Anda di halaman 1dari 41

1

2

Vokal
Dialek
Vokal
Asli
a
Vokal depan luas
e
Vokal depan
separuh sempit
i
Vokal depan
sempit

Vokal tengah
o
Vokal belakang
separuh sempit
u
Vokal belakang
sempit
Vokal
depan
separuh
luas

Vokal
belakang
separuh
luas

Vokal
belakang
luas

4.0 BUNYI-BUNYI VOKAL BAHASA MELAYU
Perkaitan antara alat artikulasi dengan penghasilan fonem huruf-huruf vokal dapat
dilihat dengan jelas apabila penghasilan bunyi-bunyi vokal melibatkan beberapa alat
artikulasi dan daerah artikulasi semasa membunyi sesuatu vokal. Berdasarkan rajah di
bawah ini, dapat dirumuskan bahawa penamaan sesuatu bunyi vokal adalah berkait dengan
bukaan rahang semasa membunyikannya vokal tersebut. Selain itu, penghasilan bunyi-
bunyi vokal ini juga turut melibatkan beberapa alat artikulasi yang dapat dilihat dengan jelas
berdasarkan diskripsi cara penghasilan bunyi-bunyi vokal bahasa Melayu yang telah
diringkaskan melalui grafik yang dihasilkan.



















Rajah Huruf-huruf vokal
3

5.0 CARA PENGHASILAN BUNYI VOKAL

Penghasilan bunyi-bunyi vokal melibatkan lima bahagian penting yang perlu
digunakan ketika mendeskripsi bunyi vokal tertentu. Berikut merupakan lima bahagian
tersebut :
i. Bentuk bibir.



atau

Rajah Bentuk bibir ketika membunyikan bunyi vokal.
ii. Kedudukan lidah.





Rajah Kedudukan lidah
iii. Lelangit lembut dan anak tekak mesti dirapatkan ke rongga tekak.




Rajah Keadaan lelangit lembut dan anak tekak.
Bibir dihamparkan Bibir dibundarkan
Hujung
Depan
Belakang
Tinggi
Rendah
4

iv. Pita suara mesti digetarkan untuk menghasilkan bunyi bersuara.






Rajah Pita suara bergetar.

v. Cara menamakan vokal mengikut bukaan rahang.








Rajah Kedudukan vokal bahasa Melayu.

5



i. Bibir dihamparkan
ii. Depan lidah
dinaikkan tinggi
(setinggi mungkin)
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[ikan]
Tengah
[tikar]
Akhir
[kuali]
Vokal Depan Sempit [ i ]



Rajah Penghasilan vokal depan sempit [ i ]

v. Bunyi vokal depan
sempit [ i ] dihasilkan.

Contoh
perkataan :
6



i. Bibir dihamparkan
separuh sempit.
ii. Depan lidah
dinaikkan separuh
tinggi ke arah gusi.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[ena]
Tengah
[besan]
Akhir
[sate]
Vokal Depan Separuh Sempit [ e ]












v. Bunyi vokal depan
separuh sempit [ e ]
dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal depan separuh sempit [ e ]
Contoh
perkataan :
7



i. Bibir dihamparkan
separuh luas.
ii. Depan lidah
dinaikkan separuh
separuh rendah ke
arah gusi.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[sok]
Tengah
[bso]
Akhir
[mak]
Vokal Depan Separuh Luas [ ]




v. Bunyi vokal depan
separuh luas [ ]
dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal depan separuh luas [ ]
Contoh
perkataan :
8



i. Bibir dalam
keadaan hampar.
ii. Depan lidah
diturunkan serendah
mungkin.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[alam]
Tengah
[dapur]
Akhir
[muda]
Vokal Depan Luas [ a ]




v. Bunyi vokal depan
luas [ a ] dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal depan luas [ a ]
Contoh
perkataan :
9



i. Bibir dalam
keadaan hampar.
ii. Tengah lidah
dinaikkan sedikit ke
arah lelangit keras.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[mas]
Tengah
[pkan]
Akhir
[ap] - sebutan
bahasa Johor-
Riau
Vokal Tengah [ ]




v. Bunyi vokal tengah
[ ] dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal depan sempit [ ]
Contoh
perkataan :
10



i. Bibir dibundarkan.
ii. Belakang lidah
dinaikkan tinggi
(setinggi mungkin)
ke arah lelangit
lembut.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[ulat]
Tengah
[guli]
Akhir
[lagu]
Vokal Belakang Sempit [ u ]




v. Bunyi vokal belakang
sempit [ u ] dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal belakang sempit [ u ]
Contoh
perkataan :
11



i. Bibir
dibundarkan.
ii. Belakang lidah
dinaikkan separuh
tinggi ke arah
lelangit lembut.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[obor]
Tengah
[botak]
Akhir
[pidato]
Vokal Belakang Separuh Sempit [ o ]




v. Bunyi vokal belakang
separuh sempit [ o ]
dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal belakang separuh sempit [ o ]
Contoh
perkataan :
12



i. Bibir
dibundarkan.
ii. Belakang lidah
dinaikkan ke arah
lelangit lembut.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Awal
[l]
Tengah
[pk]
Akhir
[bod]
Vokal Belakang Separuh Luas [ ]




v. Bunyi vokal belakang
separuh luas [ ]
dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal belakang separuh luas [ ]
Contoh
perkataan :
13



i. Bibir
dibundarkan.
ii. Belakang lidah
diletakkan di titik
paling bawah dan
sejauh-jauhnya ke
belakang terus-
menerus.
iv. Pita suara
dirapatkan supaya
udara dari paru-paru
keluar dengan
menggetarkan pita
suara.
iii. Lelangit lembut
dan anak tekak
dirapatkan ke
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Vokal Belakang Luas [ ]




v. Bunyi vokal belakang
luas [ ] dihasilkan.

Rajah Penghasilan vokal depan sempit [ i ]
Contoh
perkataan :
[gul]
Dialek Sungai Perak
14

oi
au
ai
DIFTONG
[ai]
[au] [oi]
6.0 BUNYI DIFTONG
Secara ringkasnya, bunyi diftong dapat dikenalpasti berdasarkan ciri-ciri berikut :



Rajah Ciri-ciri bunyi diftong. Rajah Tiga jenis diftong.

Rentetan dua vokal yang
tatkala menghasilkannya
tidak ada hentian.
Lafaz bunyi vokal pertama
lebih lantang berbanding
dengan bunyi vokal kedua.
Bunyi diftong mempunyai
satu puncak kelantangan.
Lidah berada kedudukan vokal depan luas [ a ]
dan geluncur ke arah vokal depan sempit [ i ].

Lidah berada pada
kedudukan vokal
depan luas [ a ] dan
geluncur ke arah
vokal belakang
sempit [ u ].
Lidah berada pada
kedudukan vokal
belakang separuh
sempit [ o ] dan
geluncur ke vokal
depan sempit [ i ].
Contoh :
[ptai]
Contoh :
[tampoi]
Contoh :
[aurat]
15

KONSONAN MELAYU
KONSONAN PINJAMAN
7.0 BUNYI-BUNYI KONSONAN BAHASA MELAYU
Jadual berikut menunjukkan bunyi-bunyi konsonan yang telah dikelaskan mengikut
cara sebutan dan daerah sebutan fonem konsonan tersebut yang jelas menunjukkan
perkaitan antara alat artikulasi dengan penghasilan bunyi fonem konsonan tersebut. Selain
itu, menurut Abdullah Hassan (2007), apabila terdapat dua konsonan yang dihasilkan di
daerah dan cara yang sama, maka bunyi yang pertama itu tidak bersuara, dan bunyi
kedua bersuara.
Daerah
sebutan

Cara
sebutan


Bibir


Gusi

Gusi
Lelangit
Keras

Lelangit
Keras
(Palatal)

Lelangit
lembut


Pita Suara
Letupan p b t d k g
Letusan
Sengau m n
Geseran s h
Getaran r
Sisian l
Separuh
vokal
w y/j

Jadual 1.0 19 Konsonan Asli Bahasa Melayu



Daerah
sebutan

Cara
sebutan


Bibir


Gusi

Gusi
Lelangit
Keras

Lelangit
Keras
(Palatal)

Lelangit
lembut


Pita Suara
Geseran f v z x

Jadual 1.1 9 Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu
16



Bibir
Dua bibir
dirapatkan untuk
menghalang
sepenuhnya udara
dari paru-paru
keluar ke rongga
mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dibuka supaya
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut
tanpa
menggetarkan pita
suara.
[panas]
Awal
[kapur]
Tengah
[cekup]
Akhir
Konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [ p ]




Udara tersekat sepenuhnya
pada bibir, kemudian
dilepaskan serta-merta lalu
menghasilkan bunyi konsonan
letupan dua bibir tidak bersuara
[p].


Contoh
perkataan :
17



Bibir
Dua bibir
dirapatkan untuk
menghalang
sepenuhnya udara
dari paru-paru
keluar ke rongga
mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan supaya
udara dari paru-
paru keluar
dengan
menggetarkan pita
suara ke rongga
mulut.
[bkal]
Awal
[kabus]
Tengah
[lmbab]
Akhir
Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [ b ]




Udara tersekat sepenuhnya
pada bibir mulut, kemudian
udara dilepaskan dengan serta-
merta lalu menghasilkan bunyi
konsonan dua bibir bersuara [b].

Contoh
perkataan :
18



Lidah
Hujung lidah
dirapatkan pada
pangkal gigi untuk
membuat sekatan
penuh pada arus
udara yang keluar
dari paru-paru ke
rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dibuka supaya
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut
tanpa
menggetarkan pita
suara kemudian
tersekat pada
bahagian gusi.
[taman]
Awal
[kutu]
Tengah
[mulut]
Akhir
Konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [ t ]



Udara kemudiannya dilepaskan
dengan serta-merta lalu
menghasilkan bunyi konsonan
letupan gusi tidak bersuara [t].

Contoh
perkataan :
19



Lidah
Hujung lidah
dirapatkan pada
gusi untuk
membuat sekatan
penuh pada arus
udara yang keluar
dari paru-paru ke
rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan supaya
udara dari paru-
paru keluar
dengan
menggetarkan pita
suara ke rongga
mulut.
[dnai]
Awal
[kanda]
Tengah
[hasad]
Akhir
Konsonan Letupan Gusi Bersuara [ d ]




Udara tersekat sepenuhnya
pada gusi kemudian dilepaskan
dengan serta-merta lalu
menghasilkan bunyi konsonan
letupan gusi bersuara [d].


Contoh
perkataan :
20



Lidah
Belakang lidah
dinaikkan dan
dirapatkan pada
lelangit lembut untuk
menyekat arus udara
sepenuhnya yang
keluar dari paru-paru
ke rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dirapatkan
kepada dinding
tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dibuka supaya
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut
tanpa
menggetarkan
pita suara.
[kalam]
Awal
[luka]
Tengah
[bda]
Akhir
Konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [ k ]





Udara tersekat pada bahagian
lelangit lembut kemudian
dilepaskan dengan serta-merta
lalu menghasilkan bunyi
konsonan letupan lelangit
lembut tidak bersuara [k].


Contoh
perkataan :
21



Lidah
Belakang lidah
dinaikkan dan
dirapatkan pada
lelangit lembut
untuk membuat
sekatan penuh
pada arus udara
yang keluar dari
paru-paru.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan supaya
udara dari paru-
paru keluar
dengan
menggetarkan pita
suara ke rongga
mulut.
[garu]
Awal
[sagu]
Tengah
[dialog]
Akhir
Konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]



Udara tersekat pada bahagian
lelangit lembut dan kemudian
dilepaskan dengan serta-merta
lalu menghasilkan bunyi
konsonan letupan lelangit
lembut bersuara [g].


Contoh
perkataan :
22



Lelangit Lembut dan
Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dengan
serapat-rapatnya.
[ibu]
Awal
[soal]
Tengah
[eka]
Akhir
Konsonan Hentian Glotis [ ]


Udara dari paru-paru keluar
dan tersekat serta terhenti pada
bahagian glotis dan tidak
dilepaskan. Bunyi yang
dihasilkan ialah bunyi konsonan
hentian glotis [ ].
Contoh
perkataan :
23



Lidah
Depan lidah
dirapatkan pada
daerah lelangit
keras untuk
membuat sekatan
arus udara dari
paru-paru ke
rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dibuka supaya
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut
tanpa
menggetarkan pita
suara.
[rmin]
Awal
[lai]
Tengah
[Ma]
Akhir
Konsonan Letusan Lelangit Keras Gusi Tidak Bersuara [ ]




Udara tersekat seketika pada
bahagian lelangit keras
kemudian udara tersebut
dilepaskan dengan perlahan dan
menghasilkan bunyi letusan
lelangit keras tidak bersuara [].
Contoh
perkataan :
24



Lidah
Depan lidah
dirapatkan pada
daerah lelangit
keras untuk
membuat sekatan
pada arus udara
yang keluar dari
paru-paru ke
rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan supaya
udara dari paru-
paru keluar
dengan
menggetarkan pita
suara ke rongga
mulut.
[ambu]
Awal
[taam]
Tengah
[kola]
Akhir
Konsonan Letusan Lelangit Keras Bersuara [ ]




Udara tersekat pada daerah
lelangit keras dan dilepaskan
perlahan lalu menghasilkan
bunyi letusan lelangit keras
bersuara [ ].
Contoh
perkataan :
25



Lelangit Lembut dan
Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga hidung.
Pita Suara
Dibuka untuk membuat
sempitan pada glotis.
[hidup]
Awal
[lahap]
Tengah
[lteh]
Akhir
Konsonan Geseran Glotis Bersuara [ h ]




Udara keluar dengan menggeser
melalui sempitan glotis dengan
pita suara digetarkan lalu
menghasilkan bunyi konsonan
geseran glotis bersuara [ h ].

Contoh
perkataan :
26



Lidah
Hujung lidah
dikenakan pada
gusi.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan supaya
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut
dengan
menggetarkan
hujung lidah dan
pita suara.
[rakus]
Awal
[kras]
Tengah
[kasar]
Akhir
Konsonan Getaran Gusi Bersuara [ r ]




Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan getaran gusi bersuara
[ r ].
Contoh
perkataan :
27



Lidah
Hujung lidah
dikenakan pada
bahagian tengah
gusi untuk
membuat sekatan
arus udara yang
keluar dari paru-
paru.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara keluar
daripada paru-paru
ke rongga mulut
hanya melalui
sisian. Pita suara
digetarkan.
[lembu]
Awal
[kulat]
Tengah
[bakul]
Akhir
Konsonan Sisian Gusi Bersuara [ l ]



Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan sisian gusi bersuara
[ l ].
Contoh
perkataan :
28



Bibir
Bibir bawah
dirapatkan pada
bibir atas untuk
membuat sekatan
arus udara yang
keluar dari paru-
paru ke rongga
mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Diturunkan supaya
udara dari paru-
paru dapat keluar
melalui rongga
hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara keluar dari
paru-paru
memasuki rongga
mulut keluar
melalui rongga
hidung.
[marah]
Awal
[ma]
Tengah
[nam]
Akhir
Konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [ m ]





Bibir mulut dibuka semasa
menyebut bunyi [ m ] dan pita
suara digetarkan.
Contoh
perkataan :
29



Lidah
Hujung lidah
dirapatkan pada
gusi untuk
membuat sekatan
udara yang keluar
dari paru-paru ke
rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Diturunkan supaya
udara dari paru-
paru dapat keluar
melalui rongga
hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara keluar dari
paru-paru keluar
ke rongga mulut
dan terhalang
pada bahagian
gusi, kemudian
keluar melalui
rongga hidung.
[naka]
Awal
[bantal]
Tengah
[sampan]
Akhir
Konsonan Sengau Gusi Bersuara [ n ]




Pita suara digetarkan. Bunyi
konsonan sengau gusi bersuara
[ n ] dihasilkan.
Contoh
perkataan :
30



Lidah
Depan lidah
dirapatkan pada
daerah lelangit
keras-gusi untuk
membuat sekatan
udara yang keluar
dari paru-paru ke
rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Diturunkan supaya
udara dari paru-
paru dapat keluar
melalui rongga
hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut dan
terhalang pada
daerah lelangit
keras-gusi,
kemudian keluar
melalui rongga
hidung.
[ata]
Awal
[bui]
Tengah
Konsonan Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ ]




Pita suara digetarkan lalu
menghasilkan bunyi konsonan
sengau lelangit keras-gusi
bersuara [ ].
Contoh
perkataan :
31



Lidah
Belakang lidah
dinaikkan dan
dirapatkan kepada
lelangit lembut
untuk menyekat
arus udara yang
keluar dari paru-
paru ke rongga
mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Diturunkan supaya
udara dari paru-
paru dapat keluar
melalui rongga
hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara dari paru-
paru keluar ke
rongga mulut dan
terhalang pada
daerah lelangit
lembut, kemudian
keluar melalui
rongga hidung.
[aa]
Awal
[baga]
Tengah
[buru]
Akhir
Konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ ]




Pita suara digetarkan lalu
menghasilkan bunyi konsonan
sengau lelangit lembut bersuara
[ ]
Contoh
perkataan :
32



Bibir
Dibundarkan.
Lidah
Belakang lidah
diangkat ke arah
lelangit lembut
tetapi tidak
menyentuh lelangit
lembut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
[warna]
Awal
[tawaran]
Tengah
[sepa takraw ]
Akhir

Semasa menghasilkan bunyi
vokal [ u ], lidah dengan pantas
berubah kedudukan untuk
menghasilkan vokal tengah [ ].
Konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [ w ]



Pita suara dirapatkan. Udara
dari paru-paru keluar ke rongga
mulut dengan menggetarkan pita
suara.
Contoh
perkataan :
33



Lidah
Depan lidah
dinaikkan ke arah
gusi seperti hendak
menghasilkan bunyi
vokal [ i ], kemudian
semasa
menghasilkan bunyi
itu, kedudukan lidah
dengan pantas ke
kedudukan vokal
tengah [ ].
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara keluar
daripada paru-
paru ke rongga
mulut dengan
menggetarkan pita
suara.
[juran]
Awal
[saja]
Tengah
Konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [ j ]



Bunyi yang dihasilkan ialah
bunyi konsonan separuh
vokal [ j ].
Contoh
perkataan :
34



Bibir
Bibir bawah
dihampirkan pada
gigi atas untuk
membuat sempitan
supaya udara
keluar dengan
menggeser melalui
ruang yang sempit.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Direnggangkan.
Udara dari paru-
paru keluar
dengan
menggeser melalui
sempitan pada
daerah bibir-gigi
tanpa
menggetarkan pita
suara.
[fakir]
Awal
[tafakur]
Tengah
[taraf]
Akhir
Konsonan Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [ f ]




Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan geseran bibir-gigi
tidak bersuara [ f ].
Contoh
perkataan :
35



Bibir
Bibir bawah
dihampirkan pada
gigi atas untuk
membuat sempitan
supaya udara
keluar dengan
menggeser melalui
sempitan.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak keluar
melalui rongga
hidung.
Pita Suara
Dirapatkan dan
udara keluar dari
paru-paru dengan
menggeser melalui
sempitan pada
daerah bibir-gigi.
Pita suara
digetarkan.
[vakum]
Awal
[novel]
Tengah
Konsonan Geseran Bibir-Gigi Bersuara [ v ]




Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan geseran bibir-gigi
bersuara [ v ].
Contoh
perkataan :
36



Lidah
Hujung lidah
dihampirkan kepada
daerah antara gigi
atas dengan gigi
bawah untuk
membuat sempitan
pada daerah antara
gigi atas dengan gigi
bawah supaya udara
keluar dengan
menggeser.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Direnggangkan (pita
suara tidak bergetar)
untuk membunyikan []
atau dirapatkan (pita
suara bergetar) untuk
membunyikan [].
Udara dari paru-paru
keluar dengan
menggeser melalui
sempitan antara
sempitan gigi atas dan
gigi bawah.
[abit]
[arurat]
Awal
[mial]
[muarat]
Tengah
[hadi]
Akhir
Konsonan Geseran Gigi [ ] dan [ ]




Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan geseran gigi tidak
bersuara [ ] / konsonan
geseran gigi bersuara [ ].
Contoh
perkataan :
37



Lidah
Hujung lidah
dirapatkan ke arah
sempadan gusi
lelangit keras.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Direnggangkan (pita
suara tidak bergetar)
untuk membunyikan [s]
atau dirapatkan (pita
suara bergetar) untuk
membunyikan [z].
Udara dari paru-paru
keluar dengan
menggeser di
pertemuan hujung lidah
dengan gusi.
[satu]
[zaman]
Awal
[basah]
[bazir]
Tengah
[kipas]
[hafiz]
Akhir
Konsonan Geseran Gusi [ s ] dan [ z ]




Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan geseran gusi tidak
bersuara [ s ] / konsonan
geseran gusi bersuara [ z ].
Contoh
perkataan :
38



Lidah
Depan lidah
dinaikkan ke arah
lelangit keras tetapi
tidak rapat untuk
menyekat laluan
udara yang keluar
dari paru-paru
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Direnggangkan (pita
suara tidak bergetar)
untuk membunyikan []
atau dirapatkan (pita
suara bergetar) untuk
membunyikan [].
Udara dari paru-paru
keluar dengan
menggeser antara
depan lidah dengan
lelangit keras.
[ubuh]
[ohor]
Awal
[aar]
[hair]
Tengah
[xa]
[hai]
Akhir
Konsonan Geseran Lelangit Keras [ ] dan [ ]



Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan geseran lelangit keras
tidak bersuara [ ] / konsonan
geseran lelangit keras bersuara
[ ].
Contoh
perkataan :
39



Lidah
Belakang lidah
dinaikkan rapat ke
lelangit lembut yang
menyebabkan udara
dari paru-paru
terdesak keluar
melalui rongga mulut.
Lelangit Lembut
dan Anak Tekak
Dinaikkan dan
dirapatkan kepada
dinding tekak bagi
menyekat udara
supaya tidak
keluar melalui
rongga hidung.
Pita Suara
Direnggangkan (pita
suara tidak bergetar)
untuk membunyikan [x]
atau dirapatkan (pita
suara bergetar) untuk
membunyikan [].
Udara dari paru-paru
keluar dengan
menggeser antara
belakang lidah dengan
lelangit lembut.
[xamis]
[aeb]
Awal
[axbar]
[loat]
Tengah
[tarix]
[bali]
Akhir
Konsonan Geseran Lelangit Lembut [ x ] dan [ ]




Bunyi yang dihasilkan ialah
konsonan geseran lelangit keras
tidak bersuara [ x ] / konsonan
geseran lelangit keras bersuara
[ ].
Contoh
perkataan :
40





41