Anda di halaman 1dari 5

1/5

Perkaitan di antara Matriks Bentuk Eselon-Baris dan Penyelesaian


Sistem Persamaan Linear
(Relationship between Row-echelon Form Matrices and Types of Solutions
of Linear Equations System)


Katakan matrik imbuhan (augmented matrix) bagi satu Sistem Persamaan Linear (SPL) diturunkan
(reduced) kepada Matriks Bentuk Eselon-Baris (BEB) dengan menggunakan Operasi Baris Permulaan
(OBP).

a
11
x
1
+ a
12
x
2
+ ... + a
1n
x
n
= b
1
a
21
x
1
+ a
22
x
2
+ ... + a
2n
x
n
= b
2
: : : :
: : : :
a
m1
x
1
+ a
m2
x
2
+ ... + a
mn
x
n
= b
m

a
11
a
12
... a
1n
b
1
a
21
a
22
... a
2n
b
2
: : : :
: : : :
a
m1
a
m2
... a
mn
b
m


Sistem Persamaan Linear Matriks Imbuhan Matriks Bentuk Eselon-Baris

Dengan memeriksa matriks BEB yang terhasil, kita dapat menentukan jenis penyelesaian bagi SPL
berkenaan. Terdapat 3 jenis penyelesaian seperti berikut:

1. Penyelesaian Unik

Contoh 1.1 * sila rujuk Lampiran A untuk proses penurunan yang lengkap menggunakan OBP
x + y + 2z = 8
x 2y + 3z = 1
3x 7y + 4z = 10


Sistem Persamaan Linear Matriks Imbuhan Matriks BEB


Matriks BEB di atas mempunyai
3 pembolehubah pelopor (leading variable) iaitu x, y, z
tiada pembolehubah bebas (free variable)

SPL yang sepadan dengan matriks BEB ini ialah:

Perhatikan bahawa SPL ini mempunyai 3 persamaan linear,
iaitu sama dengan bilangan pembolehubah dalam sistem.
Oleh itu sistem ini mempunyai penyelesaian unik.

x + y + 2z = 8
y 5z = 9
z = 2


Dengan cara penggantian dari belakang (back substitution), sistem ini dapat diselesaikan, iaitu

z = 2
y = -9 +5z = 1
x = 8 y -2z = 3

Contoh 1.2
2x y 3z = 0
x + 2y 3z = 0
x + y + 4z = 0


Sistem Persamaan Linear Matriks Imbuhan Matriks BEB

Matriks BEB di atas mempunyai
3 pembolehubah pelopor (leading variable) iaitu x, y, z
tiada pembolehubah bebas (free variable)

X X
X X X
X X X X
X X X X X
0 0 0
0 0
0


10 4 7 3
1 3 2 1
8 2 1 1
OBP*
OBP


2 1 0 0
9 5 1 0
8 2 1 1

2
1
3
z
y
x



0 4 1 1
0 3 2 1
0 3 1 2
OBP

0 10 0 0
0 1 3 0
0 4 1 1
2/5

SPL yang sepadan dengan matriks BEB ini ialah:

Perhatikan bahawa SPL ini mempunyai 3 persamaan linear,
iaitu sama dengan bilangan pembolehubah dalam sistem.
Oleh itu sistem ini mempunyai penyelesaian unik.

x + y + 4z = 0
3y + z = 0
10z = 0


Dengan cara penggantian dari belakang (back substitution), sistem ini dapat diselesaikan, iaitu

z = 0
y = 0
x = 0

Perhatikan semua nilai x, y, z dalam penyelesaian ini adalah sifar. Penyelesaian ini dipanggil
juga penyelesaian remeh (trivial solution). Kita katakan sistem ini mempunyai hanya
penyelesaian remeh. Konsep ini akan disentuh lagi dalam tajuk Ketakbersandaran Linear
(Linear Independence) suatu set vektor.

2. Penyelesaian Banyak

Contoh 2.1
x + 2y + 2z = 0
2x + 5z = 1
2x + 8y + 3z = 1


Sistem Persamaan Linear Matriks Imbuhan Matriks BEB

Matriks BEB di atas mempunyai
2 pembolehubah pelopor (leading variable) iaitu x, y
1 pembolehubah bebas (free variable) iaitu z

SPL yang sepadan dengan matriks BEB ini ialah:

Perhatikan bahawa SPL ini mempunyai 2 persamaan linear
iaitu kurang dari bilangan pembolehubah (3) dalam sistem.
Oleh itu sistem ini mempunyai banyak penyelesaian.

x + 2y + 2z = 0
4y z = 1


Dengan memberikan sebarang nilai, t (parameter) kepada pembolehubah bebas z dan
menyelesaikannya secara penggantian dari belakang, penyelesaian sistem ini dapat
dinyatakan seperti berikut:

z = t z = 4t
y = (1 + t)/4 atau y = 1/4+t
x = (1+5t)/2 x = 1/2-10t

Sebenarnya kita boleh memilih sebarang pembolehubah sebagai pembolehubah bebas.
Katakan kita memilih y pembolehubah bebas, maka penyelesaian sistem ini dapat dinyatakan
dalam bentuk yang berlainan seperti berikut :

y = t
z = 1 + 4t
x = 2 10t

Bagaimana pun, set penyelesaian ini ADALAH SAMA seperti set penyelesaian di atas (di
mana z sebagai pembolehubah bebas).

1 3 8 2
1 5 0 2
0 2 2 1
OBP

0 0 0 0
1 1 4 0
0 2 2 1

+

=

4
1
10
t
0
1/4
1/2
4t
t 1/4
10t 1/2
z
y
x

0
0
0
z
y
x

4
1
10
t
1
0
2
4t 1
t
10t 2
z
y
x

3/5
Contoh 2.2

3y 2z = 0
2w + x 4y + 3z = 0
2w + x + 2y z = 0
4w 2x + 5y 4z = 0


Sistem Persamaan Linear Matriks Imbuhan Matriks BEB

Matriks BEB di atas mempunyai
2 pembolehubah pelopor (leading variable) iaitu w, y
2 pembolehubah bebas (free variable) iaitu x, z
SPL yang sepadan dengan matriks BEB ini ialah:

Perhatikan bahawa SPL ini mempunyai 2 persamaan linear,
iaitu kurang dari bilangan pembolehubah (4) dalam sistem.
Oleh itu sistem ini mempunyai banyak penyelesaian.

2w + x 4y + 3z = 0
3y 2z = 0



Dengan memberikan sebarang nilai, t dan s kepada 2 pembolehubah bebas x, z dan
menyelesaikannya secara penggantian dari belakang, penyelesaian sistem ini dapat
dinyatakan seperti berikut:

z = t z = 6t
y = 2t/3 atau y = 4t
x = s x = 2s
w = s/2 t/6 w = - s - t

Perhatikan jika kita ambil t=0 dan s=0, kita perolehi penyelesaian remeh (w=0, x=0, y=0,
z=0). Jika kita ambil t=1 dan s=0, kita perolehi penyelesaian yang bukan semua
komponennya sifar, iaitu w= 1, x=0, y=4, z=6. Kita katakan SPL ini mempunyai
penyelesaian lain selain dari penyelesaian remeh.


3. Tiada Penyelesaian
Contoh 3.1
3x + 6y 3z = -2
2y + 3z = 1
6x + 6y + 3z = 5


Sistem Persamaan Linear Matriks Imbuhan Matriks BEB

SPL yang sepadan dengan matriks BEB ini ialah:

Perhatikan bahawa persamaan ketiga (0 = 6) dalam SPL ini
ialah satu pernyataan palsu. Ini bermakna sistem ini adalah
tak konsisten dan tiada penyelesaian.
3x + 6y 3z = 2
2y + 3z = 1
0 = 6






6 0 0 0
1 3 2 0
2 3 6 3
OBP

0 4 5 2 4
0 1 2 1 2
0 3 4 1 2
0 2 3 0 0

0 0 0 0 0
0 0 0 0 0
0 2 3 0 0
0 3 4 1 2

6
4
0
1
t
0
0
2
1
s
6t
4t
2s
t s
z
y
x
w


5 3 6 6
1 3 2 0
2 3 6 3
OBP
4/5
Latihan
1. Katakan matriks imbuhan suatu sistem persamaan linear telah diturunkan ke bentuk BEB
seperti yang diberikan. Tandakan di kotak yang betul berkaitan dengan kekonsistenan sistem,
dan jenis penyelesaiannya jika sistem itu konsisten.
(a)

0 0 0 0
2 3 1 0
1 0 2 1

Sistem ini
konsisten tak konsisten.
Jika sistem konsisten,
penyelesaian unik penyelesaian banyak
(b)


1 0 0 0
6 4 1 0
1 2 4 1

Sistem ini
konsisten tak konsisten.
Jika sistem konsisten,
penyelesaian unik penyelesaian banyak
(c)


4 1 0 0 0
1 0 2 1 0
2 1 2 4 1

Sistem ini
konsisten tak konsisten.
Jika sistem konsisten,
penyelesaian unik penyelesaian banyak
(d)

0 1 0 0
0 4 1 0
0 5 2 1

Sistem ini
konsisten tak konsisten.
Jika sistem konsisten,
penyelesaian unik penyelesaian banyak


2. Cari penyelesaian kepada sistem persamaan linear yang konsisten daripada Soalan 1 di atas.





5/5
Lampiran A


Contoh 1.1

Contoh 1.2





Contoh 2.1

Contoh 2.2 Contoh 3.1









Dr. Ng Kok Fu
Jabatan Matematik
IPG Kampus Sultan Abdul Halim