Anda di halaman 1dari 77

PEMBINAAN DAN PERKEMBANGAN BAHASA MELAYU

Pembinaan dan perkembangan Bahasa Mela!


"#$ Pendah!l!an
"#" Pengenalan
Menurut Abdullah Hassan ( 2005:14 ), keperluan manusia untuk
berkomunikasi menyebabkan terbitnya bahasa yang banyak dalam dunia ini
malah setiap bangsa mempuanyi satu atau lebih bahasa yang mempuanyi
searahnya yang tersendiri dan berdasarkan kaian beliau terdapat empat belas
golongan besar bahasa ( !ndo"#ropah, $emit"Hemit, %ral, Altaik, $ino"&ibet,
Austronesia, !rian, 'antu, (ra)idia, *hoisan, +iger"*ongo, Makro"$udan,
Amerika %tara dan Amerika ,atin ) yang digunakan dalam dunia ini- .alaupun
begitu, penulisan ini tidak mengkai kesemua golongan bahasa tersebut tetapi
hanya meng/okuskan kepada pembinaan dan perkembangan 'ahasa Melayu
yang diklasi/ikasikan oleh beliau sebagai golongan bahasa keenam dalam dunia
iaitu dalam kelompok bahasa Austronesia yang se0ara terperin0i akan
dibin0angakan dalam penulisan ini-
"#% &b'ek(i)
Adalah agak sukar untuk memperelaskan se0ara terperin0i keseluruhan
searah dalam pembinaan dan perkembangan 'ahasa Melayu kerana keterbatasan
dalam mendapatkan sumber, .alaupun begitu penulisan ini akan 0uba mengupas
kembali segala peran0angan yang digariskan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka
amnya dalam usaha mengangkat martabat 'ahasa Melayu dalam aspek
pembinaan dan perkembangan- Aspek pembinaan yang akan ditekankan dalam
penulisan ini membi0arakan pembinaan atau peran0angan korpus bahasa dari
segi istilah, kosa kata, laras bahasa, eaan, sebutan dan tatabahasa tanpa
mena/ikan akan .uudkan pinaman bahasa asing mengikut keperluan dalam
'ahasa Melayu yang sangat diperlukan dalam semua bidang- 'agi aspek
perkembangan, adalah menadi suatu yang sinonim dalam penulisan untuk
membi0arakan kronologi perkembangan mengikut 2aman peralihan status
bahasa, tetapi penulisan ini akan membi0arakan perkembangan 'ahasa Melayu
mengikut tahun, iaitu tahun 1350 hingga 1340, 1350 hingga 1360 dan 11330
hingga 2000 atas rasional, adalah menadi keperluan untuk mengupas isu"isu
yang berkaitan dengan perkembangan 'ahasa Melayu bagi menilai seauhmana
usaha yang dilakukan oleh keraaan Malaysia untuk menadikan 'ahasa Melayu
setanding dengan bahasa"bahasa lain di dunia yang mampu menadi pengerak
kepada pembangunan negara dalam semua bidang-
"#* Kaedah
*aedah yang digunakan dalam kaian penulisan ini adalah menggunakan
kaedah kaian perpustakaan berdasarkan sumber buku yang didapati se0ara
langsung mahupun tidak langsung dengan menggunakan laman .eb-
"#+ Ba(asan
$egala sesuatu kaian memiliki batasnya tersendiri, maka dalam kaian
penulisan ini adalah tidak dina/ikan .uudnya batasan dalam mendapatkan
sumber yang tepat dalam kuantiti yang banyak dalam tempoh masa yang terhad-
(alam aspek penelitian kaian penulisan pula, kaian adalah terbatas kepada
aspek pembinaan dan perkembangan 'ahasa Melayu semata"mata, ini bermakna
kaian penulisan ini tidak akan membin0angkan perkara"perkara yang tidak
berkaitan dengan pembinaan dan pengembangan 'ahasa Melayu- 7alau
bagaimanapun, kaian mengenai 'ahasa Melayu ini turut menyentuh perkaitan
perkembangannya berdasarkan perubahan dunia semasa yang sukar sekali
mengetepikan akan isu"isu yang menyumbang kepada perkembangannya yang
dimaninkan oleh pihak"pihak yang berkaitan- 'atasan kaian penulisan uga
berhadapan dengan kesukaran mendapatkan data terbaru kerana tidak dapat
menalankan kaian lapangan bagi meneliti kebenaran isu"isu tersebut-
"#, De)inisi K-nsep
*onsep yang harus di/ahami dalam kaian penulisan ini adalah berkisar
kepada kehendak tauk kaian, iaitu pembinaan dan perkembangan 'ahasa
Melayu- Menurut A.ang $ariyan ( 2002 ), pembinaan bahasa meruuk kepada
usaha melengkapkan bahasa daripada sudut korpus bahasanya atau dikenali uga
sebagai peran0angan korpus bahasa yang menyentuh aspek kosa kata, istilah,
tatabahasa, eaan, sebutan dan laras bahasa yang telah beraya dilakukan se0ara
teran0ang selepas penubuhan (e.an 'ahasa dan 1ustaka pada 22 8un 1354 yang
pada a.alnya menalankan /ungsi sebagai abatan keraaan yang telah bertukar
tara/ kemudiannya menadi badan berkanun di ba.ah *ementerian 1endidikan
1embinaan bahasa selepas lulusnya Akta ('1 1353-
1erkembangan bahasa Melayu pula menurut 9ahya :thman, ;oselan
'aki dan +a//i Mat ( 2003: <3 ), dapat diklasi/ikasikan mengikut tahap dari
'ahasa Melayu 1urba ( 2500 masihi ), 'ahasa Melayu kuno ( abad ke"5 masihi ),
'ahasa Melayu *lasik ( abad ke"12 masihi ), 'ahasa Melayu 1eralihan dan
'ahasa Melayu 'aharu ( abad ke"13 )- Manakala menurut Abdul ;ashid Melebek
dan Amat 8uhari Moain ( 2004: 24 ), perkembangan 'ahasa Melayu dapat
dirungkai berdasarkan perkembanagan 2aman, iaitu purba, kuno dan klasik tetapi
adalah lebih mudah di/ahami sekiranya ber/okuskan tahun perkembangannya
bagi meneliti isu"isu yang dibangkitkan sepanang perkembangan bahasa
tersebut, iaitu tahun 1350 hingga 1340, 1350 hingga 1360 dan 1330 hingga 2000
bersesuaian dengan perkembagan ilmu semasa selepas 8a.atankuasa 1elaaran
;a2ak ( 1354 ) menetapkan 'ahasa Melayu sebagai bahasa penghantar utama
dalam sistem pendidikan negara ini yang turut disokong oleh A.ang $ariyan
( 2002 )-
%#$ Se'arah ringkas Bahasa Mela!
$ehingga ke hari ini banyak seara.an yang merumuskan akan hal asal usul
'ahasa Melayu sebagai suatu yang masih kabur yang masih memerlukan kaian
lanut dan mendalam, maka penulisan ini se0ara tidak langsung akan
membin0angkan se0ara ringkas berkaitan searah 'ahasa Melayu dari aspek
konsep etimologi ( perkataan ) dan bangsa, salasilah dan hipotesis tempat asal
'ahasa Melayu-
%#" K-nsep e(im-l-gi dan bangsa
(ari aspek etimologi atau perkataan, =Melayu> menurut ?uber %sman
dalam Abdul ;ashid Melebek dan Amat 8uhari Moain ( 2004: ), berasal daripada
perkataan =Himalaya> yang telah disingkatkan kepada =Malaya> yang
kemudiannya menadi =Melayu>- $elain itu, terdapat uga pengkai yang
mengutarakan baha.a =Melayu> berasal daripada perkataan =Malaiyur"pura> yang
terpahat pada prasasti 'ukit @ombak 1 di $umatera 'arat yang akhirnya
menimbulkan perkataan malaiyur A malaiyu A malayu A melayu- Menurut Abdul
;ashid Melebek dan Amat 8uhari Moain ( 2004: ), perkataan =Melayu> berasal
daripada perkataan 8a.a *uno dan 'aru, iaitu =Mlaya> dan =Mlayu> yang
memba.a maksud lari- &ambahan beliau lagi, perkataan = Melayu> turut meruuk
kepada keraaan, iaitu berasal daripada perkataan =Malayu> yang meruuk kepada
sebuah keraaan yang berpusat di Muara 8ambi pada abad ke"5 ( 444 M ) yang
mendapat nama sempena nama sebatang sungai, iaitu =$ungai Malayu> yang
sangat deras arusnya selau orang berlari yang disi/atkan mempuanyi pengertian
yang sama dalam 'ahasa 8a.a-
(ari aspek konsep perkataan =Melayu> berdasarkan bangsa adalah meruuk
kepada teori a.al perpindahan golongan manusia yang diberi nama Austronesia
dari daerah 9unan ke .ilayah Asia &enggara, iaitu Melayu 1roto ( 2500 M ) dan
Melayu (eutro ( 1500 M ) menurut +ik $a/iah *arim, Barid M- :nn, Hashim H
Musa dan Abdul Hamid Mahmood ( 2004: < )- Menurut Abdul ;ashid Melebek
dan Amat 8uhari Moain ( 2004: 11 ) pula, penggunaan perkataan =Melayu> pada
abad ke"15 meruuk kepada istilah yang lebih luas yang merangkumi suku
bangsa serumpun di +usantara meruuk kepada istilah %+#$C: ( 1352 )-
D......Melayu itu merupakan satu keluarga bangsa yang mempunyai satu
keluarga bahasa yang sama, bentuk fizikal tubuh badan yang hampir
sama,berkulit sawo matang, rambut lurus dan tinggi yang sederhana dan
penduduk asli di satu kawasan yang sangat besar, iaitu suku bangsa Melayu di
Semenanjung Malaysia, Thailand, Indonesia, Filipina dan Madagaskar yang
merupakan satu stock bangsa yang sejak beberapa lama dahulu dikenali sebagai
Malayo!olynesia " Melayu!olinesia # atau $ustronesia....%
Meruuk kepada 1erlembagaan Malaysia sendiri menurut Abdul ;ashid
Melebek dan Amat 8uhari Moain ( 2004: 6 ), 1erkara 140 seperti yang termaktub
dalam 1erlembagaan 1ersekutuan &anah Melayu 1355 mengariskan =Melayu>
sebagai seseorang yang berbahasa melayu, berkebudayaan melayu dan beragama
!slam-
%#% Salasilah Bahasa Mela!
*aian salasilah 'ahasa Melayu akan meruuk kepada asal usul atau
keturunan 'ahasa Melayu itu sendiri yang mana menurut +ik $a/iah *arim,
Barid M- :nn, Hashim H Musa dan Abdul Hamid Mahmood ( 2004: <"4 ),
berasal dari rumpun bahasa Austronesia yang tergolong dalam satu keluarga
bahasa besar bahasa Austris ( Austroasia, &ibet"Cina dan Austronesia E
+usantara, 1olinesia, Melanesia dan Mikronesia ) dalam 0abang +usantara, iaitu
umlah bahasa yang paling banyak merangkumi 14 golongan kira"kira 200
hingga <00 bahasa- Hal ini turut diutarakan oleh *amal $hukri Abdullah $ani
( 2005: 2 ), baha.a 'ahasa Melayu merupakan bahasa yang berasal dari rumpun
bahasa Austronesia ( +usantara 'arat dan &imur, Melanesia dan 1olinesia )
dalam kelompok +usantara 'arat ( Malagasi, A0heh, Melayu, 8a.a,$unda,
(ayak, &agalog, $ibu, 'isaya dan lain"lain ) yang digunakan di sebelah timur
gugusan pulau"pulau Melayu dan +usantara seak abad pertama masihi menurut
Abdullah Hassan ( 2005:2<)-
Hal ini turut diutarakan oleh 8ames &-Collins ( 2005 ), iaitu ke.uudan akan
'ahasa Melayu sebagai salah satu komponen daripada 1000 bahasa yang
terpenting dalam rumpun bahasa Austronesia yang terbentuk di &ai.an yang
kemudiannya tersebar dibahagian selatan, timur dan barat melalui Bilipina yang
turut mempunyai perhubungan dengan bahasa"bahasa 1olinesia menurut 7illiam
Marsden ( 1554"16<4 M ) dalam Abdul ;ashid Melebek dan Amat 8uhari Moain
( 2004: 1 ) yang banyak mengkai bahasa di Asia &enggara dalam karya
penulisannya, seperti $ &ictionary of the Malayan 'anguage dan $ (rammar of
the Malayan 'anguage ( 1612 ) dan sehingga sekarang dikenali sebagai 'ahasa
Melayu"1olinesia oleh 7ilhelm Fon Humboldt ( 1545"16<5 ) dalam Abdul
;ashid Melebek dan Amat 8uhari Moain ( 2004: 2 ) berdasarkan perin0ian
hubungan antara bahasa"bahasa di Asia &enggara yang serumpun dalam karyanya
)ber die *awisprache auf der Insel +a,a ( 16<4 ) yang turut disokong oleh
Abdullah Hassan ( 2005: 2< ) berdasarkan adual yang telah diambil dari
Cro.ely ( 1365 ) dalam 8ames &-Collins ( 2005: < )- 7alaupun begitu, terdapat
uga pengkai barat, seperti 8ohn Cra./urd dalam Abdul ;ashid Melebek dan
Amat 8uhari Moain ( 2004: 2 ) yang tidak mempersetuui perkaitan yang .uud
antara 'ahasa Melayu dengan 1olinesia kerana tidak sekeluarga-
%#* Hip-(esis (empa( asal Bahasa Mela!
Menurut +orthe/er ( 1334 ) dalam 8ames &-Collins ( 2005 ), kesepekatan
ahli"ahli arkeologi menyatakan baha.a 'ahasa Melayu di kepulauan gugusan
Melayu bermula di *alimantan sebelum tersebar di bahagian barat menyeberangi
,aut China $elatan pada 100 masihi dahulu melalui 1ulau &ambela dan ;iau
sebelum ke $umatera dan ke selatan 'enua Asia atau kini dikenali sebagai
$emenanung Malaysia- 1ada masa yang sama uga tidak dina/ikan berlaku
penyebaran 'ahasa Melayu di bahagian utara, selatan dan timur sehingga ke
barat 1ulau ,u2on yang kini dikenali sebagai &eluk Manila dan seterusnya di
bahagian timur kepulauan Maluku ( !ndonesia )-
*e.uudan penggunaan 'ahasa Melayu turut dibuktikan oleh 'ede
dalam 8ames &-Collins ( 2005 ), pada abad ke"6 dalam -aedmon.s /ymn to the
-reator yang menyatakan akan .uudkan tulisan teks tertua 'ahasa Melayu
bertarikh 462 masihi di atas batu di $umatera yang mengadaptasi ortogra/i india
berdasarkan pala.a yang dikenali sebagai teks 'ahasa Melayu *uno-
*#$ Pembinaan Bahasa Mela!
Menurut A.ang $ariyan ( 2002 ), pembinaan bahasa meruuk kepada usaha
melengkapkan bahasa daripada sudut korpus bahasanya atau dikenali uga
sebagai peran0angan korpus bahasa yang menyentuh aspek kosa kata, istilah,
tatabahasa, eaan, sebutan dan laras bahasa yang telah beraya dilakukan se0ara
teran0ang selepas penubuhan (e.an 'ahasa dan 1ustaka pada 22 8un 1354 yang
pada a.alnya menalankan /ungsi sebagai abatan keraaan yang telah bertukar
tara/ kemudiannya menadi badan berkanun di ba.ah *ementerian 1endidikan
1embinaan bahasa selepas lulusnya Akta ('1 1353-
*#" Pembinaan Is(ilah Bahasa Mela!
%mumnya istilah merupakan perkataan yang mempunyai makna khas
mengikut bidang ilmu pengetahan tertentu yang menerangkan makna, konsep
proses, keadaan atau si/at khusus bagi sesuatu ilmu menurut 7an Muna ;u2anna
7an Mohammad ( 2003: 2 )- Menurut A.ang $ariyan ( 2002 ) pula, pembinaan
istilah 'ahasa Melayu merupakan suatu usaha dalam menggubal istilah bagi
mengisi peranan 'ahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, rasmi dan ilmu di
negara ini yang telah bermula seak 1355 yang melibatkan dua bidang tera.al
iaitu !stilah *eraaan dan !stilah !lmu $ains dan teknik yang sehingga kini
men0atatkan umlah hampir men0e0ah 1 uta istilah yang terhasil meliputi
ratusan bidang ilmu dan pro/esional yang telah dibukukan oleh (e.an 'ahasa
dan 1ustaka sebanyak 133 udul melibatkan semua peringkat- *enyataan ini turut
disokong oleh Abdullah Hassan ( 1365: 65 ), iaitu peran0angan korpus bahasa
dalam aspek istilah telah bermula seak 1355 melalui penubuhan 8a.atankuasa
!stilah yang pertama berdasarkan dua peringkat iaitu sebelum 1355 ( dengan
penerbitan !edoman !embentukan istilah bahasa Melayu oleh (e.an 'ahasa
dan 1ustaka ) dan selepas 1355 ( kerasama Malis bahasa !ndonesia"Malaysia
( M'!M ) yang menghasilkan !edoman )mum !embentukan istilah " !)!I #
yang telah diisytiharkan penggunaannya oleh Menteri 1endidikan Malaysia dan
Menteri 1endidikan dan *ebudayaan ;epblik !ndonesia pada <0 :gos 1355)-
7alaupun begitu, beliau tidak mena/ikan akan ketidaksempurnaan yang
berlaku semasa pembinaan a.al istilah dalam bahasa Melayu iaitu melibatkan
tempoh masa antara tahun 1355 hingga 1340 yang merupakan titik 2aman a.al
pembentukan istilah namun tidak kukuh kerana tiada sebarang pedoman yang
boleh diadikan ruukan sehinggalah (e.an 'ahasa dan 1ustaka menubuhkan
dua 8a.atankuasa !stilah bagi menyokong pembinaan istilah iaitu, 8a.atankuasa
!stilah *eraaan dan 1era.atan dan 8a.atankuasa !stilah $ains Am yang se0ara
tidak langsung mengubah panduan dan /alsa/ah pembinaan istilah tahap a.al
yang mengongkong proses pembinaan istilah, .alapun terdapat uga istilah yang
bertahan sehingga sekarang misalnya stesen, kimia dan sains. Manakala istilah
yang tidak dapat mendukng konsep asal telah dipinda seperti ilmu jiwa,
kajirumpun bangsa, ilmu hisab dan kajibentuk bumi kepada psikologi, ethnologi,
matematik dan geomorfologi.
?aman selepas 1355 pula memperlihatkan peranan (e.an 'ahasa dan
1ustaka dalam pembentukan istilah yang melibatkan bidang"bidang pro/esional
sebanyak 51,665 istilah sehingga 1355 berikutan keayaan membentuk !edoman
Membentuk Istilahistilah 0aru &0! ( mula digunakan seak 1353 ), &asar, -ara
dan !edoman Membentuk istilah 0aharu 0ahasa Melayu &0! ( selepas 1350 )
dan !edoman !embentukan Istilah )ni,ersiti Malaya ( 1351 ) serta dengan
tertubuhnya 8a.atankuasa &etap 'ahasa Melayu ( 8*&'M ) seak (isember
1352 yang pada a.alnya hanyalah me.akili Malaysia dalam usaha kerasama
dengan !ndonesia bagi menyusun $istem #aan ;umi 'aru tetapi kemudiannya
telah diperluaskan lagi /ungsinya yang men0akupi aspek peristilahan dan
dianggap oleh keraaan sebagai badan tertinggi dalam pembentukan istilah
'ahasa Melayu yang menadi dasar pembentukan istilah oleh (e.an 'ahasa dan
1ustaka-
7alaupun begitu, pembinaan istilah dalam 'ahasa Melayu tidak
mena/ikan akan .uudnya pinaman daripada bahasa asing melalui dua 0ara
penggubalan, iaitu pinaman dan pinam teremah menurut Ainon Mohd dan
Abdullah Hassan ( 2000: 255 )- Hal ini turut disokong oleh +ik $a/iah *arim,
Barid M- :nn, Hashim H- Musa dan Abdul Hamid Mahmood ( 2004: <01"<04 ),
iaitu pembinaan istilah pinaman yang dilakukan dalam dua bentuk, iaitu
pengambilan dengan penyesuaian eaan, misalnya geographygeografi, biology
biologi, mathematicsmatematik, isogamyisogami dan sebagainya- Manakala,
pengambilan tanpa perubahan eaan pula, seperti magnetmagnet, linearlinear,
hilumhilum, importimport, auditaudit dan sebagainya. Manakala pembinaan
istilah pinam teremah pula dilakukan melalui lima 0ara, iaitu teremah langsung
( resistance 1 rintangan, dose 1 sukatan, soluble 1 lart #, pen0iptaan kata baharu
( subsidence 1 antamman, allot 1 umpuk, arrears 1 tunggakan ), perluasan
makna ( salur 1 salir, hakis 1 kikis, gelap 1 legap #, penggabungan dua kata
umum ( missile 1 peluru berpandu, indicator lamp 1 lampu penunjuk, right
angle 1 sudut tepat ) dan pembentukan kata ganda separa ( radius 1 jejari,
li2uid 1 cecair, capillary 1 rerambut ), tetapi kesemua proses ini terikat kepada
had peminaman, iaitu pinaman istilah dilakukan sekiranya bahasa asing
mempunyai istilah tersebut dan haruslah sesuai dengan sistem bunyi 'ahasa
Melayu menurut Ainon Mohd dan Abdullah Hassan ( 2000: 245 )-
Menurut ;ogayah :sman dalam artikelnya mengenai 1eran0angan 'ahan
#aan dan $ebutan, 1eristilahan dan 1erkamusan dalam 'ahasa Melayu di
Malaysia, ke.uudan banyak 8a.atankuasa !stilah ( 8*! ) yang men0akupi
banyak bidang dengan konsep dan pemahaman ilmu yang tersendiri
menghasilkan berma0am"ma0am istilah sehingga satu istilah mendukung
pelbagai konsep dan pengertian, menyedari permasalahan ini dua a.atankuasa
penyelarasan dibentuk iaitu, 8a.atankuasa !stilah $ains &ulen dan 8a.atankuasa
!stilah $ains $osial dan *emanusiaan- (isamping itu, (e.an 'ahasa dan
1ustaka telah melakukan kembali kera"kera dalam menyemak istilah sebelum
1355 terutamanya sebelum 1340 untuk diserahkan kepada 8a.atankuasa
1enyemak !stilah sebagai tambahan kera"kera dalam pen0iptaan istilah,
pengklasi/ikasian bidang yang sebelumnya tidak begitu tepat dan kurang
menyeluruh agar dapat membin0angkan aspek"aspek pemasyarakatan istilah
dalam disiplin bidang masing"masing agar dapat diutarakan kepada sidang
M'!M sekitar akhir 60"an dan a.al 30"an-
Malis 'ahasa !ndonesia"Malaysia ( M'!M ) menurut Abdul ;ashid
Melebek dan Amat 8uhari Moain ( 2004: <4 ), sangat berperanan dalam
pembentukan istilah 'ahasa Melayu yang mendokong tiga /ungsi utama, iaitu
bertindak sebagai badan bersama yang mengadakan pertemuan demi pertemuan
untuk memikirkan, menalaah dan membin0angkan hal"hal bersama berhubungan
dengan soalan bahasa kedua"dua negara, menampung dan menyalurkan bahan"
bahan tentang bahasa dari kedua"dua belah pihak untuk kegunaan dan kaian
bersama serta menyerahkan bahan"bahan bahasa yang menyentuh kepentingan
kebangsaan negara masing"masing kepada Menteri 1endidikan untuk
dipertimbangkan dan diputuskan- Atas ketelusan dalam memainkan perana ini,
M'!M beraya menghasilkan !edoman )mum !embentukan Istilah " !)!I #,
!edoman !enyusnan *amus Istilah dan !edoman Tranliterasi /uruf $rab
kepada /uruf 3umi disamping membin0angkan pedoman khusus pembentukan
istilah kimia, biologi, /i2ik, matematik dan perubatan- Malah sepanang hasil
persidangan M'!M ke"5 hingga ke"2< M'!M turut beraya menghasilkan &aftar
Istilah M0IM " $+ # dan " *4 # yang diterbitkan oleh (e.an 'ahasa dan
1ustaka pada tahun 1354-
*#% Pembinaan K-sa Ka(a Bahasa Mela!
Menurut A.ang $ariyan ( 2002 ), usaha dalam pembinaan kosa kata atau
perbendaharaan kata dalam 'ahasa Melayu sebenarnya telah dilakukan oleh para
sarana asing seak beberapa abad silam dalam bentuk da/tar kata dan kamus,
misalnya &aftar *ata Melayu-ina " abad ke56 #, *amus MelayuItali oleh
Antonio 1iga/etta pada suku pertama abad ke"14, kamus MelayuInggeris oleh
&homas 'o.ry pada a.al abad ke"16, $ &ictonary of The Malay 'anguage oleh
Marsden pada tahun 1621 dan beberapa buah kamus lain oleh ;-8-7ilkinson
( 1301,1306 dan 13<2 ), 7-@-$hellabear ( 1302, dan 1314 ) dan ;-:-7instedt
( 131< )- %saha ini kemudiannya telah diteruskan oleh (e.an 'ahasa dan
1ustaka se0ara teran0ang yang bermula pada 1344 yang akhirnya telah beraya
menerbitkan *amus &ewan pada 1350, iaitu sebuah kamus ekabahasa yang
ber.iba.a sebagai ruukan kamus yang entrinya berumlah kira"kira <0,000
patah yang kemudiannya telah diterbitkan dalam edisi baharu pada tahn 1364 dan
1363 ( masing"masing dengan tambahan 300 entri dan 2,000 entri ), edisi
ketiganya pula pada tahun 1334 ( dengan tambahan 4,000 entri ) dan edisi
keempat pada tahn 200< ( dengan tambahan 5,000 entri )-
'agi tuuan keperluan pelaar sekolah pula, (e.an 'ahasa dan 1ustaka
turut memainkan peranannya dengan menyusun dan menerbitkan *amus 0ahasa
Malaysia 7disi !elajar pada tahun 1355 bagi pelaar sekolah menengah dan
*amus 3endah &ewan 0ergambar pada tahun 1363 bagi keperluan pelaar
sekolah rendah disamping turut menerbitkan edisi baharu pada tahun 2002 iaitu,
*amus *0S3 &ewan dan *amus )mum 0ahasa Melayu &ewan ( memuatkan
45,000 entri ) pada tahun 2005- Malah bagi memastikan pembinaan kosa kata
dalam bahasa Melayu lebih berkesan, (e.an 'ahasa dan 1ustaka turut
mengadakan kerasa dengan pihak s.asta dengan menerbitkan kamus elektronik,
*amus Telapak 07ST$ &0!5 ( 1336 ) dan *amus !ena 8uicktionary ( 2000)-
$eperti dalam pembinaan istilah 'ahasa Melayu, pembinaan kosa kata
'ahasa Melayu turut meminam kosa kata asing, dan menurut 9ahya :thman
( 2005: ), 'ahasa Melayu meminam 455 kosa kata 'ahasa $anskrit merangkumi
11 bidang-
Malah menurut 8ames &-Collins ( 2005: 16 ), seak keraaan kesultanan
Melayu Melaka lagi, 'ahasa Melayu telah menggunakan kosa kata pinaman
seperti yang direkodkan oleh 9ang ,in pada tahun 1540 yang diklasi/ikasikan
sebagai kosakata 'ahasa Melayu"Cina sebanyak 500 kata untuk keperluan
perdagangan disamping kosakata pinaman dari 'ahasa $anskrit, &amil, Arab dan
1ersia-
( ;aah 4: (a/tar beberapa kosakata 'ahasa Melayu"Cina dari (inasti
Ming yang dipetik dari #d.ards dan 'lagden ( 13<0"13<2 ) dalam 8ames
&-Collins, 2005: 13 )
*#* Pembinaan Laras Bahasa Mela!
Menurut +ik $a/iah *arim ( 200<: 155"154 ), laras bahasa dalam 'ahasa
Melayu merupakan perbe2aan 0ara yang digunakan dalam penulisan .alaupun
menggunakan bahasa yang sama dalam situasi yang berbe2a atau lebih
ringkasnya dikenali sebagai kelainan berbahasa yang dipengaruhi oleh suasana
yang hanya dikenali melalui perkataan"perkataan yang digunakan berdasarkan
0ara pengungkapan mengikut situasi tertentu yang .uud berdasarkan perkara
yang ingin diperkatakan serta kolokasi, iaitu kehadiran penggunaan perkataan
dan ungkapan tertentu yang elas meletakkannya dalam sesuatu laras-
Menurut A.ang $ariyan ( 2002 ), pembinaan laras bahasa ini
dilaksanakan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka melalui penerbitan karya ilmu
dalam pelbagai bidang untuk pelbagai peringkat yang telah menghasikan hampir
10,000 udul buku dan berdasarkan koleksi 1erpustakaan +egara Malaysia ( 1344
hingga 2001 ), seumlah 105,636 udul direkodkan sebagai buku yang berda/tar
di ba.ah Akta 1emeliharaan 'uku"'uku 1344 dan Akta 1enyerahan 'ahan
1erpustakaan 1344 yang turut merangkumi buku dalam bahasa lain dan hanya
40,454 udul dalam 'ahasa Melayu-
ke.uudan perbe2aan laras bahasa menurut +ik $a/iah *arim, Barid M-
:nn, Hashim H- Musa dan Abdul Hamid Mahmood ( 2004: <4 " 40 ),
disebabkan oleh 0iri"0iri keperihalan ( situasi luaran dan persekitaran E 0ara
penyampaian, perhubungan sosial dan peribadi, bahan yang diperkatakan dan
/ungsi sosial perlakuan bahasa ) sesuatu peristi.a bahasa dan linguistik ( bunyi,
perkataan E khusus, kolokasi dan pinaman E dan ayat ) yang terbahagi kepada
sebelas laras berdasarkan bidang ilmu, iaitu biasa, perniagaan atau iklan, sains,
media, ren0ana, undang"undang, agama, sukan, sastera, ekonomi dan akademik-
,aras bahasa biasa adalah laras yang tiak melibatkan sebarang bidang
ilmu atau konteks yang khusus kerana ianya digunakan dalam perbualan harian
yang tidak melibatkan istilah khusus tetapi menggunakan struktur ayat yang
mudah, ringkas dan padat- tambahan lagi, ianya tidak banyak menggunakan kata
pinaman serta menggunakan kosa kata dan tatabahasa yang mudah di/ahami
yang boleh .uud dalam keadaan /ormal dan tidak /ormal ( menggunakan bahasa
basahan )-
,aras bahasa perniagaan atau iklan pula adalah bertuuan untuk
menyampaikan maklumat dengan berkesan yang berbentuk pemberitahuan /akta
yang ringkas dan terperin0i yang bersi/at imaginati/ dan kreati/ menggunakan
retorik puukan dan bahasa pengaruhan untuk memuuk dan mempengaruhi
pengguna dengan mengabaikan kepentingan tatabahasa-
,aras bahasa sains pula dihubngkan dengan laras bahasa ilmiah yang
bersi/at /ormal dan tidak menggunakan bahasa basahan kerana bersi/at
intelektual, sainti/ik, /ormal dan obekti/ dalam mempersembahkan maklumat
yang berdasarkan kaian dan /akta yang banyak menggunkan kata nama dan
ragam ayat pasi/ serta istilah pinaman daripada 'ahasa !nggeris-
,aras bahasa media massa menggunakan bahasa yang mudah, gaya
tulisan yang elas dan ketepatan isi tulisan dengan mengabaikan kepentingan
tatabahasa dalam melaporkan sesuatu peristi.a yang berlaku tanpa istilah
teknikal dan khusus dalam mempersembahkan udul dan teks-
,aras bahasa ren0ana pula adalah bersi/at umum, hal ini kerana adalah
untuk keperluan menyampaikan kepelbagaian idea tentang sesuatu isu dengan
gaya bahasa yang mudah di/ahami kerana terus menurus kepada tauk ren0ana
yang bersi/at laporan-
,aras bahasa undang"undang biasanya mengandungi prinsip undang"
undang berbentuk akta yang terbahagi kepada bahagian dan seksyen serta banyak
menggunakan istilah pinaman daripada 'ahasa !nggeris- !nterpretasi
menentukan makna kosa kata yang digunakan tanpa mengambil kira struktur ayat
dalam penyampaian tetapi menekankan kepersisan dan keelasan yang bersi/at
obekti/, terperin0i, tepat dan padat dalam binaan ayat yang panang-
,aras bahasa agama tidak lari dari membin0angkan isu agama yang
banyak menggunakan kata pinaman 'ahasa Arab dalam pembentukan struktur
ayat yang menekankan petikan al"Guran dan hadis-
,aras bahasa sukan pula bertuuan menyampaikan maklumat berkaitan
dengan kegiatan sukan dalam bentuk bahasa yang ringkas dan bersahaa tetapi
elas berikutan pemilihan kosa kata yang senang di/ahami-
,aras bahasa saster atau kreati/ adalah bentuk bahasa yang terhasil
daripada 0etusan imaginasi dan pengalaman penulis yang bersi/at imaginati/ dan
/igurati/ ( penyimpangan makna aripada bahasa biasa ) serta mementingkan
pemilihan diksi yang berkesan dengan menggunakan bahasa tersirat, istilah"
istilah khusus berkaitan sastera, perlambangan, kiasan, imean, persona/ikasi,
meta/ora dan sebagainya yang mementingkan penyusunan dan pengulangan kata
atau ayat, bernada puitis dan komunikati/-
,aras bahasa ekonomi pula merupakan laras berbentuk ilmiah yang
menggunakan istilah"istilah terknikal, tidak mementingkan struktur ayat, bersi/at
/ormal serta mementingkan susunan maklumat yang elas dan eksplisit dalam
bentuk data dan statistik-
,aras bahasa akademik adalah bersi/at /ormal dan obekti/ yang
menunukkan kematangan dan keintelektual, iaitu berkeupayaan menyamapaikan
buah /ikiran dan huah dengan tepat dan berkesan menggunakan istilah yang
bersi/at khusus dan sukar di/ahami kerana menekankan kesempurnaan bahasa
dalam pemaparan, perbin0angan dan penghuraian yang turut melibatkan sudut
pandang orang ketiga, penulisan ragam ayat pasi/ dan ayat mamuk serta turut
memuatkan nota kaki, bibliogra/i, indeks dan sebagainya dalam penulisan-
*#+ Pembinaan E'aan Bahasa Mela!
&radisi tulisan seperti tulisan *a.i, 'atak, ,ampung, dan ;en0ong telah
menadi sistem tulisan orang Melayu sebelum kedatangan !slam yang telah
memba.a bersama tulisan 8a.i daripada &anah Arab- $istem tulisan yang
digunakan oleh orang Melayu sebelum 8a.i banyak menggunakan lambing suku
kata dan ambang baris untuk menunukkan perbe2aan"perbe2aan bunyi- +amun
penggunaan tulisan 8a.i tidak bertahan lama setelah pihak 'arat
memperkenalkan sistem tulisan ;umi di &anah Melayu pada 2aman penaahan-
&ulisan 8a.i adalah berdasarkan huru/ Arab ali/"ba"ta manakala tulisan ;umi
adalah berdasarkan huru/ ;oman a"b"0- sistem eaan ;umi mula diperkenalkan
oleh pihak 'arat di &anah Melayu pada pertengahan abad ke"13- $istem eaan
tersebut telah digunakan dalam urusan rasmi dalam keraaan 'arat di &anah
Melayu pada masa tersebut- Antara sistem eaan yang telah digunakan oleh 'arat
ialah #aan ;umi +egeri"negeri $elat (1656), #aan ;umi MaH.eel (1662), dan
#aan ;umi $.eettenham (1661)-
1erkembangan sistem eaan bahasa Melayu pada masa penaahan sangat
penting kerana sistemeaan 8a.i tidak dapat menggambarkan sisitem bunyi
bahasa Melayu yang sebenar bagi mereka yang tidak dapat memehaminya
terutamanya pihak 'arat yang kurang pengetahuan dalam bahasa Melayu-
'ahasa Melayu menadi lebih penting apabila diadikan bahasa pengantar di
sekolah"sekolah rendah- :leh yang demikian, satu sistem ;umi yang seragam
diperlukan untuk menggantikan sistem eaan 8a.i- $atu pertubuhan iaitu 1akatan
'elaar"Mengaar 'ahasa yang telah ditubuhkan pada tahun 1666 di 8ohor
memainkan peranan yang sangat panting dalam menggalakkan penggunaan
bahasa Melayu di sekolah dan dalam kalangan masyarakat setempat-
1embinaan sistem tulisan ;umi untuk bahasa Melayu telah melalui
beberapa peringkat oleh banyak pihak- Contohnya, pihak 'arat banyak
melakukan kaian dalam membentuk sistem tulisan tersebut- Antara tokoh yang
berasal dari 'arat yang pernah melakukan kaian dalam mengembangkan sistem
tulisan bahasa Melayu ialah 7illiam Marsden yang telah menulis buku yang
berudul $ (rammar 9f The Malayan 'anguage pada tahun 1312- (alam
bukunya terdapat pendapat yang mengatakan baha.a bunyi ch, d, ng, p, g, dan
ny merupakan huru/"huru/ yang telah ditambah oleh orang Melayu daripada
huru/ bahasa Arab ( ;ogayah 'inti :sman, hlm <)- $elepas 7illiam Marsden,
;-8 7ilkinson yang merupakan na2ir sekolahEsekolah bagi 8abatan 1elaaran
+egeri"negeri 'ersekutu telah menadi pengerusi bagi 8a.atankuasa #aan untuk
mengkai dan membentuk sebuah sistem eaan ;umi yang baru- $istem eaan
yang telah beraya dihasilkan telah dipanggil #aan 7ilkinson-
$emasa 2aman pendudukan 8epun di &anah Melayu, satu sistem eaan
telah diperkenalkan iaitu D#aan Baar AsiaI yang selaras bagi tiga buah negara
iaitu &anah Melayu, $ingapura dan !ndonesia yang pada masa itu berada dalam
pentadbiran tentera 8epun- Maalah Baar Asia yang diterbitkan di $ingapura telah
menggunakan sistem eaan tersebut dalam penerbitan maalah mereka- Huru/
yang digunakan dalam sistem ini hampir sama dengan $istem #aan 7ilikinson
dan sistem #aan ;umi ?a>'a- Menurut Asmah Hai :mar (133<), sistem eaan
ini menggunakan enam huru/ )okal iaitu a, e taling, e pepet, i, o dan u- Manakala
bagi huru/ konsonan pula adalah sama dengan $istem #aan ;umi ?a>'a-
;aah 5: Huru/"huru/ konsonan yang digunakan dalam $istem #aan Baar
Asia-
?a>'a telah memulakan satu lagi sistem eaan baru yang mana
merupakan satu perubahan yang telah beliau lakukan- #aan tersebut dihasilkan
berdasarkan daripada $istem &ulisan 7ilkinsin dan gabungan beberapa adad
bahasa Arab- ?a>'a pada masa itu bertugas di Maktab 1erguruan $ultan !dris
selepas 1erang (unia *e"2- $istem baru tersebut telah dikenali sebagai $istem
#aan $ekolah yang telah diggunakan sebelum digantikan oleh eaan baru yang
telah diistiharkan pada tahun 1352- $istem baru ini dihasilkan daripada
pengamatan sahaa dan mempunyai banyak kelemahan- Apabila terdapat
kelemahan tersebt, maka penggunaan bahasa Melayu pada masa tersebut telah
terganggu-
Menurut ;ogayah 'inti :sman (hlm 4), satu persidangan antara keraaan
Malaysia dengan keraaan !ndonesia telah dialankan untuk membin0angkan satu
sistem eaan yang sama untuk kedua"dua negara- 1ersidangan tersebut telah
dimulakan seak tahun 1353 hasil daripada desakan *ongres 'ahasa dan
1ersatuan Melayu- +amun usaha untuk menalankan persidangan dengan
keraaan !ndonesia telah tergendala kerana ter0etusnya kon/rantasi- 1ersidangan
kedua"dua negara tersebut telah menghasilkan satu sistem tulisan baru iaitu
sistem Malindo- Asmah Hai :mar (133<, hlm 154) mengatakan baha.a tulisan
Malindo tidak pernah diterbitkan oleh kedua"dua negara- :leh yang demikian,
bentuk dan sistem eaannya tidak diketahui- 1ada tahun 1344, satu persidangan
ttelah dialankan oleh negara Malaysia dan !ndonesia untuk menyambung semula
perbin0angan yang telah tergendala semasa kon/rantasi- (alam persidangan
ttersebut beberapa perkera telah dibin0angkan sepertiJ
a) $oal bahasa dan angka masa panang-
b) 1ertukaran antara bahan"bahan yang berkenaan dangan bahasa dan sastera-
0) $oal pemakaian istilah-
1ada $eptember 1344, satu rombongan daripada !ndonesia yang diketuai oleh
*olonel 7ahu $ukato telah membuat la.atan ke (e.an 'ahasa (an 1ustaka
dan telah membangkitkan beberapa isu dan mereka uga telah membenangkan
satu kertas kera untuk membaiki sistem tulisan Malindo yang mempunyai
banyak kelemahan- $etelah kata sepakat di0apai, maka keraaan Malaysia dan
!ndonesia telah menggunakan satu lagi sistem tulisan baru iaitu #aan 'ersama
Malaysia"!ndonesia uga dikenali sebagai #aan 'aharu- 7alaupun perse/ahaman
teah di0apai pada tahun 1344, namun hanya pada tahun 1352 sahaa barulah
peranian antara kedua"dua keraaan telah ditandatangan yang mana peraian
tersebut telah ditandatagani oleh Menteri 1elaaran masing"masing pada masa itu
iaitu 9-' #n0ik Hussien :nn dan 'apak Mashuri- 1eranian tersebut telah
ditandatagani pada 2< Mei 1352- 1erbin0angan tersebut telah memakan masa
yang lama untuk menghasilkan satu sistem tulisan sama bagi kedua"dua negara
ini- Hanya pada 14 :gos 1352 barulah sistem baru ini diistiharkan se0ara
serentak oleh kedua"dua negara tersebut-
#aan ;umi 'aharu ini adalah hasil daripada pemikiran yang matang dan
berlandaskan peran0angan bahasa yang baik- 1eran0angan ini merupakan satu
usaha keraaan untuk memperkenalkan bahasa Malaysia ke peringkat
antarabangsa- #aan ini memperlihatkan prinsip linguistik, ekonomi,
kesederhanaan, keelasan, dan /leksibiliti dan tara/ standard yang tinggi ka
dibandingkan dengan sistem yang lama-
Abad yang digunakan dalam eaan bahasa Melayu terdiri daripada huru/
yang berikut-
$ebutan masing"masing huru/ disertakan di sebelahnya- Abad dan sebutan
tersebut adalah hasil daripada perbin0angan yang telah dilaksanakan oleh negara
Malaysia dan !ndonesia yang telah diistiharkan bersama-
;aah 6: abad yang digunakan dalam bahasa Melayu dan sebutannya-
Huru/ Fokal
Huru/ )okal dalam eaan bahasa Melayu terdiri daripada: a, e, i, o dan u- Huru/ e
melambangkan dua bunyi, iaitu e pepet dan e taling-
Antara perubahan yang telah berlaku dalam sistem eaan tersebut ialah
perubahan konsanan 0ontohya gabungan dua perkataan digugurkan salah satu
yang memba.a maksud sama seperti ch menadi c dalam perkataan chuba
menadi cuba- Contoh lain adalah dh menadi d dalam perkataan mudharat
menadi mudarat dan sh menadi sy dalam perkataan sharat manadi syarat-
1engunaan (=) dan (>) yang melambangkan ham2ah dan ain digugurkan dan
digantikan dengan huru/ konsonan k 0ontohnya:
a) Ma>ana menadi makna-
b) #n0he> menadi en0ik-
&erdapat uga perkataan yang dikekalkan seperti kh, ny, hg, dan ng dan
masih diguna pakai sehingga sekarang- (e.an 'ahasa (an 1ustaka pula telah
menerbitkan buku !edoman )mum 0ahasa Malaysia pada tahun 1355 sebagai
ruukan- $etiap negara telah menerbitkan pedoman umum mengikut )ersi
masing"masing sebagai panduan untuk rakyat di setiap negara-
*#, Pembinaan Seb!(an Bahasa Mela!
1eran0angan sebutan telah melalui banyak peringkat dalam memastikan
tidak terdapat kesalahan dalam penyebutannya- Antara langkah"langkah yang
telah dialankan ialah:
(i) Mengadakan penyelidikan melalui beberapa bengkel dan seminar seak a.al
;an0angan Malaysia keempat (1361)
(ii) *egiatan kaian tentang sistem /onologi bahasa Melayu dan dialek diadakan
seak a.al 1360"an- 'eberapa bengkel diadakan sehingga tahun 1365-
(iii) $iri bengkel sebutan baku diadakan dalam tahun 1365 antara ('1 dengan
1ersatuan ,inguistik Malaysia (1,M), *ementerian 1endidikan Malaysia, dan
pakar"pakar bahasa-
(i)) 1erumusan tentang pedoman sebutan baku dibuat oleh sebuah 8a.atankuasa
&eknikal antara ('1 dengan 1usat 1erkembangan *urikulum, *ementerian
1endidikan Malaysia dan 1,M serta pakar"pakar bahasa pada tahun 1365-
Menurut Mohd ;asdi 'in $aamah (hlm 6), aspek sebutan tidaklah
menadi satu perkara yang semestinya ada transkripsi /onetiknya memandangkan
sebutan kata Melayu adalah onemik berbanding dengan bahasa !nggeris-
Maksudnya ialah terdapat sesetengah eaan dalam bahasa Melayu yang sama
dengan bahasa !nggeris namun memba.a erti yang berbe2a- Contohnya ialah air
dalam bahasa !nggeris memba.a maksud udara namun dalam bahasa Melayu
pula merupakan seenis 0e0air yang dalam bahasa !nggeris disebut sebagai water-
1eran0angan sebutan banyak ditulis dalam perkamusan yang menyusun
sebutan"sebuta yang tepat- Contohnya *amus (e.an menurunkan transkripsi
/onetiknya kepada kata masukan yang eaannya mengandungi huru/ e taling
sahaa- $ebutan yang mengandungi e pepet tidak diberi transkripsi /onetik-
Contohnya ialah:
a) enak (enak) A sedap,nyaman (rasa dll)
b) en(eng (enteng) A ringan, mudah
0) empa( A bilangan tiga yang di0ampur dengan satu
Manakala dalam *amus 'esar pula tidak memasukkan sebarang tanda transkripsi
/onetiknya bagi membe2akan kedua"dua bentuk e seperti yang terdapat dalam
*amus (e.an- Contohnya ialah :
a) emak A ibu, mami, embok- Mak, indung, induK
b) el-k A ranggi, gagah, tampan, anggun, gombang
*#. Pembinaan /a(abahasa Mela!
'ahasa Melayu dapat dibahagikan kepada lima bahagian besar yang mana setiap
bahagian mempunyai tugas masing"masing- &atabahasa bahasa Melayu dapat
dipelaari melalui lima bahagian ini iaitu golongan kata, pengimbuhan,
penggandaan, ayat, dan rampaian bahasa-
'ahasa Melayu mempunyai beberapa enis perkataan yang terbahagi kepada lima
bahagian yang besar iaitu:
a) +ama
b) 1erbuatan
0) $i/at
d) $endi
e) $eruan
*esemua ayat tersebut memba.a erti yang berbe2a dan penggunaan yang
berbe2a-
Ka(a Nama
*ata nama terbahagi lagi kepada dua bahagian besar iaitu +ama 'etul dan @anti
+ama dan +ama &erbitan- *ata +ama pula dibahagi lagi kepada dua enis iaitu
+ama Am dan +ama *has- *ata +ama Am digunakan untuk meruuk kepada
sesuatu yang bernya.a seperti orang, hai.an dan yang tidak bernya.a seperti
tumbuh"tumbuhan, tempat, benda dan lain"lain lagi- (apat disimpulkan baha.a
*ata +ama Am digunakan untuk menyebut sesuatu se0ara am atau umum-
Contohnya:
a) 'enda J rumah, pen0il, bunga, dan lain"lain-
b) :rang J guru, murid, polis dan lain"lain-
0) Hai.an J ku0ing, harimau, kerbau dan lain"lain-
d) &empat J bandar, desa, kampung dan lain"lain-
*ata +ama Am boleh ditulis dengan huru/ besar ika berada pada a.al ayat
manakala boleh ditulis dengan huru/ ke0il pada akhir ayat- Contohnya J
a) Harima! itu mengaum dengan kuat-
b) (ia sedang member harima! itu makan-
+ama *has pula digunakan untuk menyebut sesuatu yang tertentu, khusus atau
khas dan huru/ pertamanya mestilah ditulis dengan huru/ besar- Contohnya J
a) 'enda J 1roton $aga, 'angunan 'erkembar 1etronas,dan lain"lain-
b) :rang J &uan Ahmad, Mear Ham2ah, dan lain"lain-
0) 'inatang J $i Comel, 1ak 'elang, dan lain"lain-
d) &empat J *ota *inabalu, $epanggar, dan lain"lain-
Ka(a Nama /erbi(an#
*ata +ama &erbitan terbentuk apabila kata nama am diberikan imbuhan a.alan,
akhiran ataupun apitan-
a) !mbuhan a.alan J pe", pem", pen", peng",meng", ke, dan lain"lain-
b) !mbuhan akhiran J "ita, "man, ".ati, ".an, dan lain"lain-
0) !mbuhan apitan J per"K--"an, peng"K-"an, ke"K"an, dan lain"lain-
Ka(a Gan(i Nama#
*ata @anti +ama ialah perkataan yang menggantikan perkataan +AMA iaitu
meruuk kepada seseorang- $eterusnya yang telah dibahagikan kepada lima
bahagian iaitu ganti nama diri, ganti nama umum, ganti nama pertanyaan, ganti
nama petunuk, ganti nama sendi-
a) @anti +ama (iri pertama- Contohny ialah beta, patik, saya, kami, kita, dan
lain"lain-
b) @anti +ama (iri *edua- Contohnya ialah kamu, anda, engkau, tuanku, dan lai"
lain-
0) @anti +ama (iri *etiga- Contohnya ialah ia, dia, beliau,mereka dan lain"lain-
Ka(a Gan(i /ana
*ata @anti &anya ialah perbuatan untuk menggantikan nama benda, orang,
tempat, masa, bilangan dan hal dengan maksub bertanya- 'iasanya kata ganti ini
ditambah DkahI dan tanda soal di setiap akhir ayatnya- !anya uga digunakan
untuk membentuk ayat"ayat tanya- Contohnya kata tanya ialah apakah, siapakah,
manakah, bilakah, bagaimanakah, kenapakah, mengapakah, dan berapakah-
Contoh ayatnya ialah:
a) $udahkah a.ak menyiapkan kera tadiL
b) 'erapakah harga bau yang ber.arna merah iniL
0) $iapakah pemilik rumah yang ber0at merah ituL
d) Mengapakah a.ak tidak menghabiskan makanan ituL
e) 'ila a.ak hendak menghantar surat ini ke peabat posL
Ka(a Gan(i Um!m 0 /ak /en(!
*ata ganti enis ini terbentuk hasil daripada penggandaan kata ganti tanya seperti
apa, siapa dan mana- *ata ganti ini hanya digunakan dalam ayat penyata dan ayat
perintah sahaa- Contoh penggunaan ayat ini ialah J
a) 8angan sesiapa yang berganak daripada tempat duduk masing"masing-
b) $iapa"siapa yang berminat untuk menyertai pertandingan ini boleh mengambil
boring penda/taran di sini-
0) Ambilah mana"mana benda yang a.ak suka di sini-
Ka(a Gan(i Nama /!n'!k#
1enggunaan kata ganti ini ialah untuk menunukkan sesuatu tempat, orang, benda
dan 0ara- Contohnya ialah situ, sana, sini, begini, begitu dan banyak lagi- Contoh
ayatnya ialah J
a) !tu bagus-
b) 'egini 0aranya-
0) ;upanya begitu-
d) &ingginya bangunan itu-
e) Cantiknya bau yang a.ak pakai ini-
Ka(a H!b!ng#
*ata hubung digunakan untuk menggabungkan ayat dengan ayat, perkataan
dengan perkataan dan rangkai kata dengan rangkai kata- Maksudnya disini ialah
daripada dua ayat yang telah dibina boleh menadi satu setelah digabungkan
dengan kata hubung- *ata hubung mempunyai dua enis iaitu bentuk akar dan
terbitan-
Contoh kata hubung akar :
a) (an
b) Hingga
0) (engan
d) 8ika
e) *erana
/) $erta
g) $upaya
h) (emi
i) *emudian
) Agar
k) *etika
l) 7alhal
Contoh kata hubung terbitan ialah :
a) $emasa
b) $ementara
0) $ebaliknya
d) !tupun
e) Mudah"mudahan
/) Meskipun
g) $etelah
h) $emoga
i) $eketika
) $eandainya
k) padahal
Contoh ayat ialah :
a) Mimi dan $u2ie menaiki bas pergi ke sekolah-
b) ;estoran itu menghidangkan pelbagai enis makanan yang la2at namun
harganya sangat mahal-
Ka(a Ker'a#
*ata kera menunukkan satu perbuatan yang sedang melakukan sesuatu
perbuatan- *ata *era &ransiti/ dan *ata *era &ak &ransiti/ adalah bahagian
yang terdapat dalam kata kera- *ata kera transiti/ ialah satu perbuatan yang
dilakukan oleh pembuatnya kepada benda lain- 'enda yang terkena dengan
perbuatan tersebut dipanggil penyambut ataupun obek- *ata kera transiti/ uga
dikenali sebagai perbuatan melampau- 'iasanya kata kkera enis ini
menggunakan inbuhan =me"= seperti mendermakan, mengambil, menduduki dan
sebagainya- Contoh ayat ialah :
a) Aning itu mengongong sesuatu dalam mulutnya-
b) Abang sedang menaip sesuatu-
0) ,elaki itu sedang men0u0i kereta kesayangannya-
d) Ayah saya telah mendermakan mea kepada iran sebelah-
e) #mak akan memba0akan saya 0erita sebelum saya tidur setiap malam-
*ata kera tak transiti/ pula berbe2a dengan kata kera transiti/ kerana ianya
hanya mempunyai pembuat dan tidak mempunyai penyambut- 1erbuatan yang
dilakukan adalah dilakukan ke atas diri sendiri atau keatas pembuat itu sendiri-
Contoh ayat ialah :
a) *u0ing itu sedang tidur-
b) Angin bertiup dengan kuat sekali-
0) $aya telah menyiapkan kera itu semalam-
d) 'apa sedang memandu kereta itu-
Ka(a Ad'ek(i)#
1erkataan yang menerangkan si/at atau keadaan sesuatu nama seperti hitam,
banyak, kuat dan banyak lagi- *ata Adekti/ dapat dibahagikan kepada adekti/
ati, adekti/ bilangan atau pe0ahan, adekti/ tunuk, dan adekti/ pen0erai-
1- Adekti/ ati : menerangkan si/at atau rupa yang ati-
a) 'unga itu ber.arna merah-
b) 1en itu sangat 0antik-
0) *ereta yang 0antik itu milik ayah saya-
d) 1enyanyi itu sangat merdu suaranya-
2- Adekti/ bilangan atau pe0ahan menunukkan bilangan dan uga pe0ahan-
a) $aya memiliki dua batang pen0il-
b) Ayah membelikan saya dua bii limau-
0) $atu per tiga bii guli itu ialah milik ka.an saya-
d) Malik perlu mendapatkan lima lagi mata untuk menang-
<- Adekti/ tunuk menggunakan perkataan seperti bagaimana dan yang mana-
Contohnya,
a) 8angan ulangi lagi perkara tersebut-
b) 9ang mana satu yang betul 0aranya-
0) 'egini 0aranya hendak mengendalikan alat ini-
d) 'au ini mahal harganya-
Ka(a /ana#
$etiap *ata &anya mempunyai kata atau perkataan yang membentuk ayat tanya
dan selalnya diikuti oleh partikel =kah> apabila digunakan pada a.al ayat tanya-
*ata &anya uga boleh .uud di a.al, akhir atau tengah sesuatu ayat- *ata tanya
uga mesti siikiti oleh tanda tanya di setiap akhir ayat tersebut- Contoh kata
tanya ialah :
a) $iapakah pemilik kereta ituL
b) 'erapakah harga kuih iniL
0) ,ama sudahkah a.al menunggu sayaL
d) 1elaar itu berasal daripada manaL
Ka(a Ser!#
*ata seru digunakan untuk menyatakan perasaan seseorang seperti sakit, terkeut,
hairan, sindiran, hiba, dan sebagainya- *ata seru mesti diikuti tanda seru (M) di
setiap akhir ayat- $etiap kata seru memba.a maksud yang berbe2a seperti .ahai
menyatakan perasaan sayang, amboi menyatakan perasaan kagum, aduh perasaan
sakit, dan .ah menyatakan perasaan terkeut- Contoh kata seru ialah :
a) 7ahai adinda ku sayangM
b) Amboi, 0antiknya bau iniM
0) 'edebah, berani sungguh dia mela.an perintah saya-
/anda Ba1a#
$atu lagi komponen yang penting dalam tatabahasa Melayu ialah tanda ba0a-
&anda ba0a ialah simbol atau tanda yang digunakan untuk member isyarat kepada
pemba0a supaya melakukan sesuatu dalam pemba0aan- &anda ba0a diletakkan di
tempat"tempat tertentu dalam ayat berdasarkan tuuan dan kesesuaiannya- Contoh
tanda ba0a ialah :
a) &anda nokhta atau titik (-)-
b) &anda koma (,)-
0) &anda tanya (L)
d) &anda seruan (M)
e) &anda sempang atau sempang (")
/) &anda nokhta bertindih (:)
g) &anda pengikat kata (DKI)
Contoh penggunaan tanda tanya ialah :
a) (i mana dia membeli bau ituL
b) 7ah, tingginya bangunan ituM
0) Ali berasal daripada 1erak-
d) Ahmad, orang kampung yang telah merantau ke bandar telah beraya men0ari
pekeraan yang sangat baik-
+#$ Perkembangan Bahasa Mela!
1erkembangan bahasa Melayu menurut 9ahya :thman, ;oselan 'aki dan
+a//i Mat ( 2003: <3 ), dapat diklasi/ikasikan mengikut tahap dari 'ahasa
Melayu 1urba ( 2500 masihi ), 'ahasa Melayu kuno ( abad ke"5 masihi ), 'ahasa
Melayu *lasik ( abad ke"12 masihi ), 'ahasa Melayu 1eralihan dan 'ahasa
Melayu 'aharu ( abad ke"13 )- Manakala menurut Abdul ;ashid Melebek dan
Amat 8uhari Moain ( 2004: 24 ), perkembangan 'ahasa Melayu dapat dirungkai
berdasarkan perkembanagan 2aman, iaitu purba, kuno dan klasik tetapi adalah
lebih mudah di/ahami sekiranya ber/okuskan tahun perkembangannya bagi
meneliti isu"isu yang dibangkitkan sepanang perkembangan bahasa tersebut,
iaitu tahun 1350 hingga 1340, 1350 hingga 1360 dan 1330 hingga 2000
bersesuaian dengan perkembagan ilmu semasa selepas 8a.atankuasa 1elaaran
;a2ak ( 1354 ) menetapkan 'ahasa Melayu sebagai bahasa penghantar utama
dalam sistem pendidikan negara ini yang turut disokong oleh A.ang $ariyan
( 2002 )-
+#" Perkembangan Bahasa Mela! (ah!n "2,$ hingga "2.$
+#"#" Pens(andardan Bahasa Mela!
*onsep bahasa Melayu standard meruuk kepada bahasa yang dianggap
baik dan diadikan norma penggunaan dan pengaian di sekolah"sekolah- 1roses
penstandardan bahasa Melayu mengalami proses yang hebat apabila bertembung
dengan bahasa asing seperti bahasa Arab- $istem *ongres telah disiapkan oleh
A$A$ 50 dan diserahkan kepada *eraaan pada tahun 1354- 1ada tahun 1353,
persetuuan persahabatan antara Malaysia dengan !ndonesia telah
ditandatangani- Hasil daripada peranian ini, suatu sistem eaan baru iaitu
$istem #aan Malindo telah dilahirkan- $istem Malindo tidak dilaksanakan-
Malah, sistem ini telah dikai semula dan ter0ipta suatu eaan iaitu $istem #aan
;umi 'ahasa Malaysia-
1ada tahun 1352, *ongres 'ahasa dan 1ersuratan Melayu ! telah
diadakan dan merupakan titik permulaan ke arah peran0angan 'ahasa Melayu-
*ongres 'ahasa dan 1ersuratan Melayu !!! mengusahakan penstandardan untuk
memperkembang 'ahasa Melayu sebagai bahasa pengantar dalam $istem
1elaaran *ebangsaan- +amun, timbul permasalahan apabila sukar untuk
mengesan konsep standard bahasa Melayu- (alam bahasa Melayu standard, yang
paling penting ialah dalam menentukan bentuk sebutannya, tatabahasa, dan
perbendaharaan kata- (ari aspek pembakuan bahasa Melayu, konsep"konsep
seperti D'ahasa Melayu &inggiI atau Dbahasa $uratI atau bahasa $ekolah telah
digunakan-
1ada tahun lima puluhan, perkara bahasa Melayu standard telah
dihuraikan se0ara khusus oleh golongan yang berusaha se0ara langsung
mengembangkan 'ahasa Melayu- $elepas men0apai kemerdekaan, eaan ;umi
telah diterima rasmi oleh *eraaan $emenanung &anah Melayu- (alam aspek
penulisan 'ahasa Melayu, usaha"usaha untuk merubahnya adalah dari aspek
penyempurnaan dan penyatuan 'ahasa Malayu dengan 'ahasa !ndonesia dan
mempengaruhi aspek perkembangan bunyi"bunyi bahasa- 7alaupun dalam eaan
yang bersi/at /onemik dibuat abstraksi dari bunyi, namun, pemba0aan berlaku
lagi pernyuaraan-
+#"#"#" K-nsep bahasa Mela! s(andard
Sebel!m merdeka
*onsep bahasa Melayu standard dapat diselaraskan untuk me.uudkan satu
norma yang melampaui batas"batas dialek kedaerahan berdasarkan pertuturan
orang"orang Melayu di &anah Melayu sahaa- (alam pada itu, usaha untuk
me.uudkan satu norma yang boleh menyelaraskan bahasa Melayu Malaysia
dengan bahasa Melayu !ndonesia- (;aa Mukhtaruddin N ;aa Mohd- (ain,
1332)
$eorang ahli bahasa yang terkenal iaitu ?a>ba telah membe2akan bahasa Melayu
yang dituturkan oleh orang Melayu dengan bahasa Melayu yang dituturkan oleh
orang bukan Melayu- $ebagai 0ontohnya, orang 8a.a, 'oyan, Minangkabau dan
;a.a- ?a>ba telah membandingkan bahasa Melayu orang Melayu kepada dua
iaitu gaya 0akap mulut dan gaya surat- @aya bahasa mulut meruuk kepada
penggunaan bahasa dalam aspek perbualan yang melibatkan susunan ayat"ayat
ringkas dan menggunakan pelbagai singkatan dalam pertuturan- @aya bahasa
surat pula ialah pemakaian bahasa dalam karangan bersurat sahaa- $usunan
adalah lebih lanut dan lebih lengkap berbanding bahasa mulut-
Selepas Merdeka
$elepas kita men0apai kemerdekaan pada tahun 1355, *ongres 'ahasa dan
1ersuratan Melayu !!! telah memupuk usaha yang beterusan dalam
penstandardan bahasa Melayu- (alam hal ini, keraaan telah menadikan bahasa
Melayu sebagai bahasa pengantar dalam $istem 1elaaran *ebangsaan,
menubuhkan Maktab 1erguruan 'ahasa, dan menubuhkan (e.an 'ahasa dan
1ustaka- 1eranian 1ersahabatan antara $emenanung Malaysia dan !ndonesia
telah termenterai- 1eranian ini bertuuan untuk menyatukan kedua"dua bahasa
Melayu dan bahasa !ndonesia- Ahli linguistik uga telah memberikan pelbagai
sumbangan dalam penulisan tentang bahasa Melayu-
+#"#"#% Kesan K-nsep Bahasa Mela! S(andard (erhadap
perkembangan bahasa Mela!
;adio dan &ele)isyen Malaysia dari segi sebutan standard Melayu menentukan
bentuknya dengan mengadankan rundingan dari semasa ke semasa dengan ahli
bahasa dari %ni)ersiti di $emenanung Malaysia- $ebagai 0ontohnya, pihak
;adio dan &ele)isyen Malaysia mengadakan perumpaan untuk menentukan
sebutan beberapa bunyi OrP di huung perkataan- (ari segi perkembangan, adalah
sukar untuk menentukan keseragaman bahasa Melayu- $ebagai 0ontohnya,
;adio ;epublik !ndonesia dan &ele)isyen Malaysia masing"masing mempunyai
bentuk sebutan mereka tersendiri yang dituturkan hanya oleh uruhebah mereka-
Masyarakat di luar pada umumnya menuturkan sebutan mereka sendiri-
*esan konsep bahasa Melayu standard dalam rangka penyatuan bahasa
Malaysia dengan bahasa !ndonesia dilaksanakan melalui sistem eaan dan
peristilahan- 1erkara"perkara yang berkaitan dengan tatabahasa dan sebutan tidak
disentuh- &atabahasa Asmah dan ?a>ba masih digunakan kerana bahasa Melayu
tidak banyak berubah dari segi tatabahasanya dalam tempoh lima puluh tahun
belakangan ini- 9ang elas perubahan yang berlaku hanya dari perbendaharaan
kata- &atabahasa ?a>ba menadi panduan utama apabila penulisan tatabahasa baru
dilakukan-

+#"#"#* /a(abahasa Bahasa Mela! S(andard
(alam usaha mengembangkan bahasa Melayu- 1elbagai tatabahasa baru
telah diperkenalkan- &atabahasa dan perbendaharaan kata baru telah dibentuk
agar masyarakat dapat mengaplikasikannya dalam petuturan seharian mereka-
+amun, hal ini telah menimbulkan masalah konsep seperti tatabahasa tradisional
dan tatabahasa moden- Masalah keka0auan dalam penggunaan bahasa Melayu
telah berlaku- 1engkai atau pengaar bahasa mudah terpengaruh baha.a apa
yang ada pada masa sebelum timbulnya konsep itu adalah tradisional dan apa
yang timbul selepas .uudnya konsep itu ialah harus baru dan dianggap moden-
(alam hal ini, kita melihat kepada aspek perbandingan antara dua pihak
iaitu antara tatabahasa ?a>ba dan Asmah Hai :mar- ?a>ba telah menulis
tatabahasa lebih a.al tanpa melibatkan penggunaan teori, teknik atau prinsip
linguistik- &atabahasa ?a>ba ini dianggap bersi/at tradisional- Manakala, Asmah
Hai :mar telah menggunakan pendekatan baru dalam penulisannya- 1endekatan
Asmah Hai :mar yang baru ini dianggap moden- ;akyat belum bersedia
menggunakan pendekatan baru ini- Akibatnya, 1edekatan ini tidak dapat
dilaksanakan- Hal ini bermakna bahasa Melayu harus selaras dengan norma
masyarakat agar bentuk dan struktur tatabahasa dapat diterima oleh masyarakat-
$eiring dengan peredaran 2aman, bahasa Melayu uga berkembang dari
satu tahap ke satu tahap sehingga berlaku pemodenan dalam bahasa Melayu-
1ertambahan leksis melalui proses peristilahan telah meninggalkan kesan pada
perkembangan bahasa Melayu- *onsep tersebut dikai dari aspek bunyi dan
mor/ologi bahasa Melayu- *emasukan kata bahasa asing telah memba.a
bersama"sama unsur bunyi bahasa asing- $ebagai 0ontohnya, kemasukan
perkataan Arab telah memba.a masuk bunyi bahasa Arab- (alam hal ini, kita
melihat kepada aspek eaan- 1engeaan perkataan yang berasal daripada bahasa
Arab diea dengan eaan ;umi dengan menyesuaikan bunyi Arab itu atau
menggantikannya dengan bunyi bahasa Melayu yang terdekat sekali-
(ari aspek mor/ologi, kemasukan kata Arab telah memba.a masuk
akhiran OahP- Akhiran OahP ini menunukkan enis kelamin dan perkataan"
perkataan seperti OmusliminP dan OmslimahP- *ata tersebut telah diba.a masuk
dalam bahasa Melayu sebagai kata yang tersendiri- !stilah yang baru di0ipta perlu
ada unsur mor/ologi Melayu- Huraian serta komen daripada ahli bahasa perlu
diteliti tentang unsure baru mor/ologi bahasa Melayu- 1erubahan telah berlaku
melalui pertambahan leksisnya- 1erubahan ini ditinau dari aspek pertambahan
perkataa baru, masuknya mor/em"mor/em terikat asing, dan penggunaaan
mor/em terikat bahasa Melayu dalam menerbitkan perkataan"perkataan baru-
(ari aspek /onologi Melayu, pengaruh !slam telah meninggalkan kesan
pada /onologi Melayu iaitu bertambahnya bunyi konsonan- &iada penambahan
dalam )okal akibat pertambahan leksis kepada perbendaharaan kata bahasa
Melayu- *onsonan"konsonan yang masuk ke dalam bahasa Melayu itu yakni
selain daripada yang datang daripada bahasa Arab yang datang dari bahasa Arab
adalah enis konsonan biasa iaitu O)P-
+#"#% Peranan Bahasa Mela! di Malasia
'ahasa Melayu mempunyai status dan /ungsi yang pelbagai di Malaysia-
Masyarakat memang sentiasa memberi tara/ tertentu kepada sesuatu bahasa
(Abdullah Hassan, 1334)- 'agi orang Melayu, bahasa Melayu ialah bahasa
pertama atau bahasa ibunda mereka- 'agi orang bukan Melayu, bahasa Melayu
menadi berperanan sebagai bahasa kedua- 'ahasa Melayu .aib dikuasai oleh
rakyat Malaysia kerana ia merupakan sebahagian daripada sistem pendidikan dan
pentadbiran di +egara kita- 'ahasa Melayu berperanan sebagai bahasa /ormal-
$emua lapisan masyarakat kita menggunakan bahasa Melayu dalam urusan rasmi
atau /ormal- 'ahasa Melayu berperanan sebagai bahasa kebangsaan, bahasa
utama dalam bidang pendidikan dan pentadbiran-

+#"#%#" Bahasa Mela! sebagai bahasa kebangsaan
Masyarakat Malaysia terdiri daripada pelbagai bangsa- $emua kaum mempunyai
budaya yang tersendiri- *epelbagaian ini kalau tidak ditangani dengan berhati"
hati akan menimbulkan pelbagai permasalahan- *ita tidak ingin peristi.a hitam
1< Mei 1343 berulang kembali- :leh sebab itu, kita memerlukan satu mekanisme
untuk penyatuan untuk mengeratkan hubungan kekitaan seluruh rakyat Malaysia-
'ahasa Melayu yang berperanan sebagai bahasa kebangsaan telah menadi
bahasa penyatu rakyat Malaysia- (?ulki/ley- ;amli Md- $alleh N ;ahim Aman,
2005)
$emasa Malaysia men0apai kemerdekaan, 1erkara 152 1erlembagaan
1ersekutuan menetapkan bahasa Melayu sebagai bahasa *ebangsaan yang
menyebut baha.a D'ahasa *ebangsaan +egara ini ialah 'ahasa Melayu dan
hendaklah ditulis dalam apa"apa tulisan sebagaimana yang diperuntukkan dengan
undang"undang 1arlimen- Manakala pada tahun 1345, bahasa Malaysia telah
menadi bahasa rasmi tunggal bagi +egara Malaysia- 'agi meningkatkan
kemampuannya dalam menghadapi 2aman moden- Antara langkah yang
dialankan untuk memodenkan bahasa Melayu ialah peran0angan korpus bahasa
Melayu- 1eran0ang korpus ini telah diteraui oleh 1akatan 'elaar Mengaar
1engetahuan 'ahasa- Mereka memulakan peran0angan korpus bahasa dengan
menyusun panduan eaan, kamus, tatabahasa, tanda"tanda ba0aan, surat kiriman,
dan peristilahan-
+#"#%#% Pengg!naan Bahasa Mela! dalam bidang Pendidikan
$elepas merdeka, pihak *eraaan telah meran0angkan pembinaannya
dengan tuuan supaya bahasa Melayu berkembang dan mau perananya yang
utama sebagai asas kebudayaan masyarakat- 'ahasa Melayu digunakan se0ara
rasmi dalam sistem pelaaran +egara- 1elbagai usaha telah dilaksanakan oleh
pihak keraaan bagi meluaskan penggunaan dan penguasaan 'ahasa Melayu oleh
masyarakat yang masih belum tahu berbahasa Melayu-
(alam ,aporan ;a2ak telah memberikan penegasan dalam
mengutamakan bahasa Melayu sebagai pengantar ilmu pengetahuan- +amun
demikian, pada keseluruhannya bahasa Melayu gagal dalam melaksanakan
pengaaran bahasa Melayu- *egagalan ini dilihat dari semua aspek penguasaan
bahasa seperti sebutan, eaan, imbuhan, ayat, kata, intonasi dan peribahasa
(Abdullah Hassan, 1334)- (alam pada itu, usaha giat dialankan untuk
mengembangkan bahasa Melayu sebagai bahasa Melayu moden- $istem
persekolahan aliran kebangsaan menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa
pengantar- $ekolah dalam aliran enis *ebangsaan .aib dalam pengaaran
bahasa Melayu- (asar 1elaaran *ebangsaan, men0adangkan agar tulisan ;umi
digunakan dengan syarat persediaan dibuat untuk pelaaran tulisan 8a.i dalam
kalangan murid"murid- Menurut ,aporan ;a2ak, bahasa Melayu harus diaar
disemua sekolah dan menadi syarat utama bagi sesebuah sekolah memperoleh
bantuan *eraaan-
$elain itu, (asar 1elaaran *ebangsaan men0adangkan penubuhan
Maktab 1erguruan 'ahasa yang mempunyai dua peranan iaitu melatih guru
mengaarkan 'ahasa Melayu dan menalankan penyelidikan terhadap bahasa
Melayu- ,aporan ;a2ak telah menyokong penubuhan (e.an 'ahasa dan
1ustaka pada tahun 1354- (asar 1elaaran *ebangsaan telah men0adangkan
perkara"perkara seperti berikut:
(i) *elulusan bahasa Melayu diperlukan untuk memasuki perkhidmatan a.am-
(ii) 'ahasa Melayu patut menadi /aktor yang dipertimbangkan dalam pemilihan
kanak"kanak ke sekolah menengah dan di.aibkan dalam semua peperiksaan
yang dia.asi keraaan-
(iii) 'ahasa Melayu boleh diadikan syarat kelulusan yang penting bagi 0alon
yang memohon biasis.a keraaan-
(i)) 'onus akan diberi kepada pega.ai *eraaan yang lulus peperiksaan 'ahasa
Melayu-
()) 'antuan keraaan dalam mempelaari 'ahasa Melayu akan diberi apabila
0ukup alatan mengaar di sekolah itu-
()i) 'ahasa Melayu boleh di.aibkan dalam sebahagian daripada kursus latihan
guru dan peperiksaan-
+#"#%#* Pembinaan Sek-lah Menengah Mela!
(alam usaha memperkembangkan bahasa Melayu, pembinaan sekolah
Menengah Melayu dipergiatkan- $ekolah"sekolah ini telah dibina pada a.al abad
ke"40an- $ekolah Menengah Melayu yang mula"mula sekali siap dibina pada
tahun 134<- 1ertambahan sekolah Melayu bertambah agak pesat- $ekolah
Menengah Melayu berumlah <4< buah pada akhir tahun 1354- Antaranya ialah
$ekolah $ultan Abdul Halim 8itra, $ekolah &un Batimah Melaka, dan lain"lain-
'erdasarkan adual ini, perkembangan sekolah tidak berkadar terus dengan
tahun- *emerosotan bilangan sekolah ini elas terdapat pada tahun 1344, 1345,
1346, 1343, dan 1350- Antara sebab kemerosotan bilangan sekolah ini adalah
disebabkan $ekolah Menengah Melayu pada mulanya menumpang di sekolah
!nggeris- Apabila bangunan barunya dibina, sekolah yang menumpang ini akan
ditutup- 'ukan itu sahaa, malah $ekolah Menengah Melayu yang ke0il"ke0il
telah disatukan-

+#"#%#+ Bahasa Mela! sebagai Bahasa Pengan(ar
,aporan ;a2ak 1354 men0adangkan agar bahasa Melayu diadikan sebagai
pengantar dalam sistem pendidikan +egara dan menadi alat utama perpaduan
kaum- 8a.atankuasa 1enyemak (asar 1elaaran 1340 men0adangkan semua
sekolah rendah aliran enis kebangsaan yang berbahasa pengantar !nggeris
diadikan sekolah *ebangsaan, namun pelaksanaan bermula pada tahun 1346-
1ada tahun 1353, perubahan pengantar dari bahasa !nggeris ke 'ahasa Melayu
telah dillaksanakan pada peringkat kole- Hal ini kerana suatu tunuk perasaan
oleh penuntut Maktab 1erguruan 'ahasa yang menyebabkan pihak berkuasa
mengambil tindakan mengubah bahasa pengantar kole itu-

+#"#%#, Bahasa Mela! dalam peperiksaan
1enggunaan bahasa Melayu dalam peperiksaan dapat dibahagikan kepada dua
enis iaitu peperiksaan bahasa Melayu sebagai satu matapelaaran dan
peperiksaan yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantarnya-
1ada tahun 1355, 1eperiksaan bahasa Melayu sebagai satu matapelaaran telah
dilaksanakan-
+#"#%#. Bahasa Mela! dalam la(ihan perg!r!an
1ada tahun 1355, keraaan telah me.aibkan pembelaaran bahasa Melayu di
maktab atau di pusat latihan guru- 'ahasa Melayu diaarkan sebagai salah satu
daripada mata pelaaran .aib kepada para guru pelatih- 1enyediaan guru yang
berkelayakan mengaar dalam bahasa Melayu amat penting kerana sekolah
menengah kebangsaan yang dimulakan itu hanya dapat berkembang dengan pesat
dan baik ika gurunya disediakan- $eak tahun 1356, Maktab 1erguruan 'ahasa
telah melahirkan guru yang berkelayakan mengaarkan bahasa Melayu sebagai
'ahasa kedua dan bahasa pertama- 1ada tahun 1356, kursus pengaaran bahasa
Melayu sebagai bahasa kedua telah diadakan bagi penuntut di maktab dan di
1usat ,atihan Harian untuk membolehkan mereka mengaarkan bahasa Melayu
sebagai bahasa kedua di sekolah rendah enis kebangsaan-
+#"#%#3 Bahasa Mela! sebagai bahasa Pen(adbiran
'ahasa Melayu uga telah memainkan peranan sebagai bahasa pentadbiran di
+egara kita- 1erlembagaan 1ersekutuan telah mengangkat bahasa Melayu
sebagai bahasa rasmi untuk menggantikan bahasa !nggeris- Hal ini dike0ualikan
dalam beberapa perkara yang ditentukan oleh 9ang (ipertuan Agong-
'ahasa Melayu berperanan dalam kegiatan rasmi seperti penulisan surat,
pembi0araan dalam mesyuarat, penulisan minit mesyuarat, penyediaan laporan
adalah dalam bahasa Melayu- +amun demikian, terdapat sestengah pihak yang
kurang yakin tentang peranan bahasa Melayu dalam menggantikan bahasa
!nggeris- Hal ini demikian kerana mreka mendak.a baha.a bahasa Melayu
kurang lengkap istilahnya untuk melambangkan dan memperkatakan berbagai"
bagai perkara, benda, dan keadian yang terdapat dalam kebudayaan moden-
$ebagai 0ontohnya, bidang ilmu pengetahuan yang diperkatakan dalam bahasa
!nggeris-
1eranan bahasa Melayu sebagai bahasa pentadbiran tidak beraya dilaksanakan
se0ara keseluruhannya- Baktor utama yang menyebabkan masalah ini berlaku
ialah sikap rakyat di +egara kita sendiri yang tidak yakin akan bahasa Melayu-
Hal ini telah menadi penghalang dalam pelaksanaan bahasa kebangsaan sebagai
bahasa rasmi yang tunggal dalam urusan pentadbiran- 'agi menangani masalah
ini, (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah ditubuhkan pada tahun 1354- (e.an
'ahasa dan 1ustaka merupakan een utama dalam meran0ang penerimaan bahasa
Melayu oleh masyarakat di +egara kita-
+#"#* Peranan De4an Bahasa dan P!sa(aka dalam memar(aba(kan Bahasa
Mela!
(i samping berkembang dengan sendirinya, pembinaan bahasa Malaysia ini
dikendalikan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka (('1)- &ugas ini memang besar
dan permintaan penutur bahasa Malaysia untuk perkembangan kata"kata baru,
istilah, eaan, kamus, dan pedoman tatabahasa-
'erbekal :rdinan (e.an 'ahasa dan 1ustaka 1353, yang diberi autonomi untuk
melaksanakan tugas membina dan mengembangkan bahasa Melayu sebagai salh
satu bahasa utama dunia menelang tahun 2020- 7a.asan keramat ini termaktub
dalam Matlamat, Balsa/ah, Misi, Moto (A+ 'udaya *orporat
(e.an 'ahasa dan 1ustaka bertuuan untuk memaukan dan memperkaya bahasa
kebangsaan serta memaukan bakat kesusasteraan, terutama dalam bahasa
kebangsaan- (e.an 'ahasa dan 1ustaka uga telah men0etak atau menerbitkan
atau membantu usaha per0etakan atau penerbitan buku"buku, risalah"isalah dan
lain"lain bentuk persuratan dalam bahasa"bahasa lain- (e.an 'ahasa dan
1ustaka telah berperanan dalam menyamakan eaan dan bunyi sebutan, dan
menggubal istilah yang sesuai dalam bahasa kebangsaan- $ebuah kamus bahasa
kebangsaan uga telah disusun dan diterbitkan-
$elain itu, (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah membantu keraaan dalam usaha
menerangkan maksud bahasa Melayu sebagai bahasa *ebangsaan- %saha (e.an
'ahasa dan 1ustaka yang paling men0abar ialah dalam meyakinkan orang
tentang kesanggupan bahasa Melayu dalam menggantikan bahasa !nggeris-
*emudahan"kemudahan untuk orang ramai seperti kakitangan keraaan telah
disediakan untuk mempelaari bahasa Melayu- Menurut 1erlembagaan &anah
Melayu 1355, selepas sepuluh tahun merdeka, 1arlimen akan besidang untuk
menentukan penggunaan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi- *eraaan telah
membuat banyak persediaan berhubung dengan pelaaran dan pengaaran bahasa
Melayu sebagai bahasa kedua dan menalankan pelbagai penyelidikan terhadap
bahasa melayu-
(e.an 'ahasa dan 1ustaka berusaha membantu keraaan menyedarkan orang
ramai tentang peranan bahasa Melayu sebagai bahasa *ebangsaan adalah
bertuuan menyatukan rakyat pelabagai bangsa di &anah Melayu- +amun
demikian, 1erlembagaan &anah Melayu tidak mengetepikan kedudukan bahasa
dan kebudayaan bangsa lain di negeri ini- 'ahasa dan kebudayaan bangsa lain
tetap teramin kedudukannya- $ebagai 0ontohnya, pelan0aran program kempen
'ulan 'ahasa *ebangsaan- 'ermula dari tahun 1340 (e.an 'ahasa dan 1ustaka
telah melan0arkan program ini- Antara akti)iti yang dialankan ialah mengarang,
bersyarah, melukis poster yang berdasarkan tema"tema perpaduan-
$eak +egara kita men0apai kemerdekaan pada 1355, (e.an 'ahasa dan 1ustaka
telah mengumpulkan dan men0ipta istilah untuk pelbagai bidang ilmu
pengetahuan- (ua a.atankuasa telah ditubuhkan untuk memikul tanggunga.ab
ini- 8a.atankuasa tersebut ialah 8a.atankuasa !stilah 8a.atan dan 8abatan
*eraaan $erta 8a.atankuasa istilah $ains dan &eknik-
(alam pada itu, kemudahan untuk orang ramai telah disediakan untuk
mempelaari bahasa Melayu- *emudahan ini lebih diutamakan kepada
kakitangan keraaan- 1elbagai kursus telah dilaksanakan- *eraaan dan badan"
badan serta pertubuhan di luar keraaan harus menguasai bahasa Melayu dalam
tempoh sepuluh tahun selepas merdeka- Hal ini kerana, 1erlembagaan &anah
Melayu menyatakan baha.a selepas sepuluh tahun merdeka, parlimen akan
bersidang untuk menentukan penggunaan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi
yang menggantikan bahasa !nggeris- 'ermula dari tahun 1340, 1engarah
1elaaran ,anutan telah menganurkan kursus bahasa kebangsaan kepada
pega.ai dan *akitangan keraaan- Hal ini bertuuan memberi pengetahuan
bahasa Melayu dalam urusan pekeraan seharian mereka- &indakan ini
membolehkan entera pentadbiran +egara pada masa akan datang dialankan
dengan menggunakan bahasa kebangsaan-
(e.an 'ahasa dan 1ustaka giat melaksanakan pembakuan dalam sistem eaan,
peristilahan ,tatabahasa, perkamusan, sebutan, laras dan lain"lain yang berkaitan
dengan bahasa Melayu- 'agi mengukuhkan usaha"usaha ini maka pelbagai
kongres dan seminar tentang bahasa dan sastera Melayu telah diadakan- $ebagai
0ontohnya, *ongres 'ahasa dan 1ersuratan Melayu pada tahun 1352- *egiatan"
kegiatan seumpama ini membolehkan bahasa Melayu semakin berkembang
sehingga menadi bahasa moden yang digunakan sebagai bahasa pengantar di
institusi pengaian tinggi dan tulisan ilmiah-
+#% Perkembangan Bahasa Mela! (ah!n "23$ hingga "25$
1ada tahun 1350, bahasa Melayu mula digunakan sebagai bahasa
pengantar utama di sekolah"sekolah, sebagai bahasa pentadbiran keraaan dan
sebagai bahasa perhubungan a.am- &erdapat pelbagai usaha yang dilakukan
berlipat ganda untuk melengkapkan bahasa- !su yang .uud pada tahun 1350"an
ialah bahasa Melayu menadi bahasa pengantar di sekolah"sekolah enis
*ebangsaan !nggeris yang menggantikan bahasa !nggeris- $elain itu, isu yang
.uud pada tahun ini uga ialah semua kuliah yang diaar di uni)ersiti"uni)ersiti
tertentu telah dikuliah dalam bahasa Malaysia- Misalnya, %ni)ersiti Malaya dan
%ni)ersiti 1ulau 1inang (%ni)ersiti $ains Malaysia)- (i samping itu,
peran0angan bahasa uga telah berlaku dalam tempoh 1350"an- 1eran0angan
yang dilaksanakan adalah seperti pembinaan istilah"istilah baru, sistem eaan
yang baru dan kamus"kamus telah diterbitkan dalam sepanang tempoh ini-
Menurut Mukhtaruddin (1362), mulai daripada tahun 1350, 1#+A telah
menggesa supaya semua darah $atu dan darah (ua sekolah"sekolah enis
kebangsaan !nggeris menggunakan 'ahasa Melayu sebagai bahasa
pengantarnya- (i samping itu, umlah .aktu mata pelaaran bahasa Melayu
ditambah- $elain itu, pada peringkat sekolah menengah pula, 1#+A uga telah
menggesa supaya bahasa pengantar di kelas peralihan ditukar daripada !nggeris
kepada bahasa Melayu- &ambahan itu, 0alon $iil 1elaaran Malaysia ($1M)
di.aibkan mengambil uian lisan sebagai sebahagian daripada penentu untuk
lulus 'ahasa *ebangsaan dan mulai tahun 1351 *ertas Am 'ahasa *ebangsaan
diisyaratkan lulus untuk $iil &inggi 1ersekolahan- (i samping itu, maktab
digesa mengambil lebih ramai murid aliran kebangsaan memasuki maktab seperti
Maktab MA;A, Maktab &eknik dan Maktab &entera manakala bagi maktab"
maktab perguruan pula bahasa Melayu digunakan bahasa pengantarnya dan
pelaar"pelaar yang lulus haruslah mampu menguasai dan mengaar dalam
bahasa Melayu- 1ada peringkat uni)ersiti, bahasa Melayu telah di.aibkan
dalam menyampaikan kuliah- 1ada tahun 1354, semua kuliah telah dialankan
dalam bahasa Melayu di %ni)ersiti Malaya dan %ni)ersiti 1ulau 1inang
(%ni)ersiti $ains Malaysia)-
(alam tempoh 1350"an, 1eperiksaan $iil 1ersekolahan $eberang ,aut
telah dimansuhkan- (i samping itu, murid"murid &ingkatan ,ima di sekolah
menengah enis kebangsaan !nggeris mengambil peperiksaan $iil 1elaaran
Malaysia dikehendaki lulus dalam bahasa Melayu- (Ahmad Adam, 1334: 35)-
1ada tahun 1351, mata pelaaran @eogra/i dan $earah di dalam peperiksaan
1enilaian (arah 5 telah diperiksa dalam 'ahasa Melayu di sekolah rendah enis
kebangsaan !nggeris- +amun begitu, pada tahun 1354 semua mata pelaaran
dalam peperiksaan penilaian telah dialankan dalam bahasa Melayu- (i samping
itu, mata pelaaran ,ukisan, 1ertukangan &angan dan Mu2ik dalam 1eperiksaan
$iil ;endah 1elaaran pengantar !nggeris telah diperiksa dalam bahasa Melayu
pada tahun 1354 uga- (i sini dapat kita lihat baha.a bahasa Melayu telah
menadi bahasa pengantar kepada beberapa institusi yang penting di negara kita-
Hal ini dapat menggalakkan semua penutur di Malaysia menggunakan bahasa
Melayu dengan lebih kerap di mana"mana sahaa mereka berada-
&erdapat dua kesan daripada geala pengintensi/an bahasa Melayu ini,
iaitu yang pertama ialah melalui usaha"usaha gigih yang dilakukan oleh semua
pihak, bahasa yang dahulunya disi/atkan sebagai anak tiri telah mekar
berkembang menadi sekuntum bunga yang harum- Maksudnya di sini ialah
bahasa Melayu yang pada mulanya kurang digunakan telah menadi bahasa yang
mempunyai pelbagai /ungsi yang berbe2a dan digunakan uga dalam bidang yang
berbe2a dalam masa yang singkat- *edua ialah perkembangan yang terlalu pesat
itu telah memba.a kesan"kesan negati/ yang boleh mengakibatkan pen0emaran
bahasa- :leh itu, bagi mengelakkan pen0emaran bahasa semakin banyak
berlaku, pihak yang bertanggunga.ab telah me.uudkan dan melaksanakan
pelbagai kempen"kempen kesedaran bahasa yang akan mengangkat martabat
bahasa kita dengan lebih tinggi lagi-
&ahun 1350"an merupakan satu era baru bagi searah peruangan bahasa
dan kesusasteraan Melayu di Malaysia- 1ergerakan bahasa tidak lagi berkisar
pada soal politik tetapi lebih tertumpu pada usaha memperkaya dan
mengembangkan bahasa itu-
1ada tahun 136<, tahun pertama di semua uni)ersiti harus menalankan
kursusnya dalam bahasa Melayu kerana pada tahun itu mahasis.a yang
memasuki uni)ersiti adalah daripada sekolah aliran kebangsaan yang
menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantarnya- (i samping itu,
pada tahun ini uga terdapat implikasi yang penting kerana seorang kanak"kanak
Malaysia menerima seluruh persekolahannya dari darah $atu sehinggalah ke
peringkat uni)ersiti dalam bahasa Malaysia- $elain itu, pelaksanaan penggunaan
bahasa kebangsaan dalam bidang"bidang lain uga telah selesai- Maka dengan
itu, dapatlah dikatakan baha.a tahun 1360"an merupakan tahun kematangan bagi
bahasa Melayu-
8ika dalam tahun"tahun 1350"an, penutur"penuturnya masih meraba"raba
dalam gelap dan istilah"istilah dan ungkapan baru masih di0ari"0ari, maka pada
tahun"tahun 1360"an boleh dianggap sebagai 2aman tara/ kesempurnaan hampir
ter0apai- Maksudnya di sini ialah penutur"penuturnya masih tidak tahu akan
/ungsi bahasa Melayu serta masih ter0ari istilah"istilah yang baru pada tahun"
tahun 1350 dan pada tahun"tahun 1360 telah dianggap sebagai 2aman tara/
kesempurnaan hampir ter0apai- $elain itu, istilah"istilah teknik dapat diperoleh
dengan mudah- @aya bahasa uga telah dikembangkan untuk membolehkan
bahasa Melayu memperkatakan sesuatu dengan tepat dan sempurna- 1enutur"
penutur terutamanya dalam kalangan generasi muda dapat mengeluarkan buah
/ikiran dan perasaan dengan sempurna dalam bahasa Melayu-

+#%#" Peran1angan Bahasa
+#%#"#" Pemben(!kan E'aan dan Is(ilah dalam Bahasa Mela!
1ada 2aman 8epun, dan selepasnya Maktab 1erguruan $ultan !dris
&anung Malim, dengan kebiaksanaan ?a>ba memulakan sistem eaan baru yang
dipanggil $istem #aan $ekolah- $istem eaan ini ialah gabungan #aan
7ilkinson, dengan beberapa perubahan baru yang dibuat oleh ?a>ba- !ni
terkandung di dalam 1etua"1etua #aan ;umi (1354)- $istem eaan ini
kemudiannya dielaskan dan digunakan oleh ?a>ba di dalam buku 1elita 'ahasa
Melayu- 1enggal !, !!, dan !!!- $istem ini dikenali sebagai $istem #aan $ekolah
dan digunakan di negara ini hinggalah eaan baru diisytiharkan pada tahun 1352-
7alau bagaimanapun, sistem ini didasarkan kepada pengamatan"pengamatan
umum sahaa, oleh itu terdapat uga pengaruh huru/ Arab ke huru/ rumi- !ni
menyebabkan $istem #aan $ekolah itu tidak sainti/ik, dan mengandungi
beberapa kelemahan- *elemahan"kelemahan ini telah mengganggu penggunaan
bahasa Melayu .aktu itu-
$e0ara lebih elas lagi, sistem eaan ;umi yang terkenal sebelum
penggunaan sistem eaan baru tahun 1352 ialah Q$istem #aan ;umi ?a>baQ yang
uga dihasilkan daripada $!&C- $istem #aan ;umi ?a>ba disusun dan
diperkemas dan terdapat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan
1eabat *arang Mengarang $!&C seperti : (i) !lmu 'ahasa Melayu 1enggal 1
(1324), (ii) 1elita 'ahasa Melayu 1enggal 1 (1341), dan (iii) (a/tar #aan
Melayu (8a.i" ;umi) (1343), dengan udul Q1etua"petua #aan ;umiQ, yang
dikarang oleh ?a>ba-
$ehubungan itu, usaha pengemaskinian sistem eaan dilakukan untuk
mengatasi masalah tidak selarasnya beberapa sistem eaan ;umi yang digunakan
oleh pengguna bahasa Melayu- $istem eaan ;umi bagi bahasa Melayu di
Malaysia pada tahap a.alnya disusun oleh ;-8- 7ilkinson pada tahun 1306-
*emudian pada tahun 1320"an tokoh ulung bahasa Melayu, iaitu 1endeta ?aRba
(?ainal Abidin bin Ahmad) telah menyusun sistem eaan ;umi yang digunakan
demikian lama di Malaysia dalam sistem pendidikan, pentadbiran dan lain"lain,
iaitu kira"kira setengah abad, sehinggalah ditetapkan eaan ;umi baharu pada
tahun 1352-
1ada 2< Mei 1352, satu *enyataan 'ersama telah ditandatangani oleh
Menteri 1elaaran Malaysia pada masa itu, &un Hussein :nn dan Menteri
1endidikan dan *ebudayaan ;epublik !ndonesia, 'apak Mahsuri- *enyataan
'ersama tersebut mengandungi persetuuan untuk melaksanakan asas yang telah
dipersetuui oleh para ahli daripada kedua"dua negara tentang #aan 'aru dan
#aan 9ang (isempurnakan- 1un0ak daripada segala kegiatan penyempurnaan
sistem eaan ;umi ialah perumusan dan pelaksanaan bersama $istem #aan 'aru
bagi bahasa Melayu dan bahasa !ndonesia pada 14 :gos 1352- #aan baru
bersama ini diruuk sebagai #aan ;umi 'ersama (#;') yang diguna hingga
kini-
#aan ;umi 'aharu tahun 1352 ialah hasil daripada pemikiran yang
matang yang berlandaskan prinsip"prinsip peran0angan bahasa yang baik- #aan
;umi 'aharu merupakan penyataan pertama daripada peran0angan korpus pada
peringkat supranasional yang menadi asas bagi pembinaan dan pengembangan
bahasa Melayu serantau seterusnya- $ebagai sistem eaan yang diran0ang untuk
keperluan dua buah masyarakat bahasa yang berlainan latar belakang
sosiolinguistik dan searah pertumbuhannya, #aan ;umi 'aharu dirumuskan
sedemikian rupa supaya dapat diterima oleh semua golongan pengguna kedua"
dua bahasa Melayu dan bahasa !ndonesia- ;umusan #aan ;umi 'aharu
memperlihatkan prinsip linguistik, ekonomi kesederhanaan, keelasan dan
/leksibeliti serta tara/ standard yang tinggi berbanding sistem yang dulu- $istem
#aan ;umi baharu ini merupakan sistem .ahana yang 0ekap dan mudah untuk
sistem eaan rumi yang akan datang-
(alam pada itu, sebelum penetapan sistem eaan baharu itu, ada pula
sistem eaan %ni)ersiti Malaya, sistem eaan %ni)ersiti *ebangsaan Malaysia
dan )ersi lain yang digunakan oleh pelbagai pihak lain- $esuai pula dengan
semangat penyatuan bahasa Melayu dan bahasa !ndonesia untuk memenuhi
kerasama dan perse/ahaman serantau, sistem eaan ;umi baharu yang
dirasmikan ialah sistem eaan yang diselaraskan bersama antara *eraaan
Malaysia (melalui 8a.atankuasa &etap 'ahasa Melayu) dengan 1emerintah
!ndonesia (melalui 1akersa, iaitu 1anitia *era $ama *ebahasaan), melalui badan
rasmi kerasama kebahasaan antara negara, iaitu Malis 'ahasa !ndonesia E
Malaysia (M'!M) yang ditubuhkan pada tahun 1352-
1enubuhan Mails 'ahasa !ndonesia"Malaysia (M'!M) pada tahun 1352
memulakan era baru dalam kerasama kebahasaan di rantau ini- 1ada tahun
1352, $istem #aan 'aru 'ahasa MalaysiaS!ndonesia dihasilkan- 1engisytiharan
$istem #aan 'ersama (di Malaysia disebut $istem #aan ;umi 'aharu manakala
di !ndonesia disebut $istem #aan 9ang (isempurnakan) berlangsung se0ara
serentak di *uala ,umpur dan di 8akarta pada 14 :gos 1352- (i *uala ,umpur,
malis pengisytiharan itu disempurnakan oleh 1erdana Menteri Malaysia, 9ang
Amat 'erhormat &un Abdul ;a2ak bin Hussein-
Menurut ?ulki/ley (2004: 44), pada tahun 1352, penyelarasan sistem
eaan bagi Melayu"!ndonesia merupakan proses peran0angan bahasa yang
dilaksanakan pada peringkat supranasional- Hasil yang pertama beraya
dilaksanakan ialah $istem #aan 1352 yang dikenali sebagai $istem #aan ;umi
'aru 'ahasa Malaysia di Malaysia dan di !ndonesia pula sebagai 1edoman #aan
'ahasa !ndonesia 9ang (isempurnakan- $epanang tempoh 1352 hingga 1355,
beberapa perubahan ke0il telah dilakukan oleh kedua"dua negara terhadap sistem
eaan tersebut- (engan itu, terhasil lah sebuah buku panduan atau pedoman
eaan yang baru pada tahun 1355- (i Malaysia, buku panduan tersebut dikenali
sebagai #aan ;umi 'aru 'ahasa Malasysia manakala di !ndonesia pula dikenali
sebagai #aan 'aru 'ahasa !ndonesia-
(i samping itu, ;isalah $istem #aan ;umi 'ahasa Malaysia diterbitkan
oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka untuk kegunaan ramai- $istem eaan itu nasih
mengandungi beberapa masalah ke0il- 8adi 8a.atankuasa &etap 'ahasa Malaysia
dibentuk, dan bertemu dengan 1anitia 1engembangan 'ahasa !ndonesia maka
terbentuklah masalah eaan baru itu dibin0angkan dalam persidangan"
persidangan malis tersebut-
$ebagai pedoman kepada masyarakat, (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah
menerbitkan seumlah buku dan risalah, antaranya 1edoman %mum #aan
'ahasa Melayu (1355), (a/tar #aan ;umi 'ahasa Malaysia (1361), dan (a/tar
*ata 'ahasa Melayu: ;umi " $ebutan E 8a.i (2001)- 1enerbit s.asta turut serta
dalam pengembangan sistem eaan baharu itu dengan penerbitan pelbagai buku
pedoman bahasa yang turut meliputi aspek sistem eaan- $istem eaan baru ini
mengubah sistem eaan sebelumnya misalnya daripada 0h kepada 0, sh kepada
=sy>, =d2> kepada =d> dan =th> kepada =s>- ,ambang"lambang =kh>, =ny>, =gh>
dan =ng> masih kekal dipakai-
(engan adanya sistem eaan ;umi yang dikemaskinikan itu, segala
dokumen pentadbiran, bahan pengaaran dan pemelaaran serta bahan untuk
segala bentuk komunikasi tertulis diasaskan pada satu sistem eaan yang relati/
seragam dan hal ini membantu berlangsungnya komunikasi yang 0ekap dan
berkesan, khususnya dalam pelaksanaan pentadbiran negara dan sistem
pendidikan negara-
(engan itu, sebuah malis telah ditubuhkan untuk menyatukan aspek lain
bahasa seperti peristilahan, iaitu Malis 'ahasa !ndonesia"Malaysia- Malis ini
telah beraya menghasilkan sebuah pedoman untuk eaan baru, iaitu !edoman
)mum 7jaan 0ahasa Malaysia dan sebuah lagi untuk peristilahan, iaitu berudul
!edoman )mum !embentukan Istilah 0ahasa Malaysia pada tahun 1355 yang
telah diterbitkan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka- (engan terbitnya buku ini,
maka sebahagian besar kekeliruan tentang sistem eaan bahasa Melayu dapat
diatasi- 1ada tahun 1354 pula, Malis 'ahasa Malaysia"!ndonesia yang telah
mengadakan persidangan di *uatan memutuskan baha.a akhiran DysisI dan
DesisI dalam bahasa !nggeris perlu diteremahkan se0ara malar dan diberikan
bentuk DisisI sahaa dan bukan kadang kalanya DisaI- Maka dengan itu,
DanalisaI misalnya kini telah menadi DanalisisI-
!edoman )mum 7jaan 0ahasa Melayu dan !edoman )mum
!embentukan Istilah 0ahsa Melayu merupakan hasil yang penting daripada
kerasama tersebut yang telah banyak membentuk kera"kera peristilahan-
$eumlah 144,043 isltilah dalam pelbagai bidangSsubbidang ilmu telah berhasil
disepakati- $elain itu, 40 buah kamus istilah dapat diterbitkan dalam tempoh dari
tahun 1364"2002 dan beberapa buah kamus lain sedang diusahakan-
'ahagian 1eristilahan bertanggunga.ab membina dan mengembangkan
istilah untuk memperkaya dan memperlengkap bahasa Melayu- *era"kera
pembinaan, penyelarasan dan pengemaskinian istilah dilaksanakan oleh pelbagai
a.atankuasa istilah- 8a.atankuasa"a.atankuasa ini dinasihati 8a.atankuasa
&etap 'ahasa Melayu (mulai 1355)- Mereka menggunakan 1edoman
1embentukan !stilah (1355) hasil kerasama dengan !ndonesia sebagai panduan
membina istilah- 'ank !stilah uga telah di.uudkan- !stilah"istilah yang dibina
didokumentasikan ke dalam kamus istilah dan disebarkan dari semasa ke semasa-
%saha menggubal istilah dalam bahasa Melayu untuk mengisi peranannya
sebagai bahasa kebangsaan, bahasa rasmi dan bahasa ilmu di negara ini telah
bermula pada tahun 1355, dengan dua bidang tera.alnya !stilah *eraaan dan
!stilah !lmu $ains dan &eknik- $ehingga kini, istilah yang terhasil dalam bahasa
Melayu hampir men0e0ah umlah 1 uta dan meliputi ratusan bidang ilmu dan
pro/esional ('idang istilah yang sedang diupayakan di peringkat Malis 'ahasa
'runei (arussalam E !ndonesia E Malaysia berumlah 250 bidang, manakala
yang diusahakan di peringkat negara melebihi <00 bidang)-
'agi memudahkan kera, (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah menubuhkan
dua a.atankuasa istilah- 1ertama ialah 8a.atankuasa !stilah *eraaan dan
1era.atan, dan kedua ialah 8a.atankuasa !stilah $ains Am- 1anduan dan
/alsa/ah yang dipegang dalam pembentukan istilah tahap a.al itu ialah menaga
kemurnian bahasa Melayu dan panduan ini sebenarnya mengongkong proses
pembentukan istilah itu- +amun begitu, beberapa istilah telah dapat bertahan
sampai sekarang seperti stesen, kimia, dan sains- &erdapat beberapa istilah .aktu
itu sudah dipinda oleh sebab tidak dapat mendukung konsep asalnya- Contohnya
ilmu i.a, kairumpun bangsa, ilmu hisab dan kaibentuk bumi- !stilah yang
dipakai sekarang ialah psikologi, ethnologi, matematik dan geomor/ologi-
?aman kedua dalam pembentuk istilah berlaku sekitar tahun 1340 hingga
1355- (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah menyusun tiga pedoman yang dapat
disenaraikan seperti berikut:
(a) 1edoman Membentuk !stilah"!stilah 'aru ('1, yang mula digunakan seak 1353-
(b) (asar, Cara dan 1edoman Membentuk !stilah 'aharu 'ahasa Melayu ('1, yang
mula digunakan selepas 1350-
(0) 1edoman 1embentukan !stilah %ni)ersiti Malaya yang mula digunakan pada
1351-
'eberapa 8a.atankuasa !stilah lagi dibentuk kemudiannya oleh (e.an
'ahasa dan 1ustaka untuk membentuk istilah"istilah bidang pro/esional yang
amat mendesak pada ketika itu- 8a.atankuasa !stilah ini telah menghasilkan
51,665 istilah sehingga tahun 1355- 8a.atankuasa &etap 'ahasa Melayu
(8*&'M) telah ditubuhkan seak (isember 1352, sebagai penasihat tertinggi
mengenai bahasa bagi membantu usaha"usaha (e.an 'ahasa dan 1ustaka- 1ada
tahap a.al penubuhan 8*&'M ialah untuk me.akili Malaysia dalam usaha
kerasama bagi menyusun $istem #aan ;umi 'aru dengan !ndonesia- %saha ini
berhasil dan dipertingkatkan kemudiannya- $elanutnya tugas a.atankuasa
tersebut men0akupi pula aspek peristilahan dan malahan dianggap oleh keraaan
sebagai badan tertinggi dalam pembentukan istilah 'ahasa Melayu-
1edoman %mum 1embentukan !stilah (1%1!) telah menandakan
bermulanya 2aman ini- 1%1! diterbitkan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka pada
tahun 1355- 1edoman ini ialah hasil usaha M'!M yang mengambil masa tiga
tahun untuk dibentuk bagi membantu pembentukan istilah untuk bahasa Malaysia
dan bahasa !ndonesia- 1%1! dibentuk dengan sumbangan pakar ahli bahasa dan
ilmu kedua +egara, dengan berpandu kepada amalan dalam usaha yang sama di
peringkat antarabangsa- 1edoman ini telah diisytiharkan pemakaiannya oleh
Menteri 1endidikan Malaysia dan Menteri 1endidikan dan *ebudayaan
;epublik !ndonesia pada <0 :gos 1355 (Abdullah Hassan, 1365: 65)-
7alaupun sudah ada 1%1! tetapi disebabkan banyak 8a.atankuasa !stilah
(8*!) dan men0akupi bidang yang banyak pula, dengan konsep dan pemahaman
ilmunya yang tersendiri pula, maka .uudlah berma0am"ma0am istilah, malahan
satu istilah mendukung pelbagai konsep dan pengertian- :leh sebab itu, istilah
tertentu 0iptaan pelbagai 8*! itu perlu diselaraskan- (ua buah a.atankuasa
penyelarasan telah dibentuk, iaitu 8a.atankuasa 1enyelarasan !stilah $ains tulen
dan 8a.atankuasa 1enyelarasan !stilah $ains $osial dan *emanusiaan-
1ada tahun 1361, ('1 telah mengeluarkan buku &aftar 7jaan 3umi
0ahasa Malaysia- 'uku yang paling muktahir tentang sistem eaan ;umi bahasa
Melayu ialah 1edoman 7jaan 3umi 0ahasa Melayu yang diterbitkan pada tahun
1334-
Menelang pada tahun 1360"an, akhiran DisasiI atau Di/ikasiI yang sangat
popular pada tahun 1340"an dan 1350"an telah digantikan dengan penggunaan
Dpe"anI oleh para penerbit karya ilmiah tanpa sebarang sokongan daripada
(e.an 'ahasa dan 1ustaka (('1)-
Contohnya ialah:"
M-denisasi 6 Pem-denan
Islamisasi 6 Pengislaman
Klasi)ikasi 7 Pengelasan
(alam tahun 1360"an uga, satu ketetapan di0apai dalam sidang Malis
'ahasa Malaysia"!ndonesia di 'ali baha.a DdeI dalam istilah sainti/ik telah
digantikan dengan DnyahI- Contohnya perkataan Dmende.arnakanI menadi
Dmenyah.arnakanI- (alam tempoh ini uga, pelbagai istilah sainti/ik telah
.uud seiring dengan peredaran 2aman-
(aripada hampir seluruh bidang ilmu moden yang digubal istilahnya itu,
baik dalam bidang ilmu sains sosial mahupun ilmu sains tabii, terdapat bidang
baharu yang berkaitan dengan kemauan negara yang mutakhir, iaitu
aeroangkasa, keuruteraan kapal terbang dan keuruteraan automoti/- 1engerusi
8a.atankuasa !stilah Aeroangkasa, (r- Ahmad $abirin merupakan pakar yang
mereka bentuk, melan0arkan dan mengoperasikan mikrosatelit pertama Malaysia,
iaitu &iung$A&"1- 8umlah buku istilah dalam bahasa Melayu yang telah
diterbitkan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka sahaa ialah sekitar 21< udul-
$eluruh peringkat dalam sistem pendidikan negara telah pun meman/aatkan
penggunaan istilah yang digubal untuk penyampaian dan pengembangan ilmu
kepada pelaar semua peringkat itu-
*eperluan terhadap istilah"istilah baharu dalam bidang tertentu dan
keperluan terhadap istilah bidang ilmu dan pro/esional yang baharu terus"
menerus ditangani oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka dengan kerasama pakar"
pakar ilmu yang sebilangan besarnya terdidik dalam sistem pendidikan
kebangsaan, sekurang"kurangnya hingga di peringkat sekolah menengah-
(alam usaha memperkaya istilah dalam bahasa Melayu untuk
menadikannya berupaya menadi bahasa ilmu moden, ribuan pakar dalam
ratusan bidang, yang kesemuanya merupakan aset negara telah dan sedang
terlibat se0ara intensi/ melakukan penggubalan istilah, menyusun glosari dan
kamus istilah serta mengembangkannya dalam kuliah mereka di institusi
pengaian tinggi dan uga dalam pengurusan institusi pro/esional masing"masing-
(alam usaha memperluas sumbangan kepakaran mereka untuk
memperkaya bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu, (e.an 'ahasa dan 1ustaka
telah meran0ang dan memulakan gerak langkah melibatkan pakar"pakar ilmu dan
pro/esional itu dalam penghasilan karya ilmiah dalam bentuk buku dan kamus
ensiklopedik dalam bidang masing"masing, iaitu sebagai peningkatan dan
peluasan daripada kera penggubalan istilah selama ini- (iangka baha.a dengan
strategi bersepadu dan teran0ang itu, penghasilan karya ilmu dalam bahasa
Melayu akan menadi 0ukup pesat dan diharapkan dapat memenuhi keperluan
mengilmukan generasi pembina negara-
(alam usaha memperkaya istilah dalam bahasa Melayu untuk
menadikannya berupaya menadi bahasa ilmu moden, ribuan pakar dalam
ratusan bidang, yang kesemuanya merupakan aset negara telah dan sedang
terlibat se0ara intensi/ melakukan penggubalan istilah, menyususn glosari dan
kamus istilah serta mengembangkannya dalam kuliah mereka di institusi
pengaian tinggi dan uga dalam pengurusan institusi pro/esional masing"masing-
(alam usaha memperluas sumbangan kepakaran mereka untuk memperkaya
bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu, (e.an 'ahasa dan 1ustaka sudah pun
meran0ang dan memulakan gerak langkah meliibatkan pakar"pakar ilmu dan
pro/esional itu dalam penghasilan karya ilmiah dalam bentuk buku dan kamus
ensiklopedik dalam bidang masing"masing, iaitu sebagai peningkatan dan
peluasan daripada kera penggubalan istilah selama ini- (iangka baha.a dengan
strategi bersepadu dan teran0ang itu, penghasilan karya ilmu dalam bahasa
Melayu akan menadi 0ukup pesat dan diharapkan dapat memenuhi keperluan
mengilmukan generasi pembina negara-
+#%#% Pemben(!kan /a(abahasa dalam Bahasa Mela!
&atabahasa Melayu sebagai asas sistem bahasa Melayu yang berkaitan dengan
proses pembinaan kata dan ayat telah menadi perhatian dan kaian sarana
#ropah, iaitu 'elanda dan !nggeris seak abad ke"15- %saha penyusunan
tatabahasa Melayu yang meninggalkan kesan dan pengaruh yang 0ukup besar
ialah yang dilakukan oleh 1endeta ?aRba- *aryanya yang berudul !elita 0ahasa
Melayu sebanyak tiga ilid telah membantu memantapkan perkembangan bahasa
Melayu apabila buku tersebut menadi ruukan utama dalam sistem pendidikan di
negara ini selama puluhan tahun seak 1340"an- 1ada tahun 2000, buku itu
diterbitkan semula oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka dalam eaan ;umi baharu
sebagai buku edisi me.ah- (e.an 'ahasa dan 1ustaka berusaha
mengemaskinikan tatabahasa Melayu dengan menerbitkan Tatabahasa &ewan
+ilid 5 (1364), Tatabahasa &ewan +ilid II (1363) dan Tatabahasa &ewan 7disi
0aharu (133<)-
+#%#* Pemben(!kan Seb!(an dalam Bahasa Mela!
%saha membakukan sebutan bahasa Melayu telah mula dibin0angkan dan
dirumuskan dalam *ongres 'ahasa dan 1ersuratan Melayu *etiga pada tahun
1354- (e.an 'ahasa dan 1ustaka dengan kerasama 1ersatuan ,inguistik
Malaysia pada tahun 1364 telah mula menggerakkan perumusan sebutan baku
yang berasaskan rumusan *ongres dan bersempena dengan pelaksanaan
*urikulum 'ersepadu di sekolah pada tahun 1366, sebutan baku yang
dirumuskan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah diintegrasikan dalam sukatan
pelaaran baharu mata pelaaran 'ahasa Melayu- 'ahan terbitan yang telah
dihasilkan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka antaranya termasuklah !edoman
Sebutan 0aku 0ahasa Melayu, Sebutan 0aku 0ahasa Melayu (berserta kaset) dan
&aftar*ata 0ahasa Melayu: 3umi ; Sebutan ; +awi.
Masalah sebutan disi/atkan sebagai masalah yang sangat rumit- :leh
sebab itu, peran0angan pembakuannya di Malaysia dilaksanakan selepas
dimantapkan aspek"aspek bahasa yang lain- Antara kegiatannya diperturunkan
seperti yang berikut:
(i) Mengadakan penyelidikan melalui beberapa bengkel dan seminar seak a.al
;an0angan Malaysia keempat (1361)
(ii) *egiatan kaian tentang sistem /onologi bahasa Melayu dan dialek diadakan seak
a.al 1360"an- 'eberapa bengkel diadakan sehingga tahun 1365-
(iii) $iri bengkel sebutan baku diadakan dalam tahun 1365 antara ('1 dengan
1ersatuan ,inguistik Malaysia (1,M), *ementerian 1endidikan Malaysia, dan
pakar"pakar bahasa-
(i)) 1erumusan tentang pedoman sebutan baku dibuat oleh sebuah 8a.atankuasa
&eknikal antara ('1 dengan 1usat 1erkembangan *urikulum, *ementerian
1endidikan Malaysia dan 1,M serta pakar"pakar bahasa pada tahun 1365-
+#%#+ Pemben(!kan dan Pengembangan Kam!s
Menurut !brahim (1334: 4), tradisi penyusunan kamus di rantau ini
mengalami pengalaman yang hampir sama seperti yang berlaku di 'arat- 8ika
tradisi permulaan perkamusan Melayu bermula dengan disiplin yang agak
longgar apabila bentuknya tidak memenuhi 0iri"0iri sebuah kamus, tetapi lebih
kepada bentuk da/tar kata atau glosari, perkembangan yang sama uga berlaku di
'arat- Mengikut 0atatan searah, bentuk da/tar kata atau glosari yang mun0ul
dalam tradisi bentuk d.ibahasa- Hal yang sama uga berlaku dalam tradisi
perkamusan Melayu apabila didapati bentuk kamus yang tera.al adalah dalam
bentuk d.ibahasa- !ni berdasarkan pembuktian da/tar kata d.ibahasa $anskrit"
Melayu kuno pada abad ketuuh atau kelapan atau penemuan glosari atau da/tar
kata ,atin dengan padanan bahasa !nggeris 2aman Anglo"$aHon pada ke "6-
*amus (e.an, iaitu kamus ekabahasa yang pertama bagi ('1 telah
beraya diterbitkan pada tahun 1350 dan diulang 0etak pada tahun 1364, dengan
perubahan eaan mengikut sistem eaan baruJ edisi kedua, iaitu *amus &ewan
7disi 0aru diterbitkan pada tahun 1363J dan edisi ketiga diterbitkan pada tahun
1334- *amus Melayu 7disi !elajar, iaitu *amus 0ahasa Malaysia 7disi !elajar,
terbit pada tahun 1355, lanutan daripada kamus ini, *amus 1elaar 'ahasa
Malaysia telah diterbitkan pada tahun 136<- *amus 1elaar disusun berasaskan
*amus 0ahasa Malaysia 7disi !elajar dan sebahagian besar daripada
kandungannya diserap daripada kamus tersebut, tetapi dilakukan sedikit
pengubahsuaian- (i samping itu, pada pertengahan tahun 1351, *amus
(.ibahasa, iaitu 'ahasa !nggeris"'ahasa Malaysia telah mula diusahakan dan
terbit pada tahun 1331- Maka dengan itu, untuk membantu usaha
menyebarluaskan pengguna bahasa Melayu dalam kalangan rakyat Malaysia
yang terdiri daripada pelbagai kaum, pelbagai bentuk kamus khusus diusahakan-
*amus bahasa sukuan yang pertama diterbitkan oleh ('1 ialah *amus 'ahasa
!ban"'ahasa Malaysia pada tahun 1363-
%saha pertama (e.an 'ahasa dan 1ustaka yang telah bermula pada
tahun 1344 terhasil pada tahun 1350 dengan terbitnya *amus (e.an, iaitu
kamus ekabahasa bahasa Melayu yang dianggap ber.iba.a sebagai ruukan-
*amus yang entrinya berumlah kira"kira <0,000 patah itu kemudian diterbitkan
dalam edisi baharu pada tahun 1364 dan 1363 (masing"masing dengan tambahan
300 entri dan 2,000 entri), edisi ketiganya pada tahun 1335 (dengan tambahan
4,000 entri) dan edisi keempatnya pada tahun 2005 (dengan tambahan 5,000
entri)-
%ntuk pelaar sekolah menengah pula, (e.an 'ahasa dan 1ustaka
menyusun dan menerbitkan *amus 'ahasa Malaysia #disi 1elaar pada tahun
1355 dan *amus 1elaar 'ahasa Malaysia pada tahun 1365, sementara untuk
murid sekolah rendah disusun dan diterbitkan *amus ;endah (e.an 'ergambar
pada tahun 1363 dan pada tahun 200< terbit edisi keduanya dengan udul *amus
*'$; (e.an 'ergambar-
(e.an 'ahasa dan 1ustaka uga mengusahakan dua buah kamus
d.ibahasa- 1ertama ialah kamus Melayu"!nggeris dan kedua kamus !nggeris"
Melayu yang kedua"duanya diterbitkan pada tahun 1364- &erdapat uga kamus
yang diusahakan oleh penerbit"penerbit s.asta- Contohnya ialah seperti kamus"
kamus ekabahasa dan d.ibahasa yang diusahakan oleh A-$ Hornby et al- (1352),
A-*- Mohamad (135<), Mohd $alleh (aud (135<), $ulaiman Masri (135<), Mei
$ulung (1354) dan *ader M-A- (1354)-
('1 uga bertanggunga.ab menyusun dan menerbitkan pelbagai enis
kamus- *amus"kamus yang diterbitkan terdiri daripada kamus ekabahasa seperti
*amus &ewanJ kamus d.ibahasa seperti *amus InggerisMelayu &ewanJ kamus
umum pelbagai bahasa seperti *amus 0ahasa Melayu0ahasa Inggeris0ahasa
-inaJ kamus istilah dalam pelbagai bidang sains asas, sains kemasyarakatan, dan
lain"lain lagi, 0ontohnya *amus Istilah Sains $m (1366)J kamus khusus seperti
kamus tentang sinonim, dialek, etimologi, ungkapan, peribahasa, dan lain"lain
lagi-J glosari seperti (losari Istilah Sains <uklear (133<), dan tesaurus yang
meliputi tesaurus umum, tesaurus konsep, dan tesaurus bidang khusus-
Ada tiga enis kamus yang diusahakan, iaitu kamus sinonim, antonim dan
thesaurus yang uga diterbitkan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka- 'adan
peran0ang bahasa Melayu itu uga ada menerbitkan kamus menurut bidang yang
uga disebut kamus istilah- *amus ini disusun mengikut keperluan golongan
pro/esional-
$epanang tempoh 1350"an dan 1360"an, terdapat banyak perubahan yang
telah dibuat dan dilaksanakan oleh pelbagai pihak yang berkenaan- Mereka telah
berusaha menadikan bahasa Melayu sebagai bahasa yang mempunyai berbagai"
bagai /ungsi yang digunakan oleh seluruh masyarakat yang ada di Malaysia pada
masa itu- (alam tempoh ini uga, (e.an 'ahasa dan 1ustaka telah banyak
memainkan peranan dalam mengembangkan bahasa Melayu tidak kira dari segi
eaan mahu pun istilah- ('1 uga telah beraya menerbitkan kamus yang boleh
digunakan oleh semua lapisan masyarakat- Maka dengan ini, semua maksud
kepada sesuatu perkataan dapat diketahui dengan bantuan kamus-
+#%#, Kempen Kesedaran Bahasa
'agi mengekalkan ke.uudan bahasa khususnya bahasa Melayu,
beberapa usaha telah dilaksanakan- $ebagai 0ontoh ialah D1rogram @erakan
Cintailah 'ahasa *itaI yang dilan0arkan pada 11 (isember 1365 oleh 1erdana
Menteri Malaysia, bertuuan untuk membina kesedaran dan me.uudkan budaya
berbahasa kebangsaan dalam kalangan masyarakat pengguna bahasa di
Malaysia- 1elbagai kempen kesedaran bahasa telah dialankan supaya
masyarakat yang menggunakan bahasa Melayu khususnya akan lebih menghargai
bahasa kebangsaan iaitu 'ahasa Malaysia- 7alaupun kita telah menempuh era
yang baru, tidak bermakna bahasa yang kita gunakan uga baru- *ita harus
mengekalkan keaslian bahasa kita dalam negara mahu pun di luar negara- *ita
sebagai rakyat Malaysia harus bangga dengan bahasa yang digunakan dalam
kehidupan seharian yang melambangkan identity sesebuah bangsa- Misalnya,
bahasa Melayu atau bahasa Malaysia digunakan oleh rakyat Malaysia yang
berbilang kaum-
+#* Perkembangan Bahasa Mela! (ah!n "22$ hingga %$$$
+#*#" Bahasa Mela! a(a! Bahasa Malasia
!su bahasa Melayu atau 'ahasa Malaysia sering kali diperdebatkan kerana
masyarakat Malaysia masih tidak tahu perbe2aan 'ahasa Melayu dan 'ahasa
Malaysia- $ebenarnya kedua"dua bahasa tersebut .alaupun pada 2ahirnya sama,
ianya tetap berbe2a dari segi pende/inisian maksud dan latar belakang searah-
'agaimana kedua"dua bahasa ini berbe2a di kotak /ikiran kitaL
Menurut 1engerusi 1usat 1engaian 'ahasa, *esusasteraan dan *ebudayaan
Melayu, %ni)ersiti *ebangsaan Malaysia (%*M), 1ro/ Madya (r ;ahim Aman,
berkata penggunaan istilah bahasa Malaysia lebih berbentuk politik dan tidak
meruuk kepada ilmu bahasa, sedangkan istilah yang tepat ialah bahasa Melayu
dengan mengambil kira searah, akademik dan hakikat ilmu-
!stilah bahasa Melayu tidak mempunyai mandatnya lagi- 'ahasa Melayu
diganti dengan istilah bahasa Malaysia kerana ianya dikatakan bersi/at mamuk
dan sesuai bagi menggambarkan bahasa yang diterima pakai se0ara meluas oleh
rakyat Malaysia- 'ahasa Melayu kononnya menadi tidak sesuai dengan
keren0aman bangsa di negara ini selain tidak seiringan dengan 0ita"0ita mahu
me.uudkan bangsa Malaysia yang selayaknya menggunakan bahasa Malaysia-
*ononnya uga apabila disebut bahasa Malaysia, maka dunia luar akan
menggambarkan satu bahasa yang digunakan oleh bangsa Malaysia sedangkan
hakikatnya tidak begitu- !su 'ahasa Melayu atau 'ahasa Malaysia mula
ditimbulkan kerana kehadiran sesetengah pihak yang tidak /aham maksud 'ahasa
Melayu- @olongan tersebut terus mengun0i baha.a DMelayuI dan 'ahasa
Melayu tersebut meruuk kepada kaum melayu- 'ahkan dalam kotak /ikiran
mereka Dbukankah kita sudah merdeka dan hidup berbilang kaum, maka
pengunaan /rasa 'ahasa Melayu adalah tidak .aar untuk masyarakat MalaysiaI-
$esetengah golongan tersebut 0uba menyatakan baha.a 'ahasa Melayu bahasa
anti perkauman- Mengapa perlu kita kembali kepada 2aman 8ahiliah, 2aman
kegelapan tanpa ilmu-
'ahasa Melayu sebenarnya tidak meruuk kepada kaum Melayu, ianya adalah
bahasa untuk semua orang- 'ahasa Melayu tidak perlu dihukum sebegitu rupa
kerana bahasa Melayu adalah .arusan milik masyarakat Malaysia- 8ika tidak ,
mengapa 'ahasa Melayu digelar sebagai Dlingua Bran0aI pada 2aman dahulu-
Menurut Ahmad, bahasa melayu merupakan bahasa yang berhubung se0ara
meluas merentas etnik negara Malaysia- Maka, mengapa kita perlu menganggap
bahasa melayu sebagai unsur perkauman sedangkan masyarakat di luar sana
mengunakan bahasa inggeris tanpa merasakan unsur perkauman L Malah, di
Australia .alaupun mempunyai bahasa mereka sendiri, bahasa inggeris
digunakan seperti biasa tanpa .uud sentimen perkauman antara kaum asli Maori
dengan kaum yang lain- $elain itu ,di $ingapura yang merupakan negara maoriti
kaum Cina- +amun begitu, bahasa Melayu diadikan bahasa kebangsaan negara
tersebut- $ekiranya pelan0ong asing bertanya kepada rakyat $ingapura, Dapakah
bahasa kebangsaan negara $ingapuraLI- ;akyat $ingapura akan mena.ab
bahasa melayu dan bukannya bahasa $ingapura-
Menurut %tusan Malaysia bertarikh 22 +o)ember 2005, D$elain itu, ika kita
tinau negara lain terutama negara mau dan membangun seperti 8epun, *orea,
China, 8erman, 1eran0is, !tali, ;usia dan Binland, kesemua negara ini
menggunakan bahasa ibundanya-8erman dan 8epun misalnya, setiap ilmu
keuruteraan, sains dan matematik menggunakan bahasa ibundanya sehingga
mereka beraya menadi negara industri keuruteraan yang utama- 'egitu uga
;usia, menggunakan bahasa ibundanya sehinggakan angkasa.an kita, (r- $heikh
Mus2aphar $hukor $heikh Mustapha mempelaari bahasa ;usia untuk mengikuti
misi pertama ke stesen angkasa lepas- (isini kita lihat, negara lain seperti ;ussia
tidak menukar bahasa ;ussia kepada 'ahasa !nggeris .alaupun ingin
berkomunikasi dengan negara lain- Mereka tetap 0intakan dan agungkan bahasa
kebangsaan negara mereka- 7alhal kita malu untuk ber0akap bahasa melayu ika
berkomunikasi dengan orang luar negara- 1ada 5 Ma0 2010 lalu, *ementerian
1engaian &inggi Malaysia dengan ayanya menganurkan 1ertandingan 1idato
Antarabangsa 'ahasa Melayu 1iala 1erdana Menteri di 1utraaya- !a telah
mengumpulkan 54 peserta dari 51 buah negara seluruh dunia- *ebanyakan
peserta tersebut bukan asli seperti rakyat Malaysia yang daripada ke0il sehingga
de.asa bertutur dalam bahasa Melayu-
1erlembagaan Malaysia uga telah termaktub iaitu 1ekara 152 menyatakan
baha.a bahasa yang diruuk sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan adalah
'ahasa Melayu-(Abdullah $ani,2005) 7alhal, penggunaan bahasa Melayu telah
diiktira/kan oleh dunia dan bahasa tersebut diterap dalam kursus di uni)ersiti luar
negara- Maka, mengapa kita sebagai bangsa Malaysia yang menggunakan bahasa
Melayu sebagai bahasa kebangsaan seak sekian lama ingin menukarkan bahasa
Melayu kepada bahasa Malaysia-
D*eputusan *abinet menukar istilah 0ahasa Melayu kepada 0ahasa
Malaysia bagi mengelakkan polemik selain bagi menunjukkan bahasa itu milik
semua kaum, kata Timbalan !erdana Menteri &atuk Seri <ajib Tun 3azak. =*ita
tahu 0ahasa *ebangsaan itu merupakan 0ahasa Melayu, tetapi kita nak bahasa
itu dijadikan bahasa kepada semua rakyat Malaysia, tidak kira keturunan,
kumpulan etnik dan sebagainya. =*ita anggap 0ahasa Malaysia sebagai bahasa
milik kita semua, itulah rasionalnya,= katanya kepada pemberita selepas
merasmikan !ersidangan !elancongan Sedunia ke> di sini. 0eliau mengulas
laporan muka depan akhbar The Star hari ini bahawa 0ahasa Malaysia akan
dijadikan istilah rasmi bagi bahasa kebangsaan. Menteri !enerangan &atuk
Seri 4ainuddin Maidin dilaporkan berkata keputusan sebulat suara itu dibuat
*abinet pada $pril memandangkan ia bakal menanamkan semangat bahasa
kebangsaan milik semua tanpa mengira kaum. Sehubungan itu, semua
kementerian, uni,ersiti dan pusat pengajian tinggi yang lain telah diarahkan
supaya memaklumkan jabatan serta agensi berkaitan untuk menggunakan istilah
0ahasa Malaysia dalam suratmenyurat, notis dan dokumen, berkuatkuasa
sertamerta. Istilah 0ahasa Malaysia diperkenalkan 0apa *emerdekaan iaitu
!erdana Menteri pertama Tunku $bdul 3ahman selepas negara mencapai
kemerdekaan sebagai langkah menanam identiti Malaysia. Ia diguna pakai
secara meluas sehinggalah 5?@A apabila ditukar kepada istilah 0ahasa Melayu,
kata 4ainuddin. 0eliau berkata 3TM sudah mula menggunakan istilah 0ahasa
Malaysia untuk merujuk kepada bahasa Melayu dan mengarahkan semua stesen
tele,isyen dan radio swasta serta suratkhabar supaya turut menggunakannya.%
"&ipetik daripada 0erita /arian ,B +un CDDE#
'erdasarkan berita tersebut, adakah )isi atau matlamat yang sebenarnya
bahasa melayu ditukar kepada bahasa Malaysia beraya di0apaiL D&epuk dada
tanya seleraI, bahasa Malaysia atau bahasa Melayu belum dapat menamin
kestabilan di dalam negara kita- &ahun 2010 telah memperlihatkan lagi isu
perkauman dibangkit melalui aspek agama- Maka, mengapa kita perlu
menganggu .arisan bahasa kita yang telah .uud beratus"ratus dahulu demi
kepentingan politik- 'ahasa Melayu adalah searah dan kita perlu belaar
daripada searah-
(alam pergulatan bahasa Melayu yang menadi bahasa kaki lima di negara
sendiri, tidak usahlah dibahaskan pula istilah yang mana satu betul, bahasa
Melayu atau bahasa Malaysia- $e0ara mudah, bahasa Melayu termaktub dalam
1erlembagaan, bukan bahasa Malaysia- *erana itu biarlah ia terus menadi
bahasa Melayu daripada bahasa Malaysia yang memba.a konotasi asimilasi
bahasa yang dituturkan oleh semua kaum-(%tusan Malaysia :nline, 5 :ktober
2003, ,)
&amsilnya, bahasa Melayu atau bahasa Malaysia, terpulang kepada kita
bangsa Malaysia untuk memahami apakah persoalan atau isu yang menadi
masalah sebenarnya- $ama ada diri kita yang masih minda kelas ketiga atau
bahasa yang perlu dipersalahkan-
+#*#% Adakah peng!naan Bahasa Mela! mer!pakan pengerak
pembang!nan negara
'ahasa sememangnya merupakan alat atau elemen yang penting dalam
memaukan tamadun manusia- (alam erti kata yang lain, bahasa adalah alat
budaya sesuatu bangsa- &un Mahatir se.aktu menadi 1erdana Menteri Malaysia
pernah berkata baha.a Dmau bangsa Melayu maulah 'ahasa MelayuI- *onteks
pengerak pembangunan negara yang dinyatakan disini ialah pembangunan
negara daripada segi ekonomi, politik dan sosial-
&etapi, bagaimana bahasa tersebut menunukkan ianya pengerak
pembangunanL *ita lihat searah peruangan @ott/ried 7ilhelm ,eibni2 (1444"
1514) dalam kaian 'ahasa dan 1embinaan &amadun 'angsa oleh Abdullah
Hassan (9ang (ipertua 1ersatuan 1enteremah Malaysia)- ,eibni2 merupakan
seorang sarana matematik dan /alsa/ah 8erman yang 0uba men0ari mengapa
bangsa 8erman masih lagi mundur .alaupun ekonominya berkembang dan
negara 8erman kaya dengan pelbagai sumber- 1ermasalahan tersebut dikai dan
,eibni2 menyedari baha.a bahasa 1eran0is dan ,atin yang digunakan menadi
tembok pemisah antara dua golongan rakyat 8erman- @olongan atasan dan
intelektual menggunakan bahasa 1eran0is dan ,atin, dan ilmu pengetahuan
dalam segala bidang ditulis dan disebarkan melalui bahasa 1eran0is dan ,atin
saa- ;akyat biasa yang hanya memahami bahasa 8erman tidak memahaminya-
Antara ilmu dan rakyat .uud tembok bahasa- ,eibni2 uga menyedari baha.a,
apabila bahasa sendiri diketepikan dan bahasa asing dide.akan, rakyat akan
kehilangan keper0ayaan kepada diri sendiri dan pemikirannya pun tereas- (an
bangsa yang tidak per0aya kepada diri sendiri tidak akan mau- ,eibni2
mengatakan bangsa 8erman hilang keper0ayaan kepada bahasa 8erman- Mereka
sibuk mengatakan hanya bahasa 1eran0is itulah yang mengandungi ilmu, bahasa
antarabangsa, bahasa yang boleh memba.a kemauan- Akibatnya mereka
mengabaikan bahasanya sendiri- (alam pada itupun, ,eibni2 melihat baha.a
orang 1eran0is sendiri tidak menerima mereka sebagai nukleus kepada
masyarakat 1eran0is itu- 1eruangannya disokong oleh orang"orang 8erman yang
per0aya kepada peruangannya- 1ada sekitar 1550"an terbitlah sebuah tatabahasa
8erman ditulis oleh 8ohan Christoph @otts0hed, dengan udul (asar"(asar
&atabahasa 'ahasa 8erman- $ambutan rakyat dan golongan intelektual terhadap
buku tatabahasa ini luar biasa- @otts0hed mengatakan baha.a sambutan hangat
rakyat 8erman terhadap tatabahasa itu menunukkan patriotisme rakyat 8erman
terhadap bahasanya- &atabahasa 8erman ini membuktikan kepada semua baha.a
bahasa 8erman adalah bahasa yang teratur yang sama mampu dengan bahasa"
bahasa mana pun di #ropah-
'ermula dari tarikh itu bahasa 8erman terus membangun dan digunakan
dalam bidang"bidang yang diusulkan oleh ,eibni2- !tulah saat yang merupakan
permulaan kebangkitan 8erman sebagai salah satu negara mau di dunia- ,eibni2
meninggal pada tahun 1514 dan tidak menyaksikan hasil peruangannya- &etapi
.a.asannya telah memupuk alan yang meletakkan bahasa 8erman sebagai
bahasa utama yang memainkan peranannya sebagai bahasa pendidikan,
pentadbiran dan perhubungan dalam semua bidang termasuk perniagaan, di
kalangan rakyat 8erman- (A'(%,,AH HA$$A+, 2003 )
*ita lihat negara"negara timur seperti 8epun dan korea- 'ahasa kebangsaan
mereka masing"masing adalah bahasa 8epun dan *orea- *edua"dua negara
tersebut sangat mau .alaupun pernah dilanda kemelutan ekonomi dan politik
yang teruk- (Abdullah $ani, 2005), 8epun tidak pernah berganak daripada
mengunakan bahasanya dari peringkat tadika sehinggalah ke peringkat pengaian
tinggi dalam semua mata pelaaran- 'ahasa !nggeris hanya dipelaari mulai di
peringkat menengah dan bukan di sekolah rendah- 1eluang untuk mempelaari
bahasa asing lain seperti 8erman, $epanyol, 1ortugis , ;usia, Mandarin dan lain"
lain turut disediakan sama ada di institusi pendidikan, ran0angan tele)isyen dan
lain"lain- 7alau bagaimanapun, bahasa 8epun tetap diutamakan dan diunung
tinggi martabat dan maruahnya- *ita lihat perbe2aan negara yang
mau(mengunakan bahasa ibunda sebagai bahasa utama) dan tidak mau(tidak
mengunakan bahasa ibunda sebagai bahasa utama) :
Maka, dapat disimpulkan disini, kebanyakan negara yang tidak mengunakan
bahasa !bunda sebagai bahasa utama menghadapi masalah dalam memaukan
negara mereka- !ndia misalnya, mengunakan bahasa inggeris sebagai bahasa
utama selama <00 tahun dan Bilipina selama 40 tahun dalam pentadbiran dan
pendidikannya, tidak membantu dalam memaukan negara mereka-(Abdullah
$ani,2005) 'erbanding Malaysia yang telah merdeka selama 5< tahun semakin
mau dengan pengunaan bahasa Melayu-
+#*#* Bahasa Mela! 8S Bahasa Inggeris dalam pendidikan
!su pengunaan bahasa !nggeris dalam pendidikan uga hangat diperkatakan
dan banyak mengundang kontro)ersi- &etapi , yang menadi mangsa ialah para
pelaar yang keliru dengan sistem pendidikan di Malaysia- 'ila isu ini mula
dibangkitkanL !su mula timbul apabila pada tahun 133<, 1erdana Menteri .aktu
itu, &un (r- Mahathir Mohamad membuat pengumuman baha.a semua kuliah
sains dan tekonologi di uni)ersiti hendaklah disampaikan dalam bahasa !nggeris-
&etapi pada a.al tahun 1350"an ketika menadi 1engerusi Malis %ni)ersiti
*ebangsaan Malaysia, keputusan &un (r- Mahatir tersebutt bertentangan dengan
pendiriannya pada peringkat a.al iaitu beliau dengan tegasnya menyatakan
baha.a bahasa Melayu mestilah diadikan bahasa penghantar utama untuk semua
kursus di uni)ersiti-
Apabila pengumuman tersebut telah dilontarkan oleh &un (r- Mahatir ,
kumpulan"kumpulan 0endekia.an mengadakan pertemuan demi pertemuan dan
gerakan untuk menasihati keraaan agar tidak melaksanakan keputusan 1erdana
Menteri pada masa tersebut- 'ak kata pepetah,Imenyeluk pekasam biar sampai
ke pangkal lenganI , tidak sampai 10 tahun kemudian, iaitu pada tahun 2002,
1erdana Menteri yang sama iaitu &un (r- Mahatir telah membuat pengumuman
baha.a mata pelaaran sains dan matematik di sekolah akan diaarkan dalam
bahasa !nggeris pada tahun berikutnya, iaitu tahun 200<- Alang"alang mahasis.a
dan mahasis.i yang berhadapan dengan bahasa penghantar bahasa inggeris,
biarlah dimulakan dengan rebung yang masih muda agar senang dilenturkan-
1ada tahun 200<, setealah 11$M! atau nama penuhnya 1engaaran dan
1embelaaran $ains dan Matematik dalam 'ahasa !nggeris (11$M!) merupakan
salah satu dasar pendidikan Malaysia yang menetapkan bahasa !nggeris
menggantikan bahasa kebangsaanSibunda sebagai bahasa perantara mata
pelaaran $ains dan Matematik di semua peringkat pendidikan 'anyak
permasalahan yang timbul sepanang pelaksanaan 'ahasa !nggeris dalam subek
sains dan matematik- 1elbagai bantahan dan bentuk respon oleh masyarakat
Malaysia terhadap isu tersebut- 1emuda %M+: 'arisan +asional melahirkan
kebimbangan dari segi pelaksanaan dasar tersebut terutamanya membabitkan
ke0ukupan tenaga pengaar dan adual pelaksanaannya- 1arti"parti politik
tempatan turut meragui pelaksanaan dasar baru tersebut dan .uud pula
sesetengah yang mengambil kesempatan untuk mengunakan isu tersebut sebagai
isu perkauman- *esatuan 1erkhidmatan 1erguruan *ebangsaan (*11*)
menyambut dengan baik pengunaan bahasa inggeris dalam mata pelaaran $ains
dan Matematik bagi mengelakkan sindrom tidak tahu berbahasa inggeris menadi
semakin buruk dalam kalangan pelaar luar bandar khasnya- (&aul Ari//in
+oordin, ;oslee Ahmad, ;ahima.ati Abdul ;ahim, 2005)-
!su 1elaar luar 'andar yang besar kemungkinan tidak dapat menyediakan diri
dengan perubahan dia.ab dengan bernas oleh &an $ri Musa bin Mohamad-
Antaranya ialah :
Salah satu isu kritikal dalam pelaksanaan dasar bahasa Inggeris ini ialah
kedudukan para pelajar Melayu di luar bandar. 0anyak pihak mendakwa
kononnya pelajarpelajar Melayu di luar bandarlah yang akan menjadi mangsa
dasar bahasa Inggeris. Mereka akan ketinggalan untuk mengikuti pelajaran
Matematik dan Sains dalam bahasa Inggeris. Itulah hujah mereka. $pakah
langkahlangkah yang diambil oleh *ementerian !endidikan untuk memastikan
senario seumpama itu tidak berlakuF
M)S$: Gang pertama kita kena faham bahawa pelajarpelajar tahun satu yang
masuk sekolah pada tahun CDD> mempunyai masa selama enam tahun untuk
memantapkan bahasa Inggeris mereka. 7nam tahun itu adalah satu jangka masa
yang panjang. Saya yakin selepas enam tahun, mereka akan fasih dalam bahasa
Inggeris.
!eperiksaan )!S3 dalam bahasa Inggeris sepenuhnya hanya akan
diwajibkan selepas enam tahun. &alam tempoh enam tahun itu, kita akan
gunakan segala cara untuk mengatasi kelemahan para pelajar di luar bandar
iaitu dari segi prasarana, guru dan alam sekeliling. 9rang selalu berkata
mengapa kita tidak betulkan dahulu kelemahankelemahan itu sebelum
laksanakan dasar bahasa Inggeris. *alau kita buat macam itu, jika kita beri
tempoh enam tahun dari sekarang baru kita hendak laksanakan pengajaran
Matematik dan Sains dalam bahasa Inggeris, apa yang akan berlaku ialah tidak
akan ada apaapa yang berlaku. Inilah perangai manusia. Mereka selalunya
tunggu hingga waktu terakhir baru hendak membuat langkah ke depan.
-ara kerajaan menggerak kemajuan ialah dengan memaksa kemajuan itu
berlaku dan bukannya memupuk benda itu sampai matang, barulah kita hendak
lakukan sesuatu. *alau kita buat macam itu, iaitu tunggu wujud dulu suasana
yang sesuai, ketika itu orang lain telah pun jauh ke depan. *ita pula masih lagi
leka membaiki itu, membaiki ini. Saya tidak khuatir jikalau pada tahun CDD>
nanti akan ada banyak masalah. *ita harus berani menghadapi masalah. *alau
dilihat di luar bandar, masalah itu lebih besar. *ita kena terima dan kita kena
hadapi masalah itu dengan berani. +angan kita lari daripada masalah.
"&ipetik dan diubahsuai daripada petikan H+angan kita lari daripada masalah ;
Musa%, CDDC#
+amun begitu, Drambut sama hitam tapi hati lain"lainI, segelintir .arga
pendidik mempersoalkan usaha memperkenalkan dasar baru tersebut- @uru yang
ber/ikiran terbuka menerima dasar tersebut sebagai satu pendekatan yang baik
dan 0abaran untuk meningkatkan tara/ pendidikan di Malaysia- (don, 2005),
&ahun 133< mengegarkan hati dan perasaan pendukung bahasa melayu apabila
bekas perdana menteri kita iaitu &un (r- Mahatir menyarankan pengunaan bahasa
inggeris bagi subek sains dan teknologi di institusi pengaian tinggi di Malaysia -
!a dilihat sebgai alan penyelesaian bagi mengatasi masalah lemah penguasaan
bahasa inggeris dalam kalangan pelaar-
*ita memang tidak boleh menyangkal kebaikan yang kita peroleh daripada
pelaksanaan dasar tersebut- 'ahasa !nggeris telah pun diiktira/kan sebagai bahasa
seagat dan Malaysia memerlukan tenaga"tenaga pekera tempatan yang mahir
berbahasa inggeris- 1engunaan bahasa inggeris bukanlah meruntuhkan institusi
bahasa melayu sebaliknya mengangkat mertabat bahasa melayu di mata dunia-
Maka, semua pihak haruslah berganding bahu dalam pelaksanaan tersebut agar
tiada pihak yang tersinggung serta pengunaan bahasa inggeris tersebut tidaklah
seperti menghakis bahasa melayu daripada kamus kehidupan masyarakat
Malaysia- $ebaliknya, memperkukuhkan bahasa melayu serta bidang pendidikan
Malaysia-
+amun begitu, keputusan pemimpin negara perlu dihormati kerana mereka
tahu apa yang terbaik untuk rakyat- 1ada 6 8ulai 2003, Menteri 1elaaran &an $ri
Muhyiddin 9assin mengumumkan dasar 11$M! diberhentikan mulai tahun 2012
setelah melakukan kaian mendalam- $eperti yang diduga &un (r- Mahatir
memberi kenyatan baha.a 1elaksanaan pengaaran dan pembelaaran subek
$ains dan Matematik dalam bahasa !nggeris (11$M!) .aar diteruskan untuk
memastikan pelaar khususnya bangsa Melayu tidak ketinggalan- Menurut beliau
lagi , 11$M! bertuuan untuk melengkapkan pelaar di sekolah untuk menguasai
ilmu $ains dan Matematik sekaligus menguasai bahasa !nggeris yang diguna
pakai di peringkat antarabangsa
Menurut $H%;A atau $ekretariat Himpunan %lama ;antau Asia ($hura)
menggesa keraaan memansuhkan pelaksanaan 1engaaran dan 1embelaaran
$ains dan Matematik dalam bahasa !nggeris (11$M!) kerana ia akan
meneaskan kedaulatan bahasa Malaysia sebagai bahasa kebangsaan-$etiausaha
Agung $hura Mohd A2mi Abd Hamid berkata seak 11$M! dilaksanakan pada
tahun 2002, ia telah meneaskan status dan kedudukan bahasa Malaysia sebagai
bahasa pengantar dalam sistem pendidikan negara- Mohd A2mi berkata demikian
kepada pemberita selepas menghantar Memorandum 'antahan terhadap 11$M!
kepada 1enyimpan Mohor 'esar ;aa";aa &an $ri #ngku !brahim #ngku +gah
di sini hari ini-('#;+AMA, 10 8%+ 2003)-
Marilah kita /ikir seenak, dapatkah kita menentukan bahasa yang mana
lebih penting atau akan menang sekiranya kedua"dua bahasa tersebut dapat
bertanding antara satu sama lainL $ebenarnya, menang atau kalah, kita tidak
perlu tentukan- 1ekara yang paling penting ialah kedua"duanya memba.a
kebaikan bukannya menimbilkan permasalahan yang rumit-
+#*#+ Bahasa r-'ak mengan1am Bahasa Mela!
D*erajaan perlu bertegas dalam menangani isu bahasa rojak jika mahu
kedaulatan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dikekalkan. Tokoh
akademik dan pemimpin pertubuhan bukan kerajaan "<(9# berpendapat, jika
tidak dikawal semangat slogan I0ahasa +iwa 0angsaF akan luntur khususnya di
kalangan generasi akan datang. Mereka bimbang, memandangkan penggunaan
bahasa rojak digunakan secara meluas termasuk di media elektronik.
Sehubungan itu, mereka mencadangkan badan pemantau bahasa ditubuhkan
atau memberi kuasa kepada &ewan 0ahasa dan !ustaka "&0!# bertindak
mengikut undangundang jika terdapat manamana pihak menggunakan bahasa
rojak secara formal. !ensyarah di +abatan *omunikasi, Fakulti 0ahasa Moden
dan *omunikasi )ni,ersiti !utera Malaysia ")!M#, !rof. Madya &r. Musa $bu
/assan menegaskan semua pihak mesti bekerjasama dalam usaha
menghapuskan penggunaan bahasa rojak terutamanya di media dan majlis
rasmi kerajaan.0ahasa Inggeris berjaya dimartabatkan oleh 0ritish tanpa ada
campuran atau dirojakkan, jadi kita mesti menunjukkan bahasa Melayu yang
sebenar dalam urusan kita.%
((ipetik dan diubahsuai daripada D*erajaan !erlu tegas tangani isu 0ahasa
rojak% , 'erita harian, 23 April 2004)
1eribahasa Melayu ada menyatakan baha.a , Dbahasa i.a bangsaI yang
memba.a maksudnya, daripada bahasa orang lain dapat mengenal siapa diri kita
dan bagaimana kita memba.a diri-'ahasa meruuk lambang budaya dan /ungsi
atau peranan bahasa sebagai satu sistem perhubungan sosial dalam masyarakat-
'agaimankah tanggapan atau pendapat kita setelah melihat serta memahami isu
bahasa roak yang semakin berleluasa terutamanya dalam kalangan generasi
mudaL 1ende/inisian, 0iri"0iri serta 0ontoh bahasa roak adalah seperti berikut :
1) (e/inisi : 'ahasa roak boleh dide/inisikan sebagai bahasa 0ampuran antara
bahasa Melayu dengan bahasa !nggeris- 'iasanya penggunaan bahasa roak sama
ada menggunakan bahasa !nggeris diantara bahasa Melayu dalam ayat atau
separuh bahasa Melayu dan separuh bahasa !nggeris-
2) Contoh :
!- 9ha, mana kipas tu tokL, saya nak repair(baiki) ni,I
!!- 9sebenarnya i(saya) nak aak you(kamu) pergi round"round(alan"
alan) satu *uala ,umpur malam ni,I
!!!- 9 hei, lu(kamu) ingat i(saya) ni stupid(bodoh) keLI
1erbe2aan bahasa roak dan bahasa melayu sangat ketara pengunaannya- (alam
mengunakan bahasa roak, tatabahasa tidak penting asalkan maksud penyampai
dapat di/ahami- !su tersebut amat serius dan akan berlarutan sekiranya tidak
diambil perhatian- 1elbagai permasalahan yang timul apabila bahasa roak mula
membaniri kehidupan harian masyarakat Malaysia- 1ekara yang
membimbangkan apabila bahasa roak digunakan se0ara meluas di media massa
sehingga mengan0am serta meneaskan usaha"usaha untuk memertabatkan
bahasa kebangsaan- *ebanyakan rakyat Malaysia tidak tahu baha.a bahasa
Melayu adalah diba.ah perlembagaan negara- 'ahasa roak yang menadi pun0a
krisis ke0elaruan penggunaan bahasa Melayu kini umpama barah yang hampir
merosakkan keseluruhan sistem bahasa Melayu itu sendiri- B!kan saha'a dari
per1akapan mengalami per-'akan : lag! (empa(an '!ga mengalami keadaan
ang sama seper(i lag! 9seksis; ang dinanikan -leh Ani(a Sara4ak dan
lag! 9 (ipah (er(ip!; ang dinanikan -leh k!mp!lan R!))edge# Lag!6lag!
ini diharamkan !n(!k disiarkan di radi- mah!p!n di (ele<isen kerana
lag!6lag! (erseb!( men1emarkan merma(aba( bahasa kebangsaan#
Menurut Menteri *esenian, *ebudayaan dan 7arisan, (atuk $eri (r- ;ais
9atim dalam sebuah kenyataan akhbar , beliau menyatakan baha.a bahasa
kebangsaan kini didapati luntur terutamanya dalam pertuturan kerana ia
di0ampur aduk dengan unsur"unsur bahasa roak-RR*ini, arang kita dapati orang
yang boleh bertutur dalam bahasa kebangsaan yang utuh-RR*ebanyakan kita di
Malaysia berbahasa Melayu sekerat belut, sekerat ular iaitu sekerat bahasa
Melayu, sekerat bahasa !nggeris,TT katanya-
'ahasa roak bukan sahaa mera0uni bahasa Melayu dalam pertuturan
seharian, di dalam (e.an 1arlimen uga berlaku perdebatan dalam bahasa roak-
DHarapkan pagar, pagar makan padi>, kita mengharapkan pemimpin"pemimpin
memberi teladanyang baik, lain pula keadiannya- 9ang (ipertua (e.an ;akyat
&an $ri ;amli +gah &alib $elasa membuat teguran terhadap ahli 1arlimen yang
suka men0ampur"adukkan bahasa Melayu dan bahasa !nggeris ketika beru0ap di
(e.an ;akyat- Menurut beliau, Dbukan sahaa ini tidak sedap didengar, tetapi
lebih serius lagi ialah ia men0emarkan bahasa MelayuI- ;amli berkata
ke0enderungan men0ampur"adukkan bahasa timbul antaranya didorong oleh
/aktor berpengetahuan lebih daripada satu bahasa atau merasakan perkataan
'ahasa !nggeris mampu memberikan penerangan yang lebih baik lagi kepada
daya /ikirannya daripada menggunakan 'ahasa Melayu-
(http:SS...-malaysiakini-0omSne.s, 16 April 2004)
Maka, melihat keadaan bahasa Melayu yang semakin parah, pelbagai langkah
dan tindakan oleh keraaan dan badan"badan bukan keraaan untuk memastiikan
martabat bahasa kebangsaan kita tidak luput ditelan bahasa roak- $ehubungan
dengan isu tersebut , pindaan Akta (e.an 'ahasa dan 1ustaka (('1) 1353
diharap dapat memberi lebih kuasa kepada ('1 untuk menangani penggunaan
Tbahasa roakT di kalangan masyarakat negara ini- &imbalan Menteri 1elaarn ,
(r-Mohd- 1uad ?arkashi menyatakan baha.a kuasa yang diberi kepada (e.an
'ahasa dan 1ustaka bukanlah bertuuan untuk menghukum tetapi memberi
pendidikan- $elain itu banyak seminar diadakan dengan tuuan untuk
memperkasakan bahasa melayu- ;aa Muda 1erak (arul ;id2uan iatu (uli yang
&eramat Mulia, ;aa (r-+A2rin $hah memberi titah baginda D
D'ahasa Melayu perlu dimartabatkan dan diberi kemuliaan sebagai bahasa
kebangsaan yang merupakan sebahagian daripada semangat peruangan
kemerdekaan ketika negara bakal menyambut ulang tahun kemerdekaan ke"50-I
(uli 9ang &eramat Mulia ((9&M) ;aa Muda 1erak (arul ;id2uan ;aa (r-
+a2rin $hah memberi titah baginda semasa men0emar duli merasmikan $eminar
'ahasa ;oak: *e0elaruan penggunaan 'ahasa Melayu, pada 13 8ulai lalu di
(e.an $eminar, (e.an 'ahasa dan 1ustaka (('1)- $eminar tersebut bertuuan
untuk mengenal pasti bentuk dan penggunaan bahasa roak dalam men0ari
kaedah membimbing penggunaan bahasa yang baik dalam berbagai"bagai situasi
dan konteks-$eminar tersebut berlangsung selama dua hari dan dihadiri seramai
246 orang peserta yang terdiri daripada guru, pensyarah, pengamakl dan
penyelidik berbagai"bagai bahasa moden di uni)ersiti tempatan dan luar negara-
$epanang seminar tersebut dialankan , sebanyak enam belas kertas kera telah
dibentangkan oleh pakar bahasa , pengamal bidang , pensyarah dan tokoh agama
mengikut lima skop yang ditetapkan meliputi bahasa roak dari segi system dan
struktur , etiologi (kaian tentang pun0a) bahasa roak , sikap masyarakat
terhadap bahasa roak , situasi dan konteks bahasa roak dan ino)asi teknologi
komunikasi- (A2ahari #din, $eminar 'ahasa ;oak : *e0elaruan pengunaan
bahasa Melayu, 15 ogos 2005, berita harian)
Asmah Hai :mar (1366), seorang tokoh linguistik Melayu telah memberi
pengertian tentang bahasa dalam erti kata yang luas- Menurut beliau bahasa
merupakan /irasat atau petunuk kepada sesuatu kebudayaan- (alam konteks ini,
bahasa men0erminkan kebudayaan penuturnya, iaitu 0ara hidup dan persekitaran
/i2ikal serta sosial masyarakat tersebut- Menurut ,1endita ?aTba, dalam bahasa
Melayu terdapat hanya tiga perkataan yang tidak berasal daripada bahasa lain,
yakni benar"benar perkataan Melayu- &iga perkataan itu ialah batu, babi dan
kayu- 1erkataan"perkatan yang lain dipinam daripada bahasa yang lain- +amun
begitu, anganlah kita meinam daripada bahasa roak keranan bahasa roak
bukan bahasa standard- *esimpulannya, bahasa roak harus dibendung agar ianya
tidak mengam0am bahasa Melayu kerana Dika pin0ang bahasa ibunda kita, maka
pin0anglah bangsa Malaysia-
+#*#, Bahasa Mela! mer!pakan agen pena(!an raka( Malasia
D*erajaan perlu melakukan beberapa perubahan terhadap sistem pengajaran
dan pembelajaran bahasa Melayu sebagai usaha mewujudkan perpaduan kaum
di negara ini. -endekiawan negara, !rofesor &iraja )ngku $ziz berkata,
keunikan bahasa Melayu boleh menjadi alat komunikasi bagi memantapkan lagi
perpaduan kaum yang telah lama wujud. Menurut beliau, pada masa ini usaha
menggunakan bahasa Melayu untuk mewujudkan perpaduan kaum masih belum
berjaya sepenuhnya. =*ebanyakan pelajar di institusi pengajian tinggi awam
dan swasta masih belum menggunakan sepenuhnya dan menguasai bahasa
Melayu dengan baik,= katanya. )ngku $ziz menegaskan, sistem pembelajaran
amat penting untuk mewujudkan perpaduan negara agar lebih mantap dan
ampuh. Menurutnya, 'aporan $bdul 3azak 5?6A juga menekankan kepada
matlamat pendidikan adalah untuk menyatukan dan menekankan kepada
perpaduan. =*alau kita ada sistem pembelajaran dan pengajaran bahasa
Melayu yang mudah tidak mustahil kita dapat lahirkan pelajar berwawasan bagi
mewujudkan perpaduan kaum,= katanya. Sementara itu $limudin berkata, beliau
tertarik dengan cadangan yang diberikan oleh )ngku $ziz yang mahukan
beberapa perubahan perlu dilakukan terhadap sistem pengajaran dan
pembelajaran agar bahasa Melayu menjadi agen mewujudkan perpaduan kaum.
=-adangan ini amat menarik dan pihak kami akan membuat pertimbangan
wajar,= katanya. 0eliau tidak menafikan bahawa bahasa Melayu dapat menjadi
agen untuk mengeratkan lagi perpaduan kaum di negara ini. Menurutnya, rakyat
seharusnya dapat menguasai bahasa Melayu dengan baik kerana ia boleh
menyatukan masyarakat melalui komunikasi.
"&ipetik daripada H0ahasa mampu memantapkan perpaduan kaum%, )tusan
Malaysia 9nline , C? +ulai CDD@#
Hampir 5< tahun kita merdeka, keamanan yang sudah di0apai haruslah
dikekalkan kerana tidak terbayar untuk kita mendapatkannya semula- 'ahasa
Melayu sudah menadi searah dan sebati dengan diri kita sebagai rakyat
Malaysia- 'ahasa Melayu tidak semestinya hak milik orang melayu tetapi milik
kita bersama- (alam perlembagaan sudah termaktub baha.a bahasa Melayu
adalah bahasa kebangsaan dan rasmi negara- 1ekara tersebut tidak .aar
dipersoalkan- $ebelum penaahan barat ke atas bumi asia, bahasa Melayu sudah
pun menadi Dlingua Bran0aI dimana semua orang yang datang ke bumi asia akan
berkomunikasi mengunakan bahasa Melayu- 'ahasa Melayu telah digunakan di
*epulauan Melayu kira"kira abad ke tuuh- 1ada .aktu itu terdapat 200 bahasa
yang dituturkan di kepulauan tersebut- 1enggunaan bahasa melayu semakin
meluas kerana bahasa tersebut mudah dituturkan berbanding dengan bahasa yang
lain- Ciri"0iri keterbukaan yang terdapat dalam bahasa Melayu yang dapat
menerima pengaruh bahasa"bahasa lain menyebabkan bahasa tersebut dapat
berkembang dengan pesat dan menadi bahasa ilmu bagi rantau kepulauan
Melayu- 'ahasa Melayu merupakan bahasa perpaduan dan senata paling ampuh
dalam merealisaikan konsep 1 Malaysia- 1erpaduan atau solidariti dapat
dita/sirkan sebagai satu proses yang menyatupadukan rakyat dan seluruh
masyarakat dan negara supaya setiap anggota masyarakat dapat membentuk satu
identiti dan nilai bersama serta perasaan 0inta dan bangga akan tanah air-
,aporan kabinet 1365 menyatakan baha.a pengaaran dan pembelaaran
bahasa Melayu adalah bertuuan untuk menyatukan kaum di negara Malaysia
serta menadikannya sebagai bahasa untuk memperoleh ilmu-*e.aaran
mengunakan bahasa Melayu sebagai bahasa perantaraan untuk berkomunikasi
antara para pelaar yang terdiri daripada pelbagai kaum dan budaya dapat
diperkukuhkan lagi melalui akti)iti kokurikulum di sekolah- 'ahasa Melayu
tetap menadi bahasa perpaduan di Malaysia melalui akti)iti sosial seperti sukan,
olahraga, kesenian , kera"kera kebaikan, gotong royong dan sebagainya-
Akti)iti sebegini dapat mengeratkan perhubungan antara masyarakat Malaysia
yang berbilang kaum-( ;ohaidah Mashudi N 8- $ham 7ahid, 2010)
$esetengah pihak mungkin akan menimbulkan persoalan mengapa perlu
bahasa diadikan medium untuk masyarakat Malaysia mengekalkan
keharmonian- D&epuk dada tanya seleraI, seak dahulu lagi kita menadikan
bahasa Melayu sebagai Dbahasa perantaraanI atau bahasa utama untuk kita
berkomunikasi- Maka, untuk mengubah persepsi sesetengah pihak yang masih
lagi tidak memahami /ungsi bahasa Melayu sebagai agen penyatuan rakyat
Malaysia, bulan bahasa setiap diadakan-Menurut tauk ren0ana DMemberi
signi/ikan 'ulan 'ahasaI yang bertarikh 5 :ktober 2003 daripada %tusan
Malaysia :nline, ia merupakan a0ara tahunan bagi menyuntik kesedaran tentang
kepentingan menggunakan bahasa Melayu di tempat rasmi dengan kualiti tinggi-
*ehadiran Muhyiddin pada satu program bahasa harus diba0a sebagai isyarat
keseriusan keraaan terhadap kedudukan bahasa ini !a merupakan a0ara tahunan
bagi menyuntik kesedaran tentang kepentingan menggunakan bahasa Melayu di
tempat rasmi dengan kualiti tinggi-
+#*#. S(a(!s Bahasa Mela! di ma(a masaraka( Malasia selepas ,*
(ah!n merdeka
'ahasa Melayu di Malaysia memiliki status sebagai bahasa kebangsaan
dimana ianya telah termaktub dalam 1erlembagaan 1ersekutuan (1erkara 152 )
menyatakan baha.a 'ahasa Melayu merupakan bahasa kebangsaan dan bahasa
rasmi di Malaysia- Menurut 1ekara 152 , 1erlembagaan 1ersekutuan menegaskan
baha.a bahasa kebangsaan ialah 'ahasa Melayu dan hendaklah digunakan
seperti yang diperuntukkan dalam undang"undang oleh parlimen dengan syarat
iaitu tidak seorang pun boleh dilarang atau dihalang daripada menggunakan atau
daripada mengaarkan atau belaar mana"mana bahasa asing- $yarat lain adalah
tiada apa"apa yang boleh meneaskan hak *eraaan 1ersekutuan atau hak mana"
mana *eraaan +egeri untuk memelihara dan meneruskan penggunaan serta
pengaian bahasa mana"mana kaum lain dalam persekutuan-
Maka , elas menunukkan baha.a 1erlembagaan 1ersekutuan telah
mengakui kedudukan 'ahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa
rasmi, namun penggunaannya dalam a0ara"a0ara rasmi belum ditekankan-
1enyata ;a2ak telah diterbitkan pada tahun1354 bagi mengusulkan penggunaan
'ahasa Melayu sebagai bahasa pengantar utama dalam proses belaar dan
mengaar di lembaga pendidikan dan akhirnya ia dikuatkuasakan dalam Akta
1elaaran 1341 (kini Akta 1endidikan 1334)- Antara kedudukan dan status bahasa
kebangsaan ialah :
1- 1erkara 152 1erlembagaan 1ersekutuan
2- Akta 'ahasa *ebangsaan 134<S1345
<- Akta 1endidikan (asalnya Akta 1elaaran 1341)
7alaupun perlembagaan yang memperakui status 'ahasa Melayu, bukan
semua masyrakat Malaysia memperakuinya- $udah perpuluh tahun merdeka, kita
hanya mempelaari luaran bahasa melayu dan bukannya dalaman- 8ika kita betul"
betul menguasai bahasa Melayu , kita mampu ber/ikir se0ara kristis, 0ekap dan
elas dalam bahasa Melayu- (alam minda masyarakat sekarng ika pandai
berbahasa Melayu, itu pekara biasa dan ika tidak berpandai berbahasa !nggeris,
maka bodohlah diri kita ini dan perlu malu kepada diri sendiri- Mengapa kita
perlu menundukkan kepala sekiranya bahasa !nggeris kita di tahap terukL (i
negara lain seperti ;ussia, 8epun dan *orea, diplomat"diplomat negara mereka
ada yang tidak begitu /asih berbahasa !nggeris sehingga terpaksa memba.a
seserang untuk menteremahkan bahasa mereka tetapi mereka masih berupaya
Dberdiri sama tinggi dan duduk sama rendah D dengan pemimpin"pemimpin yang
lain- ;enungkanlah ika anda pandai dalam bahasa !nggeris tapi ahil dalam
bahasa Melayu, anda yang patut malu dan tidak patut digelar rakyat Malaysia
kerana untuk menadi seorang rakyat Malaysia yang unggul, bahasa Melayu
perlu dikuasai- 8ika tidak , anda menadi seseorang yang digambarkan dalam
peribahasa Dhidup segan tidak mahu di negara sendiriI
+amun begitu, tahap penggunaan 'ahasa Melayu semakin baik khususnya
dalam kalangan generasi muda pelbagai kaum- Hal ini kerana keayaan ini adalah
kesan daripada pelaksanaan sistem pendidikan kebangsaan yang me.aibkan
penyampaian diadakan dalam bahasa kebangsaan biarpun di sekolah enis
kebangsaan- (alam pada itu, usaha demi usaa yang dilaksanakan oleh keraaan
untuk mendaulatkan 'ahasa Melayu telah menggalakkan orang ramai memilih
bahasa itu sebagai bahasa utama mereka- 1embatalan 11$M! adalah satu 0ontoh
bagaimana tekanan daripada parti politik, pertubuhan bukan keraaan dan
indi)idu menyebabkan keraaan membatalkan pelaksanaan program ini di
peringkat nasional-
&amsilnya, untuk memastikan kemerdekaan dan bahasa Melayu tetap
terpelihara, kita harus berganding bahu .alaupun berlainan kaum dan agama
supaya searah yang pahit tidak akan berulang kembali- Hal ini demikian kerana
bahasa adalah /aktor yang sangat penting- !anya mampu menyatukan penduduk
sesebuah negara termasuk Malaysia- $atu bahasa merupakan kaedah paling
mudah bagi memaukan dan memodenkan pemikiran rakyat yang berbilang kaum
kerana dengan satu bahasa, pelbagai kumpulan etnik yang memiliki beraneka
budaya, agama dan pegangan hidup dapat disatukan dalam satu .adah- $atu
bahasa uga menadikan identiti nasional dan kesetiaan kepada negara lebih kuat
dan kukuh-
,#$ Pen!(!p
,#" Kesimp!lan
1enilaian yang dapat dirangkumkan dalam kaian penulisan ini mendapati
baha.a dari aspek pembinaan sehingga kepada perkembangan, 'ahasa Melayu
memerlukan pinaman bahasa asing dalam mengukuhkan /ungsinya yang
merangkumi banyak bidang ilmu- &idak dapat dina/ikan 'ahasa Melayu telah
mengalamai perkembanag yang teran0ang dari tahun 1350 sehinggalah sekarang
yang banyak digerakan oleh (e.an 'ahasa dan 1ustaka bagi memartabatkan
'ahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, pendidikan, pengantar, pentadbiran
serta men0akupi banyak bidang ilmu- (isamping itu uga, kaian penulisan ini
mendapati 'ahasa Melayu tidak lari daripada berhadapan dengan isu"isu
terutamanya selepas 1330"an, bermula kepada konsep asas, iaitu 'ahasa Melayu
atau 'ahasa Malaysia, peranan dalam pembangunan negara, persaingan dengan
'ahasa !nggeris dalam pendidikan dan bnayak lagi yang disi/atkan mengugat
kedudukan 'ahasa Melayu berikutan penelitian status dimata masyarakat selepas
5< tahun merdeka-
,#% =adangan
$eauhmana .uudnya nilai 'ahasa Melayu adalah bergantung kepada
pemikiran masyarakat itu sendiri yang meletakkan 'ahasa Melayu setanding
dengan bahasa"bahasa lain di dunia ini-
.#$ Bibli-gra)i
Abdullah Hassan, 2005, 'inguistik $m:Siri !engajaran dan
!embelajaran 0ahasa Melayu, *uala ,umpur: 1&$ 1ro/essional 1ublishing $dn-
'hd-
Abdullah Hassan, 1365, Isuisu !embelajaran dan !engajaran 0ahasa
Malaysia, *ementerian 1endidikan Malaysia *uala ,umpur : (e.an 'ahasa
dan 1ustaka-
Abdul ;ashid Melebek dan Amat 8uhari Moain, 2004, Sejarah 0ahasa
Melayu, *uala ,umpur: %tusan 1ubli0ations N (istributors $dn-bhd-
Abdullah Hassan, 1365- >D Tahun !erancangan 0ahasa Malaysia. *uala
,umpur : (e.an 'ahasa dan 1ustaka
Ainon Mohd dan Abdullah Hassan, 2000, Teori dan Teknik Terjemahan,
*uala ,umpur: 1&$ 1ro/essional 1ublishing $dn- 'hd-
Asmah Hai :mar (133<)- !erancangan bahasa dengan rujukan khusus
kepada perancangan 0ahasa Melayu- *uala ,umpur- (e.an 'ahasa (an
1ustaka-
A.ang $ariyan, 2002, -eritera tentang *ejayaan !erancangan 0ahasa
Melayu di Malaysia, *uala ,umpur: 1&$ 1ubli0ations N (istributors $dn 'hd-
!brahim Ahmad, 1334, !erkamusan Melayu Suatu !engenalan, *uala
,umpur : (e.an 'ahasa dan 1ustaka-
8ames &-Collins, 2005, 0ahasa Melayu,0ahasa &unia:Sejarah Singkat,
8akarta: 9ayasan :bor !ndonesia-
*amal $hukri Abdullah $ani, 2005, 0ahasa Melayu: $pa Sudah +adiF,
*uala ,umpur: 1&$ 1ro/essional 1ublishing $dn- 'hd-
Mohd ;asdi bin $aamah- 8abatan 1engaian Melayu !1@M *ampus
&engku Ampuan A/2an- *amus &ewan dan *amus 0esar: !erbandingan$spek
*andungan Medan Maklumat-
+ik $a/iah *arim, 200<, 0imbingan !elajar: 0ahasa *ita, $elangor
(arul #hsan: =*> 1ublishing $dn-'hd-
+ik $a/iah *arim, Barid M-:nn, Hashim H-Musa dan Abdul Hamid
Mahmood, 2004, Tatabahasa &ewan, *uala ,umpur: (e.an 'ahasa dan
1ustaka-
;ogayah 'inti :sman- httpSSpmipgmtaa-.ebs-0omS1enulisanSMi0roso/t
U207ordU20"U201eran0anganU20 'AHA+U20#8AA+U20(A+
$#'%&A+-pd/- !erancangan 0ahan 7jaan &an Sebutan, !eristilahan &an
!erkamusan &alam 0ahasa Melayu &i Malaysia-
&aul Ari//in +oordin, ;oslee Ahmad, N ;ahima.ati Abdul ;ahim,
2005, Membina !elajar -emerlang, 8ohor: %ni)ersiti &eknologi Malaysia-
(iperoleh pada 5 :gos 2010, ...-google books- Com-
7an Muna ;u2anna 7an Mohammad, 2003, !erkembangan
!embentukan Istilah 0ahasa Melayu di Malaysia, !ndonesia: *imli Malang--
9ahya :thman, ;oselan 'aki dan +a//i Mat, 2003, !emerkasaan
!endidikan 0ahasa Melayu dari Teori ke !raktik,*uala ,umpur: %tusan
1ubli0ations N (istributors $dn-bhd-
9ahya :thman, 2005, Trend dalam !enagajaran 0ahasa Melayu, 1ahang
(arul Makmur: 1&$ 1ro/essional 1ublishing $dn-'hd-
9ahya (on, 2005, *epimpinan !endidikan di Malaysia. $elangor: 1&$
1ubli0ation- (iperoleh pada 5 :gos 2010, ...-google books- Com-
?ulki/ley, ;amli Md- $alleh dan ;ahim Aman, 2005, 'inguistik Melayu
7disi *edua, %ni)ersiti *ebangsaan Malaysia- 'angi-
Akhbar /empa(an daripada Laman Sesa4ang>
A2ahari #din, (15 ogos 2005), Seminar 0ahasa 3ojak : *ecelaruan
pengunaan bahasa Melayu, diperoleh pada 5 :gos 2010,
http:SS...-bharian-0om-mySbharianSarti0le
D0ahasa mampu memantapkan perpaduan kaum%. "C? +ulai CDD@).
&iperoleh pada B 9gos CD5D. http:SS...-utusan-0om-mySutusan
D+angan kita lari daripada masalah ; Musa%, (2002)- (iperoleh pada 4
:gos 2010- http:SS...-tutor-0om-myStutorSdunia
*eputusan tukar 0. Melayu kepada 0. Malaysia elak polimek (B +un
CDDE)- (iperoleh pada < :gos 2010, http:SS...-bharian-0om-mySbharianSarti0le
*eraaan 1erlu tegas tangani isu 0ahasa rojak -( 23 April 2004)-
diperoleh pada 4 :gos 2010- http:SSdbp-go)-mySlamandbp
Memberi signifikan 0ulan 0ahasa- (5 :ktober 2003) -diperoleh pada <
:gos 2010- http:SS...-utusan-0om-my
;amli tegur penggunaan bahasa roak di (e.an ;akyat - (16 April
2004) - (iperoleh pada 5 :gos 2010- http:SS...-malaysiakini-0omSne.s, ,
;eab !smail , (22 +o)ember 2005), (una semula bahasa Melayu ,
diperoleh pada 1 :gos 2010, http:SS...-utusan-0om-my
Shura (esa *erajaan Mansuhkan !!SMI - (10 8%+ 2003)- (iperoleh
pada 4 :gos 2010- http:SS...-bernama-0omSbernamaS)<Sbm
Ar(ikel dari laman sesa4ang>
Abdullah $ani- (2003)- 0ahasa dan !embinaan Tamadun 0angsa.
(iperoleh pada 6 :gos 2010- ...-kongresbahasa-org
C!A 7orld Ba0tbook (2005), ...-.ikipedia-0om-my