Anda di halaman 1dari 11

2.2. Boros Misaup.

Tumanud di Nordin bin Tahir (2012), boros misaup nopo nga boros di aasil miampai
mongulit toi ko manaup do boros guas miampai do ponoupan boros guas poimponu,
ponoupan id boogian pointantu, ponoupan miampai do ponugku om nogi ponoupan
do aiso boros ponugku. Tumanud di Abdullah Hassan (2006: 246), ponoupan nopo
nga iso proses manaup do boros guas om ii nopo ponoupan dii nga kawasa di
aantakan id toinsanan boros guas toi ko soboogian mantad do broso guas dii.
Koubasanan nopo nga ii nopo boros di maan ulito nga boros guas nga id bontuk do
nosoupan nopo nga roitan do ponoupan. Id boros Kadazandusun, kiwaa apat kawo
do boros misaup ii ointutunan sabaagi do boros misaup pongulitan poimponu boros
guas, boros misaup pongulitan putul boros, boros misaup kiboros ponugku om boros
misaup kirantak. Proses ponoupan nopo nga milo nogi do powonsoyon id nunu-nunu
nopo kawo do boros (Abdullah Hassan, 2006: 246). Ponoupan nopo diti mogowit do
kosuayon do rati mantad id boros guas, montok kapamansayan do boros kakawagu
om montok nogi do popisuai do isoiso kawo boros guas kumaa id kawo boros guas
do suai.
2.2.1. Bontuk do Boros Misaup.
a. Boros Misaup Pongulitan Boros Guas Poimponu.
Ponoupan boros guas miampai do pongulitan boros guas poimponu nopo nga
aantakan id boros guas poimponu di miampai do aiso koundolihon toi ko ponugkuan
(Abdullah Hassan, 2006: 247). Bontuk boros misaup pongulitan boros guas diti
nopo nga aantakan id boros guas do boros ngaran, boros maan om boros ula.
i. Boros Misaup Pongulitan Boros Guas Poimponu do Boros Ngaran.
Boros misaup pongulitan boros guas poimponu do boros ngaran nopo nga boros
guas id kawo boros ngaran di maan hulito do poimponu.
Poomitanan nopo nga miagal id siriba.
1. Tadau Tadau-tadau.
Ponoupan poimponu nopo do boros ngaran tadau nga mogowit do koundolihon do
rati dii boros. Mogowit nogi iti do kowolihon do kawo boros. Iti nopo sabap no do ilo
nopo boros guas do tadau nga kawo do Boros Ngaran. Soira nopo do noonuan do
ponoupan poimponu, kosiliu o boros kawawagu do tadau-tadau ii mogowit do
kosuayon kawo boros mantad id boros ngaran kumaa id Boros Ula Timpu. Mogowit
nogi iti do kosuayon do rati. Ilo nopo boros do tadau nga morujuk dii iso
koimbulayon id pomogunan di poposoliwan do tulinau di mongulinau do pomogunan
om milo nogi do rotion sabaagi do boros ngaran koizaai montok do boros ngaran
poimbida miagal do tadau Tontolu, Tadau Milatok om tadau di suusuai po. Sundung
do ingkaa, soira do noonuan do sinoupan do poimponu o boros ngaran diti suminiliu
do boros misaup tadau-tadau, rati nopo dii do boros diti nga monikid tadau.
ii. Boros Misaup Pongulitan Boros Guas Poimponu do Boros Maan.
Boros misaup pongulitan boros guas poimponu do boros maan nopo nga pongulitan
poimponu do isoiso boros guas id kawo do Boros Maan. Poomitanan nopo nga
miagal id siriba:
1. Tangkus Tangkus-tangkus.
Koponoupan nopo do boros guas do Boros Maan tangkus nga kopogowit do
korotion di misuai mantad id boros guas. Iti nopo boros maan tangkus nga morujuk
no do isoiso maan nga okon ko i maamaso do powonsoyon. Iti nopo boros do
tangkus-tangkus nga morujuk do ponuhuan do mogulu-gulu manangkus. Sundung
do ingkaa, aantakan o ponoupan boros guas poimponu do boros ngaran diti om id
pibarasan no. Komoyon nopo diti nga nung maan pihulito ilo boros guas do boros do
boros maan id okon ko bontuk do pibarasan, aiso i o rati dii boros do owonsoi. Dadi,
gunoon o ponoupan boros guas poimponu do boros maan id pibarasan nopo.
Sabaagi do poomitanan, tangkus-tangkus oi Idin, kumosup oku dika do tinu. Okito
tokou do kiwaa o rati do boros diti tu noguno id pibarasan. Nga nung gunoon id ayat
tomod miagal ko tangkus-tangkus i Jesseca hilo id gana pomoinan, au kopogowit
do rati o boros diti.
iii. Boros Misaup Pongulitan Boros Guas Poimponu do Boros Ula.
Boros misaup pongulitan boros guas poimponu do boros ula nopo nga boros guas id
kawo boros ula di maan hulito do poimponu. Boros ula nopo nga kiwaa po o
mogisuusuai o kawo miagal ko boros ula timpu, boros ula roso, boros ula sinodu om
suusuai po. Sundung do ingkaa, kiwaa piipiro no kawo do boros ula di milo maan
onuai do ponoupan poimponu do boros ula. Poomitanan nopo nga miagal id siriba:
1. Suab Suab-suab.
Boros guas suab nopo nga id tinimungan do boros ula timpu. Soira nopo do maan
soupai do poimponu o boros guas diti, owonsoi o boros misaup suab-suab ii
mogowit do kosuayan do rati boros. Iti nopo gia boros do suab nga manahak do rati
do tadau di kumoiso dii abantalan soira do opupusan o tadau do baino. Soira nopo
dii do nosoupan do poimponu o boros diti kumaa do boros suab-suab, mogowit iti
rati nombo-nombo tadau di abantalan soira do opupusan o tadau baino. Dadi, okito
tokou do boros ula timpu nopo nga milo do onuan do pongulitan poimponu do boros
guas. Ii nopo kawo boros ula do suai nga au kosudong do silihon do boros misaup
pongulitan poimponu do boros guas id boros ula. Poomitanan nopo nga boros ula
roso opoit. Soira nopo do soupan o boros diti miampai pongulitan putul boros
poimponu, boros nopo dii owonsoi nga opoit-opoit. Id kooturan nopo do puralan
boros Kadazandusun nga au i oguno o boros diti tu au gramatis o karangahan.
Subuanan nga au kaanu o dila do tulun Kadazandusun popolombus do boros opoit-
opoit miampai do olomus tu tumanud do kalandayan dila do tulun diti.

b. Boros Misaup Kiboros Ponugku.
Boros misaup kiboros ponugku nopo di noonuan do ponugku di maan ulito toi ko
maan soupai. nopo nga boros guas kisugku di maan ulito. Pongulitan nopo montok
do boros misaup kisugku nga okon ko mongulit kawagu do poimponu di boros
nosugku. Ponugkuan nopo diti nga milo gunoon id gulu, toi ko id dohuri dobros
guas. Milo nogi do obontuk o boros misaup kiboros ponugku miampai do ponugku
sisipan.
i. Boros Misaup Boros Ngaran Kiboros Ponugku.
Boros misaup boros ngaran kiboros ponugku nopo nga boros ngaran misaup di
kiwaa o ponugkuan id gulu, dohuri toi ko sisipan. Poomitanan nopo do boros misaup
boros ngaran di kiboros ponugku nga miagal id siriba.
1. Buuk Kibuuk-buuk.
2. Rasuk Pirasuk-rasuk.
3. Kumut Kumut-kumuton.
4. Taap Tinaap-taap.
Mantad poomitanan id sawat, kiwaa 3 kawo do ponugkuan ii milo gunoon montok
papaasil do boros misaup boros ngaran kiboros ponugku. Id poomitanan kumoiso,
ponugku nopo dii noguno nga boros ponugku gulu ki- i popokito do rati
koponongsongonuan tumanud do Kadazan Dusun Cultural Association (1995) . Id
poomitanan diti, ilo nopo boros ngaran do buuk nga morujuk do isoiso ngaran do
kakamot basaon toi ko ponuatan. Soira nopo do noonuan do boros ponugku ki- om
minaan po dii kawagu hulito o boros diti, kowonsoi dii o boros kibuuk-buuk ii
mogowit rati do haro o buuk nga au noilaan kopio do nunu ngaran di buuk.
Koubasanan nopo nga gunoon iti do tulun montok morujuk do tulun id sudut
pongintangan kumotolu miagal ko kibuuk-buuk i Tulod do minamanau. Dadi, okito
do hiti o kopomogunaan do boros ponugku id boros maan ii kopogowit nogi do
kapamansayan do boros misaup.
Id poomitanan koduo nopo nga, noonuan do ponugku gulu pi- ilo boros maan do
rasuk ii popokito maan di piguli-guli do momonsoi. Proses do ponoupan diti nopo
nga nokopogowit nogi do kosuayan do korotian id boros guas om id boros misaup di
nowonsoi. Mantad do poomitanan diti, iti nopo ilo nopo boros ngaran rasuk nga
kirati do basaan di maan pakayo montok monompon do tinan di malag-alag. Soira
nopo do nakaanu do ponugkuan gulu pi- miampai do ponoupan, nowonsoi o boros
pirasuk-rasuk ii mogowit rati dii morujuk do rasuk di piguli-guli do manandasuk.
Mantad do ponugkuan diti, okito tokou do ponoupan nopo wookon do boros ngaran
di nosugku nga kopogowit do kapamansayan do boros kawawagu ii suai o rati
mantad id boros guas. Mantad do poomitanan kumoiso om koumoduo, okito tokou
do ilo nopo boros nosugku nga oguno id patod boros kumoiso nopo. Komoyon nopo
diti nga, okon ko uliton do poimponu ilo boros nosugku tu ii nopo uliton id patod
boros kumoduo id boros misaup dilo nga ii boros guas di au po nosugkuan. Dadi,
montok kawo do ponoupan diti, kaanu tokou mongintutun do boros guas maya dilo
patod boros kumoduo id boros misaup di nowonsoi.
Id poomitanan kotolu, okito tokou do nowonsoi o boros misaup boros ngaran
kiboros ponugku maya do kopomogunaan do boros ponugku dohuri -on ii morujuk
do fokus di noontok id iso-iso maan. Tumanud do Kadazan Dusun Cultural
Association (1995), proses ponoupan nopo diti nga misambalik miampai di proses
ponoupan boros kisugku dulu. Montok do ponoupan di kisugku dohuri, ii nopo patod
boros kumoiso ii boros guas om ii nopo patod boros kumoduo nga ii boros di
nosugku. Koponoupan nopo do boros nosugku diti nga kopogowit nogi do kosuayon
id rati do boros. Ilo nopo boros guas kumut nga morujuk do ngaran do isoiso
kakamot di gunoon montok monokop do tinan soira modop. Soira nopo do
nosugkuan dohuri do -on miampai do ponoupan, nosiliu ilo boros kumut-kumuton ii
mogowit do rati ponuhuan do momoguno di kumut soroinsan-insan nga okon i ko
posotolon kopio ii ponuhuan dii. Koubasanan do oguno o boros misaup diti id Boros
Kadazandusun id suang do pibarasan. Poomitanan nopo nga Kumut-kumuton i bo
daa ilo kumut dilo oi Unau tu orubat o pinomoli nung au gunoon, kaa di ina kumaa
di Kunau. Dadi, okito tokou do kopomogunaan nopo do boros misaup boros ngaran
kiboros ponugku diti nga id pibarasan nopo.

Ilo nopo poomitanan kumaapat nga popokito do koponoupan boros ngaran
kisugku sisipan -in-. Id boros ngaran nopo nga oguno o boros ponugku -in- miampai
do ponoupan montok morujuk do isoiso kakamot di minaan wonsoyo mooi do
kasangai di kakamot di pointopot. Montok do poomitanan diti, kinoponoupan nopo
dilo boros guas di nosugkuan do sisipan nga nokopogowit do korotion di suai
mantad ko ilo boros guas. Ilo nopo boros ngaran taap nga morujuk do ngaran do
kakamot di gunoon montok momolungung do isoiso kinoyonon. Soira nopo dii
noonuan do ponugku sisipan -in- miampai do ponoupan, nosiliu o boros tinaap-taap
ii mogowit do rati do kakamot di minaan wonsoyo do kakamot di miimiagal do taap
om kipungsi miimiagal nogi pungsi do taap om winonsoi iti okon ko montok
kogunaan do timpu talaid. Okito tokou nogi do koponoupan nopo do boros ponugku
diti nga mogowit nogi do korotion di misuai mantad dii boros guas.

ii. Boros Misaup Boros Maan Kiboros Ponugku.
Konsep nopo do ponugkuan om ponoupan id boros montok do kawo boros diti nga
miimiagal di konsep montok boros misaup boros maan kiboros ponugku. Ii nopo
popisuai nga ilo kawo do boros di osugkuan om osoupan. Wookon nopo do
poomitanan do boros misaup boros maan kiboros ponugku nga miagal id siriba:
1. Tapap santapap-tapap.
2. Ulok Ulak-ulakan.
3. .
4. 4.
Id poomitanan kumoiso id sawat, boros misaup nopo dilo nga boros maan di
nakaanu do ponugkuan gulu soN-. Id boros diti, boros guas nopo nga ilo boros maan
tapap ii morujuk do maan di popiruba dii palad montok papaasil do tuni. Soira nopo
dii do noonuan do ponugku gulu soN- miampai do ponoupan o boros diti, nowonsoi o
boros kawawagu santapan-tapap ii morujuk do maan di popiruba do palad montok
papaasil do tuni om iti nopo nga maan di potilombus di wonsoyon do piipiro tulun.
Dadi okito tokou do hiti o proses ponoupan id boros maan di nosugku montok
papaasil do boros maan di suai no o korotion.
Poomitanan kumoduo nopo nga boros misaup do boros maan di kiboros ponugku
dohuri -an. Iti nopo boros ponugku dohuri -an nga posugkuon id dohuri do boros
ngaran montok morujuk do ponuhuan do momonsoi isoiso maan om poinfokus iti di
minonorimo. Id poomitanan diti, proses do ponoupan dilo do boros nosugku nopo
nga nokopogowit do kosuayon do rati id boros guas. Ilo nopo gia boros guas ulok
nga morujuk do maan do popoulok dii lapap id isoiso kinoyonon. Soira nopo dii do
nosugkuan dohuri do an om nosoupan, nowonsoi o boros ulak-ulakan ii mogowit
do duo korotion. Korotion kumoiso nopo nga morujuk do ponuhuan do mongulok
nga okon koposotolon do mositi powonsoyon i maan dii id timpu do pointantu.
Korotion kumoduo nopo nga morujuk do nunu-nunu di piguli-guli do mongulok.
iii. Boros Misaup Boros Ula Kiboros Ponugku.
Konsep do boros misaup boros ula kiboros ponugku nopo nga miimiagal i do
konsep boros misaup kiboros ponugku di suai nga montok do boogian diti, fokus
nopo nga ii boros ula nopo tu kiwaa po piipiro kawo boros ula di suai miagal ko
boros ula sinodu, boros ula topurimanan, boros ula osingud om suusuai po.
Poomitanan nopo do boros misaup do boros ula kiboros ponugku nga miagal id
siriba:
1. .
2.

Boros Misaup Pongulitan Putul Boros.
Boros misaup pongulitan putul boros nopo nga boros di kiwaa o ponoupan nga id
putul boros di pointantu nopo. Komoyon nopo diti nga iso no o putul boros di
osoupan id iso-iso boros guas. Ponoupan nopo diti nga koubasanan no do aantakan
id putul boros id dumbangan do boros guas. Pongulitan putul boros nopo diti nga
okito sabaagi do iso bontuk ponginibaan do piipiro boros misaup kisugku.
Poomitanan nopo nga ii boros misaup kisuguku mogisuusuai ii nowonsoi mantad
boros mogisuai-suai.
i. Boros Misaup Boros Ngaran Pongulitan Putul Boros.
Boros misaup boros ngaran pongulitan putul boros nopo nga boros ngaran di
minaan ulito o putul boros montok papaasil do boros misaup. Id kapamansayan do
boros misaup diti, ii nopo putul boros kumoiso id isoiso boros guas do boros ngaran
nga maan ulito. Poomitanan nopo do boros misaup pongulitan putul boros id boros
ngaran nga:

ii. Boros Misaup Boros Maan Pongulitan Putul Boros.
Boros misaup boros maan pongulitan putul boros nopo nga boros ngaran di
minaan ulito o putul boros montok papaasil do boros misaup. Id kapamansayan
do boros misaup diti, ii nopo putul boros kumoiso id isoiso boros guas do boros
maan nga maan ulito. Poomitanan nopo do boros misaup pongulitan putul boros
id boros ngaran nga:
1. Odop Kooodop.
2. PanauKapapaanau.
3. Dumpau Mogiduudumpau.
4. Akan Titiakan
Id poomitanan di kumoiso, ilo nopo boros misaup kooodop nga nowonsoi
mantad boros guas odop. Proses nopo do kinosilihon do boros misaup diti nga
maya do ponugkuan gulu ko- po laid om nosusuhut nogi do ponoupan id putul
boros kumoiso do boros guas diti. Ilo nopo pimato o id boros guas diti nga
minaan ulito montok papaasil do boros misaup boros maan pongulitan boros.
Mantad do proses kinosilihon do boros diti, nakawaliu nogi do rati do boros diti
mantad id boros guas. Ii nopo gia boros guas odop nga morujuk korotion do
maan do sosongulun ii popolii do tinan miampai monompon do mato. Soira nopo
do noonuan do ponugku dohuri ko- o boros diti, naasil o boros koodop ii morujuk
do tulun di maamaso do modop. Maya do ponoupan dilo morfem o id boros
guas dilo boros nosugku, nowonsoi o boros kooodop ii morujuk do tulun di
waagu koodop. Tumanud do Kadazan Dusun Cultural Association (1995), ilo
nopo kinoponoupan dilo pimato o nga sabaagi nogi do pananda timpu.
Id poomitanan kumoduo, okito tokou do ilo nopo boros misaup pongulitan
putul boros kapapaanau nga naasil mantad proses ponugkuan om ponoupan.
Proses nopo do kinosilihon do boros misaup diti nga maya do ponugkuan gulu
ko- id boros maan panau. Boros panau nopo diti nga morujuk maan do
lumaang ii popohompit do koundolihon kumaa id isoiso kinoyonon. Soira nopo do
nakaanu ponugkuan gulu ko-, kosiliu o boros kapanau ii mogowit korotion do
kaanu mamanau. Id ahal diti, ilo nopo boros do nowonsoi nga morujuk di
minomonsoi maya dilo ponugku gulu ko- Kadazan Dusun Cultural Association
(1995), Nowonsoi ilo boros misaup pongulitan putul boros maya do pongulitan
dilo putul boros kumoiso id boros guas panau miampai dilo pimato vokal o
noinduaan.
Mantad do poomitanan koiso om koduo, okito tokou do kiwaa o pisuayan id
kopomogunaan do tanda glotis (). Id poomitanan koiso, noguno o tanda diti tu
ilo nopo boros guas odop nga mimpuun miampai do pimato vokal nga id
poomitanan kumoduo nopo nga au noguno o tanda glotis dilo tu ilo nopo boros
guas panau nga mimpuun miampai do pimato konsonan. Okito tokou nogi do id
poomitanan kumoiso nopo tu noguno ilo tanda glotal nga au noinduaan ilo
pimato vokal o nga id poomitanan koduo nopo tu au noguno ilo tanda glotal nga
noinoruan ilo vokal. Montok do koduo-duo poomitanan diti, ilo nopo
kopomogunaan do tanda glotal () id poomitanan kumoiso om ilo koponginoruan
do vokal id poomitanan koduo nga montok poposotol do komoyon dilo boros.
Id poomitanan kumotolu, ilo nopo boros misaup pongulitan putul boros
mogiduudumpau nga nowonsoi mantad boros guas do dumpau.
Kinapamansayan nopo do boros misaup diti nga nakawaya nogi do proses
ponugkuan pogulu po do nakawaya do ponoupan do putul boros. Okito tokou do
proses kinapamansayan do boros misaup nopo diti nga maya do kopomogunaan
boros ponugku moN- id boros guas dumpau miampai do ponoupan kiboros
ponugku montok papaasil do boros misaup kiboros ponugku mogidumpau-
dumpau. Mantad no dilo, pinoiniba o boros diti i minogowit do kapamansayan do
boros misaup pongulitan putul boros mogiduudumpau. Id boros diti, okito tokou
o pongulitan do putul boros du id boros guas dumpau. Okito tokou nogi o
koponginoruan do pimato vokal u montok poposotol do komoyon do boros diti.
Okito tokou nogi o kapamansayan do boros misaup pongulitan boros guas
maya id poomitanan kaapat. Id poomitanan diti, ilo nopo boros guas akan nga
nakaanu do ponugkuan gulu do morfem ti- suminiliu do boros kisugku tiakan.
Mantad do boros kisugku diti, nosoupan ilo putul boros id morfem ti- montok
papaasil do boros misaup pongulitan putul boros titiakan. Kinapamansayan do
boros misaup diti nga mogowit nogi do korotion di misuai mantad id boros guas.
Ilo nopo boros guas akan nga morujuk do maan do poposuang do taakanon id
kabang. Soira nopo do nakaanau do ponugkuan ti-,kosiliu ilo boros tiakan ii
mogowit do rati do koimaan do makan nga soira nopo do nosoupan ilo boros
ponugku ti-, kosiliu o boros misaup pongulitan boros titiakan ii mogowit rati do
koimaan do makan di otootopot no kopio.

iii. Boros Misaup Boros Ula Pongulitan Putul Boros.
Boros misaup pongulitan putul boros do boros ula nopo nga morujuk do boros
boros misaup di nowonsoi mantad do pongulitan do putul boros id boros guas do
boros ula. Poomitanan nopo do boros misaup do boros ula di nowonsoi maya do
pongulitan boros ula nga miagal id siriba:
1. Silou osiisilou.
Boros misaup pongulitan putul boros osiisilou id sawat dilo nopo nga nowonsoi
mantad do boros guas do boros ula silou. Kinapamansayan nopo do boros
misaup diti nga mantad do ponoupan do putul boros kumoiso id boros guas si
miampai do pimato vokal i di noingnoruan. Montok do boros ula, oponsol do
kiwaa o boros ponugku gulu o- id boros guas pogulu po do maan ulito ilo putul
boros kumoiso id boros guas dilo. Kopomogunaan nopo dilo ponugku gulu o-
tumanud do Kadazan Dusun Cultural Association (1995), nga montok popokito
do kouyuuyuo om gunoon miampai do boros guas. Dadi, ii no pogi do pinosugku
id boros guas silou tu au haro o rati pointopot do boros guas silou. Koponoupan
nopo do boros ula diti nga mogowit do piipiro kosuayon kaampai no
kapamansayan do boros kawawagu om nogi kosuayon do rati boros. Miagal di
nokosuat ku id sawat, ilo nopo boros guas do boros ula silou nga aiso rati di
pointopot kopio nga soira nopo dii do ponugku gulu o-, nowonsoi o boros
kawawagu osilou ii mogowit rati do warana. Soira nopo dii do noulit ilo putul
boros si, nowonsoi o boros osiisilou, mogowit iti do rati do warana di osilou nga
au songkuro do osilou om okito iti maya dilo koponginoruan do pimato i.

c. Boros Misaup Kirantak.
Boros misaup kirantak nopo nga pongulitan do boros guas di karaarangahan nopo
nga kirantak di kosudong soira do maan polombuso. Aantakan iti miampai do
kaalanan do pimato kumoiso id boros guas montok do boros kumoiso om
susuhutonon nogi do boros guas poimponu id boros kumoduo. Id boros
Kadazandusun nopo nga kiwaa o boros pointantu di milo onuan do ponoupan
kirantak nga momoguno do pimato di pointantu no montok monowoli do pimato
kumoiso id boros guas di maan soupai.
i. Ponoupan Boros Ngaran Kirantak.
Ponoupan do boros ngaran kirantak nopo nga ponoupan do boros ngaran do
tumanud rantak di kosudong. Poomitanan nopo do boros misaup kirantak do boros
ngaran nga miagal id siriba;
1. Akitaki-aki.
Mantad poomitanan id sawat, nowonsoi o boros misaup kirantak mantad do boros
guas aki. Nowonsoi o boros misaup dilo maya do koponugkuan do pimato t- id gulu
do boros guas aki suminiliu do boros taki. Tumanud do Kadazan Dusun Cultural
Association (1995), iti nopo pimato do t diti nga kipungsi sabaagi do nominalizer
montok do isoiso boros. Tumanud do Wiktionary (2014), nominalizer nopo diti nga
morfem toi ko patikol di posugkuon id isoiso boros id pibarasan montok papawaliu
do boros dii kumaa do boros ngaran. Montok do poomitanan diti, ilo nopo boros guas
do aki nga koubasanan no do gunoon id pibarasan montok momolohou do taki.
Dadi, noguno ilo pimato sugku t- montok momonsoi do boros ngaran taki ii morujuk
do molohing kusai do tapa toi ko tama. Ilo nopo dii boros misaup kirantak do taki-
aki nga morujuk do kusai di molohing no kopio. Okito tokou nogi id boros diti do ilo
nopo boros guas nga sumusuhut dilo boros guas di nosugkuan do pimato sugku tu
tumanud do kooturan do boros misaup id nombo do ilo nopo nominalizer nga mositi
hb bhuijjid gulu. Subuanan nga nung maan powoliho kumaa id aki-taki iti boros
nga au agramatis o karangahan do boros diti.

ii. Ponoupan Boros Maan Kirantak.
Konsep ponoupan boros maan kirantak nopo nga miagal i do konsep do ponoupan
do boros ngaran kirantak nga poinfokus nopo id boros guas do boros maan.
Poomitanan nopo boros misaup kirantak do boros maan nga miagal id siriba;
1. Pataimatai-patai.
2. Bobogmobog-bobog.
3. Ihad mihad-ihad.
Poomitanan kumoiso id sawat nopo nga popokito do ponoupan kirantak do boros
guas ii mimpuun miampai do pimato p. Nowonsoi o boros misaup diti miampai do
kaalanan do pimato konsonan p miampai do pimato sugku m montok mombontuk
do boros maan matai. Tumanud do Kadazan Dusun Cultural Association (1995) iti
nopo pimato sugku m- diti nga sabaagi do pananda do fokus di minomonsoi.
Gunoon nogi iti montok posugkuon id boros guas di mimpuun miampai do pimato
vokal om nogi montok moginggolon do pimato p om b id gulu do boros guas.
Montok do poomitanan diti, rati nopo do boros patai nga au otolinahas tu oponsol iti
do gunoon miampai do boros suai nga boros nopo do matai nga oorotian gia tu .
Dadi, noguno dii ilo boros matai montok pioputon miampai do boros patai mooi do
owonsoi o boros misaup matai-patai ii morujuk do kouyuuyuo do sosongulun ii
minggoos momonsoi do isoiso kalaja di apagon kopio miimiagal po do matai.
Id poomitanan koduo, nowonsoi o boros misaup kirantak mobog-bobog
mantad do boros guas bobog. Id kapamansayan o boros misaup kirantak diti, ilo
nopo pimato sugku m- nga noguno montok mogolon do pimato b id boros guas
bobog sumiliu do mobog. Sundung do ingkaa, aiso i rati dilo boros mobog nung
au gunoon miampai do boros suai. Dadi, noguno o boros bobog montok
mongoruhang dilo boros mobog montok mombontuk boros mobog-bobog di kirati.
Boros misaup kirantak mobog-bobog nopo diti nga morujuk do maan do momobog
di maamaso do powonsoyon do sosongulun nga poinfokus iti kumaa di minomonsoi
do maan toi ko ii tulun di maamaso do momobog. Mantad do boros diti, okito tokou
do kopisudong o rantak do pimato (m-b) id boros Kadazandusun.
Id poomitanan kotolu, nowonsoi ilo boros misaup kirantak mihad-ihad
mantad id boros guas do ihad. Okito tokou do iti nopo boros maan diti nga mimpuun
miampai do pimato vokal i. Dadi, montok mombontuk boros misaup di kirantak,
noguno o pimato sugku gulu m- i ointutunan nogi sabaagi do pananda fokus di
minomonsoi do isoiso maan. Iti nopo boros misaup mihad-ihad diti nga morujuk do
tulun di maso mihad. Mantad do poomitanan diti, okito tokou do iti nopo boros
mihad-ihad nga tumanud do rantak do kosudong om olumis o karangahan.
iii. Ponoupan Boros Ula Kirantak.
Ponoupan nopo do boros ula do kirantak nga popohompit do ponoupan id boros ula
montok mombontuk boros misaup di kirantak om olumis o karaarangahan.
Poomitanan nopo do boros misaup boros ula kirantak nga miagal id siriba;
1. Sodu modu-sodu.
Poomitanan nopo diti nga popokito do boros misaup kirantak modu-sodu ii
nowonsoi mantad id boros guas do ula sodu. Boros sodu nopo diti nga morujuk do
tukuan mantad do isoiso kinoyonon kumaa id isoiso kinoyonon do suai.
Kinapamansayan nopo do boros misaup kirantak modu-sodu diti nga maya do
pangalanan do konsonan s miampai do konsonan m id boros guas sodu. Dadi,
nowonsoi dii o boros misaup kirantak modu-sodu montok manahak rati do
kouyuuyuo toi ko tukuan tumamba o kosoduon. Okito tokou nogi do kopisudong o
boros misaup kirantak diti tu nokopisusuhut ilo boros di mimpuun miampai do
pimato konsonan m om s.