Anda di halaman 1dari 16

MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN

DATA


BENTUK 2 DIMENSI
DAN 3 DIMENSI

TATABAHASA

CIRI CIRI KLASIFIKASI

TAJUK 1 BENTUK 2 DIMENSI DAN 3 DIMENSI

SINOPSIS

Tajuk ini meliputi pembelajaran bentuk dua dimensi dan tiga dimensi.
Aspek tatabahasa, ciri-ciri dan sifat merupakan komponen penting dalam
pembelajaran geometri. Bentuk-bentuk dua dimensi dan tiga dimensi yang akan
dipelajari meliputi segitiga, sisiempat, polygon, bulatan, prisma dan polihedra.
Klasifikasi bentuk dua dimensi dan tiga dimensi akan memberi gambaran yang
berfokas dalam pembelajaran dan pengajaran.


HASIL PEMBELAJARAN

Pada akhir kursus ini, pelajar boleh:

o Menggunakan tatabahasa mudah geometri
o Mengenal ciri-ciri dan sifat segitiga, sisiempat, poligon, bulatan,
prisma dan polihedra
o Mengklasifikasi pelbagai bentuk dua dimensi dan tiga dimensi

KERANGKA TAJUK-TAJUK












MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA





BAHAN BACAAN

1.1 DEFINISI
Satu poligon adalah rajah tertutup yang dibentuk oleh 3 atau lebih titik yang
disambung dengan garis lurus. Satu bucu poligon ialah titik dimana dua sisi
bertemu. Poligon boleh diklasifikasi sebagai sekata dan bukan sekata. Satu
poligon sekata mempunyai semua sisi yang sama dan semua sudut yang sama
saiz. Poligon tidak sekata mempunyai sekurang-kurangnya satu sisi yang tidak
sama panjang.

Anda mungkin mengajar segitiga, segiempat dan bulatan dan pelajar harus
memahami tatabahasa berkaitan untuk membayangkan bentuk-bentuk ini. Dari
segi tatabahasa, anda akan memberitahu pelajar bahawa segiempat mempunyai
4 sisi yang sama. Akan tetapi tatabahasa ini harus dihayati oleh para pelajar.
Bulatan merupakan satu garis yang membentuk satu lengkung tertutup; setiap
titik adalah berjarak tetap dari titik pusat bulatan.
Geometri merupakan pembelajaran ciri-ciri dan perhubungan antara bentuk 2
dimensi dan 3 dimensi . Istilah pepejal merupakan ruang yang dipenuhi oleh
bentuk geometri.

1.2 CIRI CIRI

Jadual 1 : Ciri-ciri segitiga dan segiempat

Prisma Segitiga Prisma segiempat

Bentuk
2D



3 sisi
3 sudut
3 penjuru


4 sisi
4 sudut
4 penjuru




MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

Satu cara untuk mengkaji ciri-ciri bentuk 2-D ialah melalui jaringan
geometri. Model 3-D boleh dibentuk dari jaringan 2-D . Contoh jaringan geometri
termasuk kuib, kuboid, kon, silinder, prisma, tetrahedron dan sfera.

Guru boleh membimbing para pelajar menyiasat ciri-ciri kuboid dengan
menggunakan kotak pensil. Minta pelajar memutar dan lukis bentuk kuboid itu
dari orientasi yang berlainan seperti dari atas, tepi dan depan.




Rajah 1

Lukis permukaan atas dan bawah kuboid itu


Rajah 2

Potong rajah permukaan atas dan permukaan bawah dan bandingkan




Atas Bawah Permukaan yang sama
Rajah 3
Lukis permukaan tepi dari kiri dan dari kanan




depan

sisi

Atas

MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

Potong rajah permukaan tepi dari kiri dan permukaan dari kanan dan bandingkan



Sisi kiri Sisi kanan Permukaan yang sama
Rajah 5

Lukis permukaan depan dan permukaan belakang


Rajah 6

Potong rajah permukaan depan dan permukaan belakang dan bandingkan




Depan Belakang Permukaan yang sama

Rajah 6
Membuat perbandingan










Cantumkan kesemua untuk mendapat jaringan kuboid



Depan Belakang
Belakang

Kiri Kanan

Atas Bawah




MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

Jaringan kuboid
Rajah 8
Seterusnya cuba perhatikan jaringan 2-D untuk kuib dan buatkan model kuib
dari jaringan kuib sebagai latihan.

TUTORIAL
Jaringan kuib


Bolehkah anda mengesan jaringan 2-D yang manakah adalah serupa? Kenapa?

Seterusnya, ciri-ciri poligon adalah seperti dalam jadual berikut:

Bentuk Bil sisi
Segitiga sama 3
Segiempat sama 4
pentagon 5
heksagon 6
heptagon 7
oktagon 8
nonagon 9
dekagon 10






MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

BAHAN BACAAN

Ciri-ciri Bulatan

Pusat bulatan Satu titik dalam bulatan. Semua titik dalam bulatan adalah sama
jarak dari pusat bulatan

Jejari jarak dari pusat bulatan ke mana-mana titik di bulatan itu. Jejari ialah
diameter

Diameter Jarak menyeberangi bulatan dan melalui pusat bulatan. Diameter
ialah 2 kali jejari

Ukurlilit jarak mengelilingi bulatan

Tangen satu garis yang menyentuh bulatan pada satu titik sahaja

1.3 KLASIFIKASI

Satu contoh klasifikasi bentuk 2-D boleh dilihat dalam jadual berikut:

Jenis Silinder
Prisma
segitiga

Prisma segiempat Prisma poligon

Bentuk
2-D








Bentuk
3-D










Mengklasifikasi bentuk 2 dimensi melibatkan proses membina, meneroka
dan menemui ciri-ciri bentuk. Pelajar harus dibimbing untuk mengenal bentuk
mengikut ciri-ciri yang sama dan yang tidak sama. Menyatakan dan
mengklasifikasikan bentuk mengambil masa dan ciri-ciri yang lebih kompleks
MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

mungkin ditemui dengan edaran masa. Tatabahasa bentuk 2 dimensi juga
melibatkan istilah istilah yang mungkin ditemui oleh pelajar sendiri semasa
meneroka ciri-ciri dan mengklasifikasikan bentuk 2 dimensi.

Sisiempat dan segitiga merupakan bentuk 2-D yang mudah bagi mengkaji dan
mengklasifikasi.

LATIHAN

Cuba anda mengklasifikasikan bentuk 2-D berikut:

Segiempat Lelayang Rombus
Trapezium Segiempat tepat Segiempat selari


Segitiga

Segiempat sama

Pentagon

Heksagon

Heptagon

Oktagon

Nonagon

Dekagon
MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA





Dodekagon
BAHAN BACAAN

1.4 CIRI CIRI POLIHEDRA

Polihedra mempunyai permukaan yang rata. Satu kategori pepejal yang
merupakan bentuk 3 dimensi ialah prisma. Prisma ialah pepejal yang sama
secara keseluruhan. Contoh prisma ialah silinder, bungkusan Toblerone, kotak
kasut dan pensil. Jika kesemua pepejal ini dipotong secara selari dengan tapak
mereka, maka hasilnya ialah sama bentuk dengan permukaan tapaknya.


Euler telah menemui satu pola bagi polihedra. Beliau telah mengkaji
perhubungan di antara permukaan, bucu dan sisi bagi polihedra.

Pepejal Permukaan Bucu Sisi
Kuib 6 8 12
Tetrahedron 4 4 6
Piramid 5 5 8

Polyhedra:
Satu polihedron ialah satu pepejal dengan permukaan yang rata.
Setiap permukaan rata merupakan poligon
Jadi, polihedron tidak boleh mempunyai permukaan yang melengkung
MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

Contoh Polyhedra:



Prisma Segitiga Kuib Dodecahedron



Pepejal Platonik

Prisma

Piramid
Mengira Permukaan, Bucu dan Sisi
Semasa mengira bilangan permukaan, bucu dan sisi bagi pelbagai polihedra,
satu penemuan yang menarik boleh diperolehi:
Bilangan permukaan Tambah bilangan bucu Tolak bilangan sisi = 2
Perhubungan ini boleh di wakili dalam satu persamaan seperti berikut:
F + V - E = 2
Persamaan ini dinamakan Formula Polihedra
Formula ini akan dipelajari dengan beberapa contoh seperti berikut:
Kuib ini mempunyai :
6 Permukaan
8 Bucu
12 Sisi
F + V - E = 6+8-12 = 2
Prisma ini mempunyai:
5 Permukaan
6 Bucu
9 Sisi
F + V - E = 5+6-9 = 2

MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

Apa itu Oktahedron ?
Oktahedron mempunyai 8 permukaan. Setiap permukaan mempunyai 3 sisi dan
merupakan segitiga sisisama. Oktahedron mempunyai 12 sisi dan 6 bucu
dimana setiap bucu, ada 4 sisi yang bertemu.


Diberi nama oktahedron kerana ia mempunyai 8 (octa) permukaan (seperti
octopus yang mempunyai 8 tentacles)

Sekiranya ada lebih daripada satu oktahedron, nama oktahedra digunakan.




Oktahedron biasanya merujuk kepada oktahedron sekata
(pepejal yang sama saiz dan bentuk). Tetapi ini bukan
semestinya selalu benar.
Dalam pepejal ini, bukan semua permukaan adalah sama.
Adakah ini prisma heksagon?


Contoh: Dadu bersisi 8.
Oktahedron yang mempunyai 8 sisi
Mempunyai peluang yang sama untuk diletakkan
diletakkan diatas
di atas permukaan yang rata !!
Tambahan, dadu yang adil boleh
dibuat dari kesemua pepejal
Platonik

LAYAR I INTERNET
http://www.mathsisfun.com/geometry/octahedron.html





MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA





1.6 KLASIFIKASI

Kuib dan kuboid adalah prisma manakala kon dan piramid bukan prisma. Setiap
pasangan permukaan bertentangan sebuah kuboid merupakan permukaan yang
sama. Sebagai contoh, bungkusan Tobleron merupakan prisma segitiga oleh
kerana pasangan segitiga adalah permukaan sama.

Polihedra merupakan kumpulan pepejal yang mempunyai semua permukaan
yang rata. Kuib dan piramid merupakan polihedra manakala silinder dan sfera
bukan polihedra. Satu cara untuk menyiasat polihedra ialah dengan
menggunakan jaringan geometri.

Semua piramid dan prisma adalah polihedra. Akan tetapi, terdapat hanya 5
polihedra yang sekata. Pepejal Platonik ini dinamakan oleh ahli Falsafah
matematik , Plato (430-349 S.M.)

Pepejal Platonik dinamakan berdasarkan bilangan poligon sekata yang
membentuk permukaan mereka.

PERBINCANGAN

Nama Pepejal Platonik Bilangan permukaan
Tetrahedron 4
Kuib 6
Oktahedron 8
Dodecahedron 12
Icosahedron 20
BAHAN BACAAN
MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

Bentuk 3 dimensi di sekeliling termasuk
kuib, kuboid, silinder, kon, piramid, sfera,
prisma dan hemisfera.

Satu kuib mempunyai 6 permukaan rata.
Keenam-enam permukaan ini berbentuk
segiempat yang mempunyai saiz yang
sama. Kuboid pula, merupakan pepejal
yang mempunyai 6 permukaan rata tetapi
permukaan nya merupakan segiempat atau segiempat tepat.

Satu silinder merupakan pepejal yang mempunyai dua permukaan rata dan satu
permukaan lengkung dengan sisi tegak.

Satu kon merupakan pepejal yang mempunyai satu permukaan rata sebagai
tapak dan satu permukaan lengkung dengan sisi yang bercondong.

Satu prisma merupakan pepejal yang mempunyai dua tapak yang selari yang
bersaiz dan berbentuk sama. Permukaan yang lain merupakan segiempat selari
(biasanya segiempat atau segiempat selari). Sekiranya sisi prisma adalah
bersudut tepat kepada tapak, maka prisma itu dipanggil prisma tegak.

Satu piramid merupakan pepejal dimana tapaknya ialah poligon manakala
permukaan lain ialah segitiga dengan bucu yang sama.

Satu sfera merupakan set titik-titik dalam ruang yang sama jarak dari satu titik
tetap. Titik tetap ini dinamakan pusat. Jarak tetap dinamakan jejari. Cantuman
sfera dengan ruang dalaman dinamakan sfera pepejal. Hemisfera pula
merupakan separuh dari sfera.




MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA



LATIHAN

Lukis rajah dan catatkan ciri-ciri bentuk berikut dalam satu jadual:

(a) kuib
(b) kuboid
(c) silinder
(d) kon
(e) prisma
(f) prisma tegak
(g) piramid
(h) sfera
(i) hemisfera

Kesimpulan:

1. Poligon merupakan rajah tertutup yang dibentuk daripada 3 atau lebih titik
yang disambung dengan garis lurus. Bucu bagi poligon merupakan titik
dimana 2 sisi bertemu.
2. Pepejal merupakan bentuk 3 dimensi . Contoh pepejal termasuk kuib,
kuboid, silinder, kon, prisma, piramid, sfera dan hemisfera.

Bahan rujukan

Askew, M. (2005). Teaching Primary Mathematics A guide for newly qualified
and student teachers. London: Hodder Arnold

Musser, G.L & Burger, W.F. (2001). Mathematics for elementary teachers : A
contemporary approach. 5th ed. New York: John Wiley and Sons












MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA


LATIHAN

Soalan 1: Namakan beberapa objek yang berbentuk bulatan

1. ___________________________________________
2. ___________________________________________
3. ___________________________________________

2 . Lukis gambar objek yang berbentuk bulatan


1. 2.


FIKIRKAN !!

1. Kenapa butang berbentuk bulat?
2. Kenapa buku latihan berbentuk sisiempat?
3. Kenapa kebanyakan jubin lantai berbentuk sisiempat?
4. Kenapa piring nasi berbentuk bulatan

PERBINCANGAN

Tunjuk SISI ku

Objektif: Membuat bentuk dengan sebilangan number sisi yang kongruen.
Resos pembelajaran: geobod 10 X 10
1. Buat satu rajah 4 sisi dimana 2 sisi ada sama panjang
2. Buat satu rajah dengan 12 sisi dimana semua sisinya adalah sama
panjang
3. Buat satu rajah dengan 3 sisi dimana semua sisinya adalah sama panjang
4. Buat satu rajah dengan 8 sisi dimana 4 sisi sama panjang dan 4 sisi yang
lain juga sama panjang tetapi berbeza dengan kumpulan yang lain itu
5. Buat satu rajah dengan 5 sisi dengan 4 sisinya sama panjang
6. Buat satu rajah 4 sisi dengan 2 pasangan sisi yang sama panjang dan ia
bukan segiempat selari
7. Buat satu rajah dengan 3 sisi dimana 2 sisi adalah sama panjang
8. Buat satu rajah dengan 7 sisi dimana semua sisi tidak sama panjang
MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA


Soalan 3: Aktiviti Banglo

Bina satu koleksi banglo, yang dibuat daripada lima kuib
Berapa carakah anda boleh menyisih koleksi ini ?
Soalan 4: Isikan grid berikut:







Pasangan sisi selari

Cuba anda membina bentuk 2 dimensi yang bersisi empat untuk mengisi setiap
sel dalam grid di atas.

Ada sel sel tertentu yang tidak boleh di isi. Bolehkah anda menerangkan kenapa
sebegitu?

Sila namakan bentuk-bentuk ini.

LAYARI INTERNET
Soalan 5:
Latihan melayari Internet seperti alamat yang tertera dibawah. Anda juga boleh
melayari url yang lain untuk maklumat tambahan. Buat satu ulasan 4-5 muka
surat tentang penggunaan teknologi maklumat dalam pengajaran dan
pembelajaran bentuk 2-D dan 3-D.
www.mathsisfun.com/geometry/prisms.html

www.math.com/school/subject3/lessons/S3U4L2GL.html

math.wikia.com/wiki/Prism_(geometry)
mathworld.wolfram.com/Prism.html
www.worldofteaching.com/mathspowerpoints.html

P
a
s
a
n
g
a
n

s
i
s
i

s
a
m
a

MTE 3111 MENGAJAR GEOMETRI, PENGUKURAN DAN PENGENDALIAN
DATA

www.basic-mathematics.com/solid-figures.html
www.nwmissouri.edu/dept/PRISM/handouts/powerpoint.ppt