Anda di halaman 1dari 6

Kedudukan Geografi Dan Penduduk

Negeri Terengganu Darul Iman adalah salah sebuah negeri yang terletak di Pantai Timur
Semenanjung Malaysia. Ia terletak di antara garisan bujur 1!.!" dengan 1#." dan garisan lintang
$ hingga ".". Di bahagian utara dan barat lautnya bersem%adan dengan Kelantan & manakala di
bahagian selatan dan barat daya %ula bersem%adan dengan Pahang.
Keluasan negeri Terengganu sekarang kira'kira 1(!)"(*#+.# hektar , 1.!)"("1!.1 hektar. -aluran
%antainya menganjur sejauh !!" kilometer dari utara . /esut 0 ke selatan . Kemaman 0. Sebelum
tahun 1)$1 terda%at sembilan daerah di Terengganu & Kuala Terengganu( Kemaman( Kemasik( Paka(
Dungun( Marang( 2ulu Terengganu( /esut Dan Setiu. Daerah dalam Negeri Terengganu dikurangkan
ke%ada enam3 Kuala Terengganu( Kemaman( Dungun( Marang( 2ulu Terengganu Dan /esut.
Kemudiannya %ada 1 januari 1)+"( sebuah daerah baru iaitu Setiu telah dibentuk dan menjadikan
ketujuh di negeri Terengganu. Tia%'tia% daerah ini di tadbirkan oleh Pega4ai Daerah. Keluasan
daerah tersebut 3 Kuala Terengganu(*(*"$.# hektar & Kemaman( !"#("").) hektar & Dungun(
!1#("#.1 hektar & Marang( **(*"$.# hektar & 2ulu Terengganu( #+1($*!.* hektar & Setiu( 1#($#*.#
dan /esut( 1!#(#*1.+ hektar. Penduduk Terengganu bertambah dari setahun ke setahun. Pada tahun
1)1! %enduduk Terengganu berjumlah 1"#(1*" orang. Pada tahun 1)"1 seramai !#*(# orang.
Seterusnya meningkat lagi %ada tahun 1)") ke angka !1+(1$1 orang dan tahun 1)* seramai
#*()$!. Pada tahun 1)*# berjumlah ##).+1* orang dan %ada tahun 1)1 berjumlah $"(1"1 orang.
-umlah seterusnya meningkat %ada tahun 1)) ke angka 1"*(# orang. Kini .1))+ 0 %enduduk
Terengganu kira'kira 1 juta orang. Dari%ada jumlah ini ) %eratus adalah orang Melayu dan bakinya
terdiri dari%ada orang 5ina dan India.
Ibu negeri Terengganu ialah Kuala Terengganu. Kegiatan utama ekonomi ialah %erikanan. 2asil
%etrolium menguatkan lagi ekonomi negeri.

6sal 7sul Nama Terengganu
Setakat ini terda%at bebera%a 8erita yang dikaitkan dengan nama negeri Terengganu. Nama
Terengganu itu dikaitkan dengan 9 Terangnya ganu 9( 9 Taring anu 9( dan 9 Terangan nu 9. Kisah asal
nama Terengganu ini melibatkan %enduduk luar Terengganu . Kelantan dan Pahang 0 dan juga dari
%enduduk Terengganu sendiri. 9 Terangnya ganu 9 ini dikaitkan %ula dengan %eristi4a bebera%a
orang %elajar Kelantan tiba di Kuala yang kini di%anggil Kuala Terengganu melihat %elangi di langit.
Mereka %un menyatakan 9 Terang sungguh ganu di sini 9. 6%abila %ulang ke Kelantan mereka
menyatakan di negeri jiran sungguh 9terang ganunya 9.
Sementara itu 9 Taring anu 9 dikatakan berasal dari%ada 8erita yang dikisahkan oleh Sultan
Terengganu yang kesembilan( /aginda :mar . 1+#) ; 1+1* 0. Sebelum 4ujud nama negeri
Terengganu( satu rombongan Pahang telah datang memburu di ka4asan hulu. 6%abila mereka tiba di
satu tem%at . kini dikenali dengan Sungai Terengganu Mati 0( salah seorang dari%ada rombongan itu
berjum%a sebatang taring. /eliau %un bertanya ke%ada temannya( taring a%a< Salah seorang
dari%adanya menyatakan ; 9Taring anu 9 kerana ia tidak da%at mengingatkan nama taring tersebut.
Tidak lama kemudian( di antara mereka di dalam rombongan ini da%at memburu seekor rusa. 6%abila
diba4a %ulang ke tem%at mereka berkhemah( salah seorang dari%ada mereka bertanya tem%at rusa
itu diburu. Mereka yang berkenaan menyatakan berburu di 9Taring anu 9. /egitu juga a%abila
memba4a %ulang kayu gaharu dan ditanya tem%atnya( mereka menyatakan di 9 Taring anu9. =ama
kelamaan dikenali dengan Terengganu.
Terda%at dua kisah asal nama Terengganu yang melibatkan %enduduk tem%atan. %ertamanya kisah 9
Taring anu 9 yang berlaku di tem%at lain . bukan di hulu 0. Kisah ini menyatakan yang 9 Taring anu 9
berasal dari%ada sebatang taring sebesar gading gajah dijum%ai di sebuah %ulau . kini dikenali
sebagai Pulau Duyung 0 berham%iran Kuala Sungai. Ketua %ulau tersebut menyembahkan ke%ada
raja 9 taring anu tuanku 9. Dengan itu kuala sungai itu disebut sebagai Kuala Sungai Taring anu.
Kemudiannya Kuala Sungai Terengganu.
Sebuah kitab lagi berkait dengan salah sebuah sungai yang bernama Sungai Terengan. Kuala Sungai
Terengan ini adalah %ertemuan Sungai Kerbat dan Sungai Terengan. Di%er8ayai %ada >aman silam
sudah ada %enduduk di sini. Mereka berulangalik menggunakan kedua'dua sungai ini. :leh itu jika
mereka bertolak dari Kuala Terengan( mereka akan menggunakan samada Sungai Terengan atau
Sungai Kerbat. -ika ada di antara mereka bertanya hendak ke mana< Mereka akan menja4ab sama
ada ke 9 Terangan ni 9 atau 9 Terengan nu9. Dengan itu lama kelamaan mun8ullah Terengganu.

1
Kedatangan Islam
Setakat ini tidak da%at di%astikan dengan te%at tarikh atau tahun dan dari mana kedatangan Islam ke
Terengganu. Namun begitu %ada /atu /ersurat Terengganu ter8atat tahun 2ijrah 1!( bersamaan
1##. Tahun ini disetujui setakat ini ter8atat di /atu /ersurat dan bukan bermakna Islam bermula di
Terengganu %ada tahun tersebut. Dengan ini bermakna 6gama Islam telah berta%ak di Terengganu
sebelum tahun 1##. Perkembangan Islam di Terengganu sebelum tahun tersebut membolehkan
%enulis batu bersurat menulis ja4i dan golongan tertentu di Terengganu boleh memba8a ja4i. Satu
%erkara yang menarik di sini( Terengganu adalah negeri yang tera4al di Malaysia mengkanunkan
undang'undang Islam.
Dalam %ada itu terbukti %ada kurun ke ; 1* Sharif Muhammad 6l'/aghdadi sudah berada di Kuala
/erang. Kehadiran beliau ini sudah %asti ada kaitan dengan 6gama Islam dan %erdagangan. /eliau
meninggal dunia di /atu /elah( Kuala /erang. Keturunan beliau( 6bdul Malik bin 6bdullah . lebih
dikenali sebagai Tuk Pulau Manis 0 meneruskan kegiatan keagamaan di Terengganu. Setelah kira'
kira 1 tahun menuntut di Mekah dan Madinah( di sekitar tahun 1*) 6bdul Malik %ulang ke
Terengganu dan mengajar ilmu agama di Kuala /erang.

Sejarah 64al
Sejarah a4al Terengganu adalah tidak jelas. Namun begitu terda%at 8atatan mengenai Terengganu
oleh saudagar 5ina( 5hao -u Kua %ada tahun 1!!" yang menyebut sebagai jajahan takluk
Palembang. Dalam Negarakartagama( tulisan Pra%an8a dari -a4a %ada tahun 1#*"( menyatakan
Terengganu( Paka dan Dungun di ba4ah taklukan Maja%ahit. /erdasarkan bukti arkeologi se%erti
ka%ak batu dan tembikar yang dijum%ai di Gunung /e4ah terda%at manusia tinggal di situ sejak
$( tahun sebelum masihi. Pada /atu /ersurat Terengganu terda%at %ula 8atatan nama ?aja
Mandalika. Seterusnya dalam sejarah Terengganu( terda%at %emerintahan bernama Megat Panji
6lam dan juga Tun Telanai.
Terengganu kemudiannya disebut sebagai negeri di ba4ah %emerintahan kerajaan -ohor. Pada
ketika itu( dua orang %embesar -ohor & =aksamana dan Paduka Megat Seri ?ama dihantar
memerintah Terengganu. seterusnya /endahara 2asan %ula dihantar mentadbir Terengganu.
/erikutnya Terengganu ditadbir oleh Tun @ain Indera. Kemudiannya oleh anak Tun @ain Indera( Tun
Auan( Tun Sulaiman dan Tun Ismail. Tun Sulaiman sebagai sultan di Pantai =ayang . /alik /ukit 0(
Tun Auan sebagai /endahara dan Tun Ismail sebagai Menteri Tersat.
Kesultanan Terengganu
Pengasas Kesultanan Terengganu %ada hari ini ialah Sultan @ainal 6bidin I. /aginda ialah %utera Tun
2abib 6bdul Majid atau dikenali juga dengan %anggilan /endahara Padang Saujana. Mengikut buku
Tuhfat al'Nafis karangan ?aja 6li 2aji( Tun @ainal 6bidin ditabalkan sebagai Sultan Terengganu oleh
Daeng Menam%uk atau ?aja Tua di atas %emerintahan Sultan Sulaiman /adrul 6lam Shah. Sumber
yang lain %ula dinyatakan Tun @ainal 6bidin ditabalkan di atas tahta Kerajaan Negeri Terengganu oleh
Phra 5hau Aang( ?aja Pattani.
Mengikut hikayat -ohor serta Pahang( Tun @ainal 6bidin datang ke Pattani setelah Paduka ?aja
=aksamana Ban 6bdul ?ahman dibunuh di Terengganu disekitar 1*++. Ketika berada di Pattani( Tun
@ainal 6bidin dijadikan anak angkat oleh ?aja Pattani( Phra Nang 5hau Aang.
Tun @ainal 6bidin menjadi Sultan Terengganu %ada tahun 11+. Ini berdasarkan duit ku%ang emas
Terengganu yang men8atatkan nama Sultan @ainal 6bidin dan tahun 11! hijrah . bersamaan tahun
11+ 0. Sultan @ainal 6bidin I tidak lama bersemanyam di Tanjung /aru( Kuala /erang( ber%indah ke
Kota /atang Mahang( ke =anggar dan ke Pulau Manis. Kemudian ber%indah lagi ke 5habang Tiga(
Kuala Terengganu dan akhirnya di ka4asan berham%iran /ukit Keledang . kini di%anggil Kota =ama 0.
Sultan @ainal 6bidin I digantikan oleh %utera baginda( Ku Tana Mansur dengan gelaran Sultan
Mansur I %ada tahun 11##( ketika berusia 1 tahun. /aginda memerintah Terengganu sehingga tahun
11)$. Pada tahun 11#)( Sultan Mansur Shah I berkah4in dengan ?aja /ulang anak Daeng 5helak(
Aamtuan Muda -ohor Kedua. /erikutnya berkah4in %ula dengan ?aja /akul( %utera Sultan Sulaiman
/adrul 6lam Shah. Ketika menduduki takhta kerajaan Terengganu( Sultan Mansur I telah
menghabiskan em%at belas tahun .11$* ; 11* 0 dari%ada masa %emerintahannya di ?iau( terlibat
2
dalam %ersaingan di antara orang Melayu dengan orang /ugis. 6%abila %ulang ke Terengganu %ada
11*( baginda terlibat %ula dalam %olitik Kelantan membantu =ong Aunus( Putera =ong Sulaiman Ibni
=ong /ahar( Aang DiPertuan Kelantan menduduki takhta kerajaan Kelantan %ada tahun 111*.
Sultan Mansur di gantikan oleh %utera baginda Sultan @ainal 6bidin II .11)$ ; 1++ 0. Pada masa
%emerintahan baginda( berlaku %e%erangan dengan Kelantan yang di%im%in oleh =ong Mahammad
Ibni =ong Aunus( ?aja Kelantan. Terengganu dikalahkan dan seterusnya Kelantan berjaya
membebaskan diri dari%ada naungan Terengganu. Seterusnya takhta kerajaan Terengganu diduduki
oleh Sultan 6hmad .1++ ; 1+# 0( Sultan 6bdul ?ahman . 1+# 0( Sultan Daud . 1+# ; 1+#1 0(
Sultan Mansur II . 1+#1 ; 1+#1 0( Sultan Muhammad . 1+#1 ; 1+#) 0( /aginda :mar .1+#) ; 1+1* 0.
/aginda :mar %ernah menduduki takhta kerajaan Terengganu %ada tahun 1+#1 mengantikan Sultan
Daud. Teta%i baginda diturunkan dari takhta kerajaan oleh Tengku Mansur dan seterusnya sebagai
Sultan Mansur II. Sultan Mansur II digantikan oleh %utera baginda( Sultan Muhammad. Pada tahun
1+#)( /aginda :mar berjaya mengalahkan Sultan Muhammad dan seterusnya menduduki takhta
kerajaan Terengganu. ketika %emerintahan baginda( Terengganu berkembang maju.
6%abila /aginda :mar mangkat( takhta kerajaan Terengganu diduduki oleh Sultan 6hmad Shah II
. 1+1* ;1++1 0. Sultan 6hmad Shah %ula digantikan oleh %utera baginda( Sultan @ainal 6bidin III
. 1++1;1)1+ 0. Ketika %emerintahan baginda( /ritish bebera%a kali 8uba melibatkan diri dalam
kerajaan Terengganu. Pada tahun 1)11( Sultan @ainal 6bidin III meluluskan 7ndang'7ndang /agi Diri
Kerajaan Negeri Terengganu yang di antara lain menyatakan Sultan Aang DiPertuan /esar
Terengganu memiliki kuasa kerajaan dan jajahan serta adalah ketua tertinggi kerajaan Terengganu.
Seterusnya takhta kerajaan digantikan oleh Sultan Muhammad Shah II . 1)1+ ; 1)!0 dan Sultan
Sulaiman /adrul 6lam Shah . 1)! ; 1)$! 0.
Menurut Barta 5hahaya Timor No. #+ bertarikh !) Se%tember 1)$!( a%abila Sultan Sulaiman /adrul
6lam Shah telah mangkat %ada !* Se%tember 1)$!( Tengku 6li( yang dirujuk sebagai %utera sulong
baginda telah dilantik sebagai 9 Pemangku Sultan Sementara 9 oleh %ihak %entadbiran -e%un %ada
!) Se%tember 1)$!. Seterusnya Tengku 6li telah diberikan gelaran 9 Sultan 9 %ada # Se%tember
1)$! oleh Syu8kokan atau Gabenor -e%un. Balau bagaimana%un %erlantikan ini dinyatakan tidak
menurut 7ndang'7ndang Diri /agi Negeri Terengganu 1)11.
Tengku Seri Paduka ?aja( Tengku Ismail diisytiharkan sebagai Sultan Terengganu %ada %ukul ).
%agi 6had( 1* Disember 1)$". /aginda seterusnya ditabalkan %ada tahun 1)$) dengan gelaran
Sultan Ismail Nasaruddin Shah. Sultan Ismail Nasaruddin dilantik sebagai Seri Paduka /aginda Aang
DiPertuan 6gong ke ; * dari !1 Se%tember 1)*" hingga ! Se%tember 1)1. Dalam tem%oh itu Duli
Aang 6mat Mulia Tengku Mahmud dilantik sebagai Pemangku ?aja Terengganu. 6%abila Sultan
Ismail Nasaruddin Shah mangkat %ada tahun 1)1)( takhta kerajaan Terengganu digantikan oleh
%utera baginda( Duli Aang Teramat Mulia Aang Di%ertuan Muda Tengku Mahmud. /aginda
menduduki takhta kerajaan Terengganu dengan gelaran Sultan Mahmud 6l'Muktafi /illah Shah.
Sultan Mahmud mangkat %ada 1" Mei 1))+ di Singa%ura. Dengan itu( takhta kerajaan Terengganu
digantikan oleh %utera baginda( Aang DiPertuan Muda Tengku Mi>an.

Menghada%i Kuasa Siam
Kerajaan Siam menuntut Terengganu sebagai naungannya. /unga Cmas dan /unga Perak yang
dihantar oleh Terengganu tia%'tia% # tahun sekali dijadikan bukti kuasa Siam ke atas Terengganu.
Namun sebenarnya /unga Cmas %ertama kali dihantar %ada tahun 11+1( di masa %emerintahan
Sultan Mansur Shah I sebagai tanda balasan hadiah yang diberikan oleh angkatan Siam ke%ada
Sultan Mansur Shah I( kerana membantu angkatan Siam menyerang dan mengalahkan =egor %ada
tahun 11**.
Sultan @ainal 6bidin III . 1++1 ; 1)1+ 0 menjelaskan ke%ada Gabenor SI? Drederi8k Beld yang
datang mela4at Terengganu %ada tahun 1++* dan 1++1( /unga Cmas yang dihantar ke Siam hanya
sebagai tanda %ersahabatan dan bukannya sebagai ufti. :leh kerana dak4aan Inggeris yang
mem%unyai hak ke atas Terengganu( kerajaan Siam telah menyerahkan Terengganu ke%ada Great
/ritain melalui %erjanjian /angkok 1)). Namun begitu kerajaan Terengganu diba4ah Sultan @ainal
6bidin III menolak %erjanjian ini. Dengan itu %erjanjian di antara Terengganu dengan Great /ritain
ditandatangani %ada tahun 1)1. Di antara syarat %erjanjian ini( Terengganu menerima Bakil /ritish.

3
Menghada%i Kuasa /ritish
Pada tahun 1+*!( angkatan /ritish di ba4ah Kolonel ?. Ma8%herson membedil Kuala Terengganu.
Pembedilan ini dilakukan kerana /ritish mengesyaki Terengganu memberi bantuan ke%ada Ban
6hmad menentang abangnya /endahara Ban Mutahir Pahang %ada tahun 1+"1 ; 1+*#. 2asrat
/ritish 8am%urtangan di Terengganu akhirnya ter8a%ai melalui Perjanjian /angkok yang
ditandatangani oleh Kerajaan Siam dan Great /ritain %ada 1 Ma8 1)). Dengan berkuatkuasa
%erjanjian ini( Kerajaan Siam menyerahkan Terengganu ke%ada /ritish.
B.=.5onlay dilantik sebagai Cjen /ritish yang %ertama di Terengganu. Sultan @ainal 6bidin III
menolak %erjanjian ini dan tidak menerima %erlantikan B.=.5onlay. Pertelingkahan Perjanjian
/angkok 1)) akhirnya selesai a%abila Terengganu bersetuju menandatangani dengan Great /ritain
%ada !! 6%ril 1)1. Dengan berkuatkuasa Perjanjian ini( Terengganu menerima se8ara rasminya
%erlantikan Cjen /ritish.
Balau%un demikian( Cjen /ritish tidak mem%unyai kuasa di dalam %entadbiran negeri Melayu yang
bebas. Seterusnya %ada tahun 1)11( Kerajaan Terengganu meluluskan 7bdang'7ndang /agi Diri
Kerajaan Negeri Terengganu yang menyatakan Terengganu adalah negeri Melayu dan Islam.
/ritish yang tidak %uas hati dengan kedudukannya di Terengganu terus menjalankan usaha untuk
melibatkan dalam %entadbiran Terengganu. Pada akhirnya /ritish berjaya melalui %erjanjian !$ Mei
1)1). Perjanjian ini ditandatangani oleh Sultan Muhammad yang menggantikan ayahandanya Sultan
@ainal 6bidin III. /erkuatkuasa Perjanjian ini( Terengganu buat %ertama kalinya menerima Penasihat
/ritish. Dalam artikel 11 Perjanjian ini di8atatkan baha4a Sultan Terengganu akan menerima
Penasihat /ritish( menyediakan tem%at kediaman di Terengganu dan nasihatnya hendaklah diminta
serta diikuti dalam semua %erkara %entadbiran ke8uali 6gama Islam.

Tentangan Terhada% /ritish
Penglibatan /ritish dalam %entadbiran Terengganu dan diikuti dengan %engenalan %eraturan baru
membangkitkan tentangan %ada tahun 1)!!(1)!" dan 1)!+. Gerakan tentangani ini di%im%in oleh
2aji 6bdul ?ahman bin 6bdul 2amid . lebih dikenali sebagai 2aji 6bdul ?ahman =imbong 0 dan
disokong oleh %enduduk Terengganu. Mereka yang terlibat dalam tentangan ini menyifatkan /ritish
dan segala %eraturan baru yang di%erkenal dan dikuatkuasakan . sele%as /ritish 8am%ur tangan
dalam %entadbiran Terengganu 0 adalah %eraturan kafir.
2aji 6bdul ?ahman =imbong telah diba4a ke muka %engadilan. /eliau dida%ati bersalah dengan
menyebarkan ajaran sehingga men8etuskan kebangkitan 1)!+. Di atas nasihat DatoE Seri 6mar Di
?aja 2aji Ngah Muhammad( beliau dijatuhkan hukuman buang negeri ke Mekah. 2aji 6bdul ?ahman
=imbong meninggal dunia kerana sakit di Mekah %ada * NoFember 1)!).

Kesedaran dan Perjuangan Kemerdekaan
Terengganu juga tidak ketinggalan dalam gerakan kesedaran dan %erjuangan kemerdekaan. Pada
Mei 1)#1( Kesatuan Melayu Muda . KMM 0 ditubuhkan didaftarkan %ada :gos 1)#+( diba4ah
%im%inan Ibrahim 2aji Aaa8ob. Matlamat %erjuangan Kesatuan Melayu Muda ialah menghindar orang
Melayu dari%ada di%eras oleh %enjajah dan melahirkan semangat kebangsaan. -uga ingin
membebaskan Tanah Melayu dari%ada %enjajah dan bergabung dengan Indonesia me4ujudkan 9
Melayu ?aya 9 atau 9 Indonesia ?aya 9.
Kem%en yang dilakukan oleh Presiden KMM( Ibrahim 2aji Aaa8ob di sekitar tahun 1)$ ; 1)$1 ke
seluruh Tanah Melayu telah berjaya menubuhkan 8a4angan KMM di Terengganu. Pertemuan Ibrahim
Aaa8ob dengan bebera%a orang %emuda di Grand 2otel( Kuala Terengganu memba4a ke%ada
%enubuhan KMM. KMM 8a4angan Terengganu diketuai oleh Ban Daud 6hmad& Setiausahanya %ula
ialah Ibrahim bin Muhamad . Ibrahim Dikri 0. Di antara tokoh lain yang terlibat dalam %engasasan
KMM di Terengganu ialah Muda bin -alil( Ibrahim Sulaiman( Muda Kassim( Muda ?ahim dan @akaria
6rshad. Ban Daud 6hmad ialah bekas %elajar Sekolah Inggeris Sultan Sulaiman dan Sekolah 6rab
@ainal 6bidin. Ibrahim Dikri %ula ialah bekas %elajar Sekolah @ainal 6bidin. Kemudiannya KMM
4
berkembang di daerah /esut. Di antara mereka yang terlibat dalam %embentukan KMM /esut ialah
Mohamad Senari Aunus( Ibrahim bin Ismail dan Syeikh 6li bin Mohammad.
Pada tahun 1)$ bebera%a orang %e%im%in KMM se%erti Ibrahim 2aji Aaa8ob dan bebera%a orang
%emim%in Kesatuan Melayu Muda& Ishak 2aji Muhammad( 2assan bin Manan( 6hmad /oestaman
dan Isa Mohd bin Mahmud ditahan oleh /ritish kerana disyaki meran8ang %akatan menentang /ritish
dan bekerjasama dengan %ihak -e%un. Namun demikian( %emim%in KMM Terengganu se%erti Ibrahim
Dikri dan Ban Daud 6hmad tidak ditahan. 6%abila -e%un menguasai Tanah Melayu( KMM yang
sedang berkembang dibubarkan %ada tahun 1)$!. /erikutnya %emim%in KMM terlibat dalam
Pembela Tanah 6ir . PCT6 0( di ba4ah %im%inan Ibrahim 2aji Aaa8ob. PCT6 Terengganu %ula
di%im%in oleh Ibrahim Dikri. Dalam gerakannya Ibrahim Dikri menda%at sokongan dari%ada 2aji
Muhammad Salleh bin 64ang.
Pada tahun 1)$! ; 1)$"( Terengganu mengalami %endudukan -e%un. Dalam jangka masa ini
Terengganu ditadbir oleh Tentera -e%un( 1)$! ; 1)$# dan Pentadbiran Tentera Thai(1)$# ; 1)$".
Sultan Sulaiman /adrul 6lam Shah dikekalkan diatas takhta kerajaan Terengganu. Pada 1+ Ma8
1)$!( Manabu Kuji tiba di Kuala Terengganu untuk memegang ja4atan Syu8iji . Gabenor 0. Dengan
mengekalkan bidang kuasa Sultan dalam hal yang berkaitan dengan agama( %entadbiran tentera
-e%un membentuk %entadbiran Terengganu berasaskan ke%ada em%at %ejabat& Pejabat Guji Keimu'
bu . Pejabat khas untuk Tuan Syu8iji Terengganu 0( Pejabat Somu'bu . Pejabat 6m 0( Pejabat @aimu'
bu .Pejabat Kha>anah 0 dan Pejabat Sangyo'bu . Pejabat %erniagaan 0 serta Pejabat Kotsu'bu
.Pejabat Pengangkutan0.
Kemudiannya dalam tahun 1)$#( %entadbiran tentera -e%un memindahkan %entadbiran Terengganu
ke%ada kerajaan Thai. Pada 1" :ktober 1)$# . 1" :ktober !*# 0( Gabenor dan %ega4ai'%ega4ai
Thai tiba di Terengganu untuk mengambil alih teraju %entadbiran. Negeri Terengganu diserahkan oleh
Kerajaan Dai Ni%%on ke%ada kerajaan Thai %ada %ukul 11." %agi( 1+ :ktober 1)$# . 1+ :ktober
!$+*0.
Pentadbiran Thai di Terengganu berakhir setelah -e%un menyerah kalah ke%ada %ihak /erikat %ada
1" :gos 1)$". Dengan itu %ada tahun 1)$"( Terengganu diletakkan di ba4ah ?egion +( %entadbiran
Pega4ai Kanan 2al Ch4al 64am . Senior 5iFil 6ffairs :ffi8er 0 Terengganu yang disandang oleh
=eftenan Kolonel D. 2eadley. Sementara itu Kerajaan /ritish sedang berusaha untuk
mem%erkenalkan Malayan 7nion di Tanah Melayu. Pada 11 :ktober 1)$"( Parti Kebangsaan Melayu
Malaya . PKMM 0 ditubuhkan di I%oh( Perak oleh sekum%ulan yang terlibat dalam %erjuangan KMM.
5a4angan KMM merebak ke seluruh Tanah Melayu termasuk Terengganu. PKMM 8a4angan Kuala
Terengganu ditubuhkan di 5habang Tiga oleh 64ang bin 6li dan 2aji 6bdul =atif. 6%abila Ibrahim Dikri
menyertai PKMM( setelah dibebaskan dari%ada tahanan %ada 6%ril 1)$*( beliau dilantik sebagai
Ketua PKMM. /erikutnya %ada tahun 1)$1( beliau dilantik menganggotai Majlis Tertinggi Kerja
PKMM. 5a4angan PKMM berkembang di Terengganu( antaranya di Dungun dan /esut. 5a4angan
PKMM Kam%ung ?aja( /esut ditubuhkan %ada akhir 1)$". Mereka yang terlibat ialah Ban 6hmad
sebagai Aang DiPertua( Salleh bin Muhammad sebagai Setiausaha dan 2aji Taib bin 6bdullah
sebagai /endahari.
5a4angan PKMM -ertih ditubuhkan %ada tahun 1)$* oleh Ibrahim Ismail dan bebera%a orang
rakannya se%erti 6. ?ahman bin Muhammad( Mohd Daud bin Samad dan Mohd Noor bin 64ang& di
Kuala /esut ditubuhkan oleh Ausof bin Cmbong dan rakannya Mohd Senari Aunos( Ban 2assan bin
Muda dan Mohd Noor bin Ismail %ada tahun 1)$1. PKMM juga ditubuhkan di Kemaman %ada tahun
1)$*( di%im%in oleh Ban Aahya bin 2aji Ban Muhammad. 6ngkatan Banita Sedar 8a4angan Kuala
/esut dengan Ban @ainun sebagai setiausahanya( dirasmikan %enubuhannya di Kuala /esut %ada
tahun 1)$1. Di sam%ing itu terda%at juga Persatuan Melayu Terengganu( Persatuan Melayu /esut(
Persatuan Melayu Kemaman dan Persatuan Melayu Kemasik. Pada tahun 1)$1( Persatuan Melayu
Terengganu di%im%in oleh Tengku Muhammad Pahang dan Persatuan Melayu /esut di%im%in oleh
Tengku =ela Segera bin Tengku Nara Di ?aja. Persatuan Melayu Kemasik %ula di%im%in oleh
Muhammad bin -usoh.
Pada tahun 1)$*( kerajaan /ritish mengambil ke%utusan mem%erkenalkan Malayan 7nion.
Pengenalan Malayan 7nion menda%at bantahan dari%ada masyarakat Melayu. Tentangan ini %ula
berkisar di sekitar masalah kerakyatan dan kedudukan ?aja'?aja Melayu. 6khbar 7tusan Melayu dan
Majlis turut memainkan %eranan menentang Malayan 7nion. Terengganu juga turut melan8arkan
tunjuk %erasaan menentang Malayan 7nion %ada !$ -anuari 1)$*. Persatuan Melayu Kemaman(
Terengganu menghantar ka4at ke%ada Pengerusi Pertubuhan /angsa'/angsa /ersatu menentang
Malayan 7nion. Pada !$ -anuari 1)$*( :nn bin -aafar melalui akhbar Majlis menggesa su%aya orang
Melayu mengadakan kongres se Tanah Melayu. Dalam Kongres Ketiga yang diadakan di Kelab
5
Sultan Sulaiman %ada 1 6%ril 1)$* bebera%a orang telah di%ilih untuk menggubal %erlembagaan bagi
7nited Malays National :rganisation . atau 7MN: 0. 6khirnya dalam %erjum%aan 11 Mei 1)$* dalam
kongres yang berlangsung di -ohor /ahru %ada 11 ; 1! Mei 1)$*( 7MN: dengan rasminya
dilahirkan dengan :nn -aafar menjadi Presiden yang %ertama. /erikutnya 8a4angan 7MN:
ditubuhkan di negeri'negeri di Tanah Melayu( termasuk Terengganu. menyedari adanya tentangan
maka Kerajaan /itish mengambil sika% berunding dengan orang'orang Melayu untuk merangka
Perlembagaan baru.
Sultan Ismail Nasiruddin Shah menurunkan tandatangan ke atas Perjanjian Persekutuan %ada !1
-anuari 1)$+ dan Kerajaan /ritish %ula di4akili oleh Sir Gerard Cd4ard -ames Gent. Pada * -un
1)$) Sultan Ismail Nasiruddin Shah dan Tengku 6m%uan ditabalkan. Kini Terengganu bersama'sama
negeri lain dalam Persekutuan Tanah Melayu menuju ke arah kerajaan sendiri. Pada # Se%tember
1)"!( Menteri /esar Terengganu mengumumkan di dalam Majlis Mesyuarat Negeri( %ilihan 4akil
Majlis Perbandaran Kuala Terengganu akan diadakan %ada tahun 1)"#. Pilihan raya ini adalah
berdasarkan ke%ada =o8al 6uthority and =o8al 5oun8il Cle8tion :rdinan8e yang diluluskan oleh
Majlis Perundangan Persekutuan .Dederal =egislatiFe 5oun8il 0 %ada !+ Se%tember 1)" dan # -ulai
1)"!. Ka4asan %ilihan raya Majlis Perbandaran ini di4artakan dalam Barta Kerajaan %ada !1
-anuari 1)"#. Tiga kerusi di%eruntukkan dalan %ilihan raya ini& Kuala( =adang dan /ukit /esar.
Kemudiannya %ilihan raya diadakan( ketiga'tiga kerusi ini dimenangi oleh 8alon Perikatan.
Perkembangan ke arah berkerajaan sendiri terus berjalan. Pada 1 Se%tember 1)"$( %engisytiharan
mengenai %ilihan raya bagi negeri dibuat. Pengisytiharan ini dibuat oleh Sultan Ismail Nasiruddin
Shah dan ditandatangani oleh Menteri /esarTerengganu( Cn8ik Kamaruddin Idris. Pilihan raya
tersebut akan diadakan %ada !) :ktober 1)"$. Terengganu mem%eruntukkan 1" ka4asan untuk
%ilihan raya tersebut. =ima belas ka4asan tersebut ialah Kuala /esut( 2ulu /esut( Setiu( /andar
Kuala Terengganu( =adang( /ukit /esar( Kuala Terengganu 7tara( Kuala Terengganu /arat( Kuala
Terengganu Tengah( Kuala Terengganu Selatan( 2ulu Terengganu( Marang( Dungun( Paka'
Kemaman 7tara dan Kemaman Selatan. Ketika %enamaan 8alon( dua 8alon Perikatan menang tan%a
bertanding.
5alon Perikatan yang menang tan%a bertanding ialah Cn8ik @ainal 6bidin bin Mohamed 6min(
ka4asan 2ulu /esut dan Cn8ik Mohamed Taha bin Cmbong(ka4asan Paka' Kemaman 7tara. Pilihan
raya ini adalah %ertama kali di Pantai Timur dan kedua sele%as -ohor di Pesekutuan Tanah Melayu.
Dalam %ilihan raya ini( %engundi datang mendaftar sebagai %emilih dan terus mengundi %ada hari
yang sama. /aki kerusi sebanyak 1# ditandingi oleh 1$ 8alon Perikatan dan 1 8alon Negara dan )
8alon /ebas. Dalam %ilihan raya tersebut Parti Perikatan memenangi semua kerusi yang
di%ertandingkan.
Kemudiannya keteta%an telah dibuat untuk mengadakan %ilihan raya Persekutuan %ada tahun 1)"".
Se%erti juga negeri'negeri lain di Tanah Melayu( Terengganu juga membuat %ersia%an untuk
menghada%i %ilihan raya tersebut. Tiga ka4asan iaitu Terengganu 7tara( Terengganu Tengah dan
Terengganu Selatan akan di%ertandingkan. 7MN: Terengganu dikehendaki mengemukakan 8alon
untuk bertanding dalam %ilihan raya itu. Mereka yang di%ilih ialah DatoE Per4ira Negara 2aji 6li bin
=ong( 5he Ibrahim Dikri dan Ban Aahya bin 2aji Mohamed. Kemudiannya DatoE Per4ira Negara 2aji
6li bin =ong menarik diri dari%ada menjadi 8alon %ilihan raya Persekutuan 1)"". Dengan itu
-a4atankuasa Perhubungan 7MN: Terengganu bersidang sekali lagi %ada !" Ma8 1)"" dan sebulat
suara bersetuju men8alonkan Cngku Mohsein bin 6bdul Kadir sebagai ganti 8alon dalam ka4asan
Terengganu Tengah. 5he Ibrahim Dikri menentang Cn8ik Muhammad Salleh bin 6hmad 8alon Parti
Negara. Cngku Mohsein bin 6bdul Kadir& 8alon 7MN: bertanding di ka4asan Terengganu Tengah
menentang 8alon Parti Negara( Cn8ik Sulaiman bin 6li. Ban Aahya bin 2aji Ban Mohamed( 8alon
7MN: %ula menentang Ibrahim bin Mat Noh( Parti Negara di ka4asan Terengganu Selatan. Dalam
%ilihan raya yang berlangsung %ada !1 -ulai 1)"" di tiga ka4asan( Terengganu 7tara( Terengganu
Tengah dan Terengganu Selatan( Parti Perikatan berjaya mengalahkan 8alon Parti Negara. Dalam
%ilihan raya ini "! kerusi di%ertandingkan di seluruh Tanah Melayu. Parti Perikatan memenangi "1
kerusi dan hanya 1 kerusi sahaja dimenangi oleh Parti Islam SeMalaya . P6S 0 di ka4asan Kerian(
Perak. Kini Parti Perikatan membentuk kerajaan mentadbir Persekutuan Tanah Melayu. Sementara
itu rundingan kemerdekaan diteruskan sehinggalah Persekutuan Tanah Melayu men8a%ai
kemerdekaan %ada #1 :gos 1)"1.
6