatikisht. Prsrit automatikisht.
3. Vetvetiu, pa qen nevoja pr ndonj veprim plotsues ose pr ndonj kusht a rrethan tje
tr. E
fiton automatikisht. Kalon automatikisht n kategori tjetr.
AUTOMATIZM m. libr.
1. Kryerja e nj veprimi, e nj lvizjeje, e nj pune etj., n mnyr t vetvetishme, pa pj
arrjen e
vullnetit; kryerja e veprimeve ose e lvizjeve shpejt, mekanikisht dhe me prpikri
n e nj automati.
Automatizmi i zemrs.
2. fig. keq. Kryerja e nj veprimi a e nj pune n mnyr mekanike, si pa vetdije, pa u
menduar
ose sipas dshirave a udhzimeve t nj tjetri.
AUTOMATIZIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AUTOMATIZOJ, AUTOMATIZOHET. Automatizimi i
plot.
Automatizimi i prodhimit. Automatizimi i shprehive.
AUTOMATIZOHET vetv.
1. libr. Bhet automate (nj shprehi etj.), prvetsohet aq mir sa kryhet si pa vetdije
e n mnyr
mekanike. Automatizohet nj shprehi (nj veprim).
2. tek. Ps. e AUTOMATIZOJ. Automatizohen minierat.
AUTOMATIZOJ kal. tek.
Pajis nj deg t prodhimit me makina e aparate automatike, e bj t prodhoj n mnyr
automatike. Automatizoj prodhimin.
AUTOMJET m. sh.
Mjet i pajisur me motor, q shrben pr mbartjen e udhtarve ose t mallrave n rrug tok
;
automobil, makin. Automjete ushtarake. Goma automjetesh. Qarkullimi i automje
teve. Drgoj me
automjet. Ngas nj automjet.
AUTOMOBIL m. sh.
Automjet me madhsi e forma t ndryshme (si autobusi, kamioni, vetura etj.), q shrb
en pr
mbartjen e udhtarve ose t mallrave, pr gara sportive etj.; makin. Automobil sporti
v. Automobil
udhtarsh. Buria e automobilit. Rrug automobili. Uzin automobilash. Udhtoj (shkoj)
me
automobil. Ngas automobilin. Hipi n automobil.
AUTOMOBILIST m. sh.
1. sport. Ai q merr pjes n gara sportive me automobil, ai q merret me automobilizm
.
2. vjet. Shofer.
AUTOMOBILISTIK mb.
Q lidhet me automobilat, i automobilave; q bhet me an t automobilave.
Rrug automobilistike. Park automobilistik. Transporti automobilistik.
AUTOMOBILIZM m. sport.
Sporti i garave me automobila. Gara automobilizmi. Rreth automobilizmi. Merre
m me
automobilizm.
AUTONOM mb.
1. Q ka t drejtn t vendos n mnyr t pavarur pr punt e popullsis s vet dhe t qe
sipas ligjeve t veta, brenda sistemit t nj shteti t madh; q ka autonomi. Shtet aut
onom.
Republik (krahin) autonome.
2. Q sht i pavarur; q vepron vet, pa iu nnshtruar lidhjeve me nj trsi m t madhe.
Ndrmarrje (deg, njsi) autonome. Repart autonom. Ekonomi autonome. Zhvillim auton
om.
Veprime autonome.
AUTONOMI f.
1. E drejta e nj vendi pr t vendosur pr punt e veta dhe pr t'u qeverisur sipas ligj
eve t veta,
brenda sistemit t administrimit t nj shteti me t madh, vetqeverisje. Autonomi poli
tike
(ekonomike, kulturore). Autonomi kombtare (krahinore). I jep autonomin. Fitoi
(shpalli)
autonomin. Lufton pr autonomin.
2. Mundsia pr t punuar a vepruar n mnyr t pavarur, pa iu nnshtruar lidhjeve me nj
,
zakonisht t nj shkalle m t lart. Veproj n autonomi t plot. Kam autonomi n pun.
AUTONOMIST m. sh. libr.
Ai q lufton pr autonomin politike t nj vendi.
AUTONOMIST mb.
Q krkon autonomi, q lufton pr autonomi; q prkrah krkesat pr autonomi. Lvizje
autonomiste. Program autonomist. Politik autonomiste. Prirje autonomiste.
AUTOOFIIN f. sh. tek.
Punishte e vogl mekanike, ofiin e vendosur n nj automjet.
AUTOPARK m. sh.
Vend ku mbahen dhe ndreqen automjetet; park automobilistik. Makinat e autopar
kut. Shofert e
autoparkut. Ofiina e autoparkut.
AUTOPORTRET m. sh.
Portret i nj piktori, skulptori a shkrimtari, q e ka br ai vet. Autoportreti i pi
ktorit. Bj (punoj)
nj autoportret.
AUTOPSI f. sh. mjek. veter.
Hapja e nj kufome dhe shqyrtimi i saj pr t gjetur shkakun e vdekjes (e ngordhjes
) ose pr
qllime studimi. Autopsia e kufoms (e trupit). Salla e autopsis. Bj autopsin.
AUTOQEFAL mb. vjet.
1. I pavarur. Shoqri autoqefale.
2. fet. Q nuk varej nga Patrikana e Stambollit. Kisha autoqefale.
AUTOR m. sh.
1. Krijues i nj vepre letrare ose i nj vepre tjetr artistike; hartuesi i nj punim
i shkencor, i nj
projekti, i nj shkrimi etj. Autor bashkkohs. Autort e vjetr.
Autor i panjohur (anonim). Autori i nj vepre (romani, novele.. .). Autori i
tablos (i
skulpturs.. .). Autori i projektit (i shpikjes.. .). Autori i artikullit (i
letrs.. .). Veprat e autorit.
Emri i autorit. E drejta e autorit. Citoj nj autor.
2. Ai q ka br nj veprim t caktuar; ai q ka kryer nj faj, nj krim etj. Autori i gol
. sport.
Autori i fajit (i krimit).
AUTORE f. sh.
Fem. e AUTOR, ~I. Autore e re. Autorja e shkrimit.
AUTOREPART m. sh.
Repart automobilistik ushtarak; autopark ushtarak.
AUTORSI f.
T qent autor i dikaje; prkatsia e nj vepre letrare, artistike, shkencore etj. nj a m
shum
autorve. Autorsia e tekstit. E drejta e autorsis. I njoh autorsin. Provohet autorsi
a.
AUTORITAR mb.
1. Q krkon nnshtrim a bindje t verbr e pa kundrshtim ndaj pushtetit dhe autoritetev
e. Shtet
(regjim) autoritar. Qeveri autoritare.
2. Q ushtron me rreptsi autoritetin e vet, q krkon bindje pa fjal; q shpreh nj urdh
t prer,
q nuk lejon kundrshtim. Prind (njeri) autoritar. Qndrim autoritar. Z (ton) autori
tar. N
mnyr autoritare.
AUTORITET m.
1. Nderim, respekt i fituar me pun e me merit; vler, rndsi dhe aftsi e dikujt, q pra
nohen nga
t gjith dhe q ngjallin bindje e besim. Autoritet i madh (i merituar). Autoritet
i ndrkombtar.
Autoriteti i prindit (i msuesit). Autoriteti i Shqipris n bot. Njeri me (pa) aut
oritet. Kam
(gzoj, fitoj) autoritet. Rrit (ngre) autoritetin. Mbaj (humbas) autoritetin. Pr
dor autoritetin. I
ulet (i bie) autoriteti. Flet me autoritet.
2. E drejta pr t ushtruar nj pushtet, forca detyruese pr t'iu bindur nj organi t pu
shtetit.
Autoriteti shtetror. Autoriteti i ligjit.
3. kryes. sh. ~E, ~ET. Prfaqsuesit kryesor t pushtetit civil ose ushtarak t nj vend
i; organet
e pushtetit. Autoritetet civile (shtetrore, ushtarake).
Autoritetet e vendit. Autoritetet e pushtimit. Prfaqsues i autoriteteve.
4. sh. ~E, ~ET. Njeri i shquar n nj fush t shkencs, t letrsis etj., mendimi i t ci
pranohet nga rrethe t gjera, njeri i shquar q ushtron ndikim t dukshm n shoqri. Aut
oritet i
madh (i njohur). Autoritet n shkenc. Mbshtetem te nj autoritet. Mbahet si autorit
et n nj
fush.
AUTORITETSHM mb. libr.
1. Q nderohet e vlersohet nga t gjith, q ka autoritet. Shkrimtar i autoritetshm. Ms
ues i
autoritetshm.
2. Q mund t'i besohet pa e vn n dyshim, plotsisht i besueshm. Burim i autoritetshm.
Zdhns i autoritetshm.
AUTORIZIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AUTORIZOJ, AUTORIZOHEM.
Me autorizim t organeve. Kam autorizimin e dikujt. Marr autorizim prej dikujt.
2. Shkres me t ciln i jepet e drejta dikujt t kryej nj pun n emr t atij, q e ka
shkres; dokument zyrtar q lejon dik pr t br nj veprim a nj pun. Autorizim pr sht
Autorizim pr gjueti (pr trheqjen e t hollave). Lshoj (jap) autorizim. Kam (marr) a
utorizim.
Lejohet me autorizim.
AUTORIZOHEM. Ps.
e AUTORIZOJ. Jam autorizuar t veproj.
AUTORIZOJ kal.
1. Ngarkoj dik zyrtarisht t kryej nj pun, ia besoj dikujt plotsimin e nj detyre, duk
e i dhn
fuqi t plot; i jap, i lshoj dikujt nj autorizim. Autorizoj nj prfaqsues. E autorizoj
t trheq
t holla.
2. Lejoj dik t bj dika, i jap t drejtn pr t kryer nj veprimtari. Nuk e ka autoriz
sh t
flas.
AUTOTRANSPORT m.
1. Mbartja me an t automjeteve. Autotransporti i brendshm. Shpenzimet e autotra
nsportit.
2. kryes. sh. ~E, ~ET. Trsia e automjeteve dhe e pajisjeve pr mbartjen e mallrav
e; dega e
transportit me an t automjeteve.
AUTOVIN m. sh. tek.
Vin i vendosur n automjet. Krahu i autovinit. Ngre me autovin.
AUTOVINIER m. sh. tek.
Ai q punon me autovin, ai q drejton autovinin.
AUTOZJARRFIKSE f. sh. tek.
Automjet me pajisjet e nevojshme pr t shuar zjarret, makin zjarrfikse.
AVANC f. sh. bised.
1. fin. Pag ose dika tjetr, q merret para kohs s caktuar; paradhnie.
I jap avanc. Marr avanc. Kthej avancn.
2. fig. Eprsi e fituar ose eprsi q i jepet tjetrit q n fillim. Dy pik avanc. Jam n
anc. I
jap avanc.
*Me avanc... para afatit, para kohs s caktuar.
AVANCIM m. sh. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AVANCOJ, AVANCOHET. Avancimi i planit (i zo
timeve).
Avancimi i shpimit. Avancimi i trupave. Avancimi i ors astronomike. Plani
i avancimeve. Ritmi
i avancimit. Balli i avancimit. min.
AVANCOHET libr.
1. Ps. e AVANCOJ 2. Avancohet plani. U avancua detyra.
2. pavet. Ecet prpara, prparohet.
AVANCOJ jokal. libr.
1. shih PRPAROJ. Avancoj me shpejtsi. Avancoj drejt... (n drejtim t...).
2. kal. Shkurtoj kohn e parashikuar pr t br dika, afroj afatin e prfundimit t nj p
marr
zotim t shtoj a t rrit vllimin e nj pune t parashikuar. Avancoj planin (zotimin).
Avancoj
detyrat (normat).
AVANTAZH m. sh.
1. Eprsi mbi nj tjetr, t qent m prpara a m lart se nj tjetr; gjendje m e mir n
me dik a dika. Avantazh i madh (i prkohshm). Loj e avantazhit. sport. Kam avantaz
h. Ruaj
(rrit) avantazhin. Jam (kaloj) n avantazh.
2. Prfitim nga dika n krahasim me nj tjetr, dobi, e mir. Avantazhe ekonomike (mater
iale).
Ka avantazh.
AVAR m. sh.
Kalli misri, zakonisht i zgjedhur pr far, q varet n trart e shtpis pr t'u thar e p
ruajtur. V avar.
AVARDE f. sh.
Lloj rrjete e vogl pr peshkim.
AVARI f. sh. tek.
Dmtim i nj makine, i nj mekanizmi etj. gjat kohs s puns ose gjat lvizjes. Avari e
(e
rnd). Brigada e avarive. Pus n avari. N rast avarie. Ka (ndodh) nj avari. Psoi nj
avari. Shkaktoj (shmang, mnjanoj) avarin.
AVARI ndajf. vjet.
S bashku, s toku, t gjith n nj grup. Shkuan avari.
AVASH ndajf. bised.
1. Pa u nxituar, ngadal, jo shpejt. Eci avash. Punoj avash. Vjen avash. E bj (e
marr) avash.
2.Me z t ult, ngadal; pa u ndier, pa br zhurm. Flas avash. Ngrihem avash. Afrohem
(futem) avash.
AVASH-AVASH ndajf. bised.
Dalngadal. Erdhi avash-avash. Avash-avash bhet shelegu dash. fj. u.
AVASHM mb. bised.
I avasht.
AVASHLLK m. bised.
Ngadalsi e madhe, plogshti. Eci me avashllk. Punon me avashllk. E bn me avashllk.
Luftoj avashllkun.
AVASHT mb. bised.
1. Q nuk nxitohet, q nuk punon a nuk vepron shpejt; q bhet ngadal; q thuhet a kndohe
t
shtruar (pr fjalt, kngt). Hap i avasht. I avasht n pun. Kng e avasht. E ka fja
avasht.
2. Q thuhet me z t ult, q nuk dgjohet fort. Me z t avasht.
AVAZ m. sh. bised.
1. Melodi, kng; motiv i nj knge ose i nj pjese muzikore. Avaz i bukur.
Avaz fyelli. Ia marr (ia them, i bie) nj avazi.
2. fig. Dika q prsritet n mnyr t njjt, dika q sht br zakon; dika e mrzits
e padshirueshme, ngaq prsritet gjithnj. Avazi i vjetr (i mparshm, i par). Avazi
prditshm. T njjtin avaz. Po ky (ai) avaz. Filloi avazin. S`di tjetr.
3. Kokarje, shqetsim, ngatrres q del n nj pun a n nj shtje. Ka avaze ajo pun.
Hap avaze. Dalin avaze. Fillojn avazet. I nxjerr avaze dikujt.
4. keq. Ves, huq, zakon i keq i dikujt; e met, dobsi. Njeri me avaze. S`i ka ln (
s'i harron)
avazet e vjetra. Hoqi dor (filloi prsri) nga avazet e mparshme.
* Avazi i Muks keq. gj e vjetr, q sht thn e strthn; dika e njohur, q sht pr
vazhdimisht. (Kndoj, i heq kmbt, i hedh hapat) sipas avazit t dikujt keq. sipas ds
hirave t
dikujt, si ka qejf ose si me porosit dikush. I bie nj (po atij avazi) (mban nj av
az) keq. vepron n
t njjtn mnyr ose flet po t njjtat gjra, i bie fyellit n nj vrim. I mban avazin (
pas
avazit, i vete pas avazit) i shkon pas qejfit, vepron sipas dshirave e porosiv
e t dikujt. Ia mban
avaz ia prmend vazhdimisht, ia prsrit shum her, ia mban kng.
AVDALL mb. thjeshtligj.
1. Q ka trup t madh, por jo t lidhur e t hijshm, q mezi ecn e mezi vrtitet pr shka
rupit
t rnd, i ngatht. Trup avdall. Burr avdall. Kal avdall.
2. I trash nga mendja, q sillet e flet si budalla ose q i lshon fjalt pa u menduar
, i pagdhendur,
i rregullt. Njeri avdall. Grua avdalle. Avdall nga mendja.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit.
AVDALLE ndajf. thjeshtligj.
1. N mnyr t ngatht, pa shkathtsi; me lvizje t ngadalshme e t plogshta. Ecn avdal
Punon avdalle.
2. N mnyr t trash e t pagdhendur, si budalla, si avdall. Flet avdalle.
AVDES m. fet.
Riti i larjes s duarve, t fytyrs e t kmbve, q bjn myslimant para lutjeve n prpu
dogmn fetare (n vendet ku vepron feja myslimane). Uji i avdesit. Merrnin avdes
. Hoqn dor
nga avdesi.
AVDESHAN f. sh. vjet.
1. Sqoll. I lanin ent n avdeshan.
2. Nevojtore.
AVENTUR f. sh.
1. Ndodhi e rastit n jetn e dikujt, me t papritura e me rreziqe. Aventur dashurie
. Roman
aventurash. Jet me aventura. Bn aventura.
2. keq. Pun e rrezikshme dhe e pamenduar, q niset pa peshuar rrethanat, mundsit e
forcat,
veprim q fillohet pa parashikuar prfundimin, pa llogaritur pasojat. Aventur poli
tike
(ushtarake). I futet nj aventur. Hidhet n aventura.
AVENTURIER m. sh.
1. Ai q krkon e bn aventura, njeri i dhn pas aventurave. Jet aventurieri.
2. Ai q vepron pa parime, njeri q kryen veprime t papeshuara, t rrezikshme e t pan
dershme,
ai q ka prirje pr aventurizm. Aventurier i njohur.
3. si mb. ~, ~E. Q vepron pa parime e me mendjelehtsi, q u hyn punve t rrezikshme
pa i
peshuar mir, q krkon e bn aventura. Tip aventurier. Politik aventuriere. Plan aven
turier.
AVENTURIZM m. libr.
Veprimtari q synon t arrij leht nj qllim t caktuar me prpjekje t pamatura, t pape
e
pa parim; prirje pr aventura. Aventurizm politik. Bie (kalon) n aventurizm.
AVERM f. sh. krahin.
Gjalm, zakonisht prej lkure, q prdoret pr t qepur ose pr t lidhur opingat; retr. D
avermn. Qep me averm.
AVERMOJ kal. krahin.
Qep ose lidh opingat me averm; lidh pisk, shtrngoj fort. Avermoj opingat.
AVR f. sh.
1. Ajr i ngroht ose er e ngroht q t z frymn; zagushi. Avr e madhe (e keqe). Bn
(sht) avr.
2. Afsh i nxeht, afsh zjarri; vap. T djeg avra. Ndiej nj avr n trup.
3. Er e holl dhe e ftoht, thllim, acar. Fryn nj avr.
4. Akullisht; rras akulli q rri mbi uj.
AVR m. sh.
Vend i hapt, hapsir; tok e gjer e papunuar. Avrat e maleve.
AVIACION m.
1. Teoria dhe praktika e fluturimeve me mjete m t rnda se ajri, lundrimi ajror s
i deg e
shkencs pr lvizjen me mjete fluturuese. Shkoll aviacioni. Teoria e aviacionit. Zh
villimi i
aviacionit.
2. Trsia e mjeteve pr fluturime ajrore; flota ajrore. Aviacioni civil (ushtarak)
. industria e
aviacionit. Fush (baz) aviacioni. Arma e aviacionit. Komanda e aviacionit.
AVIATOR m. sh.
Ai q drejton fluturimin e nj aeroplani ose t nj mjeti tjetr ajror, pjestar i ekuipa
zhit t nj
avioni, pilot. Aviatort civile (ushtarake). Kostum aviatorsh. Bhem aviator.
AVIO- fjalform. libr.
Pjes e par e fjalve t prbra, e cila u prgjigjet nga kuptimi fjalve:
1. I aviacionit, i avionit; p.sh. aviobomb; aviokimik, aviomekanik, aviomodeli
st, avioregjiment etj.
2. Ajror; p.sh. aviodesant, aviotransport etj.
AVIOMODEL m. sh. tek. sport.
Model aeroplani, i ndrtuar nga specialistt ose nga amatort e aviomodelizmit.
Bj (ndrtoj) nj aviomodel.
AVIOMODELIM m. tek. sport.
Ndrtimi i modeleve t aeroplanve nga aviomodelistt. Rrethi i aviomodelimit.
AVIOMODELIST m. sh.
Ai q merret me ndrtimin e modeleve t aeroplanve, ai q merret me aviomodelizm. Rreth
i i
aviomodelistve. Garat e aviomodelistve.
AVIOMODELIZM m.
Ndrtimi i modeleve t aeroplanve nga amatort e aviacionit; sporti i fluturimit t av
iomodeleve.
Merrem me aviomodelizm.
AVION m. sh.
Aeroplan. Avion reaktiv. Nisem (udhtoj) me avion.
AVIT kal. bised.
1. Afroj. Avit afr vetes. E avit te muri. E avit me fjal t mira.
2. L t afrohet, lejoj t vij pran, qas. Nuk i avit dembelt.
AVITEM vetv. bised.
Afrohem. I avitem pran. I avitet fundit. I avitet fundi dikujt.
AVITJE f. bised.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AVIT, AVITEM. Avitja e gurve. Avitja n breg.
AVITSHM mb. bised.
I afrueshm.
AVITUR mb. bised.
I afruar.
AVLMEND m. sh.
Vegj kryesisht prej druri, tezgjah. Pjest e avlmendit. Ngre avlmendin. Punoj (end
) n
avlmend.
* Ia ka shtrnguar avlmendit (vegjs) shih te SHTRNGOJ.
AVLLI f. sh.
1. Mur q rrethon oborrin ose nj cop tok rrotull shtpis. Avlli e lart. Mur avllie. Sh
tpi me
avlli. Kaprcej avllin. Rrethoj me avlli. Hipi mbi avlli. Shemb avllin.
2. Oborr i rrethuar me mur. Avllia e shtpis. N mes t avllis. Hyj (dal) n avlli. Pas
troj
avllin.
AVOKAT m. sh.
1. drejt. Jurist q jep ndihm e kshilla pr shtje t drejtsis, q ndjek nj shtje g
gjykimit si mbrojts a si prfaqsues i nj pale n gjyq (sot n Shqipri kto detyra kryhe
nga
kshilltari ligjor). Avokat mbrojts. Kolektiva e avokatve. Zyra e avokatve. Fjala
e avokatit.
Zuri (mori) avokat.
2. keq. Ai q mbron e prkrah me fjal dik tjetr, pavarsisht nse ky ka ose nuk ka t dr
t.
Avokat i t tjerve. I doli (iu b) avokat. Nuk kam nevoj pr avokat.
AVOKATI f. drejt. vjet.
1. Fush e drejtsis, q prfshin detyrat e mbrojtjes e t ndihms juridike me avokat, n
uthje
me ligjet n fuqi; institucioni i drejtsis q ka kto detyra.
2. Veprimtaria e avokatit; detyra e avokatit. Merrej me avokati. Ushtronte av
okatin.
AVOKATLLK m. sh. bised. keq.
Mbrojtja dhe prkrahja me fjal e dikujt tjetr, pavarsisht nse ky ka apo nuk ka t dre
jt. Merret
me avokatllqe. Lri avokatllqet!
AVOKATOR mb. drejt. vjet.
Q u prket avokatve, i avokatve; q ka t bj me veprimtarin ose me detyrn e avokatit
avokatore.
AVOKATORE f. sh. vjet.
Zyra e avokatit.
AVORE f.
Avull q del nga toka. Avorja e toks. Lshon avore.
AVRAP f. sh. krahin.
Nishan me qime n fytyr ose n trap t njeriut. I dalin avrapa.
AVROHEM vetv.
njtem e skuqem nga t ftohtt a nga thllimi. Me avrohen duart.
AVROM ndajf. krahin.
Pa i numruar, pa i peshuar e pa i zgjedhur, toptan, kuturu. I marr (i blej) av
rom.
AVULL m. sh.
1. Gaz q del nga uji kur nxehet shum; gaz q formohet nga disa lnd kur valojn. Avull
i
nxeht. Avull i mbingopur. Avuj uji. Avuj plumbi (zhive). Kazan avulli. Banj av
ulli. Fuqia
(trysnia) e avullit. Makin me avull. Anije me avull. Ngrohje me avull. Punon m
e avull. Lshon
(nxjerr) avull. Bhet avull. Kthehet n avull.
2. Mjegull e holl, e cila formohet nga pikla uji shum t vogla, q ngrihen nga trup
a t lagsht,
nga toka etj. Avujt e toks. Ngrihen avuj. Nxjerr avull nga goja.
3. Val e nxeht ajri t lagsht; ajr i nxeht q vjen nga trupat me temperatur t lart,
i
nxeht. Avulli i sobs. Avulli i etheve. Lshon avull. Marr nj avull pran zjarrit.
I hipi nj
avull.
4. Smundje q u bie disa pemve kur pas shiut vjen menjher t nxeht i madh dhe q u kal
rrnjt e u rrzon gjethet. I ra avulli rrushit.
5. fig. bised. Zjarr i brendshm, afsh. Flet me avull. E merr me avull t madh.
I kaloi avulli.
6. prd. mb. I nxeht, shum i ngroht. U b dhoma avull. Jam avull nga ethet.
* Marr avull nxehem, zemrohem. Ia marr avullin e njoh mir dika a dik; ia marr dorn
. Ia mori
avullin dikujt e mundoi shum, ia mori frymn, ia mori shpirtin.
M on zemra avull pr dika digjem nga dshira pr t br dika, me digjet zemra. M del
avull aga koka jam n telash t madh, m zien koka, m del tym nga koka.
I hipi nj avull n kok i hipi zemrimi, u nxeh, i shkrepi n kok.
AVULLIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AVULLOJ, AVULLOHEM. Avullim i shpejt (i ngad
alshm).
Avullimi i ujit. Avullimi i benzins. Bj avullimin.
AVULLMATS m. sh. tek.
Aparat pr matjen e sasis s avullit q prodhohet ose q kalon npr gypa.
AVULLOHEM vetv.
1. vet. veta III. Kthehet n avull, shndrrohet n gjendje t gazt; largohet n trajt av
ulli.
Avullohet uji. Avullohet benzina.
2. vet. veta III. Vishet me nj cip avulli; vishet si me mjegull, mjegullohet.
Avullohen xhamat. M
avullohen syt.
3.Nxehem tepr dhe djersij.
4. bised. Marr nj t ngroht, ngrohem pak. Avullohem te soba.
5. tek. Ps. e AVULLOJ 2. Avullohen drrasat.
* Iu avullua gjaku u zemrua shum, u nxeh tepr.
AVULLOJ kal.
1. Kthej n avull, kthej n gjendje t gazt duke e valuar (pr lngjet). Avulloj ujin.
2. tek. Prpunoj dika me avull. Avulloj drurin.
3. krahin. Djeg gjith bimt e nj toke dhe u shkul rrnjt para se ta hap rrah. Avullo
j rrahun.
4. jokal. vet. veta III. Kthehet n avull ose n gaz, bhet avull, avullohet. Avul
lon uji. Avullon
benzina.
5. jokal. Nxjerr avull. Avullon toka. Avullojn rrobat. Me avullon trupi.
*M avullon koka kam shum shqetsime e telashe, m zien koka.
AVULLORE f. sh.
Anije me avull. Nisem me avullore. Ndrtuan nj avullore.
AVULLOSH mb.
Q sht i ngroht e lshon avull. Gshtenja (petulla) avulloshe. Kula avullosh. Simite
avulloshe.
AVULLSJELLS m. sh. tek.
Trsia e gypave dhe e pajisjeve t tjera, q shrbejn pr t uar avullin nga nj vend n
tjetr. Ndrtimi i avullsjellsit.
AVULLT mb.
1. Q sht n gjendje avulli. N gjendje t avullt.
2. I mjegullt; i leht si avull.
AVULLUAR mb.
1. Q sht kthyer n avull, q sht shndrruar n gjendje t gazt. Uj i avulluar. Lng
avulluara.
2. Q lshon avull nga t nxehurit; i djersitur.
3. Q ka zn nj cip avulli, q sht i veshur si me mjegull. Xham i avulluar.
4. tek. Q sht prpunuar me avull. Dru i avulluar.
AVULLUES mb.
Q lshon avull nga t nxehtt; q ka t bj me avullimin, i avullimit. Toka avulluese. Si
aqja
avulluese.
AVULLUESHM mb.
Q mund t kthehet n gjendje t gazt; q avullohet shpejt. Lnd e avullueshme.
AVULLUESHMRI f. spec.
Aftsia pr t'u avulluar; shkalla e avullimit. Shtohet (paksohet) avullueshmria.
AXHAMI m. sh. bised.
1. Fmij, kalama. Pun axhaminjsh. sht ende axhami. Flet (bn) si axhami.
2. keq. Njeri i paprvoj e i pastrvitur n nj pun, kalama.
3. prd. mb. bised. Q sht ende i vogl e i parritur. Djal axhami. Vajz axhami.
4. keq. Prd. mb. sipas kuptimit 2 t emrit.
AXHAMILLK m. sh. thjeshtligj.
Papjekuri prej fmije, pun prej axhamiu, kalamallk. Bn axhamillqe.
AXHELE thjeshtligj.
Ngutje, nxitim n nj pun; nevoja pr t kryer sa m shpejt nj pun. Pun me axhele. Kam
axhele. Krkoj me axhele. Bj me axhele.
AXH m. sh.
Xhaxha.
AXHUSTATOR m. sh.
Puntor me prgatitje t posame, q lmon e prpunon me dor veglat dhe pjest e ndryshme
makinave e t pajisjeve, n mnyr q t vihen mir n vendin e vet. Puna e axhustatorit.
AXHUSTERI f. tek.
1. Punime mekanike t lmimit etj., q u bhen me dor veglave e pjesve t makinave e t
pajisjeve, n mnyr q t vihen mir n vendin e vet; puna e axhustatorit. Pun axhusterie
Reparti i axhusteris.
2.Deg e mekaniks q merret me njohurit pr lmimin e prpunimin me dor t veglave dhe t
pjesve t makinave e t pajisjeve. Libri i axhusteris.
AZAT mb. thjeshtligj.
Q sht ln i lir, pa fre; i shpenguar, q nuk ka ndonj penges. Kal azat. Mall azat m
zot. E l (lshoj) azat. Mbeti azat.
AZDIS kal. bised.
E bj t rritet tej mase, e bj t zhvillohet shum, e harlis. Shiu i azdis bimt.
AZDISEM vetv. bised.
1. vet. veta III. Rritet tej mase, zhvillohet shum, harliset (pr bimt). Azdiset
misri (gruri, bari...).
2. fig. Bhem i paprmbajtur, harbohem, trbohem. U azdis kali. Azdiset pas grave.
AZDISUR mb. bised.
1. Q sht rritur tej mase, q sht zhvilluar shum, i harlisur. Grur (misr) i azdisur
le
(pem) e azdisur.
2. fig. Q nuk prmbahet dot, i harbuar, i trbuar (pr kafsht); q lviz me vrull; i pap
bajtur
(pr dallgt etj.). Kal (mz) i azdisur. Pel (mushk) e azdisur. Er e azdisur. Dallg t
azdisura.
3. fig. Q sht i paprmbajtur; q nuk njeh kufi, i shfrenuar, i shthurur. Djal i azdi
sur. Grua e
azdisur. Dshira t azdisura. Fantazi e azdisur.
AZGAN mb. bised.
1. Q ka shtat t lart, t lidhur e t fuqishm; shtathedhur. Djal azgan. Vajz azgane.
2. Q sht trim e sypatrembur, guximtar; i hedhur, i shkatht. Djem azgane.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit.
AZGANI f. bised.
T qent azgan; sjellje, qndrim prej azgani.
AZIATIK m. sh.
Banor vends i Azis ose ai q e ka prejardhjen nga Azia.
AZIATIK mb.
Q lidhet me Azin ose me aziatikt, q sht karakteristik pr Azin ose pr banort e saj
is
ose i aziatikve; q sht krijuar nga aziatikt. Popujt aziatik. Vendet aziatike. Gjuht
aziatike.
Klima aziatike. Kultura e hershme aziatike.
AZIL m. sh. vjet.
Institucion ku strehohen pleqt q jan pa ndihm ose t gjymtuarit; shtpia e pleqve; ndr
tesa e
ktij institucioni. Azili i pleqve. Azili i qytetit. Shkoi n azil.
AZIMUT m. sh.
1. astr. Kndi q formohet n pikn e vrojtimit ndrmjet rrafshit t meridianit dhe rrafs
hit pingul t
trupit qiellor ose t sendit q vrojtohet. Azimuti i drejtimit. Shnoj (mat) azim
utin.
2. gjeod., usht. Kndi q formohet ndrmjet drejtimit t nj lvizjeje t caktuar dhe drejt
imit t
Veriut. Azimuti magnetik. Mat azimutin. Hedh azimutin n hart.
AZOT m. kim.
Element kimik, gaz pa ngjyr e pa er, q prbn pjesn m t madhe t ajrit; nitrogjen (si
i
N). Azot i lngshm. Azoti i ajrit. Prbrjet e azotit.
AZOTEMI f. mjek.
Smundje q shkaktohet nga sasia e madhe e azotit n gjak, prani e teprt n gjak e prbrj
eve t
azotit. Azotemi e lart. Vuaj nga azotemia.
AZOTIK mb. kim.
Q prmban azot, q ka n prbrje azot. Pleh azotik. Lnd azotike. Acid azotik.
AZOTIM m. spec.
Pasurimi me azot, ngopja me azot e nj lnde. Azotimi i elikut.
AZHD f. sh. krahin.
1. Huall i bletve pa mjalt.
2. Freri i rrushit. Azhda e rrushit.
AZHUR m. sh.
Qndisje ose thurje me vrima n nj plhur, urjez. Perde (araf, jastk) me azhur. Qndi
me azhur. Bj azhur.
AZHURNIM m. sh. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve AZHURNOJ, AZHURNOHEM. Azhurnimi i lojs. Azhu
rnimi i
punimeve (i bisedimeve). Azhurnimi i leksioneve (i llogarive). Bj azhurnimin.
AZHURNOHEM vetv. libr.
1. Njihem me t rejat e fundit t nj fushe t dituris; pajisem me t dhnat m t fundit
shtje.
2. vet. veta III. Ps. e AZHURNOJ. Azhurnohet loja (ndeshja).
AZHURNOJ kal. libr.
1. Shtyj pr nj koh tjetr, shtyj pr m von. Azhurnoj ndeshjen (lojn). Azhurnoi punime
2. E plotsoj dhe e pasuroj (nj punim, leksion, raport etj.) me t dhnat e fundit pr
nj shtje, e
sjell nj vepr n nivelin e sotm t dijeve; nxjerr t dhnat e plota pr t ardhurat e sh
imet e
do dite. Azhurnoj leksionet. Azhurnoj llogarit.
B.
1. Nj nga bashktinglloret e gjuhs shqipe dhe shkronja e dyt e alfabetit t saj, e ci
la shnon
kt bashktingllore. Bashktingllorja b. Tingulli b. Shkronja b.
2. si em. f. Bashktingllorja dhe shkronja b. B-ja e madhe (e vogl). B-ja e dors
(e shtypit). B-ja nistore.
3. Simbol i nj grupi vitaminash. Vitamina B. Vitamina B1 (B6, B12).
BABA m. sh.
1. Burri i martuar kundrejt fmijve t vet; burr q ka ose q ka pasur fmij; at. Babai
nna. Baba e bir. Baba dshmori. Emri i babait. Shtpia (dera) e babait.
U b baba.
2. vet. sh. Brezi i mparshm, paraardhsit, etrit. Baballart tan. N gjurmt e baballar
3. vet. sh. vjet. Deputett reaksionar n parlamentin e regjimit zogollian; iron.
paria e vendit, q
e mbante veten si ajka e shoqris. Baballart e kombit.
4. libr. Themeluesi i nj fushe t dijes ose nismtari a udhheqsi kryesor i nj veprimt
arie ose i
dikaje tjetr. Babai i filozofis (i mjeksis). Babai i revolucionit.
5. fet. I pari i nj teqeje bektashinjsh (n vendet ku vepron feja myslimane; n
t kaluarn edhe n
Shqipri). Babai i teqes.
6. vet. nj. Prdoret pr vjehrrin (nga nusja e nga dhndri) ose para emrit t nj njeri
u t moshuar,
n shenj nderimi. Baba Petroja.
7. bised Prdoret pr t'iu drejtuar bashkbiseduesit n mnyr familjare, t afrueshme e me
prkdheli.
* Pr shpirt t babait iron. shih te SHPIRT,~I. S'ia jap pr shpirt t babait s'ia jap
falas, pr asgj
(pr dika q jepet pa dshirn e t zotit).
Q n kohn e baba Qemos shum koh m par, q kur s'mbahet mend. I tregon
(i rrfen) babait arat iron. i shpjegon nj tjetri dika q ai e di m mi
r nga prvoja e vet. Hajde
baba t t tregoj arat (vreshtin) iron. i tregon babait arat
. Bm baba (nn) t t ngjaj shih te
NGJAJ. Iu b (iu gjend) nn e baba dikujt shih te NN/,~A. Ca t babait (t nns) ca t
njerkut (t njerks) njri trajtohet mir e tjetri keq pa t drejt.
BABAGJYSH m. sh.
1. Emr, me t cilin fmijt e t rinjt i drejtohen gjyshit n familje me dashuri e me nde
rim. Erdhi
babagjyshi!
2. Emr, me t cilin fmijt e t rinjt i drejtohen me nderim nj njeriu me mosh t thyer
u,
babagjysh!
BABALLK m. sh. ndrt.
Dru i shkurtr e i trash, q vihet nga kulmi i atis pingul mbi trart e tavanit dhe mb
an kulmarin.
U thye baballku.
BABALLK mb. bised.
1. I patkeq, i shtruar, shpirtmir; i padjallzuar, babaxhan. Njeri baballk.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
BABAMADH m. krahin.
Gjyshi nga ana e babait. Erdhi babamadhi.
BABANACE f. sh.
Buk misri e zn me uj t ftoht dhe e pa kulluar mir n t pjekur; buk e qullt, e pap
r.
S'hahej babanacja.
BABANIK m. sh. bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t drejt, me gjethe gjatoshe e t dhmbzuara, me
e
t bardha, t verdha n t blert ose t kuqe, q prdoret n mjeksin popullore si bar p
Gjethe (lule) babaniku. I vuri babanik lungs.
BABAPLAK m. sh.
Babagjysh.
BABARAQE f. krahin.
1. T ftoht i madh; er e ftoht, frflliz. Fryn babaraqja.
2. Frik e madhe, dat, lemeri. I dha babaraqen fmijs. Mori babaraqen.
BABAXHAN mb. bised.
1. Shpirtmir, i patkeq, i iltr e i dashur; i shtruar dhe i thjesht. Grua (plak) bab
axhane.
2. I shndosh e i fuqishm; i aft e guximtar, q an vet n jet e q u del zot edhe t
Malsor babaxhan.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit (pr njerzit). Fytyr babaxhani. Sjellje baba
xhani.
Qeshte si babaxhane.
BABAZI m. bised.
Baba fatkeq, q sht pr t'i qar hallin; baba q nuk sht i zoti t kryej detyrat atro
eti
baba, i ziu baba.
BABAZOT m.
1. Gjysh; babagjysh.
2. etnogr. Plaku i shtpis si kryetar i nj familjeje t madhe patriarkale, i cili i
shte zotruesi i
vetm i prons. Babazoti i shtpis.
BAB m. sh.
1. Baba. Baba e nna. Dera e babs. E kam bab.
2. vet. nj. bot. Bim me far, q luan rolin e mashkullit n kryqzimin pr t nxjerr nj
t ri.
Bim bab. Far bab.
* Bab pas babe e djal pas djali brez pas brezi. T v babn burr keq. sht shpifs i ma
T
krkon babn e nnn krkon shum shtrenjt.
BABLOK m. sh. bised.
1. Emr, me t cilin i drejtohen babait ose gjyshit n familje me dashuri e prkdheli.
Djali i
bablokut!
2. Prdoret pr t'iu drejtuar bashkbiseduesit n mnyr miqsore e dashamirse. Or ti, ba
k!
3. Njeri i shndosh, i fuqishm e i zoti. Puna do bablok.
BABLOK mb.
Babaxhan.
BABLOKE f. sh. bised.
Fem. e BABLOK,~U. Qanin babloket.
BABLOSH m. sh.
Bablok.
BABZI f.
1. T qent i pangopur, gryksi e madhe, pangopsi; lakmi e pashuar. I hyri babzia. Ha
nte me
babzi. Nuk ngopej nga babzia.
2. Zi e madhe, varfri e mjerim; fatkeqsi e rnd. I solli babzi. E mbuloi babzia. Fja
lt e
shumta jan babzi. fj. u.
3. bised. Njeri i babzitur. Ishte br babzi.
BABZIAR mb. bised
1. I babzitur.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
BABZISHT ndajf.
Me babzi, si i babzitur, me lakmi t madhe. Rrmbente babzisht.
BABZITEM vetv.
Bhem i pangopur, m hyn babzia. Mos u babzit kshtu!
BABZITUR mb.
1. Q s'ka t ngopur n t ngrn, q ha shum e me nxitim, i pangopur, i zijosur. Hante si
i
babzitur.
2. fig. Q nuk ka t ngopur me dika, q ka nj lakmi t pashuar, i pangopur. Njeri i ba
bzitur. E
thithte duhanin si i babzitur.
BABI m. fm.
Emr, me t cilin fmija thrret baban e vet me prkdhelje.
BABIL m. sh. zool.
Bregc.
BABO f. sh. vjet.
Grua q priste foshnjn dhe ndihmonte lehonn n lindje, duke br punn e mamis me mnyra
me mjete primitive.
*Shum babo e mbytin fmijn fj. u. kur ndrhyjn shum veta n nj pun, e prishin n vend
ndreqin.
BABUNE f. sh.
En druri, e rrumbullakt dhe me nj vesh, q nx rreth dhjet kile dhe q prdoret si mas
thi;
karroqe. Dhjet babune grur. Mat me babune.
* Ia ktheu huan me babune ia mori hakun me t teprt.
BABUSH m.
1. fem. Emr, me t cilin fmijt thrresin me prkdheli baban, gjyshin ose nj burr t
n mosh. Erdhi babushi!
2. shih BABLOK, ~U 2.
BACARAK m. sh. gjell.
Lakror q bhet me miell misri dhe me presh, me hithra ose me lakra t tjera. Bacar
ak me presh
(me lakra).
BAC m. sh.
Emr, me t cilin n disa krahina t Shqipris Veriore vllai i vogl thrret vllan e ma
fmijt thrresin baban a xhaxhan; prdoret me nderim prpara emrit t babait, t vllait
ose t nj njeriu m t moshuar. Baca Sokoli.
T past baca! Lum baca pr ty!
BACIL m. sh. biol.
Bakter n trajt t zgjatur si shkopth; bakter. Bacili i tuberkulozit (i tifos, i
difteris, i kolers).
BACILMBARTS mb. mjek. veter.
1. Q ka n trup bacile t nj smundjeje ngjitse, por q vet nuk sht smur; q ka bac
Njeri bacilmbarts. Kafsh bacilmbartse. Mjedis bacilmbarts.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit e kafsht). Bacilmbarts i tuberku
lozit.
Zbulimi i bacilmbartsve.
BACK I f. sh.
Dack. I ra me backa. I futi (i dha) ca backa.
BACK II f. sh.
Gropa n mes t leqeve t kmbs, gropa e kmbs n an t kundrt t gjurit.
M dhemb n back.
BACKOS kal. bised.
I bie dikujt me pllmb, e qlloj me dack. E backosi mir.
BA m. sh. krahin.
1. Rrip i gjer leshi q prdoret pr t lidhur foshnjat n djep ose pr t mbajtur nj bar
jtan
leshi q u vihet petkave pr zbukurim. Lidh me ba.
2. Ushkur, brezmbrek. Bai i brekusheve.
BAKALLOM f. sh. bised.
Send i vjetr jasht prdorimit, gj e prishur; shkatrrin, karakatin. U b bakallom sh
BAKALLOS kal. bised.
Prish dika, e shkatrroj; e bj shkatrrin. E bakallosi qerren (shtpin).
BADR f. sh.
1. bot. Bim barishtore shumvjeare, me krcell t degzuar e t lart rreth nj metr, me
si qepujk, me gjethe si t preshit dhe me lule t vogla e t bardha, q rritet n kullot
a dimrore e
lulzon n pranver; presh i egr. Badra e malit. Badr uji. Lule badre. Karabush badre
.
2. bot. Shpatore, luleshpat.
3. Balon fmijsh, q bhet me krcellin e prasit t egr.
* E bri badr e shkatrroi krejt dika, e bri fije-fije; e bri pluhur e hi.
BADIHAVA ndajf. bised.
1. Falas. Merrte (jepte) badihava. Hante badihava. Punonte badihava.
2.Shum lir, gati falas. E bleu (e shiti) badihava.
3. fig. Pa dobi, kot s koti, kot; pa e marr me gjith mend dhe pa ndier prgjegjsi;
n er, n tym.
Fliste (bluante) badihava. Dgjonte badihava.
4. prd. mb. Q kushton shum lir; q jepet falas ose pothuaj falas. Mall (plak) badihav
a.
BAF f. sh. zool.
Femra e levrekut.
BAFR f. sh. bot.
Rrunj, qelbs. Shartoj bafrn.
BAFT m. bised. vjet.
Fat. Njeri me baft. I eci (i punoi) bafti. Pr baft rastsisht, pr fat. Ardhsh me
baft! ur. Ku e
kishim at baft!
* Tafti-bafti shih tek TAFT,~I.
BAGAZH m. sh.
1. Plaka e sende t ndryshme, t futura n valixhe, t mbshtjella etj., q merr me vete d
ikush kur
udhton me nj mjet. Bagazhet e dors. Vend (vagon) pr bagazhe. Dhoma e bagazheve. B
ilet
bagazhi. Ngarkoj bagazhin.
2. fig. libr. Trsia e njohurive, e pikpamjeve etj. q ka fituar ose q zotron nj njeri
; trsia e
elementeve q prbjn prmbajtjen e nj vepre, t nj veprimtarie etj. Bagazh ideologjik (
litik,
teorik, shkencor). Bagazh i pasur. Bagazh njohurish (idesh, pikpamjesh).
BAG f. veter.
Smundje q u bie kuajve n kmb mbi thundr, q shfaqet me njtje dhe q shkaktohet zakon
nga ngarkesa e rnd. I doli baga.
BAGM m. vjet.
1. fet. Vaj, q prdorej n ritet fetare katolike pr t lyer ata q pagzoheshin, q krezm
eshin
etj.; lyerja me vaj n rite t tilla fetare. I vinin bagmin.
2. Poganik. Bnte bagm.
BAGTI f. sh.
1. prmb. Kafsht shtpiake, q mbahen pr prodhimet e tyre dhe pr pun bujqsore, gj e g
nj kafsh e till shtpiake. Bagti e trash lopt, qet dhe bua
. Bagti e imt (e holl) dhent e
dhit. Bagti t leshta. Njzet krer (kok) bagti. Pleh (lkur) bagtish. Ahur (kasolle)
bagtish. Kope (tuf) bagtish. Pazari i bagtive. Lshoj (kullot, dimroj) bagtin. Shko
me
bagti. Njeriu pa dituri sht porsi bagti. fj. u.
2. shar. Njeri i trash e i pagdhendur, kafsh; i paditur. Ishte fare bagti.
*Me shtpi e bagti shih te SHTPI,~A. Mbeti si bariu pa bagti shih te BARI,~U.
BAGOLIN bot.
Bar i ngjashm me trfilin, i lart afr nj gjysm metri, me gjethe t holla, q el lule
yr
limoni.
BAH pasth. bised.
Prdoret pr t shprehur kundrshtim ose mosbesim pr dika q nuk mund t bhet a q nuk
mund t jet ashtu si thuhet; prdoret pr t shprehur habi. Bah, nuk bn! Bah, `jan ato
thua! Bah, si fryn era!
*Me ah e me bah shih tek AH,~U II.
BAHE f. sh. bised.
Kopsht i vogl zakonisht pran shtpis, i mbjell me pem, me perime ose me lule; vjet.
lulishte.
Bahe me pem (me lule). Doli n bahe. Punonte bahen. Bahja me lule dhe bota me njerz
kan hije. fj. u.
* Bahe (kopsht) me lule shih te KOPSHT, ~I. I lulon bahja (edhe) n dimr shih te L
ULOJ.
BAHEVAN m. sh. bised.
Ai q merret me rritjen e perimeve, ai q punon bahen, kopshtar. Veglat e bahevanit
.
* Qen bahevani (kopshti, kopshtari) keq. shih te KOPSHT, ~I.
BAHE f. sh.
Hobe. Qlloi (e hodhi) me bahe.
BAHETAR m. sh. hist.
Hobetar. Gjuanin bahetart.
BAJAGI ndajf. bised.
shih MJAFT. Bajagi i madh (i rnd). Bajagi i mir.
BAJALLDI f. bised.
T przier dhe si t fikt q i vjen njeriut nga t ngrnt e teprt, nga nj ushqim i keq,
odhja
etj. M vjen (kam) bajalldi.
BAJAME f. sh.
1. bot. Pem e vendeve t ngrohta, me gjethe t vogla e heshtake dhe me lule t bardh
a ose ngjyr
trndafili, q elin n pranver; fryti i ktij druri, q ka trajt vezake dhe lvozhg t
lmuar; thelbi i ktij fryti, q ka shije t mbl ose t hidhur. Bajame e mbl (e hidhur)
jame
t pjekura (t qruara, t thata). Bajame me krip. Vaj bajamesh. Llokume me bajame. Me
sy
si bajame.
2. vet. sh. anat., mjek. Dy gjndra n trajt vezake, q ndodhen n ant e gryks rrz gju
smundje e ktyre gjndrave, q shfaqet me pezmatimin dhe qelbzimin e tyre. Iu qelbzuan
(iu
smurn) bajamet. M dhembin bajamet. Vuaj nga bajamet. Heq bajamet.
BAJAMESHITS m. sh.
Shits bajamesh t pjekura a t qruara, t prgatitura me krip ose me sheqer.
BAJAMISHT f. sh.
Kopsht me bajame, pemishte me bajame.
BAJAMT mb.
Q sht br me bajame (pr mblsirat). Llokume t bajamta.
BAJAT mb. bised.
1. Q ka humbur shijen freskin dhe cilsit e tjera t mira, pasi ka ndenjur pr nj koh
jat; i
ndenjur, i ndim; kund. i freskt. Buk bajate. Mish bajat. Gjell baj
ate. U b bajat.
2. fig. Q i ka dal boja, i vjetruar; q ka humbur vlern nga prdorimi i tepruar dhe s
ht br i
mrzitshm nga prsritja e shpesht e pa vend. Arsyetime bajate. Shpifje bajate. Autok
ritik
bajate. Demagogji bajate. Kng (muzik) bajate. Njeri bajat. U b bajat.
* Mall bajat shih te MALL,~I II 3.
BAJG f. sh.
1. Pjesa e padobishme e ushqimit, q nxjerrin jasht lopt, kuajt, mushkat e gomart;
jashtqitjet e
kafshve, pleh bagtish. Bajga t thata. Bajg lope. Er bajge. Tym bajgash. Kasolle e
lyer me
bajga. E leu me bajga. Ndezn zjarrin me bajga.
2. thjeshtligj., shar. Njeri i ndyr e i poshtr, njeri pa vler, pa karakter dhe i
pacip.
* I bri bajgn dikujt a dikaje thjeshtligj. E braktisi dik a dika pa ar kokn pr t.
ajg
dikujt thjeshtligj. iu nnshtrua plotsisht, iu qep e i lpihet pr t'i br qej
fin. E lshon bajgn
thjeshtligj. nuk ka kujdes fare, nuk di as vet se 'bn, e bn nj pun shkel e shko; fl
et pa u
menduar, pa i peshuar fjalt. I lshon fjalt si lopa bajgn thjeshtligj.
flet fare pa prgjegjsi e pa
u menduar, nuk di as vet se 'thot. Iu ngjit si bajga (si balta) pas kpucs thjeshtl
igj. iu ngjit nga
pas e nuk i ndahet; e mrziti shum, iu b rrodhe.
BAJGORE f. sh. vjet.
Kosh i madh, i lyer jasht e brenda me bajga dhe me balt, q prdorej pr t mbartur dri
th. Nj
bajgore misr.
BAJGOS kal. dhe jokal.
Bn bajga; flliq me bajga (pr bagtin e trash). Bajgosi lopa.
BAJGOSET vetv.
Bhet me bajga; i shkon bark (pr bagtit). Jan bajgosur delet.
BAJGOSUR mb.
Q sht flliqur me bajga; q i ka shkuar bark (pr bagtit). Vend i bajgosur.
BAJGUSH m. sh. zool.
Brumbull.
BAJLOZ m. sh.
1. vjet. Ambasador, i drguar si prfaqsues i nj shteti.
2. mit. Figur mitologjike n legjendat dhe rapsodit popullore shqiptare, q prfytyro
hej si nj
vigan, i cili vinte nga deti e bnte t kqija. Lufta me bajlozin.
BAJMAK mb. bised.
Q i ka kmbt t shtrembra dhe q ecn duke i hedhur anash ose duke i prpjekur; i shtremb
.
Bajmak nga brenda (nga jasht). Kal (vi) bajmak. Lop bajmake. Grua bajmake. Kmb
bajmake.
BAJMAKTHI ndajf. bised.
Duke i hedhur kmbt anash ose duke i prpjekur (pr mnyrn e t ecurit); vngthi, shulthi
Ecn
bajmakthi.
BAJONET f. sh.
1. Arm e bardh si thik, q mbrthehet te gryka e tyts s pushks a t automatikut ose q
mban ushtari n brez. Bajonet thik (shtiz). Maja e bajonets. Goditje (sulm) me bajo
net.
Mur bajonetash. Plag bajonete. Mbrthej (hap, prkul, mbyll) bajonetn. Shpoi me baj
onet.
I shkoi n bajonet. Bajonet - drejto! usht. Bajonet-prkul! usht.
2. Ushtar i kmbsoris (si njsi numrimi). Detashment me nj mij bajoneta.
3. fig. Forc ushtarake, dhun e armatosur. E detyroi me bajonet.
4. ndrt. Gozhd muri petake, q prdoret pr t mbrthyer kornizat e dritareve dhe kasat e
dyerve.
Bajonet dyersh (dritaresh). Ngul bajonetn. Mbrthej me bajonet.
*Me forcn e bajonets keq. me arm, me dhun. Nn bajonetn e armikut n mes t rrezikut.
BAJRAK m. sh.
1. vjet. Flamur. Bajrak i kuq. Me bajrak n ball. Ngriti bajrakun. Shpirtin jep
e e shko,
bajrakun mos e dorzo! fj. u.
2. hist. Njsi ushtarake e m von administrative, q u krijua n ndarjen toksore t disa
krahinave
t Shqipris ku kishte mbeturina t organizimit fisnor patriarkal dhe q i zuri vendin
ktij
organizimi. Ndarja n bajraqe. Krert (prfaqsuesit) e bajraqeve.
3. etnogr. Shami e kuqe, me lule e me xhufka, q e mbanin krushqit si flamur ku
r shkonin t
merrnin nusen. Bajraku i dasms (i nuses).
4. fig. Njeri me trup t drejt e t bukur; ai q shquhet mbi t tjert. E kemi pasur baj
rak ndr
nuse.
5. prd. mb. Q e ka trupin t gjat e t drejt; i bukur, i hijshm. Me shtatin bajrak.
* sht me bajrak keq. sht me nam t keq, sht i njohur prej t gjithve. Ndrroi bajrak
tradhtoi, ndrroi flamur.
BAJRAKAS ndajf.
Luaj bajrakas: luaj me t tjer me disa shkopinj, me t cilt godas nj shkop t ngulur n
tok si
flamur.
BAJRAKTAR m. sh.
1. vjet. Flamurtar (edhe fig.). Bajraktar i mendimit shqiptar.
2. hist. Kreu i bajrakut, q prfaqsonte interesat e shtress m t pasur e t privilegjua
r dhe q
drejtonte bajrakun n baz t kanuneve patriarkale. Kullat e bajraktarit. Sillej si
bajraktar.
3. keq. Njeri q sillet ashpr e me mendjemadhsi, q i plqen vetm t sundoj e t urdhr
q drejton punn me metoda t vjetruara, patriarkale e konservatore. Bajraktar i v
ogl. Ishte br
bajraktar.
4. etnogr. Krushku q mbante bajrakun e dasms, kur shkonin t merrnin nusen; krush
ku i par.
Bajraktari ecte prpara.
BAJRAKTARIZM m.
1. hist. Form e prapambetur patriarkale e organizimit ushtarak e toksor, q mbshte
tej n
ndarjen sipas bajraqeve; sundimi i bajraktarit. Mbeturina t bajraktarizmit. Prm
bysja e
bajraktarizmit.
2. keq. Mnyr drejtimi e vjetruar e patriarkale, q mbshtetet n komandimin me ashprsi
e me
mendjemadhsi; qndrim e sjellje prej bajraktari, synimi pr t vepruar si bajraktar.
Shfaqje t
bajraktarizmit. Lufta kundr bajraktarizmit.
BAJRAM m. fet.
Emr i dy festave fetare kryesore t myslimanve, q festohen pas ramazanit (n vendet
ku vepron
feja myslimane). Bajrami i madh (i vogl). Bnin bajram. Para (pas) bajramit.
BAJRAMCURRAS m. sh.
Banor i qytetit Bajram Curri (q ndodhet n Shqiprin Verilindore) ose ai q e ka prejar
dhjen
nga qyteti Bajram Curri.
BAJUK f. sh. zool.
1. Shpend i liqeneve dhe i knetave, i ngjashm me bajzn, q ka sqep ngjyr bari dhe l
afsh t
bardh. Vrau bajuka.
2. Lop laramane.
BAJUN m. sh.
Fik i bardh kokrrmadh, shum i mbl, q piqet shpejt; llops.
BAJZ f. sh. zool.
Shpend uji nga familja e ross s egr, me sqep e me bark t bardh, me pend ngjyr hiri n
t
zez e me sy t kuq, q rron n tuf zakonisht buz liqeneve ose npr kneta dhe ushqehet
peshk. Mish bajze. Nj tuf bajzash.
BAKALARO f. sh.
1. zool. Peshk i madh i deteve t Veriut, q prdoret si ushqim i thar e i kripur. B
akalaro me
hudhra.
2. prd. mb. fig. bised. Thatanik. Ishte br bakalaro.
BAKALL m. sh. vjet.
Ai q shiste me pakic gjra ushqimore dhe disa sende t vogla pr nevoja shtpiake. Dyqa
ni i
bakallit.
* Defter bakalli keq. regjistr i mbajtur keq, i flliqur e gjysm i grisur. Pusull
(letr) bakalli keq.
shkres a letr, e shkruar n kart t keqe, jo sipas rregullave dhe e mbajtur fare pa
kujdes.
BAKALLK m. kryes. sh. vjet.
1. Sendet q shiste bakalli n dyqanin e tij. Dyqan bakallqesh. Shiste bakallqe.
2. Tregtimi i sendeve t ndryshme n dyqanin e bakallit, puna e bakallit. Merrej
me bakallk.
* Bn bakallk me dika e trajton dika si plak tregu, bn pazarllk me t.
BAKELIT m.
Lnd sintetike plastike, q prdoret n industri pr prodhimin e sendeve t ndryshme dhe s
i
material izolues. En (kuti, dorez) bakeliti. Pluhur bakeliti. Reparti i prodhi
mit t bakelitit.
BAKEQ m. sh. krahin.
Keqbrs.
BAK f. krahin.
Loj fmijsh, n t ciln njri vrapon t kap ndonj tjetr, q t'i lr radhn e ndjeks
lash. Luajn bakn.
BAKM m. sh.
1. bot. Dru i vendeve t nxehta, i fort e me ngjyr t kuqe, q prdoret pr mobilie dhe p
t
ngjyer. Orendi (tryez) bakmi. Boj (ngjyr) bakmi.
2. Ashkla t vogla t ktij druri, q prdoren pr t ngjyer; ngjyra e kuqe si e ktij drur
E ngjeu
me bakm.
BAKR m.
1. kim . Metal me ngjyr t kuqrreme, q punohet leht dhe q sht prcjells shum i mir
elektricitetit e i nxehtsis (simboli Cu). Bakr i kuq. Bakr i pastr. Bakr i petzua
r. Tel
bakri. En (tepsi, kusi) bakri. Monedh bakri. Minier (mineral) bakri. Industria e
bakrit.
Shkrirja (derdhja) e bakrit. Pasurimi i bakrit. Lidhje bakri. Ngjyr bakri.
2. bised. Krip helmuese, q formohet prej ktij metali n ent e pakallajisura. Lshon (
nxjerr)
bakr ena.
3. vet. sh. ~RA, ~RAT. Bakret. Kallajisi bakrat.
4. fig. keq. Gj q nuk vlen shum a q nuk e mojm si duhet. Para bakr dika me vler t
ose fare pa vler.
*Me bakra e me akra me t gjitha gjrat, me do gj q ka, me lak e me plak.
I doli bakri keq. iu zbulua fytyra e vrtet, i doln lakrat n shesh, i doli
boja. M'u b syri bakr pr
dika digjem nga dshira pr t pasur dika. E ka syrin bakr i shklqejn syt, ka vshtri
mpreht.
BAKRE f. vet. sh.
En ose sende t tjera prej bakri. Bakre t vjetra. Bakret e shtpis. Kallajisi bakret.
BAKRIM m. tek.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BAKROJ, BAKROHET. Reparti i bakrimit.
BAKRISHTE f. kryes. sh.
En ose send tjetr prej bakri; bakre; mbeturina sendesh prej bakri, copa bakri. B
akrishte e
vjetr. Bakrishtet e shtpis. Shkrin bakrishtet.
BAKRIZIM m. tek.
Bakrim.
BAKRMBAJTS mb. gjeol.
Q ka bakr; q prmban bakr (pr mineralet). Shtres bakrmbajtse.
BAKROHET tek. Ps.
e BAKROJ.
BAKROJ kal. tek.
Vesh me nj shtres bakri nj send prej metali tjetr.
BAKROR mb. libr.
Q prmban bakr; q sht br me bakr. Tretsir bakrore. Prodhime bakrore.
BAKRORE f. sh.
En prej bakri. Bakrore pr gjell.
BAKROSEM vetv.
1. vet. veta III. I bie kallaji dhe i del bakri nj ene; z krip helmuese n
j en bakri e pakallajisur. U
bakros kusia.
2. Helmohem, kur ha n en bakri t pakallajisur. U bakrosn keq.
BAKROSUR mb.
1. Q i ka rn kallaji dhe i ka dal bakri; q ka zn krip helmuese (pr ent e bakrit t
pakallajisura). Tenxhere e bakrosur.
2. Q sht helmuar nga q ka ngrn n en bakri t pakallajisur.
BAKRPUNUES m. sh.
Zejtar a puntor, q merret me punimin ose me ndreqjen e enve e t sendeve t tjera pr
ej bakri.
Kooperativa e bakrpunuesve. Reparti i bakrpunuesve.
BAKRT mb.
1. Q sht br prej bakri. En (tepsi, kusi) e bakrt. Kazan (gjym, tigan, sahan) i bak
.
Rrath t bakrt.
2. Q ka ngjyr t kuqrreme si t bakrit. Flok t bakrt. Lkur e bakrt. Rreze t bakr
3. si em. BAKRTA,~T (t) f. vet. sh. Bakre. T bakrtat rrojn shum.
BAKRXHI m. sh. vjet.
shih BAKRPUNUES,~I.
BAKLLAMA f. sh.
1. vjet. Reze. Bakllama dere (dritareje). Bakllamaja e arks. E mbrtheu me bakll
ama.
2. muz. Lloj tamburaje me tre tela tek. Kng me bakllama. I bie bakllamas.
BAKLLAVA f. sh.
mblsir, q bhet si byrek me pet t holla, t mbushura n mes me arra t shtypura dhe q
pasi piqet, prvlohet me sherbet; nj cop nga kjo mblsir, e prer zakonisht n trajt
Bakllava me arra (me shum pet). Thel bakllavaje. Hngri nj bakllava.
* Nuk bhet bakllava me miell thekre fj. u . nuk bhet mir nj pun kur mungojn mjetet
e
nevojshme. Ka (krkon t ket) njrn dor n bakllava dhe tjetrn n revani (n mjalt, n
prb. shih te DOR/,~A.
BAKRA m. sh. vjet.
Poe a kusi e vogl prej bakri pr t zier gjell ose pr t mbajtur uj. Gjell bakrai.
BAKSHISH m. sh.
T holla q i jepen dikujt pr shrbime t vogla mbi vlern e puns q bn (te ne luftohet
mbeturin e s kaluars n ndrgjegjen e njerzve). Jepte bakshish. Nuk krkon (nuk merr, n
uk
pranon) bakshish.
BAKTER m. kryes. sh. biol.
Organizm shum i vogl njqelizor, q gjendet n uj, n ajr, n tok e n qenie t gjall
kalbzon e tharbton lndt organike ose shkakton smundje t ndryshme; mikrob. Baktere t
dmshme (t dobishme). Bakteret e difteritit (e tuberkulozit, e tifos). Bakteret
e toks. Bakteret
e kalbzimit (e tharbtimit).
BAKTERIOLOG m. sh.
Specialist n fushn e bakteriologjis.
BAKTERIOLOGJI f.
Deg e mikrobiologjis, q merret me studimin e baktereve. Bakteriologji veterinare
.
BAKTERMBARTS mb. mjek. veter.
shih BACILMBARTS,~E. Organizm baktermbarts. Baktermbarts i tifos.
BAKTERMBYTS mb. spec.
1. Q ka aftsin t vras bakteret. Lnd baktermbytse. Veti baktermbytse.
2. si. em. ~, ~I m. kryes. sh. ~, ~IT. Lnd q ka aftsin t vras bakteret.
BAKTEROR mb. libr.
1. Q lidhet me bakteret, q u prket baktereve, i baktereve; q shkaktohet nga bakte
ret. Qeliz
bakterore. Lnd bakterore. Smundje bakterore. Helmim bakteror.
2. Q prmban baktere. Pleh bakteror.
BAKTHI ndajf. krahin.
1. Pupthi. Hidhem bakthi. E kaprceu bakthi.
2. Luaj bakthi: luaj me nj grup fmijsh duke krcyer pupthi.
BAKULL mb. bised.
Me trup t shndosh e t fort, i bshm e i fuqishm. Burr (djal) bakull.
BALAD f. sh. let.
1. let. Poem e vogl ose vjersh, n vargje t rregullta, me karakter tregimtar, zakon
isht me
frym popullore e lirike, q jep nj ngjarje historike, legjendare a heroike. Balad
popullore
(heroike). Balad pr Sknderbeun.
2. muz. Pjes muzikore pr zra ose pr vegla, q ka karakter tregimtar e heroik. Kndoi
nj
balad.
BALANC f. sh. libr.
1. shih PESHOR/E,~JA. V (peshoj) n balanc.
2. fig. Mas, mjet a mnyr pr vlersimin ose pr gjykimin e nj shtjeje a t nj njeriu
(rndon) n balanc. Nga anon balanca.
3. fig. Baraspesh, prpjestim i njjt i forcave n t dy ant. Balanca e forcave.
* V n balanc e shqyrtoj mir dika pr ta vlersuar ose pr ta krahasuar me nj tjetr,
oj.
sht n balanc krkohet nj zgjidhje pr dika, vendoset pr dika.
BALANCIM m. libr.
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljeve BALANCOJ, BALANCOHET. Balancimi
i
peshave. Balancimi i buxhetit.
BALANCOHET libr. Ps.
e BALANCOJ 1,2.
BALANCOJ kal. libr.
1. Bj q t ket pesh t barabart n t dy ant, sjell n drejtpeshim, v n baraspesh,
baraspeshoj.
2. Vendos nj prpjestim t drejt ndrmjet dy anve t s njjts veprimtari, ndrmjet dy
etj. Balancuan shpenzimet me t ardhurat.
3. jokal. Ruaj drejtpeshimin duke lvizur sa n nj an n ann tjetr, mbaj drejtpeshim.
BALAST m.
1. Ngarkes e rnd (zhavorr, rr, uj etj.), e cila vihet n fund t anijeve q kto t z
j
aq sa duhet ose ndr aerostate q t rregullohet lartsia e ngjitjes s tyre. Vun (ngark
uan)
balastin. Heq (shkarkoj, hedh) balastin.
2. hek. Zhavorr, i cili hidhet nn traversa, q ato t mos lvizin dhe q pesha t shprnda
het
njsoj. Shtruan balastin.
3. fig. Pesha e teprt, ngarkes e panevojshme; dika q rndon kot, barr.
BALASH m. sh.
1. Kafsh shtpiake mashkull (zakonisht kal ose ka), me nj bal t bardh n ball ose me
a
n trup. Kazili dhe balashi. Shaloi balashin.
2. Njeri me flokt ose me qimet e fytyrs krejt t bardha.
3. shar. Njeri i paturp, njeri t cilit i ka plasur cipa.
BALASH mb.
1. Q ka nj bal t bardh n ball ose bala n trup (pr kafsht shtpiake).
Ka (kal, qen) balash. Lop (pel, dele) balashe.
2. Laraman, i przier me t bardh e t zi (pr qimet, pr flokt). Flok balash.
3. fig. mosprf. Laraman, i przier. Gjuh balashe.
* Njihet si kau (si kali) balash dallohet mir midis t tjerve, njihet menjher; e tr
egojn me gisht.
BALASHE f. sh.
1. Kafsh shtpiake femr (zakonisht lop ose pel), me nj bal t bardh n ball ose me
trup.
2. Fem. e BALASH,~I 2,3.
BAL m. sh.
1. bot. Lule balsami. Lule bali. Lng bali.
2. Lng i trash, q nxirret duke e zier kt bim ose duke e ln pr nj koh t gjat n
q prdoret pr mjekim. Mjekim me bal. I trash si bal.
BALDOS f. sh.
1. zool. Kafsh gjitare mishngrnse, me trup t vogl e me turi t zgjatur, me qime t gja
ta, t
ashpra, t murrme n bark e me t elura n kurriz, q e bn strofkn thell n dhe; dosba
vjedull. Lkur baldose. Strofk baldose. Si turi baldose.
2. krahin., zool. Dosz, bushtrz.
BALENAGJUAJTS mb.
Q shrben pr t gjuajtur balena. Anije balenagjuajtse.
BALEN f. sh.
1. zool. Kafsh gjitare shum e madhe, me trup si t peshkut, me goj shum t gjer e me f
letza
t brirta n vend t dhmbve, q jeton n oqeane e dete dhe gjuhet pr mishin e pr dhjami
saj. Balena polare. Balena e kaltr. Balena me dhmb.
Mish (vaj, dhjam) balene. Gjuetia e balenave.
2. bised. Nj lloj purteke q bhet nga dhmbt e ksaj kafsh, q epet e nuk thyhet dhe q
prdoret si fortes pr korset, pr jakat e kmishve etj. Balena pr jaka.
BALERIN m. sh.
Krcimtar n balet.
BALERIN f. sh.
Krcimtare n balet.
BALESTR f. sh.
1. tek. Tuf rripash t prkulshm prej metali ose susta, q vihen midis boshtit e shtr
atit t
automjeteve, t vagonve a t karrocave pr t zbutur goditjet e lkundjet gjat udhtimit.
alestrat
e pasme. Balestr eliku. Balestr sust. Balestr makine.
U thyen (ran) balestrat. Ngre balestrat. Krcasin balestrat.
2. hist. Arbalet.
BALET m. sh. art.
1. Arti i valleve me figura, q luhen n sken nga disa veta. Baleti shqiptar. Bale
t kombtar. Balet
klasik. Balet n akull. Teatri i Opers dhe i Baletit. Shfaqje baleti. Trupa e
baletit. Shkoll
baleti.
2. Pjes teatrale me valle e me lvizje t figurshme, e cila shoqrohet me muzik; muzi
ka q
shoqron kt pjes. Baleti Cuca e maleve. Balet me nj akt. Pjes t zgjedhura nga balet
Muzik baleti.
3. bised. Institucioni i artit t valleve me figura; ndrtesa e ktij instituc
ioni; trupa q luan n sken
valle me figura. Punon n balet. Hyri n balet. Turneu i baletit.
BALETMAESTR m. sh. art.
Drejtues artistik i baletit, mjeshtr baleti.
BAL I f. sh.
1. Pull e bardh q kan disa kafsh n kok ose n trup. Ka me bal. Dhi me bala.
2. Kafsh shtpiake (zakonisht dele, dhi ose lop), q ka nj pull t bardh n ball, n
n
trup. Moli baln.
3. fig. Njoll turpi, damk, vul. Iu vu bala u njollos me turp.
BAL II f. sh. krahin.
Baldos.
BAL mb.
shih BALR (i, e).
BALDRENJ f. sh.
Dhi me brir t gjat e t drejt dhe me bal t bardh n ball.
BALMUSHK f. sh.
Dhi me qime t murrme si t mushks dhe me nj bal t bardh n ball.
BALR mb.
1. Q ka nj bal t bardh n ball, n turi a n trup (pr kafsht shtpiake).
Dhi (dele, lop) e balr. Ka (kal, qen) i balr.
2. fig. I njollosur me turp, i damkosur.
BALSORR f. sh.
Dele e zez n t elur n t gjith trupin, q ka nj bal t bardh n ball. Qengji i b
BALISK f. sh.
1. shih BAL/, ~A I 1. Lop me balisk.
2. Lop a dhi me nj bal t bardh n ball. Futi baliskn n kasolle.
3. Lulja e ballit. E qlloi me plumb n balisk.
4. Cop lkure me lara, q vihet pr bukuri n samar ose n vithe t kafshs s ngarkess.
i
mushks nj balisk.
BALISTIK mb. spec.
Q ka t bj me balistikn, q lidhet me balistikn, i balistiks; q lviz sipas ligjeve
tiks.
Predh (raket) balistike. Val balistike. Lavjerrs balistik. Fluturim balistik.
BALISTIK f. mek.
Shkenca q studion ligjet e lvizjes s predhs brenda tyts s nj arme ose gjat fluturim
t
lir. Balistik e brendshme (e jashtme). Ligjet e balistiks.
BALISH f. sh.
1. Tuf e gjat floksh, q u lihet mbi ball zakonisht fmijve kur qethen.
2. shih BAL/, ~A I 1.
BALKROC f. sh. bot.
Lloj trndafili, me gjethe gjithmon t blerta, me lule t bardha, me er t mir e t grum
lluara
n tufa; trndafil breshke.
BALO m. sh.
1. Qen ose ka me nj bal t bardh n ball a n turi. Leh baloja. Mbrtheu balon n zgjed
2. bised. Njeri me flokt dhe qimet e fytyrs krejt t bardha, ubardh.
3. Njeri q e din t gjith se sht i keq, njeri me damk.
* Ku l laroja t haj baloja keq. shih te LARO,~JA. Kape laro, prite balo! tall. s
'e merr vesh i
pari t dytin, se secili bn sipas koks.
BALOJ m.
Ka balash.
BALOK mb.
1. shih BALR (i,e). Kal (qen) balok.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr kafsht).
BALON f. sh.
1. Sfer e madhe prej plhure ose prej lnde tjetr t fort e t paprshkueshme nga ajri,
mbushet me gaz t leht dhe q shrben pr t ngritur lart n ajr nj aerostat, pajisje p
studime meteorologjike etj.; aerostati q ngrihet n ajr me nj sfer t till. Balon
meteorologjike. Balon me hidrogjen. Ngjitej me balon.
2. Lodr fmijsh, q bhet me letr t holl t nder mbi fije kallamash dhe q lshohet l
ajr e mbajtur me pe t fort. Balon letre. Bishti i balons. Bj nj balon. Lshoj (ngr
balonn.
3. Tullumbace. Balona me ngjyra. Fryj balonn.
4. bised., vjet. Aeroplan. Balon armike.
5. spec. En qelqi a metali si sfer, q prdoret pr t mbajtur mbyllur lngje ose gaze. B
alon
qelqi. Balon me oksigjen. Balona e llambs.
6. tekst. Fill i mbledhur si kon n masurin e makins s tjerrjes.
* Balon prove libr. mjet q prdoret pr t hetuar mendimin e t tjerve pr dika, pr t
mendimin e prgjithshm rreth nj shtjeje.
BALOS kal.
1. I v dikujt nj njoll, i bj nj bal.
2. fig. E turproj dik, i v njoll t zez, e damkos.
BALOSEM Ps.
e BALOS.
BALOSH m. sh.
1. shih BALASH, ~I 1,2. I hipi baloshit.
2. zool. Shpend uji q jeton npr kneta, m i vogl se rosa, me pupla n ngjyr t elur
bardha n kok.
* Nuk e pyet as pr osh as pr balosh shih tek OSH,~I.
BALOSH mb.
shih BALASH,~E. Lkur baloshe. Flok balosh. Lule baloshe.
BALOSHAN mb.
shih BALASH,~E. Dash baloshan.
BALOSHE f. sh.
1. shih BALASH/E,~JA.
2. bot. Mshtekn.
BALSAM m. sh.
1. Lng i trash si rrshir, me er t mir, q kullon nga disa drur dhe q prdoret n t
n mjeksi. Balsam bredhi.
2. Lng i trash, i prgatitur me lule bali (lule balsami), t mbajtura n vaj ulliri, q
prdoret n
mjeksin popullore pr plag dhe si qetsues. Vaj balsami.
3. fig. Mjet q zbut a q qetson dhembjen, ngushllim. Fjala iu b balsam.
* I vuri (i derdhi) balsam e qetsoi; e ngushlloi. Lule balsami bot. shih te LUL
/E,~JA.
BALSAMARE f. sh. libr.
En prej balte me gryk t ngusht, pr t mbajtur balsam ose erra t mira.
BALSAMIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BALSAMOJ, BALSAMOHEM. Balsamimi i kufoms. Ba
lsamimi
i nj kafshe (i nj shpendi).
BALSAMOHEM Ps.
e BALSAMOJ 1.
BALSAMOJ kal.
1. Lyej me balsam a me ndonj lnd tjetr trupin e nj t vdekuri, t nj kafshe ose t nj
ndi,
q t mos prishet pr nj koh t gjat.
2. fig. I zbut dshprimin dikujt, i lehtsoj dhembjen; e ngushlloj. Fjalt e tij
i balsamuan zemrn.
BALSAMOS kal.
shih BALSAMOJ.
BALSAMOSEM ps.
shih BALSAMOHEM.
BALSAMOSJE f. sh.
shih BALSAMIM,~I.
BALSAMOSUR m.
shih BALSAMUAR (i, e).
BALSAMT mb.
Q prmban balsam; q ka vetit e balsamit; q bie er t mir. Er e balsamt.
BALSAMUAR mb.
1. Q sht lyer me balsam a me ndonj lnd tjetr pr t mos u prishur (pr trupin e nj
vdekuri, t nj kafshe a t nj shpendi). Trup i balsamuar. Kafsh t balsamuara. Zog i
balsamuar.
2. Q ka er t mir e dehse. Er e balsamuar.
BALSAMUES m. sh.
Ai q merret me balsamimin e kafshve.
BALTAK m. sh.
Vend me shum balt, batok. Ra (ngeci) n baltak.
BALTAK mb.
Q sht plot me balt, q ka shum balt; q sht i qullt si balt. Vend baltak. Tok ba
BALTANIK mb.
shih BALTAK, ~E. Vend baltanik. Tok baltanike.
BALTAR m. sh.
Ai q gatuan baltn pr tulla e tjegulla ose pr t lyer muret.
BALTAS ndajf.
Me balt; npr balt. Luanin baltas.
BALTAVEC mb.
1. Q sht i squllt si balt, i but si brum. Pjepr baltavec. Buk baltavece.
2. fig. shar. I qullt n pun, i ngatht; dembel.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit (pr sendet e njerzit).
BALTEM mb.
Q vjen i squllt si balt; i pashije, i bart. Dardh e balteme.
BALTET vetv.
Squllet, zbruhet si balt; bhet i pashijshm. sht baltur gjella.
BALT f.
1. Dhe i przier me uj, tok e qullt zakonisht n fush, npr udh etj. Balt e kuqe (e
Balt e madhe. Balt vjeshte. Ngjyr balte. Vend me balt. Kpuc me balt. Bhet balt.
Bhem me balt. Z balt (udha). Lyej me balt. Eci npr balt. Bie (ngec) n balt. Fshij
baltn.
2. edhe sh. ~A, ~AT ose ~RA, ~RAT. Vend me dhe t przier me uj; cop dheu e njomur os
e
strpik uji e przier me dhe. Pastroj baltrat. Heq baltat. Shkoq baltn.
3. Tok n prgjithsi; truall, dhe; poet. toka mm, atdheu. Balta jon. Balta arbrore. K
lindur
n kt balt.
4. Dhe (zakonisht deltin), i przier me uj, i ngjeshur e i mbrujtur pr t br en, tull
etj. ose
pr t lyer murin. Balt e pjekur. Balt shtambash. En (poe, tas) balte. Kandil balte.
Mur me
balt. Kasolle prej balte. Gatuaj (prziej) baltn. Lyej me balt.
5. Lnda, me t ciln sht br nj gj; fig. brum. Balt e dobt. Unaz me balt t keqe
6. Lymi i disa ujrave minerale, q prdoret si mjet kurimi. Balt llixhe. Banj me bal
t.
7. edhe sh. ~RA, ~RAT. Mbeturina t nj lngu q kullojn n fund, fundrri, llum; papast
q z dika, zgjyr. Balt kafeje. Balt vaji. Balt duhani. Balta e koks. Balt veshi. Ba
dhmbsh. Balta e dyfekut. I pastroj baltn ibukut.
8. fig. keq. Send a njeri pa vler; dika q kushton fare lir. U b balt dikush a dika.
9. edhe sh. ~RA, ~RAT fig. keq. Dika e ndyr, ndyrsi, dika e pandershme. Baltrat e
shekujve. Balta e turpit. Pastroi baltrat.
* Balt e dobt
a) njeri i dobt nga trupi, q nuk u qndron dot smundjeve, lodhet shpejt etj.;
b) keq. njeri i pakarakter; njeri i paqndrueshm, njeri i lkundshm. Balt e ngj
itur keq. shih te
NGJITUR (i, e). Bn balt tall. rri kot, rri pa pun ose merret
me dika t padobishme. E bri balt
dik e shkatrroi, e shpartalloi, e bri pluhur e hi. E bri balt diku ka shkuar dendu
r te dikush, e
ka tepruar me vizita t shpeshta. U b balt (n fytyr) u zverdh, u zbeh shum, u b dhe (
nga frika,
nga tronditja etj.). I bhej balt dikujt (bhej balt para dikujt)
i prulej shum, i vinte pas i
nnshtruar e i poshtruar, i bhej kpuc. U b balt e pluhur u prul para dikujt, u nnsh
, u b
ur. Ra n balt u fut padashur n nj gjendje t keqe, ra n rrethana t vshtira. Doli (u
it)
nga balta doli nga nj gjendje e vshtir, e prapambetur ose poshtruese; shptoi nga n
j hall,
vshtirsi a e keqe. Flori n balt (n pleh) shih te FLORI,~RI. Hngri balt prm. shih t
.
Hedh n balt hedh posht si dika pa vler, shkel me kmb, ndyn, njollos. I hedh balt di
jt
(hedh balt mbi dik) shih te HEDH. Me kmb prej balte shum i fuqishm n dukje, por me
mbshtetje t dobt, i paqndrueshm. E la n balt (n batak) dik
a) e la n vshtirsi kur duhej ta ndihmonte, nuk i dha ndihmn q priste, i doli i pab
es dhe e
braktisi n rrethana t vshtira;
b) ia kaloi nj tjetri, e la prapa; ishte m i aft e m i zoti, m i fuqishm etj. se ai
; qndron shum
m lart se nj tjetr. Mbeti (ngeli, ngeci) n balt ra n nj gjendje t keqe, nuk i kapr
dot
vshtirsit e pengesat, nuk doli dot nga gjendja e vshtir. E nxori (e qiti, e ngriti
, e oi) nga
balta dik e ndihmoi q t dilte nga gjendja e vshtir, e shptoi nga nj vshtirsi, hall
keqe.
E trhoqi (e hoqi) n balt dik e shpuri n udh t keqe, e oi n rrug t gabuar.
I bhet balta flori dikujt shih te FLORI,~RI. I bhej balt n oping dikujt keq. shih
tek
OPING/, ~A. ante baltrat pr t tjert shih te AJ. E kam gojn balt kam nj shije t k
goj. Nuk i la balt nn thua dikujt ia nxori t palarat n shesh,
ia zbuloi t gjitha t metat e
gabimet. Mbuloi balta baltn prb. thuhet kur vdes nj njeri i keq, i pavler a i pos
htr, q ka br
shum t liga (n kuptimin mir bri q vdiq). Iu ngjit si balta (si bajga) pas kpucs t
ligj.
shih te BAJG/~A.
Nuk lyhet (nuk flliqet) dielli me balt fj. u. shih te DIELL,~I. I zoti e nxjerr
(e qit) gomarin nga
balta fj. u. punn e kryen ai q e ka prsipr, i zoti i puns e nxjerr at n krye. Ajo ba
lt pr at
mur sht prm. ka gjetur shoku-shokun, ka gjetur tenxherja kapakun; sipas koks edhe
festen.
Kmb pr balt, goj pr mjalt fj. u. ai q punon, ka edhe t haj
t e bardh (balt kreu,
balt koke) nj lloj deltine e bardheme q prdorej pr t lar kokn, bot. Balt xhamash
posame si brum, q prdoret pr t zn ant e xhamave.
BALT mb.
Q sht prej balte, i br me balt. En e balt. Qyp i balt. Tava t balta.
BALTGORE f. sh.
Qyp i madh q bhet me balt t przier me hi, magrip.
BALTPUNUES m. sh.
Puntor q gatuan baltn n nj punishte tullash, poesh etj.; baltar.
BALTROK m. sh. bot.
Shkurre deri nj metr e lart, e ngjashme me pjerzn e shkmbinjve, me gjethe t forta, t
qndrueshme e me dhmbza afr majs, me lule t verdheme, q bn kokrra n ngjyr si n t
verdh ose t kuqrreme.
BALTIM m.
Shije e keqe q ndiejm n goj.
BALTIN f. sh.
Vend me balt e me uj, batak; nj cop vend n mes t ujit, me tok t but e t lagt. Ba
thar. Kishte rn n nj baltin.
BALTISHT f. sh.
Tok q mban uj e q nuk kullon; tok q zbutet leht e bhet balt.
BALTOHET vetv.
M vjen shije e keqe n goj, m bhet goja balt. M sht baltuar goja.
BALTOJ kal.
Lyej me balt; mbshtjell me balt. I baltoi rrnjt fidanit.
BALTOK m. sh.
1. Nj nga gurt, zakonisht prej balte t pjekur, q vihen n vend t kmbjeve nn tepsi, k
pjekim
dika n zjarr.
2. Rrotull balte, q i vihet boshtit t qerthullit pr t'u mbshtetur.
BALTORE f. sh.
1. En prej balte (tas, tav, shtamb etj.). Baltore pr gjell (pr uj).
2. shih BALTISHT/,~A.
BALTOS kal.
1. Prlyej a flliq me balt, bj me balt, prbalt.
2. Ngjesh me kmb dheun e njom dhe e bj balt.
BALTOSEM vetv.
1. Prlyhem a flliqem me balt, bhem me balt, prbaltem.
2. Bhet balt, kur njomet e ngjishet me kmb (pr dheun). U baltos vendi.
BALTOVEC m. sh. zool.
shih BALTUK,~U. Gjuaj me baltovec.
BALTOVIN f. sh.
1. Vend me balt; tok e lagt dhe e but si balt, baltin. Baltovinat e knets.
2. Balt e holl, llurb balte, lluc; balturina. Baltovinat e udhs.
BALTUK m. sh. zool.
Peshk i vogl, i ngjashm me shojzn, i bardh, pa hala, me mustaqe e me qime n trup,
q jeton
n ujra t mbla e me balt.
BALTUR mb.
Q sht squllur; q sht si balt e ka humbur shijen. Dardh e baltur. Gjell e baltur.
BALTURIN f. kryes. sh.
1. Copra balte, baltra. Balturinat e kpucve.
2. Ent prej balte, baltoret; prodhimet prej balte. Mbante balturina.
BALTHUK f. sh. bot.
Shkurre e madhe me dru t lakueshm, me gjethe t vogla gjatoshe, me lule t verdha,
q i kan
petlat t ngjitura si luspat e peshkut e me er t keqe.
BALUN m. sh. vjet.
Thes i madh, q prdorej pr t mbajtur lesh, stofra etj. Nj balun pambuk. Dy balunj l
esh.
BALUSHAN m. sh.
Dash me bal n ball.
BALUSH f. sh.
1. shih BAL/, ~A II.
2. Njoll e ndritshme, q formohet n nj vend t mbyllur e t errt, ku bie nj rreze drit
Balush
drite.
3. zool. shih BAJZ/,~A.
BALLA f. vet. sh.
Gjysma sholle a gome, q u vihen kpucve n taban kur ndreqen. Nj pal balla.
U hedh (u v) balla kpucve.
BALLABALLAS ndajf.
Ball pr ball, njri kundrejt tjetrit, prball. I dal ballaballas. I v ballaballas.
BALLABALL ndajf.
Ballaballas.
BALLADR f. sh. krahin.
1. Ujvar.
2.Humner.
BALLAFAQAS ndajf.
Ballafaqe.
BALLAFAQE ndajf.
Sy ndr sy, haptas, sheshit; ball pr ball. Flas (dal) ballafaqe. E nxjerr ballafaq
e.
I qndroi ballafaqe.
* V (bj) ballafaqe ballafaqoj.
BALLAFAQIM m. sh.
Veprimi dhe rrjedhimi i tij sipas kuptimeve t foljeve BALLAFAQOJ, BALLAFAQOHEM
.
Ballafaqim revolucionar. Ballafaqimi me popullin. Ballafaqimi i s res me t vjet
rn. Ballafaqimi
i prvojs. Ballafaqimi i mendimeve (i pikpamjeve). Ballafaqimi i dshmitarve. Meto
da e
ballafaqimit. Krkoi ballafaqim.
Bj ballafaqimin.
BALLAFAQOHEM vetv.
1. Vihem ball pr ball me nj tjetr pr t nxjerr n shesh t vrtetn rreth pohimeve t
ballafaqimin me dik; drejt. dal para hetuesis e merrem n pyetje para nj t pandehur
i a nj
dshmitari pr t gjetur kundrshtimet n pohimet dhe pr t zbuluar t vrtetn. U ballafa
para kolektivit. Ballafaqohen dy veta.
2. Vihem ball pr ball me nj tjetr pr t'u krahasuar me t dhe pr t prfituar nga pr
ij a
pr t'i dhn prvojn time.
3. I vihem ball pr ball dikujt si kundrshtar, i qndroj kundr. Jemi ballafaquar shum
her me
armiqt.
4. Ps. e BALLAFAQOJ 3.
BALLAFAQOJ kal.
1. V ball pr ball e i pyes dy a m shum njerz pr t krahasuar pohimet e tyre, q t
shesh e vrteta, bj ballafaqimin; drejt. nxjerr para hetuesis e marr n pyetje n pra
ni t
njri-tjetrit dy a m shum t pandehur ose dshmitar pr t gjetur kundrshtimet n pohim
tyre dhe pr t zbuluar t vrtetn. Ballafaquan t pandehurin me dshmitart.
2. V ball pr ball dhe krahasoj dy a m shum an, gjra, shtje etj. pr t gjetur pr
dallimet a mosprputhjet ndrmjet tyre; v ball pr ball dy a m shum rrethe, ndrmarrje
punonjs etj. pr t'i krahasuar me qllim q t prfitojn nga prvoja e njri-tjetrit; kra
j,
prqas. Ballafaqoj mendimet (prvojn, metodat e puns).
3. krahin. Bashkoj dy sende, i v buz me buz, puthit. Ballafaqoj ant e atis n kulm.
Ballafaqoj drrasat e kades.
BALLAMAR m. sh.
1. det. Litar i trash, i cili shrben pr t lidhur anijen n port q t mos lviz, ci
rash.
Hedh ballamarin. Lidh me ballamar.
2. Litar i trash q prdoret pr t lidhur mallrat e ngarkuara n nj mjet. Lidh me ballam
ar. Dy t
marr kputin nj ballamar. fj. u.
BALLANIK m. sh.
shih BALL/, ~I I 2.
BALLANIKE f. sh.
Cop drrase e gjer, q prdoret n vend t tjegullave pr t mbuluar atin. ati me ball
BALLANXH f. sh. krahin.
Hurdh, pellgore.
BALLARGJEND mb. poet.
1. Q ka fytyr t pastr, t ndritshme e t bukur, q i shklqen balli si argjend, ballnd
r.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLAS ndajf.
1. N drejtim t ans s prparme t dikaje, prball; ball pr ball. Sulm ballas.
I dal (i rri) ballas. I bie ballas puns.
2. Haptas, sheshit; sy ndr sy. Tregoj ballas. Ia mori ballas.
BALLASTAMA f. sh. det.
Trari i pjerrt q del sipr bashit a kiit t barkave dhe q vjen si vijim i kallumes. B
allastamaja e
kiit (e bashit).
BALLAZI ndajf.
Ballas.
BALLC f. sh.
1. Nj lloj ksule grash, zakonisht e qndisur, q mbulonte edhe ballin, ballore.
2. Rrip i ngusht q lidhnin grat n ball. Vuri ballcn.
BALLAK m. sh. krahin.
Der e vogl prej thuprash pr t mbyllur vathn, trin, les.
BALLE f. sh.
Pjesa e siprme e ballit t nj shtpie, n trajt t nj trekndshi, q ndodhet n mes t
kulmeve ansore t atis. Drras balleje. Lyej ballen.
BALL I m.
1. Pjesa e siprme e fytyrs s njeriut midis syve dhe flokve; pjesa e siprme e turir
it t shtazve.
Ball i lart (i gjer, i ngusht). Ball i dal (i futur). Me ball t ngrysur (t vren
).
Shtegu (mesi) i ballit. Lulja e ballit. Damari (nervi) i ballit. Lkura (kock
a) e ballit. Rrudhat e
ballit. Djersa e ballit. Rrudh ballin. Fshij ballin.
E puth n ball. Lshoj flokt mbi ball.
2. edhe sh. ~, ~T. Faqja e prparme e kryesore e nj ndrtese, e nj sendi etj.; pjesa
q duket,
ana q bie n sy. Balli i shtpis. Balli i anijes. Ballt e arks ant m t ngushta t
Ballt e krevatit kokat e krevatit. Balli i samarit. Balli i djepit. Ballt e v
ozs ballsoret. Ballt e
dhoms dy faqet e ngushta t dhoms. Me ball nga dielli. N ball t ods.
3. edhe fig. Pjesa e fillimit t nj sendi, fillimi i dikaje, kreu; fillimi i nj st
ine a i nj kohe; radht e
para, vendi q ndodhet n krye e m i rndsishmi. Balli i oxhakut qoshja. Balli i ko
lons (i
demonstrats). Balli i kopes. Balli i vendit. Balli i gazets. Balli i ujit. N
ball n vijn e
par, n krye; n udhheqje; n fillim, hern e par.
4. min. Pjesa e prparme e nj galerie, e nj tuneli, e nj pusi etj., ku bhet grmimi pr
t nxjerr
mineral. Ball i verbt. Balli i galeris (i tunelit, i pusit). Balli i punimit
. Ball krkimi.
5. Vija e ndeshjes me kundrshtarin, front. Balli i par. Ball i gjer. Zun ballin.
6. fig. Pjesa m e zgjedhur; ai q sht m i mir, lulja, ajka; gjja m e par e m kryes
alli
i djemve (i djalris, i burrave, i trimave). Balli i vajzave (i nuseve). Ball
i i miqve. Balli i
grurit. Balli i kuajve. Balli i gjellve. Balli i rakis. Marr ballin e ballin
marr pjesn m t mir.
7. prd. parafj. Prball, prkundrejt, prpara. Ball nj muri. Ball armikut.
* Ball pr ball
a) njri kundrejt tjetrit, me fytyr njri prball tjetrit; prball, prkundrejt;
b) njri kundr tjetrit si kundrshtar; n luft t hapur me dik a me dika, pa iu trembu
me
guxim. Ball e fund kok e kmb, krejt. Balli i kazanit rakia e par dhe m e fort q nxj
rim kur
bjm raki. As ball as bisht as nga t part as nga t fundit, i mesm. Me ball hapur (ha
shih te HAPUR. Me ball t hapur (t elur) shih te HAPUR (i, e). Me ball (me ballin)
lart ball
lart. Me ball t lar shih te LAR (i, e). Pr ball t larasks (pr bishtin e larasks)
e
BISHT, ~I. Bri (dha) ball shih te BJ. I bj ball dikujt a dikaje shih te BJ. T an (
ep)
n ball sht shum i ftoht; sht shum i fort (pr pijet). Laj ballin para dikujt shih
Iu
nxi balli shih te NXIHEM. N rog t ballit shih te ROG/,~A. Rrudhi (ngrysi, mblodhi
) ballin
(vetullat) shih te RRUDH. Pr syt e ballit (pr kta sy q kam n ball) bet. shih te SY,~
RI.
Shikon (vshtron) nn ball shikon shtrembr e me inat, shikon me zemrim. Ylli i balli
t lulja e
ballit. Me yll n ball shih tek YLL,~I. Pr dy gisht ball pr nderin e vet. E kam bal
lin t hapur
shih te HAPUR (i,e). I kam syt n ball shoh, e kam kujdes vet; i hap syt mir. E ka t
shkruar
n ball duket qart, e sheh kushdo. I krceu (i hipi, iu ngrit) delli i ballit shih
te DELL,~I. Mbaj
ballin lart jam i guximshm e i paprkulur, qndroj krenar. Ngre ballin (lart) shih
te NGRE. Pash
(pasha) syt e ballit betim. shih te SY,~RI.
I ka plasur cipa (peta) e ballit keq. sht i pacip, s'ka turp fare. I ka plasur d
amari (delli) i ballit (i
marres) keq. shih te DAMAR,~I. I qeshi shtegu i ballit shih te SHTEG,~U. Ia qn
disi n lule t
ballit shih te LUL/E,~JA. I ra ballit me dor shfaqi n mnyr t papritur habin, pendim
in a
zemrimin e vet. E ruaj (e dua) si syt e ballit (si dritn e syve) shih te SY,~RI.
Rron me djersn e
ballit shih te DJERS/,~A 3. V ball pr ball i v njrin prball tjetrit; i v njrin k
rit,
bj q t ndeshen njri me tjetrin. E puth dhe e v n ball e plqej, e pranoj me gjith q
dika
q sht m e mir se nj tjetr m e keqe; ku ta gjej! Nga v ballin, v thembrat (thembr
kthehet mbrapsht, trhiqet nga ka ardhur.
BALL II m. sh. spec.
Njsi pr t matur shkalln ose forcn e trmetit, t ers etj. Trmet shtat ballsh. Era
pes ball.
BALL III m. sh.
Krehr pushke me pes a gjasht fishek; krehr q mban fishekt e pushks. Tre ball fishe
Mbush ballin me fishek. I vuri pushks ballin. E shkrepi t gjith ballin.
BALLBARDH mb.
1. Q e ka ballin t bardh (pr kafsht e shpendt e shtpis). Dhi (dele, lop) ballbard
(qen) ballbardh. Pat ballbardh.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr kafsht e shpendt e shtpis).
BALLBRESHTZ f. sh. bot.
Bim barishtore shumvjeare, e ngjashme me grashinn, me gjethe t vogla e t renditura
dy e
nga dy n bisqe, me lule t bardha e n tuf si t akacies, q rritet n ara e livadhe dhe
q sht
ushqim i mir pr kafsht.
BALLELIK mb. poet.
I fort si eliku, q an prpara pa u prkulur. Parti (ushtri) ballelike.
BALLELUR ndajf
Krenar, ballhapur; me fytyr t qeshur. Qndron (shkon) ballelur.
BALLDAL mb.
Q e ka ballin t dal prpara, me ball t krcyer. Njeri (grua) balldal.
BALLFLORI mb. poet.
Q e ka ballin t bukur, ballndritur. Nuse ballflori.
BALLFSHEHUR mb.
1. Q fshihet si me turp, i druajtur.
2. prd. ndajf. krahin. Me kokn t ulur nga turpi, me druajtje. Rrinte ballfshehur.
BALLGSHTENJ mb. poet.
Q e ka ballin t bukur, ballndritur. Vajz ballgshtenj.
BALLGREP mb. poet.
Q e ka vijn e ballit t lakuar, ballhark. Moj syzez, ballgrepe!
BALLGJER m. sh. zool.
Peshk i ujrave t mbla, me kok t madhe e t gjer dhe me trup t trash.
BALLGJER mb.
1. Q e ka ballin t gjer. Burr ballgjer. Peshk ballgjer.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
BALLHAPT ndajf.
Ballhapur. Eci (dal) ballhapt.
BALLHAPUR ndajf.
1.Me ndrgjegje t pastr, me guxim e pa druajtje, balllart. Qndron (shkon, del) ballh
apur. E
pres ballhapur.
2. si mb. Q e ka ndrgjegjen t pastr, q ecn me guxim e pa druajtje n jet; i hapur, i
tr.
Jam ballhapur.
BALLHARK mb. poet.
Ballgrep.
BALLHN f. sh.
1. Kafsh (zakonisht lop), q ka n ball nj bal t bardh si hn.
2. poet. Grua a vajz me ball t gjer e t bukur, ballndritur.
BALLKRENAR ndajf. poet.
1.Me krenari, balllart. Rri ballkrenar.
2. prd. mb. Q e mban ballin lart, krenar.
BALLKUQ mb.
1. Q ka nj pull t kuqe n ball; q e ka ballin t kuq (pr kafsht shtpiake).
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr kafsht shtpiake).
BALLLART ndajf.
Krenar pr punn e kryer; me kokn lart, pa u prkulur para vshtirsive. Qndron balllart
Parakalojm balllart. Shkojn balllart (n kongres).
BALLLART mb.
1. Ballgjer. Burr balllart.
2. Q sht krenar pr punn e kryer; q e mban kokn lart para vshtirsive.
BALLMADH mb.
Q e ka ballin t madh, ballgjer. Njeri ballmadh. Grua ballmadhe.
BALLNDRITUR mb. poet.
1. Q ka fytyr t hijshme, q shklqen nga bukuria; q i ndrit fytyra nga gzimi. Vajza
ballndritura.
2. fig. Faqebardh, ballhapur.
BALLNGRYSUR mb.
I ngrysur n fytyr, i vrenjtur, i zymt. Rrinte ballngrysur.
BALLNGUSHT mb.
Q e ka ballin t ngusht. Fmij ballngusht.
BALLNXIR mb.
Shum i ngrysur n fytyr, i nxir n fytyr; ballngrysur. Plak ballnxir.
BALLPRARUAR mb. poet.
Q e ka ballin si t praruar, ballndritur.
BALLRRUDHUR mb.
I zhytur n mendime t rnda, i menduar; i vrenjtur, i ngrysur, i mrzitur.
BALLS m. sh. krahin.
1. Kurrizi i dors, e prapta e dors. I ra me balls.
2. Kunji i kreut, q mban rrasn e batit pr t zn zogj.
BALLSOHEM vjet. Ps.
e BALLSOJ 1.
BALLSOJ kal. vjet.
1. Prballoj. Ballson ern.
2. I dal prball.
BALLSOR m. sh.
1. Pjesa e prparme e samarit a e shals, balli i samarit a i shals, kaptelli, bal
luku. Ballsori i
samarit (i shals). E lidh litarin n ballsor.
2. Tra n an t atis, q shkon nga streha n kulm, mahi. Ballsort e atis.
BALLSOR mb.
Q bhet n ball t gjer, q i prfshin t gjitha njkohsisht. Zgjidhje ballsore. Prpa
ballsor. N mnyr ballsore.
BALLSORE f. sh.
1. Nj cop vend i rrafsht n shpat mali a kodre; shull. Ngjitem n ballsore.
2. Nj nga dy ant e sheshta t fuis, fundet e fuis. Ballsort e fuis.
BALLSTOLISUR mb. poet.
Q e ka ballin t zbukuruar e t stolisur me dika.
BALLTAR m.
1. Ai q prin n ball, prijsi, i pari. E kemi balltar.
2. Pror.
BALLTOR m. sh.
1. Pror.
2. shih BALLSOR,~I 1.
BALLVENETIK mb. poet.
Q e ka ballin t lart e t bukur, ballndritur.
BALLVERDH f. sh. zool.
Zog me trup shum t vogl, me krah t verdh, q e ka ballin t kuq me pika t verdha dhe
nuk shtegton n dimr.
BALLVRENJTUR mb.
Fytyrvrenjtur, i ngrysur. Rrinte ballvrenjtur.
BALLZ f. sh.
Njri nga t dy drunjt e lmuar t sajs, me kreun t kthyer lart, me t cilt rrshqet aj
BALLZI mb.
1. Q ka nj pull t zez n ball; q e ka ballin t zi (pr shpendt). Pllumb ballzi.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr shpendt).
BALLGAM m. sh.
shih KLBAZ/, ~A 1. Koll me ballgam. Nxjerr (pshtyn) ballgam.
* E kam ballgam n zemr m rndon e m shqetson shum, e kam gozhd n zemr.
BALLGUN m. sh. bot. krahin.
Shpardh.
BALLGUNISHT f. sh. krahin.
Pyll shpardhi.
BALLI m. sh.
Pllumb me nj pull t kuqe n kok.
BALLIC f. sh. vjet.
Shami, me t ciln grat mblidhnin flokt, duke mbuluar edhe nj pjes t ballit. Lidhi bal
licn.
BALLI mb. keq.
Balldal.
BALLIN f. sh.
1. arkit. Faqja kryesore e nj shtpie, me dyer e dritare t zbukuruara; pjesa e zb
ukuruar mbi
dern a mbi dritaret e nj shtpie; parse, fasad. Pamja e ballins.
2. shtypshkr. Faqja e par e nj libri, ku shtypet titulli; figur pr zbukurim n faqe
n e par t nj
libri ose n krye t flets. Faqos ballinn.
BALLIST m. sh.
Antar i Ballit Kombtar (organizat politike tradhtare e borgjezis dhe e ifligarve, q
bashkonte rryma t ndryshme reaksionare n kohn e Lufts Nacionallirimtare dhe q me nj
program demagogjik nacionalist iu kundrvu Frontit Nacionallirimtar e bashkpunoi
me
pushtuesit fashist e nazist). Lufta me ballistt. Krimet e ballistve.
BALLIST mb.
Q ka t bj me organizatn politike tradhtare t Ballit Kombtar dhe me veprimtarin e
Ballit Kombtar; q ka t bj me ballistt, i ballistve.
et (band) balliste. Krert ballist.
BALLJE f. sh.
Cop prej plhure t bardh ose prej atllasi t zi, q e lidhnin grat mbi ball n shenj
BALLKANAS m. sh.
Banor vends i gadishullit t Ballkanit ose ai q e ka prejardhjen nga gadishulli i
Ballkanit.
BALLKANAS mb.
Q ka t bj me ballkanasit, q u prket popujve t Ballkanit, i ballkanasve; ballkanik. U
shtria
ballkanase. hist. Autor ballkanas.
BALLKANIK mb.
Q lidhet me gadishullin e Ballkanit ose me vendet, popujt a shtetet e Ballkani
t, q sht
karakteristik pr gadishullin e Ballkanit ose pr ballkanasit, i Ballkanit ose i
ballkanasve; q sht
krijuar nga ballkanasit. Gadishulli Ballkanik. Popujt ballkanik. Vendet (shtet
et) ballkanike.
Lufta ballkanike. hist. Konferenca ballkanike. Aleanca ballkanike. hist. Gjuhs
ia ballkanike.
Lojrat ballkanike. sport. Kupa ballkanike. sport.
BALLKANOLOG m. sh. libr.
Studiues n fushn e ballkanologjis.
BALLKANOLOGJI f. libr.
Trsia e studimeve pr historin, pr gjuhn dhe pr kulturn e popujve t Ballkanit. Zhvi
i i
ballkanologjis.
BALLKANOLOGJIK mb. libr.
Q ka t bj me ballkanologjin, i ballkanologjis. Studime (shkenca) ballkanologjike. K
ongres
ballkanologjik.
BALLK f. sh.
Lloj kumbulle me kokrra t gjata e me ngjyr vishnje n t bardh.
BALLKON m. sh.
1. Shesh i vogl, zakonisht katrkndsh e i ngusht, i rrethuar me parmak, q del jasht
rit t
nj ndrtese dhe q lidhet me pjesn e brendshme t saj nprmjet nj dere. Ballkon i jash
(i
brendshm). Ballkon i mbyllur. Shtpi me ballkon. Parmakt e ballkonit. Dera e bal
lkonit. Dal
n ballkon. Prkulem nga ballkoni.
2. teatr. Pjes e ndar, kryesisht n katin e mesm (mbi plate e nn galeri), me vende pr
shikuesit (n nj sall teatri a kinemaje). Ballkoni i opers. Vendet e ballkonit. B
ilet pr n
ballkon.
BALLKOT m. bot.
1. Bar peshku. Z peshk me ballkot.
2. Nj lloj gruri kokrrbardh, me hala t gjata.
* I dha barin e ballkotit dikujt i mori mendjen, e trullosi.
BALLNIK m. sh.
1. shih BALL/, ~I I 2. Ballnikt e vozs.
2. vjet. Pjes e prkrenares q mbronte ballin e lufttarit (n koh t vjetra). Ballniku
i kasks.
3. vjet. Pararoj. Doli n ballnik. Nxori ballnik.
BALLO f. sh. vjet.
Mbrmje vallzimi; krcim, vallzim. Ballo me maska. Fustan balloje. Kpuc pr ballo. Shko
i
n ballo.
BALLOR m.
1. anat. Kocka e ballit.
2. fig. shih BALL/, ~I I 6. Ballori i klass (i shokve). Ballori i mishit.
BALLOR mb.
1. anat. Q i prket ballit, i ballit. Kocka ballore. Pjesa ballore.
2. Q ndodhet n ball t dikaje, q sht nga ana e kreut; q sht n pjesn e prparme
radht e para. Faqja (ana) ballore. Siprfaqja ballore.
3. Q bhet n drejtim t ballit a ball pr ball; q prfshin nj kufi t gjer, q bhet
gjer. Drejtim ballor. Msymje ballore. Sulm ballor. Prerje ballore.
4. fig. Q sht m i miri n llojin e vet; i zgjedhur. Lop ballore. Dash ballor.
BALLORE f. sh.
1. Thurim zakonisht me purteka, e cila vihet para dhe pas qerres q t mos bjer nga
rkesa; les
qerreje. Ballore kallamash. I v qerres balloret.
2. shih BALL/, ~I I 2.
3. Ballc.
BALLTJE f. sh.
Spat e madhe e me qaf t gjat, q prdorin sharrxhinjt pr t gdhendur ballt e trung
lat.
BALLTUKE f. sh.
1. Spat me myk t ngusht.
2. Shat me faqe t gjer. Prashit me balltuke.
BALLUK I m. sh.
Ballsor, kaptell. Balluku i samarit. Balluku i djepit.
BALLUK II m. sh.
Cjap me balluke.
BALLUKE f. sh.
1. Tuf floksh m t gjat, q bie mbi ball; kryes. sh . flokt q lshohen mbi ball, fl
lit;
flokt. Balluke t gjata (t dredhura). Balluket e ballit. L (mban) balluke. Kreh ba
lluket. Preu
balluket. Hedh balluket prapa.
2. Dele, dhi ose lop me nj tuf qimesh t gjata, q i bien mbi ball.
* I v balluke keq. e tradhton, e turpron, i v brir (pr bashkshortt).
BALLUKECJAP mb. shak. tall.
1. Q i ka balluket t gjata e t drejta si t cjapit.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLUKEDREDHUR mb.
1. Q i ka balluket t dredhura. Djal ballukedredhur.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLUKEMADH mb.
1. Q i ka balluket t mdha, me balluke t gjata.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLUKEMNJAN mb.
1. Q i ka balluket t hedhura n njrn an t ballit.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLUKEPRPJET mb.
Q i ka balluket t ngritura prpjet.
BALLUKEPRER mb.
1. Q i ka balluket t prera; q i ka shkurtuar flokt. Vajz ballukeprer.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLUKEVERDH mb.
1. Q i ka balluket ose flokt n ngjyr t verdh; leshverdh. un ballukeverdh.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BALLUKEZI mb.
1. Q i ka balluket t zeza; q i ka flokt t zinj. Djal ballukezi. Vajz ballukezez.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit). Erdhi ballukezeza.
BALLULUR ndajf.
1.Me kok ulur nga hidhrimi a nga vuajtjet; kokulur. Shkonin (rrinin) ballulur.
2. si mb. Q e mban kokn ulur nga hidhrimi a nga vuajtjet; kokulur. Grat ishin bal
lulura.
BAM m. sh. krahin.
Fmija, pjella (n kuptimin e prgjithshm). Ia bri bami i vet. U gzon bamve t vet.
BAM onomat.
1. Prdoret pr t dhn krismn e nj arme ose tingullin e fort q del nga nj goditje, n
prplasje etj. Bri pushka bam. Prplasi kmbt bam. Binte daullja bam e bum.
2. prd. kallzues. bised. Prdoret n fjali n vend t foljes pr t shnuar nj qitje me
goditje a nj prplasje me zhurm t fort e t menjhershme.
Topi bam e ti po tutje. folk. Pushka bam e ata me sulm. Un bam ktej, ai bam an
dej.
3. prd. kallzues. bised. Prdoret n fjali n vend t foljes pr t shnuar nj veprim q
menjher, shpejt dhe me forc ose nj veprim q prsritet shpesh.
Bam kritikat, bam fletrrufet. Bam me pyetje. Bam n ar e bam n shtpi.
4. Prd. ndajf. bised. Befas, papritur, papandehur; menjher, pa i ln koh; drejtprdrej
t, cop,
shkoqur. E qlloi bam. Hyri bam. Ia tha bam.
*Bam e bum jap e marr nga t gjitha ant, bj 'sht e mundur, prpiqem me t gjitha forca
Ia
bri bam
a) qlloi me arm, e shkrepi; pati guxim t luftoj;
b) plasi nga marazi ose nga inati;
c) e mbaroi m n fund nj pun, ia bri fora. Bam kt, bam atje (bam ktej, bam andej) du
u
prpjekur n t gjitha ant; me shum mundim. Pa ak, pa bam (pa br as cak, as bam) shih
AK.
BAMBU f. sh. bot.
Bim e vendeve t nxehta, me krcell t drunjt, t fort, t gjat, me nyja dhe prbrenda
kallami. Shkop bambuje. Shport (kanistr, kapele) bambuje. Kasolle bambuje. Pyje
me bambu.
BAM f. sh. krahin. vjet.
Qyp i madh prej balte, q prdorej zakonisht pr vaj; pille, baltgore. Bam vaji. Bam m
e vesh.
BAMIRS mb.
shih MIRBRS,~E. Shoqri bamirse.
BAMIRSI f. sh.
shih MIRBRSI, ~A.
BAMJE f. sh. bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell t degzuar, me gjethe t mdha e t ara si pllmb
bn bishtaja t vogla, shumfaqshe e si bri dhe q rritet si perime; bishtaja e ksaj bi
me, q
prdoret pr gjell. Bamje t njoma. Gjell (mish) me bamje.
BANAK m. sh.
1. Tryez e posame, e gjat dhe e ngusht, e mbyllur prpara e lart zakonisht me xham,
ku
mbahen mallrat q shiten ose ku jepen pijet, mblsirat, cigaret etj. n nj birrari, n
nj bar-bufe,
n nj restorant etj. Shitsi i banakut. Marr nga banaku. Rrinte prapa banakut.
2. Tryeza ku punon zdrukthtari; pjes e rrafsht si tryez n nj makin pr punimin e dru
t dhe t
metalit. Banaku i zdrukthtarit. Banaku i sharrs.
* Nn banak keq. fshehurazi, duke ua shitur mallrat miqve e t njohurve pa i nxje
rr prpara
blersve (n kundrshtim me rregullat e tregtis socialiste); nn dor.
BANAKIER m. sh.
Shits q shrben n banakun e nj birrarie, t nj bar-bufeje etj. Punon si banakier.
BANAKIERE f. sh.
Fem. e BANAKIER,~I.
BANAL mb.
1. Q ka humbur forcn shprehse pr shkak t prsritjes s shpesht, q sht br bajat
shije; tepr i prdorur dhe i njohur prej t gjithve. Mendime banale. Krahasim banal
. sht br
banal.
2. keq. I pahijshm, i ndyr, i turpshm (pr fjalt etj.); q prdor fjal t ndyra e
et n mnyr
t shmtuar; q nuk ka ideale t larta; q ka shije t ult. Fjal (shprehje) banale. Shaka
(anekdot) banal. Njeri banal.
BANALITET m. sh. libr.
1. vet. nj. T qent banal, cilsia e asaj q sht banale.
2. Dika banale, ajo q sht banale (ide, mendim etj.); fjal ose shprehje banale. Tho
t
banalitete.
BANALIZIM m. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BANALIZOJ, BANALIZOHET. Banalizimi i ides. L
ufta kundr
banalizimeve.
BANALIZOHET Ps.
e BANALIZOJ.
BANALIZOJ kal.
1. Ia humbas vlern dikaje, duke e prsritur jasht mase, e bj banal.
2. I heq idealet a synimet e larta, e paraqit si dika t ult, e ul. Banalizoi nj t
eori (nj ide).
BANANE f. sh. bot.
Bim e vendeve t nxehta, me trup t lart, me gjethe shum t mdha, me lule si vile, q b
ruta
t gjat, t kthyer, t tult, me lkur t trash e t lmuar, me ngjyr t verdh kur piq
e me er t mir; fruti i ksaj bime. Pyll bananesh. Lkur bananeje. Ngjyr bananeje. Akul
lore
me banane. Qroi bananen.
BANANISHTE f. sh.
Punishte me banane. Bananishtet e bregdetit.
BANDAZH m. sh.
1. mjek. shih FASH/,~A 1. Bandazh plhure (letre). Mbshtjell me bandazh.
2. tek. Rreth prej metali ose prej gome, q vesh pjes t veanta t nj makine, rrotat e
vagonve
etj., i bn kto m t forta e nuk i l t hahen. Bandazhet e rrotave. Reparti i bandazh
eve.
Mbshtjell (shtrngoj) me bandazhe.
BANDEROL f. sh.
1. Rrip i gjer plhure ose letre, me nj parull a citat t shkruar n t, q varet n ras
estash
ose mbahet n duar n nj manifestim, n nj demonstrat etj.
Var (vendos) nj banderol. Mbaj banderoln. Zbukuroj me flamur e banderola.
2. Rrip letre pr t mbshtjell libra, gazeta, revista etj. q drgohen me post; rrip i h
oll letre
q mbyll paketn e cigareve. Ngjit banderolat. Mbshtjell me banderol.
BAND I f. sh.
1. Grup muzikantsh, q luajn me vegla fryme; orkestr frymore kryesisht me vegla br
onzi dhe
vegla me goditje. Band muzikore. Banda ushtarake.
Banda e qytetit. Pjes (melodi) pr band. Festivali i bandave.
2. keq. Grup njerzish t bashkuar pr t br vjedhje, plakitje e krime; grup njerzish,
konisht
n pushtet, q vepron n dm t popullit me metoda kriminelsh e tradhtarsh. Band e
armatosur. Band balliste (reaksionare).
Band diversantsh (hajdutsh, kriminelsh, tradhtarsh). Band t arratisurish.
Kreu i bands. Asgjsuan bandat.
BAND II f. sh.
1. mjek. shih FASH/,~A 1. Lidh me band.
2. tek. shih SHIRIT,~I 2. Band magnetofoni. Band pr film.
3. sport. Rrip plhure, q vihet buz rrjets s volejbollit, t tenisit etj. pr ta forcua
r. Bandat
pingule.
4. Rrip plhure i qndisur ose sixhade e vogl, q varet n muret e dhoms pr zbukurim. Ba
nd
muri.
5. det. Pjesa e ngritur ans nj barke ose nj anijeje. Kapem pas bands.
BANDILL m. sh. bised.
1. Djal i ri e i pashm; djal i kndshm, i afrueshm e i qeshur. T ka nna bandill! Mor
nj
bandill.
2. shak. Djal i ri q do nj vajz, i dashuri i femrs. E priste bandilli.
3. keq., tall. Djal q bredh pas qejfeve e pas vajzave; ai q mbahet me t madh e hi
qet si trim,
por q n t vrtet sht i zbrazt. Turm bandillsh. E kapn at bandill.
BANDIT m. sh. keq.
Njeri q vret e pret dhe plakit n mnyr t egr e t pamshirshme; pjestar i nj bande
kriminelsh; keqbrs. Grup banditsh. Pun banditsh. I kapn banditt.
BANDITIZM m. sh.
Grabitje me dhun a me vrasje, veprim prej banditi; veprimtari me banda krimine
lsh t armatosur,
t cilt bjn sulme pr t grabitur, pr t vrar, pr t shkatrruar etj. Lufta kundr ba
BANES f. sh.
Ndrtes ku banojn njerzit, shtpi banimi. Banesa qytetare (fshatare, tiranase). Bane
s e
prbashkt. Ndrtimi (mirmbajtja) e banesave. Hyj n nj banes t re.
* Banesa e fundit lart. shih te FUNDIT (i, e).
BAN f. sh.
Kasolle q ngren barinjt n stane; tban.
BANIK mb.
Q mbahet prdit, q vishet n ditt e zakonshme; i prdorur, i vjetruar. Kmish banike.
banike.
BANIKE f. sh. euf.
Prapanikja, t ndenjurit. I ra n banike.
BANIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BANOJ, BANOHET. Shtpi (ndrtes) banimi. Siprfa
qe
banimi. Leje banimi. Vend (qendr) banimi. Gjurm banimi. Prdor pr banim.
2. Vendi ku banojn njerzit pr nj koh t gjat, vendbanim. Banim i lasht (prehistorik
Me banim t prhershm (t prkohshm). Me banim t panjohur.
3. vjet. Banes.
BANISHT f. sh.
Vendi ku jan ngritur kasollet e barinjve n stane.
BANKAR mb. fin.
Q ka t bj me bankn, i banks; q lidhet me veprimet e banks. Agjenci bankare. Veprime
bankare. Sistem (rregull, shrbim) bankar. Hua (llogari) bankare.
Detyrim (kredit, interes) bankar. Kapitali bankar. ek bankar.
BANKET m. sh.
Gosti, q shtrohet pr nder t dikujt ose me rastin e nj ngjarjeje t shnuar.
Banket zyrtar. Shtroi (dha) nj banket. Ftoi n banket. Mori pjes n banket.
BANK I f. sh.
1. Tryez e gjat, zakonisht me syprin pak t pjerrt, me ndenjse t lidhur me t, n t
in
e shkruajn nxnsit n shkoll. Banka e par (e fundit). Bank shkolle. Rresht bankash. Ul
em
n bank. Dal nga banka. V mbi bank.
2. Tryez e posame prej druri a prej metali, me pajisjet e nevojshme, ku kryhen
pun t ndryshme
me dru, me metal etj. Bank zdrukthtari. Bank pr punn me dru (pr punn me metal).
3. gjeol. shih STOM,~I 2. Bank mbulese. Bank kripe.
* N bankat e shkolls shih te SHKOLL/,~A. Ulem n bankat e shkolls shih tek ULEM. N
bankn e t pandehurve (e t akuzuarve) n gjyq si i pandehur; n nj gjendje t till, kur
ikujt i
krkohet t jap llogari pr fajet q ka br ose pr prgjegjsin q ka n nj vepr a ve
t dmshme.
BANK II f. sh.
Institucion financiar shtetror n vendin ton, i cili ka t drejtn t emetoj kartmonedh
e
monedha dhe, n prputhje me planin e zhvillimit t ekonomis popullore, zbaton buxhe
tin, jep
kredi, bn veprimet e llogaris pa t holla n dor, bn veprimet me monedh t huaj, grumb
lon
mjetet e lira financiare t ndrmarrjeve, t kooperativave e t popullsis pr t'i prdorur
pr
zhvillimin e vendit, organizon qarkullimin e prqendruar t paras, ushtron kontrol
l me ann e
lekut n t gjitha fushat etj.; institucion financiar privat a shtetror n vendet ka
pitaliste, q kryen
veprime t ndryshme me parat e me letrat me vler, prqendron kapitalet dhe jep hua
me qllim
q t nxjerr fitime. Banka kombtare. Bank bujqsore. Bank ndrkombtare (botrore).
Banka e Shtetit Shqiptar. Bilet (ek) banke. Npuns banke. Derdh parat n bank. Hapi
nj llogari n bank.
BANKNOT f. sh. fin.
Letr me vler, me prerje t caktuar, q e v n qarkullim si para nj bank. Zhvleftsimi
banknotave. Nxori banknota.
BANKPROV f. sh. tek.
Tryez e posame me pajisjet e nevojshme, q shrben pr t kontrolluar punn e nj motori
e
t nj vegle pas mbrthimit t plot. Bankprov hidraulike (elektrike). Bankprov pr mot
BANKIER m. sh.
Pronar i nj banke ose aksionist i madh financiar n vendet kapitaliste, i cili d
rejton veprimtarin e
banks pr t nxjerr fitime. Bankier i madh.
BANOHET pavet.
Ka njerz q banojn n t, sht i banuar; mund t rrojn e t jetojn njerzit n t, mun
banoj dikush aty, sht i banueshm (pr nj vend a nj shtpi).
Atje s`banohej.
BANOJ jokal.
Rri me shtpi, jetoj pr nj koh n nj shtpi, n nj qytet etj., kam ndenjn n nj vend
ndrtesn e re. Banoj n fshat. Banonte te nj mik. Banon larg. Ku banoni? Sa familje
banojn
ktu?
* Banojm (jemi, rrim) nn nj kulm shih te KULM, ~I.
BANOR m. sh.
Ai q banon vazhdimisht a gjat n nj vend (n nj shtpi, n nj qytet, n nj shtet etj.
Banor t prhershm (t prkohshm). Banort e Shqipris. Banort e lagjes (e rrugs).
Banort e qyteteve (e fshatrave). Banort e bjeshkve. Banort e pyllit kafsht e shpen
dt e
pyllit. Banort e detit peshqit. Shtimi (paksimi) i banorve.
BANUAR mb.
Q ka banor; q ka banor vends t prhershm, i populluar; kund.
i pabanuar. Krahin e
banuar. Vend i banuar. Qendr e banuar.
BANUES m. sh.
Banor. Banuesit e fshatit.
BANUESHM mb.
Q sht i prshtatshm pr t banuar njerzit; q mund t shrbej si banes; kund.
i
pabanueshm. Vend i banueshm. Ndrtes e banueshme.
BANJ f. sh.
1. Pjes e shtpis e ndar me vete, e pajisur me dush ose me vask pr t'u lar; ndrtes
veant me shum t ndara, t pajisura me dushe pr t`u lar njerzit. Banj popullore.
Banj me dush (me avull). Dhoma e banjs. Shkoj (lahem) n banj.
2. En e madhe dhe e thell, q shrben pr t'u lar n t; vask. Banj porcelani. Banj f
3. Larja e trupit me uj. Banj me uj t ngroht. Bj banj.
4. Larja n det, n liqen etj.; kalitja e trupit ose mjekimi me an t ujit, t diellit
, t ajrit etj. Banja t
ngrohta (termale). Banj deti (uji). Banj dielli (ajri, rre, avulli). Rroba banje
. Bj banja dielli.
5. kryes. sh. Vend me ujra t ngrohta minerale, q kan veti mjekuese, llixh. Banjat
e Elbasanit.
6. spec. En me madhsi e forma t ndryshme, ku hidhet nj lng i veant, n t cilin zhyt
sende pr prpunim kimik. Banj me acid. Banj pr larje filmi.
7. spec. Zhytja e nj sendi n nj en me lng t veant pr prpunim kimik. Banj ngjyrim
8. euf. Nevojtore. Dera e banjs.
BANJMARI f. sh. spec.
Zierja ose ngrohja e nj lnde n nj en, e cila sht futur n nj en tjetr m t madhe
q vlon; ent pr kt lloj zierjeje. V n banjmari.
BANJZIM m. sh. spec.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BANJZOJ, BANJZOHET. Banjzimi i bagtive. Banjzimi
i
fidanve. Gropa e banjzimit. Govat banjzimi. Mjekim me banjzim. Bj banjzimin.
BANJZOHET spec. Ps.
e BANJZOJ.
BANJZOJ kal. spec.
Zhyt n nj lng t posam kafsh ose bim pr t'i dezinfektuar, pr t'i mjekuar etj. Banj
bagtin (delet). Banjzoj fidant.
BANJORE f. sh.
Nj e ndar e vogl n banes, q shrben si banj.
BAOBAB m. sh. bot.
Dru tropikal me trung shum t trash dhe me kuror t gjer, q bn kokrra t mdha si kun
Baobabi afrikan.
BAQTH m. sh.
Pjesa e poshtme e barkut nn krthiz, fundi i barkut. M dhemb baqthi. E goditi n baq
th. I sht
fryr baqthi.
BAR I m. sh.
1. bot. Bim zakonisht njvjeare, me krcell t holl e t njom q nuk drunjzohet, me gj
holla e t gjata n ngjyr t gjelbr, e cila mbin e dendur n livadhe e n vende t tjera
e
shrben kryesisht si ushqim pr kafsht; prmb. trsia e bimve t ktij lloji, q rriten
livadhe, n ara etj.; mbulesa e gjelbr me kto bim; lndin. Bar i gjelbr. Bar i njom
i ri, i
that). Bar i egr bim barishtore q mbin e rritet vet. Bar i dendur. Bar helmues (
i kripur).
Bar mali (knete). Bar vjeshte.
Fije bari. Mullar bari. Kos bari. Ngjyr bari. Nj dor (nj goj) bar. Del (mbin) bari.
E
mbuloi bari. Ka zn bar. I shtie (i hedh) bar. Korr (kosit) bar. Mbledh (lidh)
barin. Shkul
barrat. Ha bar. Shkel (shtrihem) mbi bar.
2. fig. Gj pa shije, ushqim si kasht; gjell q s'ka fare krip.
* Bar helmues shfaqje e mbeturinave ose e ndikimeve t nj ideologjie t huaj e rea
ksionare;
mbartsi i nj ideologjie t huaj e reaksionare. Bar i keq t meta, vese e koncepte t
dmshme q
pengojn mbarvajtjen e puns; ai q ka kto t meta, vese e koncepte. Me bar e me gjethe
me t
gjitha `kam; kok e kmb. E bri bar e rrnoi, e shkretoi, e la pa gj prej gjje. E hng
arin
(livadhin, airin) shih te HA. Nuk ha bar (kasht) shih te HA. E ka mbuluar bari
(ia ka mbuluar
varrin bari) ka vdekur prej kohsh, prej kohsh nuk sht m. I ka dal (i ka mbir) bari (
n faqe, n
sy) ka vdekur prej kohsh; sht tepr von tashti. I mbiu bari n faqe ka shum koh q po
t.
'i shtie bar! prb. 'ia var, mos u merr me t! E bri t hante bar prb. e vu
ri posht, e mposhti.
Fluturon me nj fije bar prm. i rritet mendja shpejt; rrmbehet
leht. E ha barin pa shkop keq.
shih te SHKOP,~I. I dha barin e ballkotit dikujt shih te BALLKOT,~I. Mbledh m
e bar blete mbledh
n shtpi nj shumic njerzish t ndryshm, duke i joshur me dika. Krkon gjilprn (qime
bar (n kasht, n mullar) shih te GJILPR/,~A. E la tokn bar e la tokn djerr, pa punuar
. Z
peshk n bar sht shum i shkatht, sht shum i zoti, bn t pamundurn. M zuri goja ba
(er) jam fare vetm, s'kam me k t ndrroj dy fjal. I vajti bari sa hanxhari shih te H
ANXHAR,~I.
I znt shtpia (oborri) bar! mallk. i vdekshin njerzit e shtpis,
u shoft me gjithsej, iu shoft
pragu. S'di gomari 'sht bari mosprf. shih te GOMAR,~I. Prit gomar t mbij bar! shih
te
GOMAR,~I. S'e l hunda t haj (t kullot) bar tall. shih te HUND/,~A. Zog bari zool. s
hih te
ZOG,~U.
BAR II m. sh.
1. Lnd e prgatitur posarisht pr mjekimin a parandalimin e nj smundjeje ose pr shr
e nj plage, ila; bim ose pjes e nj bime, e prgatitur n nj mnyr t caktuar, q pr
mjekime. Bar qetsues (mjekues, nxits). Bar i hidhur. Bar pluhur (me kokrra). B
ar kundr
gripit (kundr helmimit). Bar plakash. Recet barnash. Shishe me bar. Pi barin.
I jap nj bar.
2. Lnd kimike, zakonisht helmuese ose me er t keqe, q prdoret pr t zhdukur a pr t
larguar insektet e kafsht e dmshme. Bar mole (lkursh)
naftalin. Bar pleshtash. Bar
tartabiqesh. Bar morri. Bar miu (minjsh).
3. fig. Mjet a mnyr q ndihmon pr t kaprcyer nj fatkeqsi, pr t dal nga nj e keqe
vshtirsi ose pr t harruar nj hidhrim etj. Krkon barin. Ia gjeti barin. S`ka bar pr
* Bar djathi far djathi q bhet nga mullza e qengjit; far djathi. Bar dhmbsh past dh
.
Bar kulai sod buke.
BAR III m. sh
Lokal i vogl, ku pin zakonisht m kmb. Bar veror.
BAR IV m. sh. fiz.
Njsi e matjes s shtypjes atmosferike. Shtypje nj bar.
BAR ARGJENDI bot.
shih KPUTJ/E,~A II.
BAR BALSAMI bot.
shih BAL,~I.
BAR BERONJE bot.
Bim barishtore me gjethe si t rigonit e me lule t bardha, q rritet tuf zakonisht npr
shkmbinj dhe q prdoret n mjeksin popullore pr grat q nuk lindin.
BAR BIBE bot.
Bim barishtore deri nj metr e gjysm e lart, me lule t bardha si push, me gjethe t gj
ata e t
holla q dalin tuf afr rrnjs dhe q prdoren pr mjekimin e verdhzs s bibave.
BAR BLETE bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe vezake, me push e me er t mir si t limonit, me lu
le
ngjyr trndafili ose t bardha, q prdoret pr t mbledhur bletn kur roit; milc, lule l
i.
BAR BRENGE bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell t degzuar, me lule t imta ngjyr trndafili, me
si
t shelgut e me push n t dy ant, q zihet e prdoret pr mjekime popullore.
BAR BRESHKE bot.
Nj lloj bari si qumshtorja, q lshon kalli si gruri dhe q e ha shum breshka.
BAR BUI bot.
Bar gjarpri.
BAR DALLNDYSHEJE bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe t vogla gati t rrumbullakta, t cilat kan n mes
oll
t zez.
BAR DELLI bot.
shih GJETHE DELLI.
BAR DERRI bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell t trash e t gjat dhe me lule si t fshess.
BAR DJATHI bot.
Bim q prdoret pr t zn qumshtin djath.
BAR DHMBALLE bot.
shih ARRS,~I.
BAR ETHESH bot.
shih TRIK/,~A.
BAR FARE bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe t gjata e t holla, me kalli si egjra e me fara,
q prdoren
n mjeksin popullore.
BAR GOMARI bot.
shih GJEMBA,~I.
BAR GRISKLE bot.
Bim barishtore shumvjeare, q rritet n pyje e n shkorrete, q i ka gjethet t vogla e
let n
trajt kupe, ngjyrmanushaqe e t vendosura rresht ans krcellit dhe q e bn frytin si bo
.
BAR GRYKE bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t drejt e t mbuluar me push dhe me gjethe t a
anash.
BAR GURI bot.
Bim barishtore njvjeare, me lule ngjyr vjollce, q rritet zakonisht npr shkmbinj dhe
far prej tri kokrrash t imta e t kuqe.
BAR GJAKU bot.
a) Bim barishtore, me krcell t gjat mbi nj pllmb, i cili, kur kputet, nxjerr nj l
ngjyr t kuqe.
b) shih BISHTMI,~U 1.
BAR GJALPI bot.
Lloj bari q ka er si t bulmetit.
BAR GJARPRI bot.
Bim barishtore shumvjeare, pa lule, me zhardhok, me gjethet dhe kallirin si t klka
zs, q
prdoret n mjeksin popullore kundr helmimit t bagtive nga gjarpri.
BAR GJEDHENI bot.
shih KPUTJ/E,~A II.
BAR HELMI bot.
Bim barishtore me krcell t gjat e t degzuar, q nxjerr lule t verdha dhe q sht he
pr bagtin.
BAR HNZE bot.
Bim barishtore shumvjeare, me rrnj t gjat boshtore, me gjethe t renditura n nj bi
njra kundrejt tjetrs, me lule si t grashins, q mbillet n toka t varfra si ushqim pr
agtin.
BAR HIKRRAQI bot.
shih SYKA,~U.
BAR HIRRE bot.
a) Bim barishtore njvjeare, me gjethe si t koprs s egr, me lule t bardha, q rritet
lndina dhe q i hidhet gjizs pr t'i dhn nj er t mir ose q prdoret n mjeksin p
pr shrimin e hirrzs s kafshve.
b) Bar prdhesi.
BAR HIRRZE bot.
Bar hirre.
BAR I HIDHT bot.
shih RRUSHKULL,~I.
BAR I IMT bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell t shkurtr e me nyja, me gjethe t holla, q nxjerr
ule t
imta, t bardheme e t mbledhura tuf dhe bn fara t zeza e shum t vogla.
BAR I KEQ kryes. sh. bot.
Bim barishtore q mbijn vetvetiu npr ara, npr kopshte etj. dhe q dmtojn a pengojn
rritjen e bimve t dobishme.
BAR I MADH bot.
shih SHPEND/R.~RA.
BAR I QELBUR bot.
Bim barishtore me gjethe t holla si t pishs, me lule t kuqe, q mban er t qelbur.
BAR I TRASH bot.
Madrgon.
BAR I VERDH bot.
Kuskut.
BAR JODI bot.
Tamblagjak, gjak qumshti.
BAR KOLANECI bot.
Bar prdhesi.
BAR KRIMBI bot.
Bim barishtore, me gjethe t vogla t prera n mes, me lule t bardha e ngjyr manushaqe
n
maj, q bn nj far t murrme t imt e t rrumbullakt.
BAR KRIPI bot.
shih PRUK,~U.
BAR KRYEZI bot.
Bar i s paemrs.
BAR KUKUNJZE bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe t imta si t gjembait e me lule t verdha si t
trndelins, q prdoret n mjeksin popullore pr t shruar kukunjzat.
BAR LEBRE bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe si gjuh ngjale e me push n t dy ant, me lule ngjy
r
trndafili t elur, q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e lebrs s gjinjve.
BAR LEPURI bot.
Bim barishtore njvjeare, e but si mndafshi, me farn si xhufk t gjat e t zbardhur,
et
deri nj pllmb e prdoret si ushqim pr kafsht.
BAR LNGOSE bot.
Bar prdhesi.
BAR LNGJYRE bot.
Bim barishtore me gjethe t gjata, me lule ngjyr manushaqe e me er t rnd, q prdoret
mjeksin popullore pr shrimin e lngjyrs.
BAR LUNGE bot.
Bim barishtore me lule t kaltra ose si t manushaqes, q rritet n pyll dhe q n mjeksi
popullore prdoret pr shrimin e lungave.
BAR MAJASLLI bot.
Bim barishtore me krcell t prkulur, me gjethe ngjyr argjendi zakonisht me push n t d
y ant,
me kuror lulesh t bardha ose t purpurta, q rritet n toka t thata.
BAR ME KOK bot. krahin.
Trfil.
BAR MNDAFSHI bot.
Bim barishtore shumvjeare, e helmet, me krcell t holl kacavars, me gjethe n trajt
e,
me lule n tuf e ngjyr jargavani t hapur, q bn fara t mbshtjella n nj flet me pus
BAR MIU bot.
Shpargull.
BAR MJALTI bot.
Lule blete.
BAR MORRI bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe si t rrapit, me lule t gjelbra n t kaltr, q bn
me dy
brthama si fasule dhe q prdorej kundr morrave.
BAR NDRGISHTEJE bot.
Bim barishtore shumvjeare, me zhardhok, me krcell q shtrihet prtok, me gjethe t
dhmbzuara, me lule t verdha, q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e ndrgisht
BAR NEPRKE bot.
Bim barishtore, me gjethe si t grurit e me pika t zeza.
BAR NGALOSE bot.
shih GURGULLESH/,~A.
BAR NGJITS bot.
Gjunjz.
BAR PASRREGULLI bot.
Bim barishtore, me lule t kuqe e t rrumbullakta si t zambakut, me gjethe si kmb pate
, q
prdoret n mjeksin popullore pr t sjell n vete nj njeri, t cilit i ka rn t fik
BAR PATE bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell q shtrihet prtok, me gjethe t vogla n nyjat e k
it,
me lule t gjelbra e anash trndafili, q bn fara t vogla, t cilat i han shpendt.
BAR PESHKU bot.
Bim barishtore dyvjeare, me gjethe t mdha, t gjata e t mbuluara me push, me krcell t
drejt, q n maj ka nj kalli me lule t verdha.
BAR PEZMI bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t drejt, me gjethe t buta e t ara si t fieri
lule
tuf n maj, q prdoret n mjeksin popullore pr plagt me qelb.
BAR PRDHESI bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell n ngjyr t errt, me rrnj t dendura e t hidhur
lule t verdha, q prdoret n mjeksin popullore kundr prdhesit t bagtive.
BAR PLAKASH bot.
Lule vjeshte.
BAR PLASJEJE bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell t degzuar n maj si fshes, me gjethe vezake, me
t bardha e n tuf, q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e plasjes.
BAR PLEHU bot.
Bim barishtore me gjethe si t hithrs, me lule ngjyr trndafili, me fara si t lirit n
ngjyr t
kuqrreme, q rritet n plehrisht dhe lulzon nga mesi i vers.
BAR PLESHTASH bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell deri nj metr, me gjethe si t hithrs, me lule si
shpatores, q rritet npr shkmbinj dhe farat e s cils prdoreshin n mjeksin popullor
shfarosjen e pleshtave.
BAR PULASH bot.
Bim barishtore me krcell t shtrir prtok, gjethet e njoma t s cils prdoren si ushq
n mjekimet popullore.
BAR PUSHI bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t holl, me gjethe t imta, me lule t mbledhura
fshes, q del n tufa t dendura dhe q e han kafsht.
BAR QENI bot.
Bim barishtore njvjeare, me gjethe si t mendrs e me push, me lule t bardha dhe me f
ara si
t ajit, q rritet e lart mbi nj pllmb.
BAR QEROSI bot.
Bim barishtore me krcell t trash, me gjethe t rralla e t dhmbzuara si t manit, q
t vogla t mbshtjella n nj lvozhg me gjemba si t gshtenjs dhe q prdoret n mjek
popullore.
BAR QUMSHTI bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell si t qumshtores, me gjethe t holla e t gjata, me
gjemba t vegjl si t hithrs, q u jepet si ushqim bagtive pr t shtuar qumshtin.
BAR RRESH bot.
Bim barishtore njvjeare, me lastar shum t holl, t gjat, t but e t verdhem, me
ngjyr limoni, q del npr ara t korrura, nuk e han kafsht dhe prdoret n mjeksin po
kundr rreve.
BAR SAHATI bot.
Bim barishtore, me burbuqe si t zymbylit, q nxjerrin disa fijza si akrepi i sahat
it.
BAR SQUFURI bot.
Bim barishtore shumvjeare gjithmon e gjelbr, me krcell t shtrir pr tok e t rrnj
me gjethe t holla si push rreth krcellit, q nxjerr kalli t verdh.
BAR SHLLIRE bot.
Bim barishtore, me gjethe t vogla e me lule t bardha me push, q vihet n kaden e dj
athit
kundr shtrepave.
BAR SHKNDIJE bot.
Bim barishtore, me gjethe si t hithrs e me nj vij t bardh, me lule t vogla e t bar
q
prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e piks n sy.
BAR SHPRGTIE bot.
Bar i s paemrs.
BAR SHPIRRE bot.
Kuskut.
BAR SHPRETKE bot.
Ryz.
BAR SHQIPONJE bot.
Bim barishtore shumvjeare, e helmet, me krcell t drejt e me push, me gjethe t gjata,
me
lule t verdha si kmbor.
BAR SHURRGJAKEJE bot.
Bim barishtore, me krcell t kuq e t gjat deri nj gjysm metri, me gjethe si t hides
me lule
t bardha, q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e shurrkuqes s bagtive.
BAR TAMBLI bot.
Qumshtore.
BAR TELISHI bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t lmuar e t gjat mbi nj metr, me gjethe shum
holla si fije bari, me lule si fshes, q prdoret si ushqim pr kafsht dhe pr gjelbrim.
BAR TESHI bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t degzuar, me gjethe pendore t ara n buz dhe
me lule t purpurta, q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e teshit a t shprgt
BAR T PRERI bot.
shih BAL,~I 1.
BAR THLLZE bot.
a) Bim barishtore njvjeare ose shkurre shumvjeare, e helmet, me lule t vogla, t gjel
bra, pa
petla e t mbledhura n kalli, me gjethe t mdha, q kan nj lnd ngjyruese.
b) Thrroke, xerxele.
BAR THIU bot.
shih TRIK/, ~A.
BAR UJI bot.
Marask.
BAR URDHEJE bot.
Rrushqyqe.
BAR URITHI bot.
Bim barishtore e fushave, me krcell e gjethe si t zymbylit, me lule ngjyrvjollc, q
e plqejn
blett.
BAR VEDRE bot.
Bim barishtore, me lule ngjyr blu, me gjethe t renditura n dy ant e nj krcelli dhe m
e er t
kndshme si ajo e rozmarins.
BAR VERDHZE bot.
Bim barishtore, me krcell q shtrihet prtok, me gjethe t bardheme, q bn kokrra si le
e t
verdha dhe q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e verdhzs.
BAR VESE bot.
Bim barishtore njvjeare, e lart deri nj pllmb, me lule n ngjyr t kaltr, q prd
mjeksin popullore pr shrimin e smundjes s lkurs t shkaktuar nga vesa.
BAR VESHI bot.
Bim barishtore shumvjeare, me gjethe t tulta e me lule ngjyr trndafili, q rritet zak
onisht n
mure t vjetra e mbi ati dhe q prdoret n mjeksin popullore pr shrimin e plagve dhe
smundjeve t veshit.
BAR ZEMRE bot.
Sanz, agnushe.
BAR ZOGU bot.
Lloj luleje me ngjyr t verdh dhe me er t mir.
BARABAN m. sh. tek.
Pjes e makinave ose e mekanizmave t ndryshm, n trajtn e nj cilindri t madh e zakonis
ht t
zbrazt brenda, tambur. Baraban rrotullues (sjells). Baraban marrs (lars). Baraban
druri
(dheu, metali). Barabani i anijes. Barabani i tharjes. Baraban pr gatimin e
brumit. Puntori i
barabanit.
BARABAR ndajf.
Njsoj, po aq, n t njjtn madhsi a shkall me nj tjetr; n mnyr t barabart, pa da
sikurse nj tjetr; si njri tjetri. Jan barabar. I dua barabar. Doli barabar. U bn b
arabar.
BARABARDH m. bot.
Nj lloj bari i gjat, i bardh, me xhufk n ngjyr t kuqe.
BARABARSI f.
shih BARAZI,~A.
BARABART mb.
1. Q ka t njjtn madhsi, pesh, vler, cilsi etj. me nj tjetr, i njllojt, i njjt
a,
madhsi, vlera) t barabarta. Pjes t barabarta. Numra t barabart. Zhvillimi i baraba
rt. N
largsi (n prpjestim) t barabart. N kushte (rrethana) t barabarta. Pr pun t
barabart - shprblim i barabart.
2. Q ka t njjtat t drejta e detyra, q nuk ka privilegje e dallime nga t tjert; i s
ts shkall
a prgjegjsi. T drejta t barabarta. Zgjedhje t barabarta. T barabart para ligjit.
3. Prd. em. sipas kuptimit 2 t mbiemrit (pr njerzit). I barabart ndrmjet t barabart
. Si i
barabarti me t barabartin.
BARABIT kal., krahin.
shih BARAZOJ 2.
BARABITEM vetv. ps. krahin.
shih BARAZOHEM 2. Nuk barabitet dot me t.
BARABRINJS mb. gjeom.
Q i ka brinjt t barabarta (pr figurat gjeometrike, kryesisht pr trekndshin). Treknd
barabrinjs. Kon barabrinjs. Shumkndsh barabrinjs.
BARAK f. sh.
Ndrtes e thjesht njkatshe, zakonisht e br me drrasa ose me lnd t tjera t lehta,
shrben si fjetore, si dyqan, si depo, pr zyra etj. Barak drrasash. Baraka e cigar
eve.
BARAKRAHS mb. gjeom. vjet.
Dybrinjnjshm (pr figurat gjeometrike, kryesisht pr trekndshin). Trekndsh barakrah
BARAS ndajf.
1. Sa njri edhe tjetri, n t njjtn madhsi, sasi a shkall me nj tjetr, barabar, njs
ln
baras. Arritn baras. I v baras. Jan baras n msime.
2. prd. kallzues. Ka vleftn, sht i barabart n numr me ...; bjn. Baras me gjysmn.
dhe dy baras pes.
* I bri kmbt baras (ift, kiz) mosprf. shih te KMB/,~A.
BARASLARGSI f. gjeom.
Largsi e njjt nga nj pik e caktuar.
BARASLARGUAR mb. gjeom.
Q ka largsi t njjt me nj tjetr nga nj pik e caktuar. Pika (vija) t baraslarguara.
BARASNAT f. sh. spec.
Njzet e nj marsi a njzet e nj shtatori, kur rrezet e diellit bien pingul n ekuator
dhe nata sht
e gjat sa dita. Barasnata e pranvers (e vjeshts). Ka dy barasnet n vit.
BARASPESH f. spec.
Gjendje n prehje e nj trupi, kur veprojn mbi t forca t kundrta t barabarta; gjendje
e
pandryshuar e nj trupi, mbi t cilin veprojn forca ose shkaqe t kundrta e t barabart
a.
Baraspesh e qndrueshme (e paqndrueshme, e prkohshme). Baraspesha e nj lngu (e nj
trupi t ngurt). V n baraspesh.
BARASPESHIM m. sh.
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimit t foljes BARASPESHOJ. Baraspeshimi i makin
ave. Jan n
baraspeshim.
BARASPESHOJ kal.
V n baraspesh, sjell n gjendje baraspeshe.
BARASVLER f.
T qent i barasvlershm, t pasurit vler t njjt me nj tjetr.
BARASVLERS m. sh.
Ai q ka vler t barabart me nj tjetr, ai q sht i njjt me nj tjetr; ekuivalent.
shqip i termit t huaj.
BARASVLERSHM mb.
Q ka vler t barabart me nj tjetr, q sht me vler t njjt; q e zvendson plots
dika n nj an; ekuivalent. Madhsi (njsi) t barasvlershme. Shprehje t barasvlershme.
BARASH m. sh. krahin. keq.
Njeri q ka qejf t bredh shum, ai q e kalon kohn duke baritur a duke shtitur.
BARAZI ndajf.
Baras.
BARAZI f. sh.
1. T qent i barabart n madhsi, n shkall, n cilsi etj. me nj tjetr, t qent bara
pabarazi. Barazi e plot. Barazia e forcave.
2. Gjendje e barabart e njerzve n shoqri, t cilt kan t drejta t njjta politike e
re dhe
marrdhnie t barabarta me pronn shoqrore; e drejt pr t qen i barabart me nj tjet
kund. pabarazi. Barazi e plot. Barazi kombtare (shoqrore). Barazi politike (ekon
omike).
Barazia e qytetarve (e gruas me burrin). Parimi i barazis. Lufta pr barazi.
* Shkalla krahasore e barazis gjuh. nj nga shkallt e krahasimit t mbiemrave e t nd
ajfoljeve,
kur sendet a cilsit q krahasohen jan n nj shkall t barabart.
BARAZIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BARAZOJ, BARAZOHEM. Barazimi i plot. Bara
zimi i t
drejtave. Bj barazim.
2. sport. Prfundim i barabart i nj ndeshjeje a i nj loje, kur asnjri nga kundrshtart
nuk fiton.
Goli i barazimit. Bri barazim. Prfundoi (loja) me barazim.
3. mat. Formul matematike, q ka dy an me madhsi e me vler t barabart ndrmjet tyre.
Barazim algjebrik. Barazim prfundimtar. Barazimi i drejtzs (i vals, i energjis,
i kohs, i
lvizjes). Barazimi i kndeve. Barazim numrash. Barazim i grads s par (i grads s dyt
.
Barazim me nj t panjohur. Shenja e barazimit. Zgjidh nj barazim.
4. vjet. Barazi. Barazim kombtar. Barazim ligjor.
* N barazim me... n krahasim me...V (heq) shenjn (vijn) e barazimit i quaj t baraba
rt, i
barazoj ndrmjet tyre, i paraqit si t njjt.
BARAZIMTAR mb.
1. Q synon drejt barazimtaris, q krkon barazimtari. Ndarje barazimtare e toks. Pri
rje
barazimtare.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BARAZIMTARI f. libr.
Barazim i pambshtetur dhe i padrejt n dika.
BARAZIMTARIZM m. libr.
Pikpamje e prirje mikroborgjeze, q krkon barazin e shprndarjes s t mirave materiale;
shprblimi i barabart i njerzve pr punn q bjn pavarsisht nga sasia e cilsia e saj;
barazimi i pathemelt e i paprligjur i njerzve n nj t drejt. Ra n barazimtarizm.
BARAZISHT ndajf. libr.
N mnyr t barabart, barabar. Shprndahen barazisht. Jetojn barazisht.
BARAZOHEM vetv.
1.Bhem barabar, dal i barabart me nj tjetr. Ndeshja (loja) u barazua. Votat u bar
azuan.
2. Vihem n nj shkall me nj tjetr, duke u krahasuar me t. Nuk barazohem dot me t.
BARAZOJ kal.
1. I bj t barabart nga madhsia, nga pesha, nga numri etj.; bj barabar. Barazoj prfu
ndimin.
Barazoi pikt.
2. I jap t njjtin vlersim, duke e krahasuar me nj tjetr. E barazoi me veten.
3. jokal. sport. Arrij ta bj t barabart prfundimin e nj ndeshjeje. U prpoqn
t barazonin.
Barazuan n minutn e fundit.
BARAZUAR mb.
1. Q sht br i njjt nga madhsia, nga sasia, nga cilsia etj., q sht br i baraba
nj tjetr. Forca t barazuara.
2. sport. Q ka prfunduar me barazim (pr nj loj a ndeshje sportive).
3. fin. Q del me shpenzime e t ardhura (me debi e kredi) t barabarta; i mbyllur,
i shuar. Llogari
e barazuar. Buxhet i barazuar.
BARAZUES mb.
1. Q synon drejt barazimit t plot, q barazon. Rryma barazuese. elektr.
2. vjet. Krahasues. Prova barazuese.
BARAZUESHM mb.
Q mund t barazohet me nj tjetr; q mund t krahasohet e t prqaset me nj tjetr si i
me t. Vlera t barazueshme. Madhsi t barazueshme.
BARAZH m. sh.
1. Pend, prit. Barazh ujmbledhs. Ngre barazhe.
2. usht. Penges e krijuar me zjarrin e armve ose me mjete t tjera, pr t ndaluar su
lmet dhe
prparimin e kundrshtarit. Barazh ajror. Barazh artilerie (me mina). Shkatrruan b
arazhin
armik.
3. fig. Penges pr t ndaluar nj veprim a gardh pr t mbrojtur dika. Barazh i
pakaprcyeshm.
BARBA m. sh. bised.
Arbresh i Greqis.
BARBA mb. bised.
Q ka t bj me arbresht e Greqis, q prbhet nga barba. et barbae.
BARBAGAM m. sh. peshk.
Tra i trash, q vihet pr s gjati mbi hunjt e pends s dajlanit.
BARBALUSH m. krahin.
Mmlig.
BARBAR m. sh.
1. kryes. sh. hist. Emr me t cilin grekt dhe romakt e vjetr quanin me prbuzje t huaj
t, q
nuk flisnin gjuhn e tyre dhe q i mbanin si t pazhvilluar.
2. prb. Njeri i prapambetur e primitiv n zhvillimin e tij, njeri i pagdhendur e
i pakulturuar; njeri i
egr, i pamshirshm, shkatrrimtar e mizor ai q bn barbarizma. Barbart fashist. Barbar
nazist.
BARBAR mb.
1. hist. Q ka t bj me popujt e tjer, t cilt grekt e romakt e vjetr i mbanin si t
luar
dhe i quanin me prbuzje me emrin barbar. Fiset barbare. Dyndjet barbare. Ushtrit b
arbare.
2. prb. I prapambetur e primitiv n zhvillimin e tij, i pagdhendur e i paku
lturuar; i egr, i
pamshirshm, shkatrrimtar e mizor. Armiku barbar. Zgjedh barbare. Sundim (agresion
)
barbar. Mjete barbare. Veprim (qndrim) barbar. Ligj barbar. Sjellje barbare.
BARBARI f. sh.
1. vet. nj. Egrsi prej barbari, qndrim i pamshirshm e mizor, shkatrrim e shtypje nj
erzore.
Barbari fashist.
2. kryes. sh. Vepr barbare, mizori, barbarizm. Ka br shum barbari (armiku).
3. hist. Periudha e dyt e zhvillimit t shoqris primitive pas egrsis, shkalla para q
ytetrimit n
zhvillimin historik t shoqris njerzore. Periudha e barbaris.
BARBARISHT ndajf.
Me egrsi, pa mshir, mizorisht, si barbar. U vra (u torturua) barbarisht. Sillej
barbarisht.
Shfrytzonin barbarisht.
BARBARIZM I m. sh.
1. Veprim i egr, i pamshirshm e njerzor, sjellje prej barbari, mizori. Barbarizmat
e
ushtarve fashist. Barbarizmat e nazistve. Bn barbarizma.
2. vet. nj. shih BARBARI,~A 1.
BARBARIZM II m. sh. gjuh.
Fjal ose shprehje e huazuar pa nevoj nga nj gjuh tjetr. Pastrimi i barbarizmave.
BARBAROZ f. sh. bot.
Bim barishtore me er t mir, me gjethe si pllmb e me push, me lule t vogla ngjyr
trndafili, q mbahet n saksi pr zbukurim. Lule barbaroze. Er barbaroze.
BAR-BUFE f. sh.
Lokal ku njerzit pin e han zakonisht m kmb, bar dhe bufe s bashku. Hyj n bar-bufe.
ulm n nj bar-bufe.
BARBULL m. sh.
1. apz. Grryej me barbull.
2. Pjesa e ngritur e pllmbs s dors ose e shputs s kmbs nn gishtin e madh; meks.
Barbulli i dors (i kmbs).
BARBUN m. sh. zool.
Peshk deti i vogl, me kok t madhe e t gjer, me dy mustaqe t gjata nn goj, q i ka l
t n
ngjyr t kuqrreme.
BARBUNJ f. sh. bot.
Lloj fasuleje, q bn bishtaja t gjera, me kokrra t mdha e mishtake; bishtajat e ksaj
bime, q t
njoma gatuhen gjell. Ngastr me barbunja. Mish me barbunja.
BARBURIQ m. sh. zool.
Peshk i vogl i ujrave t mbla, q i ngjan barbunit dhe sht me pika t vogla t kuqe.
BARDALIKE mb.
Kumbull bardalike: lloj kumbulle, q bn kokrra t mdha e gjatore, zakonisht n ngjyr t
zez.
BARDREDH m. bot.
shih DREDHK/,~A.
BARDH kal. jokal. krahin.
Zbardh. Bardh murin me glqere.
BARDHA mb.
I bardhem. U b bardha n fytyr.
BARDHAJK f. sh.
Dru i kalbur n ngjyr t bardheme, q thrrmohet leht.
BARDHAK m. sh.
1. Got uji, zakonisht e madhe e me veg; got rakie. Bardhak uji (rakie). Nj bardha
k me
dhall. Vallja e bardhakut. Mbush bardhakun. Pi me bardhak.
2. Ibrik balte.
* 'ka barku e nxjerr bardhaku fj. u. at q e fsheh ose e bluan njeriu n mendje, e
nxjerr kur sht
i pir.
BARDHAK mb.
shih BARDHOSH,~E. Kal (cjap) bardhak. Dhi bardhake.
BARDHAN mb.
1. Q e ka qimen t bardh (pr disa kafsh shtpiake). Ka bardhan.
2. Njeri me flok t bardh, balash.
3. Prd. em. m. sipas kuptimit 1 t mbiemrit (pr disa kafsh shtpiake).
BARDHAN f. sh.
Lop, dele a dhi e bardh.
BARDHASH mb.
shih BARDHOSH,~E.
BARDHAVEL mb.
Q e ka ngjyrn e lkurs t bardh n t trndafilt.
BARDHEC m. sh.
Cjap krejt i bardh.
BARDHECE f. sh.
Dhi krejt e bardh.
BARDHEM mb.
Q vjen si i bardh. Mushk e bardheme. Sy t bardhem. Mjegull e bardheme.
BARDHES f. sh. bot.
Bar prdhesi.
BARDHEZI ndajf.
Bardh e zi.
BARDH f. sh.
Dhi a dele e bardh.
BARDH f. sh.
1. Ngjyra e bardh; boj e bardh; kund. e zez. E bardh e ndritshme. E bardh n t verdh
Lyej me t bardh. Ndryshon si e bardha nga e zeza.
2. vet. sh. Rroba t bardha; t linjtat. Vishem me t bardha. Lau t bardhat.
3. vet. sh. Ujra n ngjyr t bardhem, q dalin para pjelljes s kafshve ose pr shkak t
pezmatimit t organeve seksuale t grave.
4. vet. sh. bised. T lashtat.
5. vet. sh. bised. Bulmeti.
6. vet. sh. Orendit prej druri, q nuk lyhen me boj ose q nuk shklqehen me frkim.
7. vet. nj. Cip e bardh q z syrin dhe q pengon shikimin.
8. vet. sh. euf. Qenie fantastike, t cilat, sipas paragjykimeve popullore, prfy
tyroheshin si vajza,
q rronin n mal e nn tok dhe bnin t kqija kur zemroheshin.
9. fig. Vepr e mir, pun q plqehet; kund. e zez. Ndaj t bardhn nga e zeza.
* Nnshkruan n t bardh nnshkruan pa shnuar shumn e parave (pr eqet etj.). Zihen
(grinden) pr t bardhat e larasks zihen pr dika fare t kot. T ha (t qron) t bardh
sht shum i zoti, t merr gjak n vetull. E bn (e paraqit) t bardhn t zez (t zezn
keq. e paraqit dika krejt ndryshe nga 'sht n t vrtet, e shtrembron fare t vrtet
(gjen) qimen n t bardhn e vezs (n vez) shih te VEZ/,~A. E bardha e syrit cipa e bard
h jo
e tejdukshme, q mbshtjell kokrdhokun e syrit. E bardha e vezs lnd me prmbajtje t ma
e
albumine, q rrethon t verdhn e vezs.
BARDH as.
1. Krem i bardh, q prdoret pr t lyer fytyrn ose n teatr pr grim. T bardh e t ku
t bardh. Lyhej me t bardh. Fshiu t bardht.
2. shih BARDHSI,~A. T bardht e bors.
* T bardht e syrit e bardha e syrit. T bardht e vezs e bardha e vezs.
BARDH mb.
1. Q ka ngjyrn si t bors, t qumshtit, t pambukut etj., pr shkak se i kthen t gjith
ezet e
drits; kund. i zi. Ngjyr (boj) e bardh. Letr (mjegull, shkum) e bardh. Djath
i bardh.
Re t bardha. Rroba (kpuc) t bardha. Kmish (bluz, fustan) e bardh. Lesh (mndafsh)
bardh. Pe i bardh. Kal i bardh. Dele (dhi, pul) e bardh. Pllumb i bardh. Glqere
(imento) e bardh. Mermer i bardh. Krip e bardh. Sheqer i bardh. Flamur i bardh. E
bardh si bora. I bardh qumsht.
2. Q ka ngjyr t afrt me at t bors a t qumshtit, q ka ngjyr t hapt; i bardhem.
e bardh. Duar t bardha. Sy t bardh. Buk e bardh. Ver e bardh. Dru i bardh. Tok e
bardh. Metale t bardha. Qelqurina t bardha. Mjalt i bardh. Pluhur i bardh. Giz e
bardh. Flok t bardh. Rruazat e bardha t gjakut. anat. Mlia e bardh. anat. mushkria
Gur t bardh. shah. Zhiv e bardh. kim.
3. Q e ka ngjyrn e lkurs t elur (si tipar i nj race t njerzve). Raca e bardh. Nje
bardh.
4. Q ndrit me nj drit t hapt n ngjyr t qumshtit; i qart, me drit. Net t bardha.
(agim) i bardh. Drit e bardh. Ndriim (shklqim) i bardh.
5. fig. Q sjell mbarsi e lumturi; q sjell gzim; fatlum, fatbardh. Dit (or) e bardh.
ite t
bardha. Pleqri e bardh. Fat i bardh. Shtpi (der) e bardh. Ardht e bardh! ur. Qofsh
i
bardh! ur.
6. fig. I mir, i pastr, i panjollosur; i iltr; bujar; q sjell t mira. Jet e bardh
Me zemr t bardh! ur. Me faqe t bardh! ur. Me shpirt t bardh. Ka zemr t bardh.
7. Q vepron kundr pushtetit revolucionar, q bhet nga forcat reaksionare, kundrrevo
lucionar.
Terror i bardh. Bandat e bardha.
8. Q nuk sht plotsuar me shkrim; i pashkruar. Letr e bardh. Faqe e bardh. ek i bar
9. Prdoret si pjes e dyt n emrtimet e pathjeshta pr disa bim, kafsh etj., q e kan
a pjesrisht ngjyrn t elt si ajo e bors ose t bardhem. Ariu i bardh. zool. Lepuri
ardh.
zool. afka e bardh. zool. Mllenja e bardh. zool. Korbi i bardh. zool.
gallofi. Milingona e
bardh. zool. Miza e bardh. zool. Krimbi i bardh. zool. Breshka e bardh. zool. Pi
sha e
bardh. bot. Bredhi i bardh. bot. Veshtulla e bardh. bot. Mshtekna e bardh. bot. Z
ambaku
i bardh. bot. Trndafili i bardh. bot. Plepi i bardh. bot. Lakra e bardh. bot. Si
napi i
bardh. bot. Frashri i bardh. bot. Trfili i bardh. bot. Nena e bardh. bot. Fiku
i bardh. bot.
Krpudha e bardh. bot. Myku i bardh. bot. Ulliri i bardh. bot. Misri i bardh. bo
t. Fasulja e
bardh. bot. Rrushi i bardh. bot.
10. Q jan t pastra ashtu si dalin nga burimi dhe q rrjedhin n vija t zbuluara. Ujra
t
bardha.
11. euf. Prdoret si gjymtyr e dyt n emrtimet e pathjeshta t disa smundjeve ngjitse
t
rnda. Kolla e bardh kolla e mir. Grykt e bardha
difteria. Lia e bardh. Murtaja e bardh
tuberkulozi.
* Ari i bardh pambuku. Faqja e bardh njeriu q t zbardh faqen, ai q t nderon. Juga e
bardh
era e pranvers, q fryn kur elin lulet; er e dobishme pr bimt. Libr i bardh prmbled
dokumentesh e shkrimesh zyrtare me t dhna pr nj ngjarje ose pr nj shtje t rndsis
Njoll e bardh
a) krahin q nuk sht studiuar ose sht studiuar pak n nj drejtim; krahin q nuk sht
nga nj shfaqje ose ku nuk sht prhapur nj dukuri;
b) shtje e pastudiuar n nj fush t dijes a t veprimtaris shoqrore. Qymyr i bardh u
forc lvizse dhe si burim energjie. I qepur me pe t bardh libr. shih te PE,~RI. Dol
i me faqe
t bardh doli me nder, pa u turpruar e me ballin lart. M doln qime t bardha u mrzita
shum
duke pritur, u plaka. Pa faqen e bardh! ur. qofsh i nderuar!, qofsh faqebardh! M
e buk e krip
(e zemr t bardh) shih te BUK/,~A. U b si re e bardh shih te RE,~JA I. Si pjergulla
n fik
t bardh shih te PJERGULL,~A.
Ngriti flamurin e bardh u dorzua. Delja e zez s`bhet kurr e bardh fj. u. shih te DE
L/E,~JA.
Kmbt e lehta e faqja e bardh! ur. shih te LEHT (i, e). Paraja e bardh pr dit t zez
t.
shih te PARA,~JA. Arm e bardh arm e ftoht. Balt e bardh (balt kreu, balt koke) shih
e
BALT/,~A. Gjak i bardh fiziol. limf. Java e bardh fet., vjet
. shih te JAV/,~A. Varg i bardh
let. varg q nuk ka rim me nj tjetr. Vijat e bardha vija t prera t shnuara n rrug,
t
ose n udhkryqet, brenda t cilave lejohet kalimi i kmbsorve nga nj an n ann tjetr
bardh muz. zri i fmijve ose i grave, t cilit i mungojn ngjyrat e timbrit. Ferr e bar
dh bot.
trndafil i egr, kae, ferrbardh. Gjemb i bardh bot. shih te GJEMB,~I. Kulpr e bardh
egr) bot. shih te KULP/R,~RA.
BARDH ndajf.
Me ngjyr t bardh; n t bardh; si n t bardh. U b bardh n fytyr. Lyej bardh.
* Bardh e zi n t bardh e n t zez; jo me ngjyra (pr filmat, fotografit etj.).
I sheh (gjrat) bardh e zi i sheh gjrat n mnyr t thjeshtuar, ose vetm mir ose vetm
BARDHKUQE mb. bot.
1. Krpudh bardhkuqe: nj lloj krpudhe q hahet, me mbulesn sipr t bardh dhe posht
ngjyr si t uthulls.
2. si em. BARDHKUQ/E~JA f. sh. ~E, ~ET. Krpudh bardhkuqe.
BARDHL f. sh.
Lloj dardhe, me kokrra t bardheme.
BARDHLLEM mb.
shih BARDHEM/ (i), ~E (e).
BARDHLLIM f.
shih ZBARDHLLIM,~I.
BARDHLLOR mb. poet.
I bardh; q shndrit. Mjegull (shkum) bardhllore. Fytyr bardhllore.
BARDHLLOSH mb. poet.
Bardhosh. Vash bardhlloshe.
BARDHREM mb.
shih BARDHEM/ (i), ~E (e). Ngjyr e bardhreme.
BARDHSI f.
1. Ngjyra e dikaje t bardh; t qent i bardh. Bardhsi verbuese. Bardhsia e bors (e
glqeres). Bardhsia e fytyrs. Ndrit nga bardhsia.
2. fig. Pastrtia e dlirsia e ndjenjave dhe e mendimeve. Bardhsia e shpirtit.
BARDHSIR f.
1. shih BARDHSI,~A. Bardhsir e pafund.
2. Agu i drits, zbardhllimi. Ra bardhsira.
BARDHISH m. sh.
Kec me qime t bardha.
BARDHJE mb.
Q ka ngjyr t elt (pr pemt). Dardh (qershi) bardhje.
BARDHK f. sh. bot.
Lule dhensh.
BARDHO m. sh.
1. Qen, kal ose ka i bardh.
2. Njeri me flok t bardh, balash.
BARDHOK mb.
1. I bardh, me qime t bardh (pr dhent). Dash bardhok. Dele bardhoke.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr dhent).
BARDHONJ f. sh.
1. Kafsh shtpiake e bardh ose e bardheme (zakonisht lop, dhi, pel, mushk).
2. Vajz ose grua me lkur shum t bardh, bardhoshe.
BARDHOR mb. poet,
shih BARDHLLOR,~E.
BARDHOSH mb.
1. Q e ka fytyrn shum t bardh; q nuk e ka zn dielli. Vajz bardhoshe. Fytyr bardho
2. I bardh; q i ka flokt t bardh a t thinjur.
3. shih BARDHEM/ (i), ~E (e). Ngjyr bardhoshe.
4. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit (pr njerzit e kafsht).
BARDHOVIN f. sh.
Tok e bardh e jopjellore, tok e dobt.
BARDHUA m. sh.
Ka i bardh.
BARDHUK mb.
shih BARDHEM/ (i), ~E (e). Dele bardhuke.
BARDHULIN mb.
Q i ka flokt t bardh q n lindje.
BARDHUSH mb. prk.
Bardhosh. Fytyr bardhushe.
BARDHUSHAN m. sh.
shih BARDHOSH,~I.
BAREL f. sh.
Shtrat me shtroj prej plhure t fort, me dy drur anash a me kmbza me rrota, q prdor
t mbartur t smurt ose t plagosurit; vig. Barel me rrota.
E solln me barel.
BARES jokal. bised.
1. Eci; lviz nga nj vend n nj tjetr: Bares posht e lart.
2. Shtit; endem posht e prpjet, bredh. Kam baritur gjith vendin. Baret npr bot.
3. Vrapoj; eci me nxitim. shpejtoj. Barita e m'u zu fryma.
4. kal. Shtit nj vend; shtit dik npr nj vend. Barita gjith Shqiprin. E bariti np
BARESH f. sh.
Fem. e BARI, ~U I 1. Bareshat e fshatit.
BARGJAN m. bot.
shih KPUTJ/E, ~A II.
BARI I m. sh.
1. Ai q kullot, q ruan dhe q mbarshton bagtin, oban. Bari lopsh (dhensh, dhish,
derrash). Barinjt e kooperativs. Bariu i fshatit. Krraba e bariut. Fyelli i ba
riut.
2. fet., vjet. Prift i krishter, i cili, sipas paragjykimeve fetare, e qu
ante veten udhheqs shpirtror
t besimtarve.
* Mbeti si bariu pa bagti mbeti i shkputur nga masa q drejtonte. Mbetn si dhent pa
bari
mbetn pa udhheqje, pa drejtues a pa kujdestar. Vuri (bri) ujkun bari i ngarkoi n
j detyr me
prgjegjsi nj njeriu t pandershm e t pabes n nj lm ku ai patjetr do t dmtonte.
pa bari i ha ujku nj nga nj fj. u. pa nj udhheqje t mir, bhesh pre e armikut. Gjej n
jher
bari, pastaj shko e bli dhi! fj.u. merr t gjitha masat e nevojshme, para se t n
issh nj pun.
BARI II m. sh. zool.
Shpend notues, me pupla ngjyr kafe, me sqep si t puls, q jeton npr kneta dhe ushqehe
t me
peshq t vegjl. Bariu vjen era peshk.
BARI I ARIUT bot.
shih KRAHNJER,~I.
BARI I IKS bot.
Bim barishtore, me gjethe si t borzilokut e me push, me lule t bardha, q prdoret n
mjeksin
popullore kundr lulzs s syrit.
BARI I DALS bot.
Bar plasjeje.
BARI I DREQIT bot.
shih KUSKUT/, ~A.
BARI I DRITHIT bot.
Bim barishtore me gjethe t holla, t gjata e t dhmbzuara, me lule t bardha t grumbul
ara
n maj, q shtrohet n hambart me drith pr t larguar kandrrat e dmshme.
BARI I GJS bot.
Bar plasjeje.
BARI I JETS bot.
Bim barishtore njvjeare, q rritet n fusha e npr hamullore dhe q bn fara t helmta
i t cilave, po t pihet, sjell t vjella e gjum.
BARI I LOTZONJS bot.
Drekz.
BARI I MINURIT bot.
Bim barishtore me krcell t degzuar, me gjethe gjatore e t dhmbzuara, me lule si t b
rta,
q mban er t keqe kur thrrmohet.
BARI I S PAEMRS bot.
Bim barishtore njvjeare, me krcell t gjat e t degzuar, me gjethe pak m t vogla se
hithrs, me lule t bardha si t borzilokut, q prdoret n mjeksin popullore pr shrimi
shprgtis.
BARI I SYRIT bot.
Bim barishtore, me gjethe si t borzilokut fletmadh, me fara n maj si t arrsit, q rr
et rreth
dy pllmb.
BARI I T HASURIT bot.
Bim barishtore me gjethe t vogla e t shpeshta, me lule t bardha, q rritet pr tok n
nde me
lagshtir dhe q, sipas bestytnive, prdorej pr mjekimin e
t hasurit a t shuplakurit.
BARI I ZGJEBES bot.
Bim barishtore njvjeare ose shumvjeare, me krcell t degzuar e t gjat deri nj met
me gjethe t dhmbzuara, me lule si gjysmrruzull n ngjyr trndafili, vishnjeje a t bar
q
prdoret n mjeksin popullore kundr zgjebes ose pr t ngjyer.
BARIBOJ f. sh. zool.
Mullibardh.
BARIK mb. meteor.
Q ka t bj me shtypjen atmosferike. Shkall barike. Val barike. Gjendje barike.
BARIMZ f. sh. bot.
Bim barishtore shumvjeare, me krcell t drejt e t lmuar, me gjethe t holla, me lule
imta t mbledhura si fshes, q e han shum bagtit. Barimza e bardh. Barimza e
zakonshme.
BARINA f. vet. sh. krahin.
Barrat e kqija.
BARISFER f. gjeol.
Brthama e Toks, qendra e Toks.
BARISHTAK mb.
Q ka shum bar, i mbuluar a i veshur me bar t dendur. Vend barishtak.
BARISHTE f. kryes. sh.
do bim pa krcell a me krcell q nuk drunjzohet, me gjethe t blerta n trajta t ndrys
e
cila rritet vet ose mbillet si perime, bim barishtore; gjethet ose pjest e njoma
t ktyre bimve,
q prdoren pr ushqim, perime t gjelbra. Barishtet e kqija. Barishte t thata (t njoma)
.
Barishte uji. Barishte deti leshterik. Far barishtesh. Gjell (
mish, sup) me barishte. Lng
barishtesh. Shkul barishtet.
E kan mbuluar barishtet. Mbjell barishte. Ushqehej me barishte.
BARISHTOR m. sh. zool.
Lloj kandrrash t vogla, me ngjyr t verdh a t kuqrreme, q dmtojn bimt barishtore.
Barishtori i vogl. Barishtori kmbkuq. Barishtori barkkuq. Barishtori koktrash.
BARISHTOR mb.
1. Q sht si bari, pa krcell a me krcell q nuk drunjzohet dhe me gjethe t njoma e za
nisht
t blerta; i but e jo i drunjzuar. Bim (bimsi) barishtore. Krcell barishtor.
2. Q sht mbuluar me barishte, q ka barishte. Vend (moal) barishtor.
BARITJE f. sh. bised.
Veprimi sipas kuptimeve t foljes BARES. U lodh nga baritjet.
BARITON m. sh. muz.
Zri i burrit ndrmjet tenorit dhe basit; kngtari q ka kt z; vegl muzikore me frym
prgjigjet ktij zri. Z baritoni.
BARITOR mb.
1. Q ka tiparet e jets e t puns s barinjve; q ka blegtorin si kryesore, q mbshtete
blegtorin. Jet baritore. Fise baritore. Ekonomi baritore.
2. art. Q i kndon jets s barinjve, q pasqyron jetn e barinjve; q e paraqit t zbukur
r jetn
e barinjve n gji t natyrs. Poezi (kng) baritore. Melodi baritore.
3. fet., vjet. Q ka t bj me veprimtarin e priftrinjve t krishter, t cilt e quanin
udhheqs shpirtror t besimtarve. Letr baritore. Vizit baritore. Zyr baritore.
BARITUR I mb.
Q ka shije t shplar si bar; q ka humbur shijen, pa shije. Gjell e baritur.
BARITUR II mb. bised.
I shtitur.
BARIUM m. kim.
Metal i but me ngjyr t argjendt, q hyn n prbrjen e disa mineraleve dhe kriprat e t
t
prdoren n industri e n mjeksi (simboli Ba). Oksidi i bariumit. Sulfati i barium
it. Kloruri i
bariumit. Nitrati i bariumit. Kriprat e bariumit. Tretsir bariumi.
BARK m. sh.
1. Pjesa e trupit t njerzve a t kafshve, ku jan stomaku, zorrt, mlia e zez dhe org
t
tjera; pjesa e trupit t qenieve t gjalla nga gjoksi e posht, e kundrt me kurrizin
. Bark i madh (i
fryr). Barku i lops. Lkura (cipa) e barkut. Fundi i barkut. Zgavra e barkut. O
rganet
(muskujt) e barkut. M dhemb (m pret) barku. Iu njt (iu fry) barku. E goditi n bar
k. I sht
rritur barku. Shtrihem n bark. Ka vn (ka lshuar) bark
i sht rritur barku nga dhjamt. I ra
barku iu ul barku. M vjen ujt deri n bark. Iu b barku daulle (kacek, lodr). E
bri barkun
katua (hambar). E bri barkun pallask. E bri barkun bic. Futet nn barkun e kalit.
I v nj
tull t ngroht n bark. Iu thaft lkura e barkut! mallk.
2. Stomaku e zorrt si organe ku hyn, qndron e prpunohet ushqimi. Bark i ngopur
(i pangopur). Me barkun plot (t zbrazt, bosh, esll). E mbushi barkun (me buk).
I plasi barku (nga t ngrnt). Ngopi (fryu) barkun. E grreu barku pr buk. S`ma do (s`
ma
nx) barku. S`kishin gj n bark. U mbiu n bark (nj gjell).
3. Zgavra e poshtme e trupit t femrs ku sht mitra, pjesa e brendshme ku zhvillohe
t pjella. Q
n bark t nns. Me bark t mbar! ur. Fryti i barkut fmija. Kan lindur nga nj bark.
Ndritt barku q e ka mbajtur! Shqiptarin nuk e ka nxjerr lokja prej barkut, por h
uta prej
arkut. fj. u.
4. Trsia e fmijve q lind nj nn me nj burr; trsia e t vegjlve q pjell brenda
periudhe nj kafsh ose gjith vezt q bn nj shpend a kandrr; pjell. Barku i par. Dj
barkut djal jo i gjetur. Familje me disa barqe. Motr e vlla nga dy barqe. Fmij (vll
ezr) t
nj barku. Barku i fundit fmija i fundit.
5. etnogr. Trsia e fmijve q vijn nga nj nn, si lidhje gjinie; trsia e fmijve d
pasardhsve t nj gjinie, gjiri. Bark i shtuar. Jan t nj barku.
6. fig. Brez. Bark pas barku. Kan kaluar katr barqe.
7. Siprfaqja e prkulur dhe e harkuar e nj sendi, faqja e fryr e tij; pjesa e fryr
dhe e
rrumbullakt e nj ene e nj voze etj. Barku i ens (i shtambs, i vozs). Barku i ani
jes. Barku i
oxhakut. Mur me bark. Sharr me bark. Lshon (nxjerr, jep, bn) bark. I v shishet b
ark m
bark.
8. Pjesa e zgavrt e nj sendi, pjesa e brendshme ku futet dika; gjiri, brendsia. B
arku i furrs.
Barku i malit (i miniers, i shpells). Barku i toks. N barkun e shkmbit.
9. vet. nj. Mesi i nj periudhe kohe. N bark t javs (t muajit, t vers, t vitit).
10. mjek. Smundje q shfaqet me dalje jasht shpesh e holl, diare; nevoj e holl. Bark
u i keq
(i lig) dizenteria. Barku i vers. E heq (i shkon, i vete) bark. Ka (del) bar
k. E zu barku. T
jep bark. Vuan nga barku. Ishte me bark. E lau (e griu) barku.
11. fig. bised. Zemra; shpirti. Me gjith bark. Me bark t plagosur. I kalbur n b
ark. S`ma do
(s`ma mban) barku. M iku barku. S'e kam at bark. E ka barkun t gjer.
I ka hyr frika n bark. Iu mbush barku me frik. M'u prish barku. M plasi barku! iron
. M`u
dogj barku! iron. M dhemb barku pr t. S'kam bark ta shoh. M bhet barku mal. M`u b
xhumb n bark. M kputet barku. M qan barku. I hap barkun. At q t do barku! ur.
* Bark m bark
a) plot, buz m buz, me maj;
b) gju m gju si miq, me zemr t hapur. Me barkun te goja (te buza) shih te BUZ/,~A
. Me bark
(me zemr) te gjer shih te GJER (i, e). Me bark zbuluar pa fshehur gj, hapur. Pr nj
bark
buk shih te BUK/ ~A Bn bark ha shum, ngopet mir e mir. Ra n bark u prul, u nnshtru
S'i bie barku nuk e prish qejfin e tij, nuk shqetsohet. Bark e kurriz krejt, k
ok e kmb. Frkon
barkun (duart) keq. shih te FRKOJ. S'e ha barku pr dik nuk bhet merak pr dik, s'e an
kokn pr t. Na hapi barkun shih te HAP. M'u hap (m iku) barku u trondita shum kur p
ash
dika t rnd a tragjike, u tmerrova. S'i hapet (s'i plcet, s'i di gjet) barku pr dik p
. s'e ha
meraku fare pr dik, nuk shqetsohet pr t, nuk ndien asgj. Ktheu barkun (nga dielli)
tall. shih
te KTHEJ. Lesht e barkut thjeshtligj. asgj, hi; at q s'e kam. Lshon bark dika shih t
e
LSHOJ. M mbiu n bark shih te MBIN. T merr barkun shih te MARR. M preu barku (malli
)
pr dik a dika iron. shih te PRES 1. I rrmoi barkun shih te RRMOJ Shtatanik n bark n
jeri
q s'duron, njeri q s`pret radhn e kohn e vet. Thau barkun (gojn) shih te THAJ. Iu
tha barku
shih te THAHEM. T vret barkun iron. shih te VRAS. I zbrazi (i hapi, i zbuloi)
barkun dikujt shih
te ZBRAZ. Z barkun (zemrn) shih te Z. Iu b barku (zemra) grop shih te GROP/,~A Iu b
barku grop (drras, pet) shih te GROP/ ~A. Iu b barku pal-pal (pet-pet) dikujt sh
ngjallur shum e ka zn dhjam. U b bark e shpin u dobsua shum, u tret fare. U b bark
shpin me dik u lidh ngusht me dik, u b mik me t, u b nj me dik. Jan bark e shpin
nj trup i vetm, jan t pandar, jan buk e djath. E bri barkun bic shih te BIC,~I. E
barkun ler shih te LER/,~A I. Ia bri barkun uj shih tek UJ/,~I. I sht br mull n
shih te MULL/,~A. I ra barku n bela shak. hngri gjell t mira shum.
M ra zemra n bark u preka e u trondita shum nga dika e rnd. Ia di (ia njoh) fundin
e barkut e
njoh mir dik, ia di zorrt e barkut. I dridheshin plakat e barkut trembej shum, i d
ridhej zemra
nga tmerri. I foli pa lesh n bark dikujt shih te LESH,~I. I ka hyr djalli (dreq
i, shejtani, macja,
maoku) n bark sht br zemrlig e i djallzuar, sht br smirzi e keqdashs. E ka dj
(dreqin, shejtanin, macen, maokun) n bark sht zemrlig, sht smirzi e keqdashs. I ka
t
n bark nuk arsyeton drejt, nuk e ka mendjen n kok. I ka hyr frika n bark (n palc, n
ish)
shih te PALC/,~A. I ka hyr lepuri n bark (ka lepurin n bark) sht friksuar shum; sh
frikacak i madh, trembet shum. sht goj e bark shih te GOJ/, ~A. E ka barkun pa bre
z shih te
BREZ,~I. E kam barkun (zemrn) t ftoht kam shpresa t pakta, nuk besoj shum se do t bh
et
dika. E kishte barkun garroq shih te GARROQ,~I. Ka shiritin (tenjn, sprinjn) n ba
rk dikush
shih te SHIRIT,~I. Ia lan samarin nn bark dikujt shih te SAMAR,~I. Marr nj bark
zjarr
ngrohem pak, marr nj avull. Mban barkun me dor rri pa ngrn. Mbaj barkun (brinjt, i
jt) me
dor kputem s qeshuri. S'i mban barku gj (nuk mban gj n bark) nuk di t mbaj gj t
fsheht, i nxjerr t gjitha t fshehtat jasht. Iu ngjit barku pas shpin (me kurrizin)
ngordhi pr t
ngrn, iu b barku pet. Nxori zorrt e barkut (nxori bark e zorr) shih te ZORR/,~A. I t
regoi
zorrt e barkut shih te ZORR/,~A. M vajti barku prapa (n kurriz) kisha shum uri.
E vuri barkun n dhe u prul e u nnshtrua me turp, u b balt. E vuri barkun n uj ndenji
pa
ngrn. I ka vn shkelmin (gjunjt) n bark dikujt shih te SHKELM,~I. Vret barkun n hije
iron.
shih te VRAS. Z fundin e barkut ha fare pak, sa pr t thyer urin. Ia bri kurrizin (
shpinn) m t
but se barkun keq. shih te KURRIZ,~I. Ha buk me grushte barkut shih te GRUSHT,~
I. 'ka
barku e nxjerr bardhaku fj. u. shih te BARDHAK,~U. Dridhej foshnja (fmija, bar
ra) n barkun e
nns shih te DRIDHEM. Vajti (shkoi) gjaku deri n bark (deri n shal) t kalit (deri n t
ra) u b
gjakderdhje e madhe. Barkun pet, por shpatullat drejt shih te SHPATULL,~A.
BARKA mb. keq.
I pangopur, gryks. Njeri barka.
BARKAE f. sh. krahin.
Barkashore.
BAR-KAFE f. sh.
Lokal pr pije dhe pr kafe.
BARKALAQ mb. keq.
Barkalec.
BARKALEC mb. keq.
1. Q e ka barkun pak t madh, q vjen si me bark. Njeri barkalec. Peshk barkalec.
Lop (dele)
barkalece. Poe (got) barkalece.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (kryesisht pr njerzit).
BARKALIQ mb. keq.
Barkalec. Fmij barkaliq. Poe barkaliqe.
BARKANJOZ mb. keq.
shih BARKMADH,~E.
BARKAR m. sh.
Barktar.
BARKARIS kal. krahin.
1. Ngarkoj n bark, e hipi n bark; oj me bark. Barkaris plakat.
2. fig. keq. E tret diku larg, e bj t humbas, e degdis.
BARKARISEM vetv. krahin. keq.
Iki diku larg, degdisem, zhdukem nga syt.
BARKART f. sh. zool.
Kandrr dmtuese e bimve, q e ka barkun t mbuluar me push t verdh si t praruar. Vemje
barkartash.
BARKAS ndajf.
Shtrir me fytyr posht, me bark pr tok, n bark. Bie (shtrihem, rri) barkas. Zvarrite
m (hiqem,
eci) barkas. N pozicion barkas. usht.
BARKASHOR mb.
1. Q e ka barkun pak si t madh, barkmadh; q ka lshuar bark, q vjen si me bark. Fmij
barkashor. Qyp barkashor. Vorb (bucel) barkashore. Boston barkashor.
2. keq. I pangopur, gryks.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit (pr njerzit).
BARKASHORE f. sh.
En (poe balte, kusi etj.) me bark t fryr, q prdoret pr gatim; shtamb balte nga njr
me
bark dhe nga ana tjetr e shesht. U thye barkashorja.
BARKAZI ndajf.
Barkas.
BARKBARDH mb.
1. Q e ka barkun t bardh (pr kafsht e shpendt). Lop barkbardh. Pllumb barkbardh.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit. Vii i barkbardhs.
BARKBOSH mb.
shih BARKZBRAZUR. Ishte barkbosh. Barkploti s`ia qan hallin barkboshit. fj.
u.
BARKBUALL mb. vet. m. shar.
Q e ka barkun t madh si t buallit.
BARKCALIK mb. krahin.
Barkfryr.
BARKCULLAK mb. krahin.
Barkjasht.
BARKDAL mb.
1. Q e ka barkun t dal prpara, me bark t fryr; kund. barkfutur.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BARKDERR mb. shar.
1. Q e ka barkun t madh nga t ngjallurit, barkmadh; q s'ngopet kurr, i pangopur.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BARKDRRAS mb. bised.
Q e ka barkun t thar nga t pangrnt, q i sht br barku drras pr buk, barkthat
BARKDOS mb. vet. f. shar.
1. Q e ka barkun t madh nga t ngjallurit, barkmadhe; q s'ngopet kurr, e pangopur.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BARKDREQ m. sh. shar.
Ai q jeton me punn e t tjerve, ai q ha n kurriz t t tjerve. Puno fatkeq, ha barkdr
fj. u.
BARK f. sh.
1. Mjet i thjesht lundrimi, m i vogl se anija, q vihet n lvizje me lopata, me vela
ose me motor;
vark. Bark drrase (gome). Bark me lopata (me rrema, me vela, me motor). Bark peshk
imi.
Barka e shptimit. Bashi i barks. Lundroj (shtit) me bark. Ngas barkn.
2. tek. Pjes e makinave t larjes ose t ngjyrosjes s rrobave etj. q sht si govat.
* Ka hipur n bark pa vela ecn me drejtim t pacaktuar, ecn kuturu n jet.
BARKS I m. sh.
Shuli i prparm i tezgjahut, ku mblidhet plhura e endur.
BARKS II m. sh.
Nj lloj jeleku prej leshi, pa mng, q e veshin zakonisht grat; xhamadan pa mng.
BARKSE f. sh.
shih BARKJ/E,~A 1,2.
BARKSIM m.
Veprimi sipas kuptimit t foljes BARKSON.
BARKSON jokal.
Lshon bark; lakohet. Barkson muri.
BARKSORE f. sh.
Dika q bhet ose q mbushet me leshin e qethur nga barku i dhenve a i dhive. Shtroi
nj
barksore.
BARKTAR m. sh.
Ai q nget barkn, varktar.
BARKZ f. sh.
Lesh i shkurtr, q qethet nga barku i dhenve a i dhive. orape me barkz.
BARKFRYR mb.
Q e ka barkun t fryr. Shishe barkfryr.
BARKFUTUR mb.
Q e ka barkun t futur prbrenda; kund. barkdal.
BARKGJER f. sh. zool.
Peshk i vogl i ujrave t mbla, me bark t gjer, skort me viz.
BARKGJER mb.
1. Q e ka barkun t gjer; me bark t krcyer. Voz barkgjer.
2. fig. bised. Zemrgjer; dorlshuar; kund. barkngusht. Barkgjer me mallin e tjetrit.
BARKJASHT mb.
1.Me bark t zbuluar, i zhveshur.
2. si em. BARKJASHT/,~I m. sh. ~, ~T. Njeri i varfr e i kputur; rreckaman, zhelan.
BARKJE f. sh.
1. Nnbarkz.
2. Cop plhure e trash, q u vihet foshnjave n bark pr t'i mbshtjell ose pr t'i mbaj
ngroht. Lidh me barkje.
3. Pjesa e dhjamit q ka derri n bark sipr zorrve.
BARKKACEK mb. keq.
1. Barkfryr.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
BARKKALBUR mb. bised. keq.
Zemrzi, shpirtlig.
BARKKEQ mb. bised. keq.
Zemrzi, shpirtlig.
BARKKUQ mb.
Q e ka barkun t kuq (pr qeniet). Krimb barkkuq.
BARKKUQE f. sh.
1. bot. Lloj krpudhe q hahet, e cila e ka ann e poshtme t kuqe.
2. zool. Lloj bretkose me bark si t kuq.
BARKLEDH mb. thjeshtligj. keq.
shih BARKMADH,~E 1,2.
BARKLEPUR m. sh.
Kalli misri me kokrra shum t rralla dhe i prkulur n mes.
BARKLESH mb.
1. Q e ka barkun me lesh.
2. shar. I ngatht nga mendja, budalla.
BARKLSHUAR mb.
Q ka lshuar bark; q i sht varur barku posht. Shtpi barklshuar.
BARKLUBI mb. bised. keq.
1. Q s'ndien t ngopur, i pangopur (edhe fig.). Gojmi e barklubi.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit.
BARKMACE mb. bised.
Q ka bark t vogl dhe nuk mund t haj shum, q ha pak.
BARKMADH mb.
1. Q e ka barkun t madh; me trup t ngjallur e me bark t krcyer. Njeri barkmadh. Vo
z (bark,
shishe) barkmadhe.
2. Q ha shum, gryks.
3. fig. Q pasurohet n kurriz t t tjerve, i pasur, shfrytzues. Tregtart barkmdhenj.
4. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit. Barkmdhenjt e pangopur.
BARKMBUSHUR mb.
Barkplot.
BARKNGOPUR mb.
1. Q ka ngrn shum, q e ka barkun t ngopur; kund. barkzbrazur.
2. I pasur, q ka pasuri.
3. Prd. em. sipas kuptimeve t mbiemrit. Sa t'i bjer ndrmend barkngopurit, i ka
dal shpirti
barkzgropurit. fj. u.
BARKNGUSHT mb. bised.
Zemrngusht; kund. barkgjer.
BARKONJ f. sh.
shih BARKJ/E,~A 2.
BARKOR mb.
1. anat. Q ndodhet n pjesn e barkut; q i prket barkut, i barkut. Pjesa (ana) barko
re. Kmb
barkore. Pend (hal) barkore. Unaz barkore.
2. I lugt. Pasqyr barkore.
BARKORE f. sh.
1. Prparse e lesht grash, nee. Barkore e zez (me vija). I mblodhi n barkore.
2. Jelek grash pa mng, barks.
3. Barkashore.
4. Barkje.
BARKOS kal.
1. bised. T fryn barkun; t rndon barkun, t bie rnd. Uji i ndenjur t barkos.
2. E mbush mir, e ngjesh sa s'nx m. E barkosi thesin me patate.
3. Qeth dhent a dhit n pjesn e barkut, prvjel.
BARKOSEM vetv. bised.
Ha tepr, ngjishem mir me t ngrn; m fryhet barku nga t ngrnt a t pirt me tepri. U
barkos me dhall. U barkos si buall.
BARKOSH mb. bised.
Barkalec. Njeri (fmij) barkosh. Pjepr barkosh. Shtpi barkoshe. Bucel barkoshe.
BARKPANGOPUR mb.
1. Q nuk e ka ngopur barkun kurr me buk, q nuk ka pasur pr t ngrn sa duhet; q nuk
ngopet s ngrni, hams i madh.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Njeri i varfr e i kputur. Nj barkpangopur kam qen.
BARKPRPJET ndajf.
Me barkun lart, i shtrir mbi kurriz. Ra barkprpjet.
BARKPLOT mb.
1. Q e ka barkun t mbushur plot; q ka ngrn, i ngopur; kund. barkzbrazur.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~T. Njeri q sht i ngopur; i pasuri, pasaniku; kund. bark
zbrazuri.
Barkploti nuk i z bes barkboshit. fj. u.
BARKRN mb.
Q i ka rn barku posht, q sht varur barku. Burr barkrn.
BARKSTIHI mb. krahin.
shih BARKLUBI.
BARKSHPUAR mb. thjeshtligj.
Barkpangopur.
BARKSHTYPUR mb.
Q e ka barkun t shtypur a t rrafsht. Shishe barkshtypur.
BARKSHUAR mb.
shih BARKTHAT 2,4.
BARKTH m. sh.
shih BARKS,~I I.
BARKTHAR mb.
shih BARKTHAT.
BARKTHAT mb.
1. Q e ka barkun t zbrazt, pangrn; i uritur. Ishin barkthat.
2. Q nuk lind dot fmij, shterp (pr gruan). Grua barkthat.
3. si em. BARKTHAT/,~I m. sh. ~, ~T. Njeri q vuan urie nga skamja, njeri i varfr e
i
kputur. U ngritn barkthatt n luft.
4. Prd. em. f. sipas kuptimit 2 t mbiemrit.
BARKTHES mb. bised.
Q ha e nuk ngopet, i pangopur.
BARKUC mb.
1. shih BARKALEC,~E.
2. sport. Q bhet duke nxjerr pjesn e barkut prpara (n krcimet s larti etj.). Stili
rkuc.
BARKULEC m. sh. zool.
Peshk i vogl sa cironka, q rron zakonisht n ujra t njelmta.
BARKUSHE f. sh. anat.
1. Secila nga dy dhomzat e poshtme t zemrs, t cilat shtrngohen e lshohen pr t br
qarkullimin e gjakut. Barkushja e majt (e djatht).
2. Zgavr n pjesn e brendshme t kafks s koks. Barkushet e trurit.
BARKVOZ mb. thjeshtligj.
shih BARKMADH,~E 1,2.
BARKZBRAZUR mb.
1. Q e ka barkun t zbrazt; q nuk ka ngrn asgj, i uritur; kund. barkplot; barkngopur.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Njeri q vuan urie nga skamja, i urituri; i varfr
i, varfanjaku; kund.
barkploti.
BARKZBULUAR mb.
Barkjasht.
BARKZGROPUR mb. bised.
Barkzbrazur.
BARKZHAB mb. thjeshtligj., keq.
1. Q e ka barkun t madh, t squllt dhe t varur posht.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BAR-LULISHTE f. sh.
Lokal veror pr t pir e pr t ngrn, zakonisht n nj lulishte dhe me nj shesh pr val
Bar-lulishte verore. Bar-lulishte Rinia. Vete n bar-lulishte.
BARM f. sh.
Lvorja e blert q mbshtjell urrn e drurve dhe q vjen menjher nn lkurn e jashtme.
BARNASHITS m. sh.
Farmacist.
BARNATAR m. sh.
Farmacist.
BARNATORE f. sh.
Farmaci. Shkoi n barnatore.
BARNGRNS mb.
1. Q ushqehet me bar e me bim t ndryshme (pr kafsht). Kafsh barngrnse.
2. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT. Kafsh q ushqehet me bar e me bim t ndryshme.
BARNI f. prmb.
Trsia e barrave; barishtet.
BAROGRAF m. sh. meteor.
Lloj barometri q shnon vet ndryshimet e shtypjes atmosferike.
BAROHET vetv.
Vishet me bar, mbulohet me bar, baron. Barohet mali.
BAROJ f. sh.
Bar i keq, bar i padobishm. Bar e baroj.
BAROK m. art.
Stil n artin e sidomos n arkitekturn e shekujve XVI-XVIII, q shquhej nga nj larmi
e tepruar
imtsish zbukurimi, kryesisht vijash t prkulura.
BAROK mb. art.
Q ka t bj me barokun, i barokut; i ngarkuar me zbukurime t teprta. Arti barok. Stil
barok.
Form baroke.
BAROMETR m. sh. spec.
1. Vegl e posame pr t matur shtypjen atmosferike. Barometr metalik. Barometr me zhi
v. U
ngrit (u ul) barometri.
2. fig. Mas, kriter pr vlersimin e dikaje. Barometr i zhvillimit. sht barometr.
BAROMETRIK mb. spec.
Q ka t bj me barometrin, i barometrit; q ka t bj me shtypjen atmosferike. Shkalla
barometrike. Shtypja barometrike. Ndryshimet barometrike.
BAROMIN f. sh. tek.
Shufr metalike, e gjat, e fort e me maj, q prdoret pr t hapur vrimat pr lndt shp
n miniera, n ndrtime rrugsh etj. Baromin dore. Hap vrima me baromin. Punoj me barom
in.
BARON kal.
Vishet me bar, mbulohet me bar, barohet. Baron mali (fusha).
BARON m. sh. hist.
Titull i pronarve feudal etj. n Evropn Perndimore, i cili zinte vendin e pest n hier
arkit e
aristokracis dhe ishte nj shkall m posht se ai i kontit; ai q mbante kt titull.
BARONESH f. sh. hist.
1. Fem. e BARON, ~I.
2. E shoqja ose e bija e baronit. Mbahej (sillej) si baronesh. iron.
BAROR mb.
shih BARISHTOR,~E. Bim barore. Krcell baror.
BAROS kal.
Lyej a sprkat me nj bar. Baros dyshekun. Baros pemt.
BAROSK f. sh. zool.
Zog i larm me trup sa t mllenjs.
BARSHKUMBS f. sh. zool.
shih SHKUMZ,~A.
BART kal.
1. Mbart. Bart uj (qymyr). Bart mbi shpatulla.
2. vjet. Mbaj. Bart nj emr t mir.
BARTEM vetv. ps.
Mbartem.
* S'bartet orba me kaile fj. u. shih te ORB/,~A.
BART mb.
1. Q sht prej bari, q sht br me bar. Shtroj e bart. ati (kasolle) e bart.
2. I pashije; q s'ka krip. Gjell e bart.
BARTS m. sh.
Mbarts. Barts qymyri. Barts smundjesh (mikrobesh).
BARTS mb.
Mbarts. Bartse e s res.
BARTJE f. sh.
1. Mbartje. Bartja e druve. Bartje me kuaj. Bartje llogarie. fin.
2. vjet. Mbajtje.
BARTORE f. sh.
shih SHKALC, ~I.
BARTH m.
1. Lloj qulli, q gatuhet me miell, me yndyr dhe me zorr a me gjak bagtish.
2. sh. ~A, ~AT. shih BAJAM/E,~JA 3.
BARUN m. sh. krahin.
Qen i murrm, murrash.
BARURINA f. vet. sh.
Barra t ndryshme, barishte. Mbledh barurina.
BARUT m. sh.
1. kryes. nj. Lnd plasse, zakonisht si pluhur i zi a i murrm, q prdoret pr t mbushu
gzhojat e predhave t armve t zjarrit. Barut i zi. Barut i that. Barut pa tym. Ty
m (er)
baruti. Fui me barut. Fabrik baruti. Mbush me barut. Ndez barutin. Ndizet (shprt
hen) si
baruti.
2. prd. mb. fig. Q nxehet shpejt, q merr zjarr menjher; i gjall e i shkatht, i zjarr
t. sht
barut. E ka zemrn barut.
3. Farat e karabushit t qeps.
* U b barut dika u tha shum, aq sa mund t thrrmohet. E bri barut (tym) shih tek TYM
,~I.
Fishek pa barut shih te FISHEK,~U. Fui baruti vend, n t cilin sht gati t shprthej
menjher lufta. I dha (i kalli) barut shih te JAP. Iu lag baruti tall. e humbi m
enjher guximin
para nj kundrshtari a para nj eprori. Vend i barutit vend i trimave dhe i luftrav
e t guximshme,
ku mbrohet do e drejt me arm n dor. Iu b koka barut i hipi gjaku n kok, u nxeh. Bie
mban)
er barut ka mundsi t plcas lufta, ndihet era e lufts; sht e ndezur lufta, bhen pr
.
E ha barutin me grushte shih te GRUSHT,~I.
I dha zjarr barutit u b shkaktar q t shprthente nj kryengritje, nj grev etj. n kush
t
acaruara. E ka barutin t lagur shih te LAGUR (i, e). E mbajm (e kemi) barutin t
that shih te
THAT (i, e). I ka marr er barutit ka rn n prleshje, ka marr pjes n luft. E mbaj
bukn e barutin shih tek TORB/,~A.
BARXH f. sh.
1. Dhi e prhime, me qime t prziera, gjysm e bardh e gjysm e zez ose me qaf n ngjyr
tjetr. Lesh barxhe lesh me vler t ult.
2. prd. mb. Q e ka qimen t prhime, t przier, gjysm t bardh e gjysm t zez (pr d
Dhi barxhe.
BARXHUL m. sh.
Cjap i prhime me qime t prziera, gjysm i bardh e gjysm i zi.
BARR f. sh.
1. Nj tok sendesh q i ngarkohen nj kafshe ose q i mbart nj njeri pr t'i uar nga nj
nd n
nj tjetr, ngarkes. Barr e rnd (e madhe). Kafsh barre. Ant e barrs. Ngarkoj (shkark
barrn. Anon barra. Barra e leht ngrihet me kollaj. fj.u.
2. Sasia e sendeve q mund t mbaj nj kafsh ngarkes; mas peshe rreth njqind e pesdhj
kilogram. Nj barr dru. Dy barr drith. Nj barr mushke (kali, gomari).
3. Nj sasi e madhe, nj numr shum i madh, nj shumic. Me nj barr fmij. Me nj barr
arm. Me nj barr mend. Me nj barr turp. Me nj barr thinja. I kishte me barr (parat
i
kishte me shumic. U harxhuan para me barr.
4. Detyr e vshtir, q i ngarkohet dikujt dhe q do mund pr t'u kryer, prgjegjsi e rn
a
q sjell kokarje e mundime, pesh e rnd. Barr e rnd (kryesore, historike). Barra e
shtpis (e harxhimeve, e punve...). Barra e lufts.
M bie (m vihet) barra. Ia ngarkoi barr. Ia la barrn dikujt. Ia shkarkoi (ia hoqi,
ia rndoi,
ia lehtsoi) barrn. Ia hodhi barrn dikujt. I bhet barr. I besoj nj barr. Mban gjith
barrn.
E quan barr t teprt. E ka barr (mbi supe, mbi kurriz).
5. Fmija n barkun e nns, pjell; gjendja e gruas n periudhn e zhvillimit t fmijs n
e saj, shtatzni. Barra e par. Barr e mbar. Barr e vdekur
(e vrar). Barr e shkuar dshtim. Grua me barr. Leja e barrs. Muajt e barrs. sht me
barr. U b (ra, mbeti, u ngjit) me barr. Ndrpreu barrn. Nxori (hoqi) barrn.
I shkoi barra dshtoi.
6. drejt. Detyrim q kufizon t drejtat e pronarit t nj pasurie pr shkak t t drejtave
t nj pronari
tjetr ose t shoqris. Barr e dukshme. Barr aktive (pasive). I lir nga do barr. I
barr.
7. vjet. Paj. Barra e nuses.
* Barr e vrar shih te VRAR (i, e). Qe nn barr vjet. qe borxhli kundrejt dikujt, qe
i detyruar t
bnte dika pr t. Nata sht me barr fj. u. shih te NAT/, ~A.
S'e vlen barra qiran edhe poh. s'e vlen t harxhosh mundin pr nj pun, sht m i madh
mundimi se fitimi. Dridhej barra n barkun e nns shih te DRIDHEM. E di se ku m vre
t barra
shih te VRAS. E bn priftin (dhespotin, hoxhn) me barr tall.
trillon dika krejt t paqen e t
pamundshme. Kemi ngrn nj barr krip (nj thes krip, nj furr buk, nj hambar miell)
bashk shih te FURR/,~A. E v barrn pas samarit tall. e bn nj pun s prapthi, e v qer
prpara qeve.
BARRSIM m.
Mbarsje. Koha (periudha) e barrsimit.
BARRSOHET ps.
Mbarset.
BARRSON kal.
Mbars.
BARRTOR m. sh. vjet.
1. Ai q mbartte nj barr a nj ngarkes n kurriz; hamall.
2. Ai q onte kafsht e ngarkuara me drith pr t bluar n mulli; qiraxhi i karvanit.
BARRIKAD f. sh.
1. Penges prej sendesh t ndryshme e t rastit (si gur, drur, orendi etj.), q ngrihet
npr
rrugt e sheshet e qyteteve pr t luftuar dhe pr t penguar lvizjen e kundrshtarit. Luf
ta e
barrikadave. Ngritn nj barrikad. Vun barrikada. Sulmoi (au, kaprceu) barrikadn. U
hodh mbi barrikad.
2. fig. Vend luftrash e prleshjesh; vija e par e betejave. Barrikad e lufts klasor
e.
3. fig. Penges, gardh pr t ndaluar a pr t kundrshtuar kalimin ose futjen e dikaje. B
arrikad
ideologjike. I v (i ngre) barrikad. I bhem barrikad. Kaprcen do barrikad. Thyejm
(shkallmojm) barrikadn.
4. sport. Pengesa q ngren lojtart me trup a me duar pr t mos ln topin e kundrshtari
t
kaloj n fushn ose n portn e tyre. Topi u prplas n barrikad.
* N ann tjetr t barrikads (matan barrikads) n ann e kundrshtarit, n kampin e arm
BARROHEM vetv. ps.
shih BARROSEM.
BARROJ kal.
shih BARROS.
BARROS kal.
1. bised. E ngarkoj me nj pesh, i v nj barr; i rndoj me dika. E barrosi kafshn. Bal
i
barrosi kmbt.
2. vjet. I v dikujt nj detyr, i ngarkoj nj barr, i jap nj prgjegjsi; e rndoj di
nj detyrim.
E barrosi me taksa. E barrosi me nj detyr.
BARROSEM vetv.
1. vjet. Marr prsipr nj barr a nj detyr.
2. bised. Ps. e BARROS 1.
BARRS mb. vet. f.
Q sht me barr (kryesisht pr kafsht). Lop (dhi, dose) barrs. Bagti barrs. sht ba
BARRSRI f. libr.
T qent barrs (pr kafsht); koha e barrs. Periudha (koha) e barrsris.
BARRSHM mb.
1. Q ka pesh t rnd, i rnd. Pleh i barrshm.
2. fig. I rndsishm, me pesh. Mik i barrshm. Fjal e barrshme.
BAS m. sh. muz.
Zri m i trash i burrit n t knduar; kngtari q ka kt z; vegl muzikore me frym o
tela e shkalls s ult, q i prgjigjet ktij zri; tastet ose telat e nj vegle muzikore,
japin z t
trash.
BASAMAK m. sh.
1. Shkallare; parmak ans shkallve. Basamakt e shkallve. Ngjiti basamakt.
2. Rresht gursh ans kalldrmit t rrugs, q i vihen ktij pr ta forcuar. Basamaku i rr
.
BASEN m. sh.
1. Pellg a rezervuar i hapt pr t grumbulluar uj ose lngje t tjera. Basen uji. Basen
ujmbledhs. Basen prej betoni.
2. gjeogr. shih PELLG,~U 2. Baseni i prroit.
3. det. Pjesa e thelluar e detit afr portit, ku qndrojn anijet. Baseni i portit
.
BASK m. sh.
Pjestar i popullsis s lasht baske, q jeton n pjesn veriperndimore t Spanjs dhe n
jugperndim t Francs, banor vends i ksaj krahine ose ai q e ka prejardhjen nga kjo k
rahin.
Vendi i baskve. Gjuha e baskve. Kryengritjet e baskve.
BASK mb.
Q ka t bj me krahinn ku jetojn baskt ose me baskt, q sht karakteristik pr kt
ose pr baskt, i vendit t baskve ose i baskve; q sht krijuar nga baskt. Popullsia b
.
Patriott bask. Fshatra baske. Gjuha baske. Veshje (zakone, muzik) baske.
BASKETBOLL m. sport.
Loj me top, gjat s cils lojtart, t ndar n dy skuadra nga pes veta, prpiqen ta hed
pin
me dor n nj kosh t varur n tabeln e kundrshtarit. Top (fush, kosh) basketbolli. Sku
(lojtar) basketbolli. Ndeshje basketbolli. Kampionati i basketbollit. Luaj b
asketboll.
BASKETBOLLIST m. sh.
Lojtar basketbolli.
BASKETBOLLISTE f. sh.
Fem. BASKETBOLLIST,~I.
BASKI f. sh. krahin.
1. Gozhd e madhe; kunj i ngulur n mur pr t varur n t dika. Ngul baskin.
E vari pushkn n baski.
2. shih BALLANIK/E,~JA. Mbuloi me baski. Ndrroi baskit.
3. Lloj ekani i farktarit, me maj t mpreht dhe me myk t shtypur.
BASKISHTE f.
Gjuha e baskve.
BASKORE f. sh. krahin.
Petavr.
BASM f. sh.
Plhur pambuku e holl dhe me punim t thjesht, e ngjyrosur ose me lule t ndryshme. Ba
sm
me lule. Fustan (bluz, perde) basme. Nj top basm. End basm.
BASORELIEV m. sh. art.
Figur e punuar si skulptur ose e gdhendur mbi nj siprfaqe t rrafsht. Gdhend nj
basoreliev. Zbukuroj me basoreliev.
BAST m. sh.
Marrveshje ndrmjet dy a m shum vetash, q hahen pr dika dhe q caktojn nj kusht, t
e plotson kush humbet. V (lidh, z) bast. Humbi (fitoi) bastin. Preu bastin.
BASTAR m. sh.
Kasolle e vogl barinjsh.
BASTARD m. sh.
1. biol. Pasardhs me cilsi t kqija, q del nga kryqzimi i dy llojeve ose i dy racave
t
ndryshme.
2. prb. Njeri i zvetnuar, ai q ka humbur gjith vetit e mira dhe sht prdhosur e sht
oroditur. Bastardt e atdheut.
3. keq. vjet. Fmij i lindur jasht martese, fmij i jashtligjshm.
BASTARD mb.
1. biol. Q ka dal nga kryqzimi i dy llojeve ose i dy racave t ndryshme dhe q ka hu
mbur cilsit
e mira t paraardhsve. Qen bastard.
2. prb. I zvetnuar, q ka humbur gjith vetit e mira, q sht prdhosur e sht o
ij
bastard t vendit t vet.
3. spec. I przier me dika tjetr q ia prish cilsin e ia ul vlern, jo i pastr; q
cilsi t
kqija, i keq. Lla bastard. Duhan bastard. Ver bastarde.
4. keq.,vjet. Q ka lindur jasht martese, i jasht ligjshm. Fmij bastard.
BASTARDIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BASTARDOJ, BASTARDOHEM. Bastardimi i shijev
e.
Bastardimi i muziks.
BASTARDOHEM vetv.
1. vet. veta III biol. Humbet vetit e mira racore pr shkak t kryqzimit me nj lloj
ose me nj rac
tjetr.
2. keq. Humbas vetit e mira, zvetnohem, prishem prdhosem e oroditem. Bastardohej
gjuha
(knga...).
BASTARDOJ kal.
1. biol. Ia ndryshoj vetit e mira racore nprmjet kryqzimit me nj lloj ose me nj
rac tjetr, i
prish vetit e mira q ka. Bastardoi racn.
2. keq. E bj t humbas vetit e mira, e zvetnoj, e prish, e prdhos dhe e orodit. Basta
rdoi
iden (mendimin) e dikujt. Bastardoi gjuhn e prishi gjuhn, duke e mbushur me fjal,
me
shprehje e me ndrtime t huaja. Bastarduan kulturn.
BASTR f. krahin.
1. bot. shih VRUG,~U. Bastra e grurit (e duhanit, e qeps, e hardhis). I ra (e
vrau) bastra.
2. Er e nxeht q vjen nga jugu dhe q than bimt. Fryn bastra.
BASTROSET vetv. krahin.
shih VRUGOHET 1.
BASTIS kal.
Kontrolloj befas e me dhun n nj shtpi ose n nj vend tjetr pr t gjetur dika t fsh
ndaluar. Bastisn shtpin (dyqanin, shtypshkronjn).
BASTISEM. Ps.
e BASTIS.
BASTISJE f. sh.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BASTIS, BASTISEM. Fushat bastisjesh. Bnin bast
isje.
BASTUN m. sh.
1. Shkop i gjat me dorez t kthyer, q mbajn zakonisht pleqt pr t'u mbshtetur kur eci
Bastun arre (fildishi). Doreza (koka) e bastunit. Mbshtetem n bastun. Eci me ba
stun. E
qlloi me bastun.
2. veter. Shkop i gjat i shkallzuar, q prdoret pr t matur lartsin e kafshs. Mat me
tun.
3. vjet. Buk e gjat dhe e holl.
BASTVNS m. sh. libr.
Ai q v bast.
BASH m. sh.
1. del. Pjesa e prparme e anijes ose e barks. Bashi i anijes (i barks). Kulla e
bashit. Topi i
bashit. Rri n bash.
2. bised. Pjesa m e mir e dikaje, pjesa m e zgjedhur, balli, ajka, lulja.
Bashi i grurit (i duhanit, i leshit, i rakis). Bashi i djemve (i vajzave).
Bashi i vendit.
3. Vend i shtruar n krye t dhoms, zakonisht afr zjarrit, kryet e vendit, qoshe. B
ashi i ods.
Ulem n bash (n krye t bashit).
BASH pj. bised.
Pikrisht, tamam; pr kt arsye; mu. Bash ashtu! Bash aty! Bash pr kt! Bash mir! Bash
kmb! Bash si kuti!
BASHIBOZUK m. sh.
1. hist. Ushtar i trupave ndihmse t parregullta n Perandorin Osmane. Ushtria e
bashibozukve.
2. keq. Pjestar i trupave t rregullta, t paorganizuara e t padisiplinuara, q vrasin
e plakitin
popullsin; ushtar i rregullt dhe i padisiplinuar. Bashibozukt e Ballit Kombtar.
BASHIBOZUK mb. keq.
1. I prbr prej bashibozuksh; q vret e plakit popullsin. Forca bashibozuke. Band
bashibozuke.
2. I rregullt dhe i padisiplinuar, q sht tipar dallues pr bashibozukt. Sjellje bash
ibozuke.
Jet bashibozuke.
BASHKANTAR m. sh.
Antar i nj shoqrie a i nj bashkimi, ai q bn pjes n nj lidhje s bashku me t tjer
Bashkantart e fiseve.
BASHKARI f. sh. hist.
shih BASHKSI,~A 3.
BASHKAS ndajf.
shih BASHK.
BASHKATDHETAR m. sh.
Ai q ka t njjtin atdhe me nj tjetr. Bashkatdhetart e mi.
BASHKATDHETARI f.
T qent bashkatdhetar me nj tjetr.
BASHKAUTOR m. sh.
Ai q sht, s bashku me nj tjetr, autor i nj vepre artistike, shkencore ose i nj pune
jetr.
Bashkautort e veprs. Bashkautori i letrs. Vepr me bashkautor.
BASHKAUTORSI f.
T qent bashkautor me nj tjetr n nj vepr a n nj pun. E drejta e bashkautorsis.
BASHKAZI ndajf. bised.
shih BASHK.
BASHKEKZISTENC f. libr.
shih BASHKJETES/,~A 2.
BASHKEKZISTOJ jokal., libr.
shih BASHKJETOJ 2.
BASHK f. sh.
1. Gjith leshi q merret nga nj qethje e deles, trsia e leshit q mbulon lkurn e dele
si del
nga qethja pa u prishur. Bashk leshi. Njzet bashka. Lidh bashkn.
2. fig. Dika e bardh, e fryr dhe e but, q i ngjan leshit t deles. Bashk resh. Bashka
bore.
* I mori bashkn dikujt e shfrytzoi deri n palc, e qethi mir, i rropi lkurn.
BASHK ndajf.
1. N t njjtin vend, n t njjtin grup; puqur, pran njri-tjetrit. T gjitha bashk. Rr
(punojm, ecim) bashk. Mblidhemi bashk. I prziej bashk. I bj bashk
i bashkoj. I v (i
lidh) bashk.
2. N lidhje njri me tjetrin, jo ve e ve, bashkrisht; njri me tjetrin. T lidhur bashk
Jetojm
bashk. I ndajm bashk. Duhen bashk. E filluam bashk.
3. N t njjtn koh, njkohsisht, njherazi. Flasin bashk. Arritn bashk. Kemi mbaruar
bashk shkolln. Bn disa pun bashk.
* S'i bn dy bashk s'sht i zoti t kryej nj pun, s'ia del dot n krye. S'le dy gur b
shum i prap, nuk l gj pa trazuar (zakonisht pr fmijt). S'lidh (s'bn) dot dy fjal b
nuk
di t flas rrjedhshm, i shpreh mendimet me vshtirsi. Kur t bhen dy dit bashk iron.
te
DIT/,~A. Nuk fle (nuk kullot) delja me ujkun bashk fj. u. shih te DEL/E,~JA. Ke
mi ngrn nj
barr krip (nj thes krip, nj furr buk, nj hambar miell) bashk shih te FURR/,~A. M
bhen bashk nj grusht pleshta iron. shih te PLESHT,~I.
BASHK- fjalform.
Pjesa e par e fjalve t prbra, q shprehin veprime a pun t prbashkta, lidhje t
prbashkta, prgjegjsi t prbashkta etj.; p.sh. bashkatdhetar, bashkbisedim, bashkfaj
bashkfshatar, bashkjetoj, bashkkohs, bashkpuntor, bashkpunim etj.
BASHKBANIM m. libr.
Veprimi sipas kuptimit t foljes BASHKBANOJ.
BASHKBANOJ jokal. libr.
Banoj s bashku me nj tjetr, jetoj n nj banes me t.
BASHKBANOR m. sh. libr.
Ai q banon s bashku me nj tjetr, ai q jeton n nj banes me t.
BASHKBANUES m. sh. libr.
Bashkbanor.
BASHKBISED f. sh. libr.
Bised e lir ndrmjet dy a m shum vetave. Bashkbised me popullin.
BASHKBISEDIM m. sh.
1. Bisedim ndrmjet dy a m shum vetave, rrahje e shkmbim mendimesh pr nj shtje.
Bashkbisedimi i madh Parti-popull.
2. kryes. sh. libr. Rrahje e shkmbim mendimesh pr t caktuar kushtet e nj marrveshj
eje;
bisedime t prbashkta. Bashkbisedime shoqrore (zyrtare). Bashkbisedime pr paqe.
Zhvilluan bashkbisedime.
3. Form kontrolli pa nota pr njohurit e fituara, q bhet n fund t nj kursi, t forma
edukimit ideopolitik etj.; bised e prbashkt e nj grupi njerzish pr nj tem politike,
hoqrore
a shkencore. Bashkbisedimet prfundimtare. Merr pjes n bashkbisedime.
BASHKBISEDOJ jokal.
Flas me nj a m shum veta, bisedoj me nj tjetr.
BASHKBISEDUES m. sh.
1. Ai q bisedon me nj tjetr, ai q merr pjes n nj bised. Bashkbisedues i kndshm.
Bashkbisedues t barabart.
2. Pjesmarrs n bashkbisedime.
BASHKFAJSI f. drejt.
Fajsi e prbashkt me nj tjetr, t qent bashkfajtor.
BASHKFAJTOR m. sh.
Pjesmarrs n nj krim a n nj faj, fajtor bashk me nj tjetr. sht (u b) bashkfajto
BASHKFAJTORE f. sh.
Fem. e BASHKFAJTOR,~I.
BASHKFISAS m. sh. libr.
Ai q sht i t njjtit fis me nj tjetr.
BASHKFJALIM m. sh. libr.
shih BASHKBISEDIM,~I 1,2.
BASHKFOLS m. sh. libr.
shih BASHKBISEDUES,~I 1.
BASHKFSHATAR m. sh.
Ai q sht nga i njjti fshat me nj tjetr, ai q jeton n nj fshat me t. Bashkfshatar
kam bashkfshatar.
BASHKGODITJE f. sh. libr.
Goditja n t njjtn koh s bashku me nj tjetr, q i bhet dikujt a dikaje; goditje a
me nj tjetr.
BASHKGJAKSI f.
1. veter. Kryqzimi i kafshve t nj gjaku brenda po asaj tufe.
2. Lidhje gjaku ndrmjet banorve t nj fshati, t qent t nj gjaku a t nj fisi me t
i
n bashkgjaksi.
BASHKJETES f.
1. T jetuarit s bashku me t tjer n marrdhnie t caktuara; t jetuarit s bashku nn
si bashkshort ose si pjestar t nj familjeje. Bashkjetes socialiste. Bashkjetes e
ndaluar. Rregullat e bashkjetess. Vende bashkjetese
hotelet, konviktet etj.
2. T qent njkohsisht e bashk me t tjer a me dika tjetr, jetesa bashk me dik a me
tjetr. Bashkjetes leniniste. Bashkjetes paqsore. Bashkjetes idesh.
BASHKJETOJ jokal.
1. Jetoj s bashku me t tjer n marrdhnie t caktuara; jetoj s bashku nn nj streh s
bashkshort ose si pjestar i nj familjeje. Bashkjetonin si burr e grua.
2. Jam njkohsisht e bashk me t tjer a me dika tjetr, jetoj bashk me dik a me dika
Dy ideologji t kundrta nuk mund t bashkjetojn.
BASHKKATUNDAR m. sh.
Bashkfshatar.
BASHKKOHS m. sh.
Ai q jeton n t njjtn koh me dik a me dika, ai q sht i s njjts epok me t.
Bashkkohsit e Sknderbeut.
BASHKKOHS mb.
1. Q jeton n t njjtn koh me dik a me dika, q sht i s njjts koh a epok me t
Historian (shkrimtar, autor) bashkkohs. Dshmitar bashkkohs. Burime bashkkohse.
2. shih BASHKKOHOR,~E 1. Letrsia (shkenca) bashkkohse. Shoqria bashkkohse.
BASHKKOHSI gjuh.
T qent n t njjtn koh me nj tjetr (pr fjalit kohore). Lidhje (marrdhnie) bashk
BASHKKOHTAR m. sh.
shih BASHKKOHS,~I.
BASHKKOHOR mb.
1. Q i prket kohs son, q sht i epoks son, i sotm. Letrsi bashkkohore.
Shtypi bashkkohor. Tem bashkkohore. Probleme bashkkohore.
2. shih BASHKKOHS,~E 1. Historian bashkkohor. Burime bashkkohore.
BASHKKOMBS m. sh.
Pjestar i t njjtit komb me nj tjetr, bashkatdhetar.
BASHKKOMBS mb.
I t njjtit komb me nj tjetr, bashkatdhetar.
BASHKKRYETAR m. sh. zyrt.
Ai q kryen detyrn e kryetarit s bashku me nj kryetar tjetr n nj komision, n nj kom
, n nj
konferenc etj.
BASHKLIDH kal.
1. libr. Lidh njrn me tjetrn n mnyr t dyanshme, lidh s bashku. Bashklidh fjalt.
2. zyrt. shih BASHKNGJIT.
BASHKLIDHET libr.
Ps. e BASHKLIDH.
BASHKLIDHJE f. sh. libr.
1. Lidhja e dyanshme ndrmjet sendeve, dukurive etj.; lidhje s bashku. Bashklidhj
e e natyrshme.
Bashklidhje e shumfisht. Bashklidhje e qndrueshme. Bashklidhje fjalsh.
2. Lidhje e marrveshje ndrmjet shteteve, partive ose organizatave pr qllime t prbas
hkta.
BASHKLIDHUR mb. libr.
Q sht i lidhur n mnyr t dyanshme me dika tjetr; q ka lidhje t ngusht me dika t
bashkngjitur. Dokumente t bashklidhura. Fjal (fjali) t bashklidhura gjuh.
BASHKLIDHUR ndajf. zyrt.
Lidhur s bashku, bashkngjitur. Bashklidhur ju drgojm...
BASHKLIND jokal. libr.
Lind s bashku me nj tjetr; z fill s bashku me nj tjetr.
BASHKLINDUR mb. libr.
Q sht qysh prej lindjes, q ka lindur s bashku me nj njeri, me nj kafsh a me nj sen
lindur. Veti (cilsi, veori, aftsi) t bashklindura. Smundje e bashklindur.
BASHKLUFTTAR m. sh.
1. Ai q merr pjes s bashku me t tjer n nj luft, shok lufte, shok armsh. Bashkluft
Sknderbeut.
2. lart. Shok i vendosur n nj veprimtari t madhe a n nj shtje t prbashkt, ai q l
prpiqet krahas dikujt n veprimtarin politike e shoqrore. Shok dhe bashklufttar.
BASHKLUFTTARE f. sh.
Fem. e BASHKLUFTTAR,~I.
BASHKLUFTOJ jokal. libr.
Luftoj krah pr krah s bashku me nj tjetr, marr pjes krahas me nj tjetr n nj luft,
betej etj.
BASHKLUFTUES m. sh.
Bashklufttar.
BASHKLUFTUES mb. libr.
Q merr pjes s bashku me nj tjetr si aleat n nj luft. Shtete bashkluftuese.
BASHKMARRDHNIE f. sh.
Marrdhnie e dyanshme ndrmjet sendeve, dukurive, grupeve etj.; marrdhnie t mbshtetura
n
lidhje e kushtzime t dyanshme t sendeve, t dukurive etj.
BASHKMATSHM mb. mat.
Q mund t matet me t njjtn mas me nj tjetr, q ka nj mas t prbashkt me nj tjet
Madhsi e bashkmatshme. Segmente t bashkmatshme.
BASHKMBART kal., libr.
Mbart n t njjtn koh edhe dika tjetr, mbart s bashku dy gjra; prmban edhe dika tj
pjes thelbsore, t veant a t shtuar.
BASHKMBARTET libr.
Ps. e BASHKMBART.
BASHKMBSHTETUR mb. mat.
Q sht i mbshtetur n t njjtn brinj me nj knd tjetr. Knde t bashkmbshtetura.
BASHKMBYLL kal. libr.
Mbyll s bashku n nj zarf, n nj pako etj. dy ose m shum sende (letra, fotografi etj.)
.
BASHKMBYLLET libr.
Ps. e BASHKMBYLL.
BASHKMBYLLUR ndajf. libr.
Mbyllur s bashku n nj zarf, n nj pako etj. (pr letra, fotografi etj.).
BASHKMENDIMTAR m. sh. libr.
Ai q ka t njjtat pikpamje e mendime me nj tjetr.
BASHKMOSHATAR mb.
1. Q ka t njjtn mosh me nj tjetr, moshatar, vrsnik. Jemi bashkmoshatar.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit). Bashkmoshatart e mi.
BASHKNGJIT kal. zyrt.
Lidh s bashku nj shkres a nj dokument me nj shkres a me nj dokument tjetr kryesor,
shtoj nj shkrese a nj dokumenti tjetr kryesor. Bashkngjit nj shkres (nj list, nj p
r,
nj formular). Bashkngjit kopjen e vendimit.
BASHKNGJITET zyrt. Ps.
e BASHKNGJIT.
BASHKNGJITJE f. sh.
1. zyrt. Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BASHKNGJIT, BASHKNGJITET.
2. gjuh. shih PRNGJITJ/E,~A.
BASHKNGJITUR mb.
1. zyrt. Q sht lidhur me nj shkres a me nj dokument tjetr kryesor, q i shtohet nj
es
a nj dokumenti tjetr kryesor. Shkresa e bashkngjitur.
2. gjuh. shih PRNGJITUR (i, e).
BASHKNGJITUR ndajf. zyrt.
Lidhur s bashku me nj shkres a me nj dokument tjetr kryesor, ngjitur si shtojc nj sh
kres a
nj dokumenti tjetr kryesor. Bashkngjitur ju drgojm...
BASHKNXNS m. sh.
Nxns i s njjts klas a i s njjts shkoll me nj tjetr. Kemi qen bashknxns.
BASHKNXNSE f. sh.
Fem. e BASHKNXNS,~I.
BASHKPAJTIM m. sh. gjuh.
shih BASHKPRKIM,~I.
BASHKPATRIOT m. sh.
shih BASHKATDHETAR,~I.
BASHKPRGJEGJS mb. libr.
1. Q sht prgjegjs bashk me nj tjetr pr dika; q ka detyrime s bashku me t tjer
dika.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit (pr njerzit).
BASHKPRGJEGJSI f. sh. libr.
T qent prgjegjs s bashku me t tjer pr dika; prgjegjsia e prbashkt me t tjer
dika.
BASHKPRKIM m. sh. gjuh.
Prkim i dyanshm ndrmjet gjuhsh, takim n njsi e n dukuri gjuhsore. Bashkprkime
gjuhsore. Bashkprkime fonetike (leksikore, gramatikore).
Bashkprkime shqiptaro-balte.
BASHKPRPJEKJE f. kryes. sh. libr.
Prpjekje e prbashkt pr t arritur nj qllim, bashkpunim pr nj synim t caktuar.
Bashkprpjekje kundr pushtuesve.
BASHKPJESMARRS m. sh. libr.
Ai q merr pjes bashk me nj tjetr pr t kryer nj pun, nj veprim etj. Bashkpjesmar
krim.
BASHKPJESMARRJE f. libr.
Pjesmarrja s bashku me nj tjetr pr t kryer nj pun, nj veprim etj.
BASHKPJESTAR m. sh. libr.
Ai q sht pjestar, s bashku me nj tjetr, n nj pasuri, n nj pron, n nj ngjarje
pjesmarrs. E bri bashkpjestar. Jan bashkpjestar.
U nda ndrmjet bashkpjestarve.
BASHKPRODHIM m. sh. libr.
Prodhim i prbashkt i dy ndrmarrjeve, i dy shoqrive etj.; dika e prodhuar me bashkpu
nimin e
dy ndrmarrjeve, e dy shoqrive etj. Bashkprodhim kinematografik.
BASHKPRONAR m. sh. libr.
Ai q sht pronar i nj pasurie, i nj prone etj. s bashku me nj tjetr. Bashkpronart
shtpis. U bn bashkpronar.
BASHKPRONSI f. drejt.
E drejta e barabart e disa vetave si pronar t nj prone t caktuar, pronsi e prbashkt
Bashkpronsi e detyrueshme. Zgjidhja e bashkpronsis.
BASHKPRONSOJ kal. drejt.
Zotroj nj pasuri a nj pron s bashku me nj tjetr, e kam dika pron t prbashkt me
tjetr.
BASHKPUNTOR m. sh.
1. Ai q kryen nj veprimtari a nj pun t prbashkt me nj tjetr, ai q bashkpunon me
pr t kryer nj pun. Bashkpuntor i ngusht. Bashkpuntori m i afrt.
2. Ai q bashkpunon n nj gazet a n nj revist, me nj institucion shkencor, kulturor
, duke
drguar shkrime, studime e materiale t tjera. Bashkpuntor i rregullt. Bashkpuntor
i gazets
(i revists). Bashkpuntort e jashtm t institutit.
3. Pjes e par e emrtimeve pr detyrn dhe pr titullin e punonjsve t nj institucion
krkimor-shkencor, si edhe t atyre q kryejn veprimtari krkimore-shkencore. Bashkpunto
r (i
vjetr) shkencor. Bashkpuntor tekniko-shkencor.
BASHKPUNTORE f. sh.
Fem. e BASHKPUNTOR, ~I. Bashkpuntore shkencore.
BASHKPUNIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljes BASHKPUNOJ. Bashkpunim ekonomik (kulturor,
tekniko-shkencor). Bashkpunim i ngusht (miqsor).
Plani i bashkpunimit. Grupet e bashkpunimit vullnetar. Hyn n bashkpunim. Vendos
bashkpunimin.
2. Artikull, studim a punim i hartuar nga nj bashkpuntor pr t'u botuar n nj gazet, n
nj
revist etj. Kan ardhur disa bashkpunime.
3. drejt. Kryerja e veprs penale nga dy ose m shum veta me marrveshje ndrmjet tyre
, nga nj
grup i organizuar, nga nj band e armatosur ose nga nj organizat kundrrevolucionare
.
* N bashkpunim me... libr. s bashku me..., duke bashkpunuar me...
BASHKPUNOJ jokal.
1. Punoj bashk me nj tjetr pr t br nj pun, marr pjes s bashku me t tjer a krye
veprimtari t prbashkt me ta. Bashkpunonte me grupin komunist.
2. Shkruaj artikuj, studime e punime pr t'i botuar n nj gazet, n nj revist etj., jam
bashkpuntor i nj institucioni, i nj gazete, i nj reviste etj. Bashkpunon me institu
tin.
BASHKQENDROR mb.
1. gjeom. Q ka nj qendr t prbashkt me t tjer (pr rratht, sferat etj.). Rrath
bashkqendror. Sfera bashkqendrore.
2. Q shkon drejt nj qendre me nj tjetr, q mblidhet n nj qendr. Lvizje bashkqendro
BASHKQENIE f. libr.
shih BASHKJETES/,~A 2.
BASHKQYTETAR m. sh.
Ai q ka lindur ose q jeton n t njjtin qytet me nj tjetr, ai q sht nga i njjti qy
j
tjetr. Bashkqytetart e mi.
BASHKQYTETARE f. sh.
Fem. e BASHKQYTETAR,~I.
BASHKQYTETAS m. sh.
shih BASHKQYTETAR,~I.
BASHKREFERAT m. sh. libr.
Referat q plotson nj referat tjetr kryesor ose q mbahet krahas nj referati tjetr pr
njjtin
problem. U lexuan dy bashkreferate.
BASHKREFERUES m. sh. libr.
Ai q harton dhe mban nj bashkreferat.
BASHKRENDIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BASHKRENDOJ, BASHKRENDOHET. Bashkrendim i
plot. Bashkrendimi i veprimtaris (i puns, i detyrave, i forcave, i planeve).
Bashkrendimi i
qndrimeve (i pikpamjeve). Bashkrendimi i ndihms. Siguroj bashkrendimin.
* N bashkrendim me... libr. n pajtim a n prputhje me..., duke u bashkrenduar me...
BASHKRENDIT kal.
1. Bashkrendoj. Bashkrendit veprimet luftarake.
2. gjuh. Lidh me bashkrenditje dy a m shum fjali ose gjymtyr t nj fjalie.
BASHKRENDITEM vetv.
1. Vihem n nj radh me t tjer, renditem krahas me t tjer pr nj veprimtari.
U bashkrendit me ata.
2. gjuh. Lidhet me bashkrenditje (pr fjalit a pr gjymtyrt e fjalis).
3. Ps. e BASHKRENDIT.
BASHKRENDITS mb. gjuh.
Q shrben pr t lidhur dy a m shum fjali ose gjymtyr fjalie t bashkrenditura. Lidhz
bashkrenditse.
BASHKRENDITJE f.
1. Bashkrendim. Bashkrenditja e forcave. Bashkrenditja e ndihms.
Bj bashkrenditjen.
2. Veprimi sipas kuptimit 1 t foljes BASHKRENDITEM. Bashkrenditja me aleatt.
3. gjuh. Lloj i lidhjes sintaksore t dy a m shum njsive gjuhsore (fjali ose gj
ymtyr fjalie) t
barasvlershme, q nuk varen njra nga tjetra dhe nuk prcaktojn njra-tjetrn. Bashkrendi
tja e
fjalive (e gjymtyrve t fjalis). Marrdhnie bashkrenditjeje. Lidhje me bashkrenditje.
BASHKRENDITUR mb.
1. I bashkrenduar. Veprime (plane) t bashkrenditura. Sulm i bashkrenditur.
N mnyr t bashkrenditur.
2. gjuh. Q sht i lidhur me bashkrenditje me nj njsi tjetr gjuhsore (me fjali ose me
gjymtyr fjalie). Fjali (gjymtyr) t bashkrenditura.
BASHKRENDOHET Ps.
e BASHKRENDOJ. Prpjekjet e shkolls e t familjes duhet t bashkrendohen.
BASHKRENDOJ kal.
Lidh s bashku n mnyr t harmonishme veprime, dukuri etj. pr t arritur nj qllim, i v
n
marrdhnie t caktuara sipas nj qllimi; bj q t prputhen si duhet disa veprime, dukur
j.
Bashkrendoj detyrat. Bashkrendoj forcat (prpjekjet, ndihmn). Bashkrendoj lndt
msimore.
BASHKRENDUAR mb.
Q sht bashkrenduar me dika tjetr pr t arritur nj qllim. Veprime t bashkrenduara
Pikpamje (qndrime) t bashkrenduara. Lvizje t bashkrenduara.
BASHKRENDUES m. sh. libr.
Ai q bashkrendon disa veprime, detyra etj. pr nj qllim t caktuar. Bashkrenduesi i p
unve
(i planeve).
BASHKRENDUES mb. libr.
Q shrben pr t bashkrenduar dika, q bn bashkrendimin. Organ bashkrendues.
BASHKRI f.
1. kryes. sh. ~, ~T. An t prbashkta, tipare t prbashkta ndrmjet sendeve, dukurive
;
ngjashmri, afri.
2. prmb. Shok e miq, shoqri. Kemi bashkri.
3. vjet. shih BASHKSI,~A 2. Jetonin n bashkri.
4. vjet. shih BASHKIM,~I 2. Bri bashkri.
BASHKRISHT ndajf.
1. S bashku me nj tjetr, bashk me t tjer; n bashkpunime me forca t prbashkta. Pu
(lexojm, ecim) bashkrisht. Vendosim bashkrisht. E prdorim bashkrisht.
2. T gjith s bashku, si nj grup, tok; t gjith n t njjtn koh, njhersh.
U nisn bashkrisht.
* Bashkrisht me... libr. s bashku me...
BASHKRRITJE f. sh.
1. libr. Rritje s bashku n nj vend, rritje e prbashkt. Bashkrritja e fmijve.
2. spec. Dika q sht formuar a sht krijuar nga bashkimi i pjesve t ndryshme, t zhvi
ra
s bashku. Bashkrritje kristalesh. Bashkrritje indesh.
BASHKRRJEDHJE f.
Rrjedhja e prbashkt e dy lumenjve, e dy prrenjve ose e dy degve t tyre q nga vendi
ku
bashkohen e derisa derdhen n det, n liqen etj. Bashkrrjedhja e lumenjve.
BASHKSI f. sh.
1. vet. nj. T pasurit dika t prbashkt me nj tjetr, prania e nj tipari t prbashkt
tjetr; lidhja e dy a m shum gjrave sipas dikaje t prbashkt. Bashksi ekonomike. Bas
(lidhje) gjuhsore. Bashksia e territorit. Bashksi idesh (qllimesh, interesash, pi
kpamjesh).
Bashksi mendimi (veprimi).
2. Grup njerzish, q jan t lidhur e t bashkuar nga prejardhja, nga kushtet e jetess,
nga
veorit kombtare, nga interesa e qllime t prbashkta etj.; grup vendesh a popujsh, q
dhen
nga kushte historike ose nga interesa t prbashkta ekonomike, shoqrore e politike.
Bashksi e
qndrueshme. Bashksi ekonomike. Bashksi kombtare. Bashksi shtetesh.
3. hist. Form e organizimit t shoqris n rendin e komuns primitive, kur njerzit i zot
onin s
bashku mjetet e prodhimit dhe vetqeveriseshin; form e till q u ruajt pjesrisht edh
e m von n
shoqrin me klasa; komun. Bashksia primitive. Bashksi fisnore. Bashksit fshatare.
Antart e bashksis. Prona e bashksis. Shthurja e bashksis.
4. mat. Trsi njsish ose elementesh, q kan nj veti t prbashkt, karakteristike vetm
(si p.sh. trsia e numrave natyror, trsia e nxnsve t nj klase, trsia e drurve t
etj.). Bashksi e pafundme (e kufizuar, e mbyllur). Bashksia e numrave.
5. gjeol. Trsia e zonave dhe e shtresave gjeologjike, q kan t prbashkt prbrjen, nd
n
etj. Bashksi gjeologjike.
BASHKSUNDIM m. libr.
1. Veprimi sipas kuptimit t foljes BASHKSUNDOJ. Politika e bashksundimit.
2. Sundimi i njkohshm i dy a i disa sundimtarve; koha e sundimit t tyre t prbashkt.
BASHKSUNDIMTAR m. sh. libr.
Ai q mban pushtetin njkohsisht me nj tjetr, ai q sundon s bashku me nj tjetr.
BASHKSUNDOJ jokal. libr.
Mbaj pushtetin njkohsisht me nj tjetr, sundoj s bashku me nj tjetr. Bashksundonte m
t
vllan.
BASHKSHKOLLAR m. sh.
Bashknxns.
BASHKSHKRIHET vetv. libr.
Lidhet e grshetohet n nj t vetme me dika tjetr, shkrihet n nj t tr me t.
BASHKSHKRIJ kal. libr.
Lidh e grshetoj dy a m shum gjra n nj t vetme, i shkrij n nj t tr.
BASHKSHOQRIM m. sh. bujq. libr.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BASHKSHOQROJ, BASHKSHOQROHET.
Bashkshoqrimi i misrit me fasule. Mbjellje me bashkshoqrim.
* N bashkshoqrim me... libr. s bashku me..., duke e shoqruar me...
BASHKSHOQROHET vetv.
1. libr. Shoqrohet nga dika tjetr; ndodh ose bhet s bashku me dika tjetr.
2. bujq. Ps. e BASHKSHOQROJ 2.
BASHKSHOQROJ kal.
1. libr. E shoqroj me dika tjetr; shkoj krahas me dika tjetr; e bj bashk me dika tj
.
2. bujq. Mbjell nj bim s bashku me nj bim tjetr kryesore n t njjtin vend.
BASHKSHOQRUAR mb. bujq.
Q sht mbjell s bashku me nj bim tjetr n t njjtin vend. Bim t bashkshoqruara.
BASHKSHOQRUES m. sh. libr.
1. Ai q shoqron dik pr t'i treguar rrugn ose pr t'i shpjeguar dika, shoqrues.
Bashkshoqruesi yn.
2. Send a dukuri q shoqron ose ndjek nj tjetr.
BASHKSHOQRUES mb.
1. libr. Q shoqron dika tjetr ose q ndjek nj send a nj dukuri tjetr. Lnd
bashkshoqruese t metaleve. Mikrobe bashkshoqruese t mikrobit kryesor.
2. bujq. Q mbillet n t njjtin vend s bashku me nj bim tjetr kryesore.
Bim bashkshoqruese.
BASHKSHORT m. sh. zyrt.
1. Burri i martuar kundrejt gruas s vet. Zgjodhi bashkshortin.
2. kryes. sh. Burri, gruaja ose t dy s bashku t lidhur me martes. Detyrat e bashks
hortve.
Kujdesi i bashkshortve pr njri-tjetrin.
BASHKSHORTE f. sh. zyrt.
Gruaja e martuar kundrejt burrit t vet. Bashkshorte dhe nn e kujdesshme.
BASHKSHORTSI f. zyrt.
T qent bashkshort; jeta bashkshortore.
BASHKSHORTOR mb. zyrt.
Q ka t bj me bashkshortt, q u prket bashkshortve, i bashkshortve; q lidhet me
prbashkt t burrit e t gruas. Jet (lumturi) bashkshortore. Marrdhnie (besnikri)
bashkshortore. E drejta bashkshortore.
BASHKSHTETAS m. sh. libr.
Ai q ka t njjtn shtetsi me nj tjetr.
BASHKTINGLLIM m. sh. muz.
Tingllim i prbashkt e harmonik i disa zrave, q dgjohen njkohsisht. Bashktingllimi
telave t kitars.
BASHKTINGLLON jokal.
1. muz. Tingllon n harmoni s bashku me nj tingull tjetr, dgjohet n harmoni njkohsi
me
nj z tjetr.
2. fig. Prputhet n mnyr harmonike me dika, prshtatet, pajtohet. Nuk bashktingllon m
kohn ton.
BASHKTINGLLOR mb. gjuh.
Q prftohet kur ajri kalon nj penges n organet e t folurit, zakonisht i shoqruar me z
hurm
dhe pa lvizur tejzat e zrit (pr tingujt e t folurit); q prbhet nga bashktingllore.
gull
bashktingllor. Togje bashktingllore.
BASHKTINGLLORE f. sh. gjuh.
Tingulli i t folurit, q prftohet kur ajri kalon nj penges n organet e t folurit, zak
onisht i
shoqruar me zhurm dhe pa lvizur tejzat e zrit; shkronja q shnon kt tingull.
Bashktingllore e zshme (e zhurmt, e shurdht). Bashktingllore hundore.
Bashktingllore paragjuhore (mesgjuhore, prapagjuhore). Bashktingllore buzore (dhmb
ore,
qiellzore, grykore). Bashktingllore e dyfisht. Bashktingllore e lngt (dridhse).
Bashktingllore shprthyese (shtegore, ansore). Bashktinglloret b, d, g...
Bashktinglloret e shqipes. Sistemi i bashktinglloreve.
Grup bashktinglloresh. Kmbimi i bashktinglloreve.
BASHKTRASHGIMTAR m. sh. drejt.
Ai q sht trashgimtar i nj pasurie s bashku me nj tjetr.
BASHKVAJTJE f. gjuh.
Lidhja e nj fjale me nj fjal tjetr, prdorimi i nj fjale s bashku me nj tjetr n li
caktuara.
* N bashkvajtje me... libr. n lidhje me..., duke u prdorur me...
BASHKVARSI f. sh. libr.
Varsi e dyanshme ndrmjet sendeve, dukurive etj., varsi e njrit nga tjetri. Bashkva
rsia
ndrmjet fjalve.
BASHKVENDS m. sh.
Ai q sht nga i njjti vend, qytet, fshat etj. me nj tjetr; bashkatdhetar.
BASHKVEPRIM m. sh.
1. Veprimi sipas kuptimeve t foljes BASHKVEPROJ. Bashkveprimi me nj tjetr.
Bashkveprimi i forcave. Bashkveprim gjitharmsh. usht. Bashkveprim zjarri. usht.
2. Veprim e ndikim i ndrsjell ndrmjet sendeve e dukurive, ndrveprim. Bashkveprim
i
shumanshm. Bashkveprimi ndrdialektor. Bashkveprimi molekular. Bashkveprimi i trup
ave.
Bashkveprimi i njeriut me natyrn.
* N bashkveprim me... libr. s bashku me..., duke bashkvepruar me...
BASHKVEPROJ jokal.
1. Veproj s bashku e njkohsisht me nj tjetr pr t arritur nj qllim, bashkrendoj fo
se
prpjekjet me nj tjetr. Msuesi bashkvepron me prindrit. Repartet bashkveprojn n
luftime.
2. Jam n lidhje t dyanshme e n ndikim t ndrsjell me nj tjetr, kam bashkveprim me d
me dika. Fshati dhe qyteti bashkveprojn njri me tjetrin. Gjuha letrare dhe dialek
tet
bashkveprojn.
BASHKVEPRUES mb. libr.
1. Q vepron s bashku me nj tjetr pr t arritur nj qllim, q vepron n bashkpunim me
tjetr. Forca bashkvepruese.
2. Prd. em. sipas kuptimit t mbiemrit. Bashkveprues me fajtorin.
BASHKVLLA m. sh.
Shok shum i afrt n nj pun, n nj shoqri, n nj veprimtari etj.; njeri shum i afrt
me t cilin m lidh vendlindja dhe kam interesa e qllime t prbashkta. Bashkvllezrit
dardhar.
BASHKZOTRIM m. sh. drejt. vet.
shih BASHKPRONSI,~A.
BASHKZOTROJ kal. drejt. vjet.
shih BASHKPRONSOJ.
BASHKZOTRUES m. sh. drejt. vjet.
shih BASHKPRONAR,~I.
BASHKI f. sh.
Organ i vetadministrimit t qyteteve n Shqipri para lirimit, q merrej me rregullimi
n,
pastrimin, ndriimin etj. t qytetit; organ i vetadministrimit lokal n disa vende
t tjera; ndrtesa me
zyrat e ktij organi. Bashkia e qytetit. Kryetari i bashkis. Npunsi (polici, mjek
u) i bashkis.
Banda e bashkis.
BASHKIAK mb.
Q ka t bj me bashkin, q i prket bashkis, i bashkis. Kshilli bashkiak. Administrat
bashkiake. Zgjedhjet bashkiake. Taks bashkiake.
BASHKIM m. sh.
1. Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljeve BASHKOJ, BASHKOHEM. Bashkim p
olitik
(ekonomik, ushtarak). Bashkim vullnetar. Bashkim i plot (i shndosh). Bashkim me
kanik.
Bashkimi i popullit (i masave, i forcave, i grupeve, i reparteve). Bashki
mi i kombit. Bashkimi i
krahinave. Forcoj bashkimin. Bashkimi bn fuqin. fj. u.
2. Lidhje organizatash, institucionesh, shtetesh etj. t ndryshme sipas nj marrve
shjeje pr
veprimtari t prbashkt, grup i bashkuar pr nj qllim. Bashkim krahinor. Bashkim dogan
or
(postar). Bashkime monopoliste.
3. Pjes e par n emrtime t pathjeshta pr disa organizata politike e shoqrore, q prf
n
antart sipas veprimtaris, sipas profesionit etj. Bashkimi i Rinis s Puns t Shqipri
Bashkimet Profesionale t Shqipris. Bashkimi i Grave t Shqipris. Bashkimi i Gazeta
rve
t Shqipris. Bashkimi i Kooperativave t Artizanatit.
4. Pjes e par n emrtime t pathjeshta pr disa lidhje shtetesh ose vendesh n nj trs
nj pushtet politik, me ekonomi e ushtri t prbashkt. Bashkimi Jugafrikan. Bashkimi
Australian.
5. kim. Lidhje e atomeve t dy a m shum elementeve q bhet n prpjestime t caktuara d
q jep nj lnd me cilsi t reja; lnda q del nga kjo lidhje. Bashkim kimik. Bashkim org
ik.
Reaksione bashkimi.
BASHKINTERESUAR mb. libr.
Q sht i interesuar s bashku me nj tjetr pr nj pun, pr nj shtje etj.
BASHKOHEM vetv.
1. Lidhem me nj tjetr pr t formuar nj t tr, shkrihem n nj njsi me nj tjetr.
U bashkuan n nj fshat (n nj kooperativ). U bashkuan n nj organizat. Oksigjeni
bashkohet me hidrogjenin.
2. Hyj n nj grup me t tjer, rreshtohem e shkoj bashk me ta. Bashkohem me shokt.
U bashkuan me etn. U bashkuan me grevistt.
3. kryes. sh. Lidhemi fort pr nj shtje t prbashkt, forcojm njsimin, ngjeshim radh
nj qllim t prbashkt. Proletar t t gjitha vendeve, bashkohuni!
U ndave - u prlave, u bashkove - u forcove. fj. u.
4. Miratoj a prkrah mendimin e dikujt, marr ann e dikujt; pranoj e prkrah nj mend
im, nj
pikpamje, nj vendim, nj krkes etj. t nj tjetri; pajtohem. Bashkohem me mendimin e sh
okve.
Bashkohem me vrejtjet (me propozimet).
5. bised. Takohem me dik; takohem me dik q ka shkuar prpara. Bashkohemi n shtpi.
6. bised. Lidhem me martes. U bashkuan e u trashguan.
7. Bie n marrdhnie seksuale. Bleta mm bashkohet me meshkujt.
8. Ps. e BASHKOJ 1.
* Qielli me tokn t bashkohen! shih te QIELL,~I. Kur t bashkohet (t takohet, t puqe
t) qielli e
toka iron. shih te QIELL,~I.
BASHKOJ kal.
1. Afroj nj send me nj tjetr aq sa t puqen, i bj bashk, i v shum pran; i lidh bash
a m
shum sende. Bashkoj duart (kmbt, thembrat). Bashkoj tryezat. Bashkoj dy tela.
2. Lidh pjes ose njsi t veanta n nj trsi t vetme, i shkrij n nj t vetme. Bashko
Bashkuan tokat (kooperativat). Bashkoi ndrmarrjet (institutet). Bashkuan kapit
alet.
3. Bj q t arrihet njsimi pr nj shtje t prbashkt, ngjesh radht, forcoj njsimin.
popullin (masat punonjse).
4. fig. I lidh e i shkrij n nj t vetme, i bj nj; lidh ngusht. Bashkojm prpjekjet.
Na bashkojn mendimet (dshirat, interesat). Na bashkon nj qllim (nj ideal).
Na bashkoi puna.
5. spec. Vendos n nj lidhje t caktuar, lidh me marrdhnie t caktuara; i v n nj grup
nj
vij. Bashkoj fjalt (rrokjet). Bashkoj oksigjenin me hidrogjenin. Bashkoj thepin
me shtjekzn.
usht.
6. bised. Takoj dik; e arrij dhe e takoj dik q ka shkuar prpara.
7. bised. Lidh me martes.
* Bashkojm armt shih tek ARM/,~A. Bashkuan besn vjet. lidhn besn, dhan besn e
prbashkt. Bashkoj zrin me dik shprehem i nj mendimi me dik, prkrah pikpamjet a krk
e tij.
BASHKU ndajf.
Tok, bashk, bashkrisht. Punojm (rrim, jetojm) s bashku. Han (flen) s bashku.
Udhtuan s bashku. E vendosm s bashku. T gjith s bashku. T marra s bashku.
* S bashku me... bashk me..., tok me...
BASHKUAR mb.
1. Q sht vn shum pran a ngjitur me nj tjetr, q sht puqur me nj tjetr. Me duar
bashkuara. Me thembra t bashkuara.
2. Q ka dal si nj trsi e vetme nga bashkimi i pjesve a i njsive t veanta, q sht
nga przierja ose nga shkrirja e disa pjesve a e disa njsive t veanta. Fshat i bas
hkuar.
Kooperativ e bashkuar. Shkoll e bashkuar. Shtete t bashkuara. Organizata e Kombe
ve t
Bashkuara.
3. I lidhur ngusht pr nj qllim t prbashkt. Popull i bashkuar. T jemi t bashkuar.
bashkuar si nj trup i vetm.
BASHKUDHTAR m. sh.
1. Ai q bn nj rrug s bashku me nj tjetr, shok udhe. Nj bashkudhtar i panjohur.
2. fig. Ai q prkohsisht ose rastsisht bashkohet me nj lvizje shoqrore a politike, pa
pasur
lidhje t brendshme e t thella me t. Bashkudhtar i prkohshm (i rastit). Bashkudhtar
i
revolucionit.
3. fig. Dukuri q shoqron nj ngjarje, nj lvizje etj., dika q zhvillohet ose q ecn k
s me
dika tjetr. Bashkudhtar i prhershm (i pashmangshm).
BASHKUDHTARE f. sh.
Fem. e BASHKUDHTAR,~I. Bashkudhtare besnike. Kriza sht bashkudhtare e
pashmangshme e kapitalizmit.
BASHKUDHTOJ jokal.
1. Udhtoj s bashku me nj tjetr.
2. vet. veta III fig. Shoqron nj dukuri a dika tjetr si bashkudhtar.
BASHKUES mb.
1. Q shrben pr t krijuar nj lidhje t ngusht, q ndihmon pr t krijuar nj bashkim.
bashkuese. Rol bashkues. Zanore bashkuese. gjuh. zanore lidhse.
2. Q shrben pr t bashkuar dy pjes t nj mekanizmi a dy sende. Grup bashkues. Pllak
(kok, unaz) bashkuese. Kunj bashkues. Ind bashkues. anat.
3. si em. ~, ~I m. sh. ~, ~IT tek. Vegl q shrben pr t bashkuar dy pjes t nj mekaniz
a dy
sende. Bashkuesi i shulit t pushks.
BASHLLK m. sh. vjet.
1. Gur i madh, zakonisht i gdhendur, q vihej si mbshtetje n ant e nj qemeri ose t n
j oxhaku.
2. Guri n krye t varrit.
BASHTINAR m. sh. hist.
Pronar i nj bashtine n sistemin e timareve.
BASHTIN f. sh.
1. hist. Cop toke e trashgueshme, q e zotronte nj familje fshatare n sistemin e tim
areve dhe
q e punonte si ar.
2. Kopsht, bahe. Ara e bashtina.
BAT m. sh.
1. Grack pr t zn zogj, me nj rras t mbshtetur mbi kunja t holl, q rrzohet mbi
grop. Rrasa (gropa) e batit. Kunji i batit. Gjuaj (z) me bat. Ngre nj bat. Ra z
ogu n bat.
2. fig. Kurth, grack. E shtiu n bat. Ra n bat. Doli nga bati.
3. sh. ~E, ~ET. shih BIC/E,~JA 1. Z batin.
BAT mb.
I ult; i batisur. Vend bat. Tok bate. Shtpi bate.
BATAK m. sh.
1. Vend me uj t ndenjur e me balt, q ka zakonisht edhe lmishte t kalbura; ler, lluc
Er
bataku. Si bualli n batak. U b batak. Ngeci (ra) n batak. E nxorn nga bataku.
2. fig. Gjendje e keqe dhe e vshtir, e cila lidhet me amullin, me dika t ult e t ndy
r. Batak
ideologjik. Kan rn n batak.
3. fig. keq. Njeri i ult e i ndyr, bataki; prmb. fundrrinat e shoqris, llumi. Bataku
i
shoqris.
* E la n batak (n balt) dik shih te BALT/, ~A.
BATAKI m. sh. bised.
Ai q mashtron pr t nxjerr nj prfitim pr vete, ai q prpiqet t'ia hedh tjetrit me r
pandershme; njeri i pandershm, t cilit nuk mund t'i zihet bes. Bataki i regjur (
me vul).
BATAKILLK m. sh. bised.
Sjellje e veprim prej batakiu. Bnte batakillqe.
BATAKOVIN f. sh.
Batak i madh; vend me batak. Tok batakovin. Bie er batakovin.
BATALION m. sh.
1. usht. Njsi ushtarake, q ka disa kompani t armve t ndryshme dhe q hyn si nnrepart
taktik
n prbrjen e nj regjimenti. Batalion kmbsorie. Batalion tankesh. Batalion autonom. B
atalion
sulmues. Batalion rezerv. Batalion partizan. Shtabi i batalionit. Komandanti
(komisari) i
batalionit.
2. Njsi e punonjsve vullnetar n vitet e para pas lirimit, q organizohej n punn pr
ndrtimin e vendit. Batalioni i puns. Batalioni i rinis. Batalioni Margarita Tut
ulani.
BATALL mb. bised.
1. Q nuk hyn n pun, q nuk vlen pr asgj, i pavlefshm; i paprdorshm.
Njeri batall. Mall batall. Vegl batalle.
2. Q sht ln djerr, i papunuar (pr tokat); q s'jep prodhim. Vend batall.
Tok batalle.
3. fig. I trash e i ngatht, jo i zhdrvjellt. Me mendje batalle. E ka trupin bat
all.
BATALL ndajf. bised.
1. Pa pun, kot. Rri batall. M la batall. I la qet batall.
2. Pa punuar, djerr (pr tokat). Mbeti (toka) batall. E lan batall.
* Batall (i madh) fort! iron. pun e madhe!, s'ka gajle!, aq m bn! E bri batall dik
a e prishi, e
bri q t mos vlej m pr asgj.
BATALLIN f.
Tok e ln djerr, vend i ln pa punuar.
BATALLIS kal. bised.
shih BATALLOJ.
BATALLISEM vetv. bised.
shih BATALLOHEM.
BATALLISHT f. sh. bised.
Tok e ln djerr; tok q nuk prodhon.
BATALLOHEM vetv. bised.
1. vet. veta III. Del nga prdorimi e bhet i pavlefshm, nuk hyn m n pun; prishet.
U batallua parmenda.
2.Mbetem pa pun, sepse m mungon dika; nuk kam me far t punoj. U batallua nj dit t
tr.
BATALLOJ kal. bised.
1. E nxjerr nga prdorimi dhe e bj t pavlefshm, e bj q t mos hyj n pun; e prish. E
loi
qerren.
2. E l pa pun; bj q t mos ket me far t punoj, e l batall. I batalloi nj jav t
BATANIJE f. sh.
Mbules e holl prej leshi a prej pambuku, e ngjeshur dhe me push, zakonisht me n
gjyra e me
zbukurime, q prdoret pr t'u mbuluar. Batanije leshi (pambuku). Shtroj (hedh) bat
anijen.
Mbulohem (fle) me batanije. Mbshtjell me batanije.
BATARE f. sh.
E shtn me disa arm zjarri njhersh. Batare pushksh (mitralozash, topash). Batare n er
Qitje (zjarr) me batare. Qlloi me batare. Zbrazi nj batare.
BATBAT ndajf.
Luaj batbat: luaj me nj grup burrash, t cilt ulen n rreth dhe kalojn dor m dor fshe
razi
nj shami t lidhur nyj, duke qlluar lojtarin e mesit derisa ai t gjej at q e ka sham
turr.
* E on batbat dika e shtyn me sot e me nesr, e zvarrit (nj pun etj.).
BATEC m. sh.
Fik i hershm, q bn kokrra t mdha e t bardha.
BATERI f. sh.
1. usht. Njsi artilerie q prbhet prej disa togash dhe q ka katr deri n gjasht gryka
jarri;
ushtart q shrbejn n kt njsi. Bateri topash (mortajash, raketash). Bateri kundrajro
(bregdetare). Komandant baterie. Qllon me bateri.
2. kryes. sh. fig. Goditje, prpjekje a sulme t prqendruara kundr dikujt a dikaje pr
t arritur
nj qllim. Baterit e kritiks. Me t gjitha baterit. Zbrazi baterit.
3. fiz. Grup pilash, akumulatorsh ose kondensatorsh, q jan lidhur s bashku pr t dhn
rrym elektrike. Bateri elektrike (kimike, diellore). Bateri e that.
Bateri ushqyese. Bateri pilash (akumulatorsh, kondensatorsh). Bateri ndriimi. Ba
teri
automobili. Radio me bateri. Ngarkoj baterit. Shkarkohen baterit.
4. tek. Pajisje e prbr nga disa pjes ose nga disa elemente t njjta, q jan lidhur s
hku
pr t br nj pun. Bateri kazansh (turbinash, ngrohsish, ndriuesish).
5. sport. Nj radh atletsh n nj gar me shum pjesmarrs, q nisen t ndar n grupe.
Bateria e par (e dyt, e tret...). Bateri vrapimi. Niset nj bateri.
6. muz. Grup daullesh t mdha e t vogla, t cilave u bie nj muzikant n nj orkestr. Lu
n
bateri.
BATRDI f. sh. bised.
1.Dm i rnd, shkatrrim i madh, prishje e rrnim; e keqe e madhe; krdi.
Bri batrdin.
2. Zhurm e madhe, rrmuj me potere e shamat. Batrdi e madhe.
BATRDIS kal. bised.
Dmtoj rnd, prish, shkatrroj keq, rrnoj; drrmoj. Arat i batrdisi breshri.
I batrdisn me t ngrn e me t pir. Na batrdisi dimri.
BATRDISEM vetv. bised.
1.Dmtohem rnd, prishem, shkatrrohem keq, rrnohem, drrmohem.
2. Ps. e BATRDIS.
BATRDISUR mb. bised.
I dmtuar rnd, i prishur, i shkatrruar keq, i rrnuar; i drrmuar. I rraskapitur dhe
i batrdisur.
BATIC f. sh.
1. Ngritja e nivelit t ujit t detit, q prsritet dy her n dit; det i ngritur, det i
yr; kund.
zbatic. Koha e batics. Ka batic. Vjen (bie) batica.
2. fig. Periudh ngritjeje e nj lvizjeje a veprimtarie; ngjitja dhe fuqizimi i dik
aje; vrshim.
Batica e revolucionit (e lvizjes). Batic ndjenjash.
BATICOR mb. libr.
Q ka t bj me baticn; q shfrytzon energjin e batics, q vihet n veprim me forcn e
Hidrocentral baticor. Mulli baticor.
BATIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BATOJ, BATOHEM. Batimi i makins.
BATINAS ndajf. krahin.
Luaj batinas: luaj nj loj fmijsh me tri rrasa guri t vna m kmb, t cilat pala kund
prpiqet t'i rrzoj duke i goditur.
BATIN f. sh.
1. Rras guri, q vihet n grackn pr t zn zogj; bat. V (ngreh) batina.
2. Gur i madh, q prdoret si shenj rruge, si shenj kufiri etj.
BATIS kal. bised.
1. shih BATRDIS. Batisi mallin (tokn, vendin, shtpin).
2. E rrzoj prtok, e prmbys; e pllakos sipr, e v posht. I batisi uji.
3. fig. M rndon si pesh e madhe, m pllakos. M batisi malli. E batisi dshprimi.
4. bised. Fut n dhe a shtrij e mbuloj me dhe lastarin e nj pjergulle pr ta nxjer
r n nj vend
tjetr ose pr t marr fidan hardhish. Batisi pjergulln.
5. fig. E degdis, e tret larg. I batisn n dhe t huaj.
6. jokal. Shkoj papritur e pakujtuar; vij befas, ia beh, atis. Batisi lumi. Ba
tisi n der. Batisi
papritur.
7. jokal. shih BATISET. Batisi toka. Batisi shtpia.
BATISET vetv. bised.
Shembet, fundoset, vithiset; rrzohet rrafsh me tokn; batohet. U batis toka (ven
di). U batis muri
(shtpia). Batisej barka. U batis qerrja.
BATISJE f. sh. bised.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BATIS, BATISET. Batisjet e ujrave.
BATISKAF m. sh.
Anije e mbyllur, e pajisur me mjete t posame pr t br krkime e studime n thellsit
ve
e t oqeaneve. Zhyten me batiskaf.
BATISK f. sh.
Lloj koshi pr t peshkuar n ujra t cekta. Gjuaj me batisk.
BATIST m. tekst.
Plhur liri ose pambuku shum e holl, q prodhohet me fill me numr t lart. Shami (kmi
batisti.
BATISUR mb. bised.
1. Q sht shembur, i fundosur, i vithisur; q sht rrzuar rrafsh me tokn. Tok e batis
Vend i batisur. Brigje t batisura.
2. fig. Q e ka zn dika e rnd, q e ka pllakosur nj ndjenj. Me fytyr t batisur.
BATOHET vetv.
Anohet gati pr t'u prmbysur, i merr ana; prmbyset. U batua qerrja (makina, barka
).
BATOJ kal.
1. E anoj gati pr ta prmbysur; e prmbys, e kthej n ann tjetr. Era e batoi sandallin
. Batoi
trungun n ann tjetr.
2. jokal. vet. veta III. Varet nga njra an, anon; lshon bark; varet nga perndimi
(pr diellin).
Batoi barra. Batoi muri. Dielli po baton.
BATOQ m. sh.
Gjuhza e kmbors a e ziles. Batoqi i ziles (i kambans, i kmbors).
BATRA m.
Duhan vjeshtak. Er batrai.
BATULL f. sh.
Cektin n lum a n det. Ngeci n batull.
BATH f. sh. bot.
1. Bim barishtore njvjeare, me gjethe pak t trasha, me lule t bardha n manushaqe e
me nj
pik t errt n petla, e cila mbillet pr t pasuruar tokn me azot dhe pr bishtajat e ko
rat;
bishtajat dhe kokrrat e ksaj bime, q prdoren pr ushqim. Bath kokrrvogl. Bathe t njo
(t thata). Ndryshku i baths. Gjell me bath. Miell bathe. Mbjell bath.
2. krahin. Fasule. Bath qorre.
* Bath e mbir n udh njeri i vetm, njeri pa prindr dhe pa vllezr e motra, njeri pa n
ri; jetim.
Si batha shtatjavshe mosprf. jo shum i vjetr; i papjekur.
I humbi batha u hutua, e humbi fillin. I ndaj batht shih te NDAJ. U ngopa me b
ath u mrzita nga
nj gj e prsritur dhe bajate. Shtie me bath tall. i
merr me mend gjrat, hedh fall. Si duken
(si tregojn) batht me sa duket, si tregojn shenjat. S'i ka batht mir (t mbara) nuk
ka punt
n rregull. Bath, bath, po nj kokrr t njjtn gj po na thot, sa her po ajo gj prs
nj bath e nj kokrr jan njsoj, jan brum i nj mielli, si njri edhe tjetri. Ishin ba
numruara ishte e shtrnguar ekonomia e shtpis, ishin t kufizuara mundsit. Bath ka ng
e bath mollois (bath ka par e bath tregon) mosprf. ka pak prvoj nga jeta, aq di e aq
thot.
BATH DETI bot.
iibanoz.
BATH E EGR bot.
Bim barishtore njvjeare, e egr, e helmt, me gjethe pak t trasha, me lule t bardha n
manushaqe me nj pik t errt n petla, q rritet zakonisht n vende malore dhe bn bishta
t
mbushura me kokrra.
BATHR f. sh. bot.
1. Bim barishtore njvjeare, me krcell t drejt e me zhardhok, me gjethe si t zambakut
dhe
me lule si xhufk n krye t krcellit, n ngjyr t bardh ose t verdh, q elin n pran
Kodr me bathra. eln bathrat.
2. shih BAD/R,~RA 1.
BATHZ f. sh.
1. bot. Bim bishtajore si batha, me kokrra m t vogla, q prdoret kryesisht si ushqi
m pr
kafsht; bath kokrrvogl. Ushqej me bathza.
2. E njtur si kokrr, q bhet nga thumbimi i mushkonjs, i grerzs etj. Iu b bathz.
BATHISHT f. sh.
shih BATHOR/E,~JA I 1.
BATHJE mb.
Q e ka kokrrn gjatoshe e pak t shtypur si bathe (pr disa pem). Qershi bathje.
BATHORE I f. sh.
1. Tok e mbjell me bathe.
2. Krcelli i that i bims s baths, i bims s pambukut etj. Bathore pambuku. Shkul (dje
g)
bathoret.
3. krahin. Fasule kokrrmadhe.
BATHORE II f. sh. bot.
Presh i egr, badr. Kokat e bathoreve.
BAULE f. sh. bised.
Ark e vogl, me kapak t prkulur si gjysmhark, q shrben pr t mbajtur plaka n shtp
gjat udhtimit. Baulja e nuses. Kapaku i baules. Nj baule me plaka. Bri gati baule
t.
BAXHANAK m. sh.
Secili nga burrat q i kan grat motra; i shoqi i motrs s gruas. Jan (u bn) baxhanak
baxhanak mbajn shtegun e ariut. fj.u.
BAXHAXHI m. sh. hist.
Ai q mblidhte taksn bashkiake pr shitjen e bagtive e t sendeve t tjera n treg n koh
sundimit osman dhe n vitet para lirimit.
BAXH I f. sh.
1. Dritare e vogl n ati pr t hyr drita nga lart ose pr t dal mbi ati; kapak n ta
u
futur nn ati, kapanxhe. Kapaku i baxhs. Dal nga baxha. Hap nj baxh.
2.Dhom nn kulmin e shtpis, mbi tavan, me dritare n ati, q shrben pr t banuar ose
mbajtur sende t ndryshme n t. Dritaret e baxhs. Hyj (ngjitem) n baxh. Fshiheshin n
baxh. V n baxh.
3. Vrim n ati pr t dal tymi ose vrim n mur pr t hyr drita; frngji. Baxha e oxha
BAXH II f. sh. hist.
Taks bashkiake q paguhej n kohn e sundimit osman dhe n vitet para lirimit pr shitjen
e
bagtive e t sendeve t tjera n treg. Paguanin baxhn. Merrej baxh.
BAXHI f. sh. vjet.
1. bised. Prdorej pr t thirrur me nderim nj grua t moshuar.
2. Gruaja e shkuar n mosh, q lante grat e vdekura t myslimanve; las. Thirrn baxhin
laft baxhia! mallk.
BAXHO f. sh.
Punishte e vogl, zakonisht afr staneve, ku mblidhet e prpunohet qumshti. Baxho di
mrore.
Baxhoja e kooperativs. Tekniku i baxhos. Djath baxhoje djath nga qumshti, t cilit
i sht
marr ajka.
BAXHOXHI m. sh.
Ai q prpunon bulmetin n baxho, tekniku i baxhos.
BAXHULE f. sh.
Qndisje me dhmbza n fundin e linjs s grave. Linj me baxhule.
BAZAL mb.
1. libr. shih THEMELOR,~E. Parim bazal. Lnd bazale.
2. spec. Q lidhet me bazn, i bazs; q sht i vendosur n baz, q sht prkundrejt maj
Siprfaqe bazale. Pjesa bazale. Tumor bazal. mjek. Cipza bazale e veshit.
BAZ f. sh.
1. Pjesa e poshtme e nj trupi, mbi t ciln mbshtetet a qndron ai; pjesa e fundit e
nj trupi, q
zakonisht sht m e gjer n krahasim me majn. Baz e gjer. Baza e shtylls. Baza e
ndrtess. Baza e dhmbit. I ngre bazn.
2. fig. Mbshtetja kryesore e dikaje, parimi themelor mbi t cilin ndrtohet dika, th
emeli; arsyeja
q shpjegon a q prligj dika. Baza politike (organizative, juridike). Baza klasore.
Baza
fiziologjike. Baza dialektore. Baz e shndosh. Baza e bazave.
Mbi baza t drejta (shkencore). Arsyetim pa baza. Mbi kt baz. Mbi nj baz t re.
Ka (shrben) si baz. Kam (marr) pr baz mbshtetem. Ktu e ka bazn. Nuk ka baz.
sht pa baza. Hodhi bazat (themelet) e dikaje themeloi. V n baz e marr si mbshtetje.
E
v mbi baza t shndosha. Flet me baza.
3. kryes. sh. Parimet kryesore t nj shkence; parimet themelore, mbi t cilat ngri
het e mbshtetet
nj dituri; njohurit themelore t nj fushe t dijes. Bazat e marksizm-leninizmit. Baza
t e
filozofis. Bazat e vizatimit teknik.
Bazat e astronomis (e darvinizmit).
4. Trsia e mjeteve, e sendeve dhe e kushteve, q jan t domosdoshme pr nj pun a pr n
veprimtari; qendr e pajisur me mjetet e nevojshme pr t ndihmuar nj veprimtari ose
pr
furnizim. Baz materiale (teknike, msimore, ushqimore, mekanike). Baz sportive
(turistike).Baz furnizimi.
5. ek. Trsia e marrdhnieve n prodhim, q i prgjigjen nivelit t zhvillimit t forcave
prodhuese t shoqris n nj periudh t caktuar historike dhe q prbjn strukturn ekon
t shoqris, mbi t ciln ngrihet superstruktura e saj. Baza ekonomike. Baza dhe
superstruktura. Ndryshime n baz. Ndrtimi i nj baze t re.
6. vet. nj. Organet m t ulta, zakonisht ato t rretheve, kundrejt aparatit qendror
t administrats
shtetrore e t organizatave politike-shoqrore; ndrmarrjet e prodhimit, institucion
et lokale ose
vartse dhe rrethet kundrejt institucioneve qendrore drejtuese e qendrs. Qendra
dhe baza.
Organet (punonjsit) e bazs. Mendimi (zri) i bazs. Punoj (shkoj, zbres) n baz. Vjen
nga
baza. Lidhem me bazn. Ndihmon (forcon) bazn.
7. usht. Vend ku jan prqendruar trupa dhe mjete ushtarake pr qllime luftarake; pi
kmbshtetje
pr nisjen e veprimeve luftarake, pr furnizimin e trupave etj.
Baz ushtarake (detare, ajrore). Baz brthamore. Baz raketash (nndetsesh).
Baza e nisjes. Ndrtoi (ngriti) nj baz. Mban baza. U nisn nga baza.
8. Vend strehimi i prkohshm pr njerz dhe pr mjete, q shrben si pikmbshtetje pr nj
veprimtari; shtpi, ku strehoheshin dhe zhvillonin veprimtari partizant ose pjesm
arrsit e tjer t
Lvizjes gjat Lufts Nacionallirimtare; vend strehimi i prkohshm n nj shtpi. Baz
partizane. Baz e fsheht (ilegale). Baza e Partis. Baza e tekniks (e shtypit). Baz
e
Lvizjes. Fjetn n nj baz. I ndan (i uan) njerzit n baza.
9. Dika q merret si piknisje ose si njsi pr matje, pr vlersim etj. Baz e nj sistem
numrimi. Shkoll e mesme me baz filloreje. vjet. Marr si baz.
10. gjeom. Brinja ose siprfaqja e poshtme e nj figure a e nj trupi, mbi t ciln ngr
ihet pingul
lartsia. Baza dhe lartsia. Baza e trekndshit. Baza e piramids
(e prizmit). Siprfaqja (brinjt) e bazs. Gjatsia e bazs.
11. mat. Numri q ngrihet n fuqi.
12. gjeol. Vij q prcaktohet n tok si mbshtetje pr t formuar nj trekndsh t nevoj
matjet. Baz e vogl (e madhe). Shtrij bazn.
13. kim. Bashkim kimik, i cili me acide jep kripra. Baz e fort. Baz e tretshme. B
az organike.
14. Pjesa kryesore prbrse e nj lnde t przier. Baza e nj bari. Helm me baz arseniku
Pomad me baz vaji.
15. tekst. Maj. Baz e ind. Fijet e bazs. Masur baze.
16. prd. mb. Kryesor, themelor; q shrben si mbshtetje ose si piknisje. Njohuri baz.
Rregulla baz. shtje baz. Punim baz. Tekst baz. Ide baz. Ushqim baz. Plehrim baz.
Parim baz. Shkenc baz. Sektor baz. mim baz. Rroga baz.
* N baz ... (me baz ...) duke marr si njsi n zhvillimin e nj veprimtarie, n shkall
N baz
t... (mbi bazn e ...) duke u mbshtetur n..., duke u nisur nga ..., sipas... I ka
bazat n (mbi) rr
shih te RR/,~A.
BAZNISJE f. sh.
Baz, q shrben si piknisje pr nj veprimtari t caktuar. Prdoret si baznisje.
BAZIK mb. kim.
Q prmban baza; q ka vetit e bazs. Krip bazike. Okside bazike. Tok (shtres) bazike.
Shkmbinj bazik. Veti bazike.
BAZIM m.
Veprimi sipas kuptimeve t foljeve BAZOJ, BAZOHEM. Bazimi n fakte. Bazimi i flo
ts (i
aeroplanve). Vendi i bazimit.
BAZOHEM vetv.
1. Mbshtetem mbi nj baz pr t dhn nj mendim, pr t marr nj vendim etj., nisem nga
arsye, nga nj parim etj.; marr pr baz. Bazohem n metodologjin marksiste-leniniste.
Bazohem n fakte. Bazohem n shkenc. Bazohem n fjalt e dikujt.
2. usht. Vendosem n nj baz ushtarake; prdor si baz, kam si baz.
BAZOJ kal.
Mbshtet dika mbi nj baz; e arsyetoj. Mirqenien e bazojm n punn. I bazoj fjalt n
BAZUAR mb.
Q sht i mbshtetur n arsye, n parime etj., q sht i ndrtuar mbi nj baz t shndos
kund. i pabazuar. Vendim i bazuar. Arsyetime t bazuara.
BAZUK f. sh. usht.
Arm zjarri reaktive, q prbhet prej nj gypi (t ciln lufttari e mbshtet n sup) dhe
prdoret zakonisht kundr tankeve. Predh bazuke. Qlloj me bazuk.
BAZHDAR m. sh. hist.
Npuns q peshonte mallrat n treg dhe q merrte nj taks t caktuar pr to. Taksa e
bazhdarit. Kandar bazhdari.
BAZHDARI f. hist.
1. Taksa q merrte bazhdari kur peshonte mallrat n treg. E drejta e bazhdaris.
2. sh. ~, ~T. Vendi ku rrinte bazhdari pr t peshuar dhe pr t marr taksn; puna e bazh
darit. I
peshonin n bazhdari.
BAZHGARE f. kryes. sh.
1. Lmishte, bzhdile. I ra nj bazhgare n sy. Fshij bazhgaret.
2. Llapushat e misrit; lvoret e bishtajave. I heq bazhgaret.
BE f. sh.
1. Pohim a mohim i vrtetsis s dikaje para nj tjetri, duke prmendur nj njeri a nj g
quajm t shenjt ose t shtrenjt; fjalt ose shprehja pr kt pohim a mohim. Be e madhe
fort, e rnd). Be e rreme. Be pr nderin. Be me djalin. Bj (z) be betohem. Them nj be.
E
bj me be pohoj duke br be. E v (e shtie) n be e detyroj t betohet.
2. bised. Betim. I jap ben. E mbajti (e prishi, e shkeli, e theu) ben. E lidhi
me be.
E hngri me be. Bri be mbi flamur.
3. etnogr. Dshmi e nj grupi njerzish, q betoheshin pr fajsin e dikujt, i cili akuzoh
ej pr nj
krim a pr nj faj. Be pr der nj betar pr do familje.
Be pastruese be pr ta nxjerr t lar dik. I zoti i bes
ai q akuzohej. Pleqt e bes ata q
dshmonin. Guri i bes gur, mbi t cilin betoheshin. Bri be n rren. E qiti n be e vuri
n be.
E lau me be e nxori veten t lar duke br be. E prjashtuan nga beja.
* Asnj pr be asnj fare, as edhe nj. Bj be se... (q)... jam krejt i sigurt, nuk kam
asnj dyshim.
Bj be pr dik kam nderim t madh pr dik, e nderoj shum.
Ia ka br ben shih te BJ. Bn be e rrufe
a) betohet duke prmendur gjithka t shenjt;
b) iron. betohet me t madhe pr t mbuluar dika t rreme. Lshoi be pr dika shih te
LSHOJ. I lshoi (i qiti) be shih te LSHOJ. U b nj be (beja e dheut) u b turpi i bots.
Rrahu
ben vjet. shih te RRAH.
BEBE I f. sh.
Foshnj. Kmish bebeje. Pudr pr bebe. Lindi nj bebe. Lidh (mbaj) beben. Bn si bebe
sillet si foshnj. sht bebe nga mendja.
BEBE II f. sh.
Vrim e vogl dhe e rrumbullakt n t zezn e syrit, npr t ciln hyjn rrezet e drits
sy; bebz, ninz. Iu zgjeruan bebet. I shklqejn (i ndritin) bebet.
E ruaj si beben e syrit.
* E shikoj (e vshtroj) n bebe t syrit
a) nuk trembem nga dika, i qndroj prball me guxim;
b) kujdesem shum pr dik, e rrit me pekule dhe shqetsohem shum pr t, e shoh n drit
syrit (zakonisht pr nj fmij t vetm). Ia njoh beben e syrit dikujt e di se sa trim sh
t, e di se sa
vlen. Nuk i dridhet bebja e syrit (syri, qerpiku) shih te SY,~RI.
BEBZ f. sh.
Bebja e syrit.
BEC m. sh.
1. Qengj i vogl. Bec i bardh. Kullosin becat.
2. fig. bised. Njeri i urt dhe i but, qengj (zakonisht pr fmijt).
BEDEL m. sh.
1. hist. Ai q shkonte n vend t nj tjetri n ushtri ose n pun t detyruar kundrejt nj
ese.
Bedel n ushtri. Drgoi (vuri, pagoi) bedel. Shkoi (hyri) bedel. La bedel. Punoi
bedel.
2. keq. Ai q bn nj pun n vend t nj tjetri, i cili e ka pr detyr; ai q bn a pson
vend t nj tjetri kur nuk duhet. S`bhem bedel i tjetrit. Nuk pranon bedel. S`ka
bedel sot.
3. hist. Taks q paguhej n kohn e pushtimit turk nga meshkujt mysliman pr t zvendsu
shrbimin ushtarak, asqerie; pages q jepej n vend t puns s detyrueshme. Bedeli i rru
gs.
T hollat e bedelit. Paguanin bedelin.
4. prd. ndajf. Kot, pr dhjam qeni. Shkoi (vajti, u vra) bedel.
BEDEN m. sh.
1. Pjes muri, e ngritur si dhmb mbi murin rrethues t nj kshtjelle, prapa s cils mbro
heshin
lufttart. Bedenat e kalas. Mur (kala) me bedena. Doli n beden.
U hodhn mbi bedena.
2. Dantell ose shirit dhmb-dhmb, q vihet buzs s nj rrobe pr zbukurim. Shami me
bedena. E qndisur me bedena.
3. bised. Dhmbz; dika e br dhmb-dhmb ose varg sendesh q duken dhmb-dhmb.
Bedena gursh. Bedena arrash. Beden malesh. Gjethe me bedena.
4. vjet. Petk i gjat, i zbukuruar me qndisje dhmb-dhmb, q e vishnin grat prsipr s
to
t leht. Beden shajaku (cohe). Hodhi bedenin mbi supe.
BEDITEM vetv. vjet.
1. vet. veta III. Shfaqet papritur; bhet ose del dika pa e ditur se nga shpife
t. Iu bedit nj
smundje (nj lung). Iu beditn ethet. Iu bedit nj fjal. Iu bedit n shtpi.
2. I ngjitem pas e nuk i ndahem, i bie m qaf, e mrzit. Iu bedit e s`i ndahej.
BEDUNIC f. sh. bot.
1. Shkurre e vogl, me gjethe t imta e t tulta dhe me lule t merme ngjyr trndafili, q
rritet n
vise t ngrohta, zakonisht npr kodra t thata e n gurishte. Lule bedunice. Er bedunic
e.
2. krahin. Sherbel. Mbledh bedunic.
BEDHOJ kal. krahin.
E prfill dik, e begenis. I bedhon shokt.
BEF pandr.
S'i bn bef syri: nuk trembet fare para rrezikut, nuk i trembet syri.
BEFA f. sh. vjet.

BE
Peng. E la shtpin befa.

Peng
BEFAS ndajf.

BE
N mnyr t papritur dhe t menjhershme, papritmas, papandehur. Erdhi (hyri, iku) befas
. N
Sulmoi befas. Vdiq befas.

Sulm
BEFASI f.

BE
1. Gjendje n t ciln jemi t paprgatitur pr nj t papritur; t qent i papritur pr di
1. G
ngjarje, pr nj veprim etj.). Befasia e sulmit. Goditje n befasi.

ngja
Z (kap, gjen) n befasi. Sulmoi (goditi) n befasi. Shfrytzon befasin.
Z
2. Goditje ose veprim i papritur dhe i menjhershm kundr dikujt. Me an t befasis. Prd
ori 2. Go
befasin. I shmangem befasis.

befa
BEFASIM m.

BE
Veprimi dhe gjendja sipas kuptimeve t foljeve BEFASOJ, BEFASOHEM.

Vepr
BEFASISHM mb.

BE
Q ndodh n mnyr t papritur e t menjhershme, q bhet a q vjen n befasi, i papritur.
Q
i befasishm. Goditje (gjuajtje) e befasishme. Kontroll i befasishm. Kthes e bef
asishme.
i be
Ndryshim (shprthim) i befasishm. Vdekje e befasishme.

Ndr
N mnyr t befasishme.

N