Anda di halaman 1dari 15

LAPORAN PRAKTIKUM DASAR-DASAR PEMISAHAN ANALITIK

PERCOBAAN V
DESTILASI
OLEH:
Nama : Muhamad Handoyo Sahumena
No. Stambuk : A
1
C
4
07029
Po!. Stud" : Pend"d"kan #"m"a
$uu%an : Pend"d"kan M&PA
#e'om(ok : &
A%"%ten (emb"mb"n! : )"*ahana
LA+O)A,O)&-M PEN.EM+AN.AN -N&, #&M&A
/A#-L,AS #E.-)-AN 0AN &LM- PEN0&0&#AN
-N&1E)S&,AS HAL-OLEO
#EN0A)&
2009
DESTILASI
I. A. Tujuan Percobaan
,u2uan da" (akt"kum "n" ya"tu:
1. 0a(at mean!ka" a'at untuk de%t"'a%" %edehana dan memaham" ("n%"(
ke2a da" de%t"'a%" %edehana.
2. 0a(at men!!unakan a'at untuk (em"%ahan atau (emun"an %uatu 3at
den!an 4aa de%t"'a%"
B. Prini! Percobaan
P"n%"( da" (akt"kum "n" ya"tu me'akukan (em"%ahan dua %enya*a (o'a
5a'koho' den!an a6uade%7 dan a" 'aut dan a6uade%8 beda%akan (ebedaan t"t"k d"d"h
kom(onen9kom(onen yan! akan d"("%ahkan7 %e%ua" den!an hukum Roult.
&&. LANDASAN TEORI
Sebe'um membaha% 'eb"h 'an2ut tentan! de%t"'a%" k"ta akan men4oba
mene'u%u" tekeb"h du'u %e2aah de%t"'a%" te%ebut. Petama ka'" de%t"'a%" d"kena'kan
o'eh %eoan! k"m"a*an +ab"'on"a d" Me%o(otam"a (ada m"''enn"um ke92 %ebe'um
ma%eh". Namun untuk "ndu%t" d"ba*a o'eh k"m"*an mu%'"m da'am (o%e%
men!"%o'a%" e%te untuk membuat (a:um. Pada abad ke9; k"m"a*an mu%'"m 2u!a
beha%"' menda(atkan %ub%tan k"m"a yan! bena9bena mun" me'a'u" (o%e% de%t"'a%".
Pada tahun ;009an ah'" k"m"a Pe%"a7 $ab" "bnu Hayam men2ad" "n%(a%" da'am
de%t"'a%" %ka'a m"ko7 kaena (enemuannya d" b"dan! de%t"'a%" yan! ma%"h d"(aka"
2
%am(a" %ekaan!. Peto'eum (etama ka'" d" de%t"'a%" o'eh k"m"a*an mu%'"m yan!
benama A'9)a3" (ada abad ke997 untuk de%t"'a%" kao%"n<m"nyak tanah (etama
d"temukan o'eh A="4enna (ada a*a' abad ke911 5P"ma%"%ta7 200;8.
0a%a (em"%ahan de%t"'a%" ada'ah (ebedaan t"t"k d"d"h dua 4a"an atau 'eb"h.
$"ka 4am(uan d"(ana%kan maka kom(onen yan! t"t"k d"d"hnya 'eb"h endah akan
men!ua( 'eb"h du'u. 0en!an men!atu %uhu %e4aa 4emat k"ta da(at men!ua(kan
dan kemud"an men!embunkan kom(onen dem" kom(onen %e4aa betaha(.
Pen!embunan te2ad" den!an men!a'"kan ua( ketabun! (end"n!"n. Contohnya
mem"%ahkan 4am(uan a" dan a'koho'. ,"t"k d"d"h a" dan a'koho' ma%"n!9ma%"n!
100
o
C dan 7;
o
C. 2"ka 4am(uan d"(ana%kan 5da'am 'abu de%t"'a%"8 dan %uhu d"atu
%ek"ta 7;
o
C maka a'koho' akan men!ua( %ed"k"t dem" %ed"k"t. -a( "tu akan
men!embun da'am (end"n!"n dan (ada akh"nya d"da(at 4a"an a'koho' mun". +"'a
4am(uan men!andun! kom(onen 'eb"h da" dua maka (en!ua(an dan (en!embunan
d"'akukan betaha( %e%ua" den!an 2um'ah kom(onen "tu7 d"mu'a" da" t"t"k d"d"h yan!
(a'"n! endah. Akan teta(" (e%"%ahan 4am(uan "n" %u'"t dan b"a%anya ha%"' yan!
d"da(at %ed"k"t te4am(u den!an kom(onen 'a"n yan! t"t"k d"d"hnya bedekatan
5Syuk"7 19998.
0e%t"'a%" meu(akan %uatu (em"%ahan yan! banyak be(ean da'am
'aboato"m d"da'am '"n!kun!an "ndu%t". +"a%anya de%t"'a%" d"!unakan da'am
(em"%ahan m"nyak tanah7 (etok"m"a7 (oduk :ementa%" dan %eba!a"nya7 yan!
mem"%ahkan 3at93at te%ebut den!an a" mun". #"ta da(at men!!unakan de%t"'at "n"
>
d"da'am 'aboato"um untuk mem"%ahkan (e'aut dan 3at te'autnya dan %eba'"knya.
$"ka 3at te'aut ada'ah 3at non =o'at"'e maka de%t"'a%" b"a%anya t"dak be2a'an den!an
ba"k 5)ob"n%on7 199;8.
,"t"k d"d"h b"a%anya meu(akan k"%aan %uhu (end"d"han yan! d"amat" (ada
de%t"'a%"7 tehada( %uatu 3at. Pada (o%e% "n"7 (eny"m(an!an da" ha%"' yan!
%ebenanya da(at te2ad" kaena adana (emana%an be'eb"han 5superheating8 dan
ke%a'ahan da'am me'atakkan a'at m"%a'nya 2"ka (enem(atan temomete yan!
d"!uanakn t"dak (ada (o%"%" yan! bena. Sumbe ke%a'ahan yan! 'a"n ada'ah b"'a
koek%" temomete t"dak d"(ehat"kan atau tekanan t"dak d"uku den!an te'"t"
5m"%a'nya (ada keadaan =a4um manomete membe"kan "nd"ka%" yan! %a'ah8
ak"batnya d"(eo'eh ha%"' t"t"k d"d"h yan! beada untuk 3at yan! %ama 5An*a7 19948.
0e%t"'a%" d"'ak%anakan da'am (aktek menuut %a'ah %atu da" dua metode
utama. Metode (etama d"da%akan ata% (embuatan ua( den!an mend"d"hkan
4am(uan 3at 4a" yan! akan d"("%ahkan dan (en!embunan 5konden%a%"8 ua( tan(a
ada 3at 4a" yan! kemba'" keda'am be2ana d"d"h. $ad" t"dak ada e:'uk%. Metode kedua
d"da%akan ata% (en!emba'"an %eba!"an da" konden%at kebe2ana d"d"h da'am %uatu
kond"%" tetentu %eh"n!!a 3at 4a" yan! d"kemba'"kan "n" men!a'am" kontak akab
den!an ua( yan! men!a'" keata% menu2u konden%o 5?aen7 19998.
Ma4am9ma4am de%t"'a%" :
1. Distilasi Sederhana7 ("n%"(nya mem"%ahkan dua atau 'eb"h kom(onen 4a"an
beda%akan (ebedaan t"t"k d"d"h yan! 2auh bebeda.
4
2. Distilasi Fraksionasi 5Bertingkat), %ama ("n%"(nya den!an d"%.%edehana7
hanya d"%.bet"n!kat "n" mem"'"k" an!ka"an a'at konden%o yan! 'eb"h ba"k7
%eh"n!!a mam(u mem"%ahkan dua kom(onen yan! mem"'"k" (ebedaan t"t"k d"d"h
yan! bedekatan.
>. Distilasi Azeotrop7 mem"%ahkan 4am(uan a3eoto( 54am(uan dua atau 'eb"h
kom(onen yan! %u'"t d" ("%ahkan87 b"a%anya da'am (o%e%nya d"!unakan %enya*a
'a"n yan! da(at meme4ah "katan a3eoto( te%ebut7 atau den!an men!!unakan
tekanan t"n!!".
4. Distilasi Kering : memana%kan mate"a' (adat untuk menda(atkan :a%a ua(
dan 4a"nya. +"a%anya d"!unakan untuk men!amb"' 4a"an bahan baka da" kayu
atau batu bata.
@. Distilasi vakum: mem"%ahkan dua kom(enen yan! t"t"k d"d"hnya %an!at t"n!!"7
metode yan! d"!unakan ada'ah den!an menuunkan tekanan (emukaan 'eb"h
endah da" 1 atm7 %eh"n!!a t"t"k d"d"hnya 2u!a men2ad" endah7 da'am (o%e%nya
%uhu yan! d"!unakan untuk mend"%t"'a%"nya t"dak (e'u te'a'u t"n!!".
5Aoad7 200@8.
0"%t"'a%" d"'akukan untuk mem"%ahkan etano' da" bee 5%eba!"an be%a
ada'ah a" dan etano'8. ,"t"k d"d"h etano' mun" ada'ah 7;
O
C %edan!kan a" ada'ah
100
o
C 5#ond"%" %tanda8. 0en!an memana%kan 'autan (ada %uhu entan! 7;
o
C 9
100
o
C akan men!ak"batkan %eba!"an be%a etano' men!ua(7 dan me'a'u" un"t
konden%a%" akan b"%a d"ha%"'kan etano' den!an kon%enta%" 9@ B =o'ume 5H"dayat7
200;8.
@
Mak%ud dan (o%e% d"%t"'a%" ada'ah untuk mem"%ahkan etano' da" 4am(uan
etano' a". -ntuk 'autan yan! ted"" da" kom(onen9kom(onen yan! bebeda nyata
%uhu d"d"hnya7 d"%t"'a%" meu(akan 4aa yan! (a'"n! mudah d"o(ea%"kan dan 2u!a
meu(akan 4aa (em"%ahan yan! %e4aa thema' ada'ah e:"%"en. Pada tekanan
atmo%:"7 a" mend"d"h (ada 1000C dan etano' mend"d"h (ada %ek"ta 77
0
C. (ebedaan
da'am t"t"k d"d"h "n"'ah yan! memun!k"nkan (em"%ahan 4am(uan etano' a". P"n%"( :
$"ka 'autan 4am(uan etano' a" d"(ana%kan7 maka akan 'eb"h banyak mo'eku' etano'
men!ua( da" (ada a". $"ka ua(9ua( "n" d"d"n!"nkan 5d"konden%a%"87 maka kon%enta%"
etano' da'am 4a"an yan! d"konden%a%"kan "tu akan 'eb"h t"n!!" da" (ada da'am
'autan a%'"nya. $"ka konden%at "n" d"(ana%kan 'a!" dan kemud"an d"konden%a%"kan7
maka kon%enta%" etano' akan 'eb"h t"n!!" 'a!". Po%e% "n" b"%a d"u'an!" teu%7 %am(a"
%eba!"an be%a da" etano' d"kon%enta%"kan da'am %uatu :a%a. Namun ha' "n" ada
bata%nya. Pada 'autan 9CB etano'7 d"da(atkan %uatu 4am(uan den!an t"t"k d"d"h
yan! %ama 5a3eoto(8. Pada keadaan "n"7 2"ka 'autan 9CB a'koho' "n" d"(ana%kan7
maka a%"o mo'eku' a" dan etano' da'am konden%at akan tea( kon%tan %ama. $"ka
den!an 4aa d"%t"'a%" "n"7 a'koho' t"dak b"a% 'eb"h (ekat da" 9CB 5Haaha(7 200>8.
C
&&&. METODE PRAKTIKUM
A. A'at dan +ahan
A'at yan! d"!unakan da'am (akt"kum "n" ya"tu:
1. Labu a'a% bu'at betan!ka" : 1 buah
2. #onden%o : 1 buah
>. E'enmeye : 1 buah
4. ,emomete : 1 buah
@. .e'a% ("a'a 2@0 mL : 1 buah
C. Pemana% 5e'ektomante'8 : 1 buah
7. +oto' %em(ot : 1 buah
;. Labu taka 100 mL : 1 buah
+ahan yan! d"!unakan da'am (akt"kum "n" ya"tu:
1. A'koho' 9CB
2. .aam 0a(u
>. A6uade%.
7
+. Po%edu #e2a
9 d"an!ka"
9 d"atu a'"an a" (end"n!"n (ada konden%o
9 d"ma%ukkan %am(e' 'autan a'koho' @0 mL keda'am
'abu a'a% bu'at
9 d"(ana%kan den!an e'ektomante'
9 d"amat" dan d"konto' (eubahan %uhunya
9 d"ba4a t"t"k d"d"h de%t"'at
9 d"tam(un! de%t"'at (ada %uhu kon%tan
9 d"uku =o'eme de%t"'at yan! ke'ua
9 d"h"tun! n"'a" endemennya
Keterangan: Lakukan hal yang sama untuk sampel air laut (garam dapur +
aquades).
;
A'at de%t"'a%"
Lautan A'koho' da'am 'abu a'a% bu'at
de%t"'a%"
0e%t"'at
)endemen de%t"'a%"
IV. HASIL DAN PEMBAHASAN
A. Ha%"' Pen!amatan
No. Pe'akuan Pen!amatan
1. A'koho' D H
2
O
9 Ma%ukkan Lautan a'koho' da'am
'abu de%t"'a%"
9 0"2a'ankan a" me'a'u" konden%o
9 0"(ana%kan 'abu de%t"'a%"
Cam(uan mend"d"h dan
men!ua(7 'au ua(ya me'e*at"
konden%o dan men4a"
2. NaC' D H
2
O
9 Ma%ukkan 'autan NaC' da'am
'abu de%t"'a%"
9 0"2a'ankan a" me'a'u" konden%o
9 0"(ana%kan 'abu de%t"'a%"
Cam(uan mend"d"h dan
men!ua( 'a'u me'e*at"
konden%o dan men4a".
Gambar Rangkaian Alat Destilasi :
Ke"eran#an$
1. ,emomete
2. Labu A'a% +u'at
>. Pemana% 5E'ektomante'8
4. #onden%o
@. Ce'ah a" #e'ua
C. Ce'ah A" Ma%uk
7. Se'an!
;. E'enmeye
9. Stee' Head
10. Ada(to
11. #onekto
B. Per%i"un#an
9
1
2
3
4
5
6
7
8
1 1 1
2
3
4
5 6
7
8
9
1 1
0
2
3
4
5 6
7
8
9
1 1 0
9
10
11
Sampel
Destilat
( ) ( ) ( ) ( ) l g aq aq
O H OH H O H OH H
2 @ 2 2 @ 2
+ +

a. Pe%en 1o'ume a'koho'
B >@ B 100
@0
@ 7 17
B 100
100
de%t"'at 1o'ume
)endemen
= =
=
b. Pe%en 1o'ume NaC'
B >9 B 100
100
>9

B 100
100
de%t"'at 1o'ume
)endemen
= =
=
C. Rea&i-Rea&i 'an# Terja(i
A'koho' da'am a" !
CH
>
CH
2
O H D H
2
O
$
$ $
$
CH
>
CH
2
O
$
$
D H
>
O
$
9
D
$
"l)
"aq) "aq)
"l)
a'koho' 9CB d"(ana%kan :
NaC' da'am a" :
NaC'
5%8
Na
D
5a68
D C'
9
5a68
10

o o
;0 7;
B. Pe)ba%aan
0e%t"'a%" d"!unakan untuk memun"kan 3at 4a"7 yan! d"da%akan ata%
(ebedaan (ebedaan t"t"k d"d"h 4a"an. 0a'am (akteknya7 de%t"'a%" d"'ak%anakan
menuut %a'ah %atu da" dua metode utama. Metode (etama d"da%akan ata%
(embuatan ua( den!an mend"d"hkan 4am(uan 3at yan! akan d"("%ahkan 'a'u
kemud"an men!embunkan 5konden%a%"8 ua( tan(a ada 3at 4a" yan! kemba'" ke da'am
be2ana d"d"h 5'abu a'a% bu'at8. Metode kedua d"da%akan ata% (en!emba'"an %eba!"an
da" konden%at da" be2ana d"d"h da'am %uatu kond"%" tetentu7 %eh"n!!a 3at 4a" yan!
akan d"kemba'"kan "n" men!a'am" kontak akab den!an ua( yan! akan men!a'"
keata% menu2u konden%o.
A'at de%t"'a%" mem(unya" ba!"an9ba!"an %eta mem(unya" :un!%" te%end""
da" ba!"an9ba!"an te%ebut. 0"antaanya 'a#u alas #ulat7 be:un!%" %eba!a" tem(at
'autan uan! akan d"de%t"'a%"7 kondensor d"!unakan %eba!a" (end"n!"n ua( yan!
d"ha%"'kan da" ha%"' (emana%an %eh"n!!a men2ad" 4a" kemba'"7 selang keluar
be:un!%" %eba!a" tem(at a'"an a" yan! ke'ua7 selang masuk %eba!a" tem(at a'"an
a" yan! akan ma%uk (ada (emukaan 'ua konden%o7 pipa konektor be:un!%"
%eba!a" (en!hubun! antaa konden%o den!an *adah (enam(un! 5E'enmeye87
%ementaa $rlenme%er be:un!%" %eba!a" *adah (enam(un! ha%"' de%t"'a%" 5de%t"'at87
%eta termometer untuk men!uku %uhu (en!ua(an. 0"da'am (ekena'an a'at7 maka
a'at de%t"'a%" hau% d"an!ka" den!an tekn"k yan! %e%ua" den!an (euntukannya dan
d"(eo'eh ha%"' yan! "n!"n d"4a(a". Se%ua" den!an ("n%"( de%t"'a%" ya"tu (em"%ahan
11
beda%akan (ebedaan t"t"k d"d"h7 maka %am(e' 54am(uan8 yan! akan d"de%t"'a%"
hau% mem(unya" (ebeda6an t"t"k d"d"h yan! 4uku( 2auh.
Pada (e4obaan ka'" "n" kam" me'akukan de%t"'a%" (ada 'autan etano'
5a'koho'8 dan 'autan !aam da(u. -ntuk a'koho'7 kam" me'autkan >0 mL etano'
da'am @0 mL a6uade%. #"ta men!!unakan etano' dan a6uade% %ebab keduanya
meu(akan %enya*a (o'a yan! a(ab"'a d"'autkan akan 'aut %em(una. Lautnya
etano' "n" %ebab etano' mam(u membentuk "katan h"do!en den!an a6uade%. Se'a"n
kaena keduanya da(at %a'"n! me'autkan7 (en!!unaan kedua bahan "n" %ebab
mem"'"k" (ebedaan t"t"k d"d"h yan! 4uku( be%a7 %eh"n!!a memudahkan da'am
men!ua(kan etano' da" 'autannya den!an de%t"'a%". 0"mana (ada tekanan 1 atm t"t"k
d"d"h a" ada'ah 100
o
C7 %edan!kan t"t"k d"d"h etano' %ek"ta 7;
o
C. ,"t"k d"d"h "tu
%end"" meu(akan t"t"k d"mana te2ad" (emutu%an "katan9"katan da'am :a%e 4a"
men2ad" :a%e !a%.
Lautan etano' 5'autan a'koho'8 2"ka d"(ana%kan da'am 'abu de%t"'a%"7 maka
kom(onen yan! t"t"k d"d"hnya 'eb"h endah 5etano'8 akan men!ua( 'eb"h du'u. Pada
(e4obaan "n"7 t"t"k d"d"h etano' d"4a(a" t"dak 'eb"h da" tem(eatu ;0
o
C. Pada %uhu
"n"7 te'"hat tebentuk !e'embun! !a% yan! %eteu%nya men!a'" menu2u konden%o
yan! kemud"an beubah men2ad" 4a" kemba'" %aat me'e*at" konden%o. 0a" %"n"
da(at d"ketahu" bah*a d"konden%o te2ad" (end"n!"nan etano' 5yan! be*u2ud !a%8
%eh"n!!a %eket"ka beubah men2ad" t"t"k 4a"an dan %e'an2utnya d"tam(un! %eba!a"
de%t"'at (ada E'enmeye. Pe'u d"(ehat"kan7 untuk men4a"kan etano'7 maka %uhu
(ada konden%o hau% d"buat kon%tan den!an men!a'"kan a" (ada (emukaan 'ua
12
konden%o %e4aa kont"nu. 0en!an %uhu ko%tan "n" maka (e"%t"*a (end"n!"nan da(at
be2a'an mak%"ma'. 0en!an (en4a"an kemba'" ua( etano' "n" da(at d"ketahu" bah*a
mekan"%me ke2a da" a'at de%t"'a%" ada'ah men!ubah 4a"an men2ad" ua(7 'a'u
men4a"kannya kemba'" me'a'u" konden%o. Saat (emana%an 4am(uan7 (emana%an
t"dak bo'eh d"ata% ;0
o
C %ebab d"kha*at"kan a6uade% 2u!a akan men!ua( men!"n!at
t"t"k d"d"h a6uade% ada'ah 100
o
C ak"batnya k"ta t"dak akan mem(eo'eh etano' mun".
Se'an2utnya ada'ah me'akukan de%t"'a%" (ada 'autan !aam da(u. Sama
ha'nya den!an 'autan a'koho'7 %ebe'umnya !aam da(u d"'autkan da'am 100 mL
a6uade%. Lautan kemud"an d" de%t"'a%". -ntuk (e4obaan "n"7 de%t"'at yan! akan
d"tam(un! dan d"h"tun! endemennya ada'ah (e'autnya 5a6uade% mun"8. Pemana%an
d"'akukan d"ata% %uhu 100
o
C7 %ebab t"t"k d"d"h a" ada'ah 100
o
C. A!a (end"d"han
da(at be'an!%un! 4e(at7 da'am 'abu de%t"'a%" d"tambahkan batu d"d"h %eh"n!!a a"
'eb"h 4e(at men!ua(.
Sete'ah men4a"kan kemba'" ua( etano' dan a6uade% da" 'autan !aam
5de%t"'at87 k"ta me'akukan (en!ukuan =o'ume ha%"' de%t"'a%". Pen!h"tun!an "n"
betu2uan untuk menentukan endemen de%t"'at. 0a'am ha%"' (eh"tun!an d"(eo'eh
endemen etano' %ek"ta >@B7 %edan!kan endemen 'autan !aam da(u %ek"ta >9B.
1>
V. KESIMPULAN
+eda%akan (akt"kum yan! te'ah d"'akukan7 maka da(at d"%"m(u'kan bah*a:
1. 0e%t"'a%" %edehana meu(akan %a'ah %atu tekn"k (em"%ahan dan (emun"an
%uatu 4am(uan beda%akan (ebedaan t"t"k d"d"hnya.
2. Pea'atan de%t"'a%" ted"" da" (emana%7 'abu a'a% bu'at7 %tea' head7
temomete7 konden%o7 %e'an! ke'ua dan %e'an! ma%uknya a"7 ada(to7
konekto dan E'enmeye.
>. Pada (e4obaan "n" endemen yan! d"(eo'eh da" de%t"'a%" a'koho' ada'ah
>@B7 %edan!kan de%t"'a%" da" NaC' ada'ah >9B.
14
DA*TAR PUSTAKA
An*a7 Cha""'.7 1994. &engantar &raktikum Kimia Organik. 0e(atemen Pend"d"kan
dan #ebudayaan. Ao!yakata.
Haaha(7 Ham"dah.7 200>. Kar%a 'lmiah &roduksi Alkohol. htt(:<<2una'.%ttn9
batan.a4."d E27 A("' 2009F
H"dayat7 A4hmad N.7 200;. &em#uatan Alkohol untuk Bahan Bakar.
htt(:<<***.em(atyheat.*od(e%%.4om E27 A("' 2009F
P"ma%"%ta .7 200;. Destilasi. htt(:<<***.em"'datuak.mu't"('y.4om E27 A("' 2009F
)ob"n%on7 ?"''"yam7 ).7 1997. (eneral hemistr% Houghton )i**lin ompan%. Ne*
Aok.
Syuk"7 1999. Kimia Dasar '+ &,+. +andun!.
?aen7 M4. Ca'=.7 1999. Operasi ,ehnik Kimia. E'an!!a. $akata.
Aoad7 200@. -enis./enis destilasi. htt(:<<***.4hem9"%9ty.o! E27 A("' 2009F
1@