Anda di halaman 1dari 62

EDU3106- KULIAH1-

BUDAYA DAN
KEPELBAGAIAN KELOMPOK
DI MALAYSIA
HJ.KHALID ABDULLAH
IPGDA
Kandungan
1. Konsep Budaya
2. Sejarah/ latarbelakang
3. Kepelbagaian kelompok/budaya
KONSEP BUDAYA

• Budaya – nilai, kepercayaan, tingkah laku


dan objek-objek material yang meliputi
cara hidup
• Ahli Sosiologi – 2 sudut
– budaya bukan material yang mencerminkan
aspek intangible/idea abstrak iaitu idea yg
dibentuk oleh ahli dalam masyarakat
– Budaya material iaitu bahan-bahan artifak
yang dicipta oleh masyarakat
Schein (1985)
• Intipati budaya – andaian-andaian asas &
kepercayaan yg dikongsi oleh warga
organisasi
• Organisasi menganggap amalan dan nilai
organisasi sebagai biasa. Cth. Sistem
pengaliran dan pendekatan sekolah
mendisiplin pelajar dipercayai paling baik
Nias & rakan-rakan(1989)
• Sistem kepercayaan organisasi sukar
diubah. Cth. Pembentukan budaya
sebagai lapisan bawang yg dipotong
memanjang
• 1 amalan & t/laku artifak
• 2 norma masyarakat
• 3 sistem nilai
• 4 sistem kepercayaan
BUDAYA
Kepercayaan

Agama

CARA Adat Resam

HIDUP Bahasa

Ekonomi

Politik, dll
CARA HIDUP

…. diwarisi oleh anggota sesebuah


masyarakat & dari semasa ke
semasa & dari satu generasi ke
satu generasi ….

[ Christopher Bates Doob, 1985 ]


KEBUDAYAAN

…. keseluruhan cara hidup (yang merangkumi cara


bertindak, berkelakuan, dan berfikir) serta segala
hasil kegiatan dan penciptaan yang berupa
kebendaan atau kerohanian sesuatu masyarakat,
tamadun, peradaban, dan kemajuan ….

[ Kamus Dewan, 1994 ]


Kebudayaan …. keseluruhan cara hidup manusia
meliputi kehidupan kelompok yang bercorak kebendaan
& bukan kebendaan. Budaya kebendaan (artifak)
merupakan apa sahaja ciptaan manusia berbentuk objek
(alat, bangunan, senjata, kenderaan). Manakala mentifak
(bukan kebendaan) pula ciptaan manusia yang
berbentuk abstrak seperti kepercayaan, adat, undang-
undang, dsb….

Modern Dictionary of Sociology


Kebudayaan…. Kelengkapan hidup,
sistem kemasyarakatan, sistem ekonomi,
bahasa, kesenian, ilmu pengetahuan dan
keagamaan….
…. Segala yang diterima, dipercayai dan
diamalkan oleh masyarakat itu mestilah
berterusan atau diulangi oleh generasi
berikutnya, jika tidak, ia dianggap
terkeluar daripada kelompok budaya ….

[ AL Kroeber dan Clyde Kluckhohn, 1952 ]


RUMUSAN

…. Keseluruhan cara hidup manusia sama ada


dalam bentuk fikiran, kepercayaan, perlakuan
ataupun penghasilan dalam sesebuah
masyarakat yang diterima oleh sebahagian
besar anggota masyarakat dan diwarisi secara
turun-temurun ….
…. Ia meliputi sosial, politik, adat istiadat
serta ekonomi sesebuah masyarakat ….
Komponen Budaya
• Simbol -lambang yg bermakna
• Bahasa- membolehkan ahli masyarakat
berkomunikasi
• Nilai-prinsip umum berasaskan
kepercayaan
• Norma- peraturan
• Objek material-artifak & kaedah yang
digunakan dlm kehidupan seharian
kelompok sosial
Konsep-konsep Berhubung budaya
• Konflik & ketidaktekalan nilai
• Kawalan sosial
• Budaya ideal – pola-pola sosial yg.
Ditentukan oleh nilai & norma budaya
• Budaya real/sebenar- pola yg bertepatan
dgn nilai
• Subbudaya-pola yg berbeza drp budaya
induk
BUDAYA SEKOLAH
• Reid & Holy (1987) hasil drp cara individu di
sekolah berinteraksi, berkelakuan & harapan
• Budaya ini bergantung : kemajuan akademik,
sosial & personal yg dicapai oleh individu
• Budaya sekolah : cara hidup yg meliputi
luar dan dalam bilik darjah, yg
mencerminkan nilai, kepercayaan dan
norma yg. Dikongsi bersama oleh
warganya, ada yg diwarisi dan ada yg
dibentuk oleh warga sekolah sendiri
Cara nilai dan kebudayaan
ditonjolkan
• Simbol, upacara dan adat istiadat, bentuk
komunikasi, sikap warga sekolah, amalan
P& P, peraturan sekolah, keceriaan
sekolah, artifak yg. Ditonjolkan, visi dan
misi sekolah, hubungan warga sekolah
dsb.
• Halpin & Croft (1962) budaya sekolah:
sahsiah atau “the feel of the school”
• Rutter & rakan-rakan(1979) Budaya
Sekolah : sebagai etos sekolah yang
mencerminkan iklim sosial sesebuah
sekolah
• Termasuk layanan kpd. Pelajar
• Keberkesanan organisasi
Budaya formal & tidak formal
• Budaya formal – cara hidup di sekolah yg
mengarah kepada pencapaian matlamat
rasminya seperti sosialisasi golongan
muda, kemahiran, perkembangan JERI
• Budaya tidak formal – kurikulum
tersirat/tersembunyi spt. disiplin,
semangat patriotik.
Subbudaya sekolah
• Aspek yg menyumbang kepada sekolah
drp guru, pentadbir, murid, pekerja
sokongan dan ibu bapa
Faktor Mempengaruhi Budaya
Sekolah
• Sejarah
• Warganya
• Komuniti di sekeliling
• Polisi pendidikan
• Perubahan ekonomi dan politik
Kepentingan
• Memahami budaya organisasi tempat
mereka
• Organisasi mempengaruhi produktiviti
KEPELBAGAIAN KAUM/
KELOMPOK DI MALAYSIA
Pembentukan Masyarakat Majmuk

…. bermula sejak zaman Kesultanan


Melayu Melaka melalui kegiatan
perdagangan – pembukaan petempatan
pendatang asing

…. penjajah (Portugis / Belanda /


British) tidak menghalang kemasukan
imigran (Cina & India)
Kepelbagaian Masyarakat Di Malaysia

Kawasan Etnik
• Melayu
SEMENANJUNG • Cina
MALAYSIA • India
• Serani
• Punjabi
• Orang Asli – Jakun,
Negrito, Semang, Senoi,
dll
KAWASAN ETNIK
• Kadazan-Dusun
SABAH • Bajau
• Murut
• Bisayah
• Kedayan
• Lotud
• Dumpas
• Rungus
• Sulu, dll
KAWASAN ETNIK
• Iban
SARAWAK • Bidayuh
• Melanau
• Orang Ulu
• Kayan
• Bisayah
• Kedayan
• Kelabit
• Kenyah
• Punan, dll
Pengertian MMT

…. masyarakat yang belum mengenali


dan dipengaruhi peradaban Barat
…. masyarakat yang berpegang kepada
nilai-nilai asal yang belum dipengaruhi
modenisasi
…. peringkat awal – dipengaruhi agama
Hindu dari Srivijaya
…. kedatangan Islam – pengaruh Hindu
diasimilasikan dengan nilai-nilai Islam
Masyarakat Feudal
Zaman Kesultanan
Melayu Melaka
2 Tahap
Masyarakat Melayu
Sebelum Penjajahan
British
STRUKTUR MMT

POLITIK SOSIAL

EKONOMI
POLITIK

…. diasaskan daripada struktur kerajaan Melayu Melaka


sejak kurun ke-15

…. sistem bercorak feudal – terdapat susun lapis sosial


berdasarkan status – pengaruh Hindu

…. hierarki – 2 tahap – golongan pemerintah & golongan


yang diperintah
Raja

Bangsawan
Pemerintah
Pembesar

Penghulu

Rakyat Biasa Diperintah

Hamba

Sistem Pemerintahan MMT


PEMERINTAH Berpengaruh
Kedudukan tinggi
Mempunyai pengikut
Kuasai sumber kekayaan

Orang Kerahan

DIPERINTAH

Ingkar – derhaka - dihukum


Peringkat Pemerintah

Negeri Raja
Struktur Politik MMT
Daerah Pembesar
Kampung Penghulu

…. 3 unit politik diwujudkan untuk melicinkan


penyelarasan pentadbiran tradisional…..
Peringkat NEGERI

• unit politik terbesar – sempadan negeri ditentukan oleh faktor


geografi & sungai sebagai jalan perhubungan utama
• ibu negeri – tepi @ kuala sungai – memudahkan kawalan &
urusan keluar masuk
• pemerintah tertinggi – Raja @ Sultan – dibantu pembesar utama:
1. Bendahara
2. Temenggung
3. Laksamana
4. Penghulu Bendahari
5. Syahbandar
PEMERINTAH PERANAN
berkuasa penuh – tadbir dalam & luar
RAJA negeri
• ketua tentera
ketua agama
• hak atas cukai
• simbol kemakmuran & kekuasaan
• pentadbiran dibantu pembesar-
pembesar

• penasihat raja
• urus hal-hal pentadbiran
BENDAHARA • pemangku raja
• orang kuat kedua dalam tentera
• ketua polis
• laksana undang-undang & jamin
TEMENGGUNG
keselamatan negeri
PEMERINTAH PERANAN
• ketua angkatan laut
LAKSAMANA • jaga keselamatan pelabuhan
• pengawal peribadi raja
• kewangan dan perbendaharaan
PENGHULU • ketua adat istiadat
BENDAHARI • urusan kutipan cukai
• hal-hal istana
• perdagangan & lalu-lintas di
SYAHBANDAR pelabuhan
• rujukan untuk menjalankan
perniagaan
Peringkat DAERAH

• sempadan daerah ditentukan sungai sebagai jalan perhubungan

• sebuah daerah mengawal beberapa buah kampung

• ditadbir oleh pembesar tempatan – Dato’

• pentadbiran tempatan
• menjaga keamanan daerah
• Peranan • pungutan cukai
• utusan raja
• perantara pemerintah - rakyat
Peringkat KAMPUNG

Pemimpin Keluarga

PENGHULU Rakyat Pemimpin Agama

Pemimpin Politik

Struktur Pentadbiran Kampung MMT


PENGHULU

• berstatus sosial yang tinggi


• jawatan keturunan
• orang tua yang berjasa – selesai masalah masyarakat
• Peranan:
• pungut cukai
• jaga keamanan
• perantara dengan pembesar daerah
• kerah anak buah laksana perintah orang atasan
SOSIAL

Sistem SOSIAL
PEMERINTAH
[Aristokrat]
2 Golongan
DIPERINTAH
[Rakyat]
RAJA Paling tinggi
PEMERINTAH BANGSAWA Kerabat diraja
N
PEMBESAR dilantik

RAKYAT Merdeka/bebas
DIPERINTAH
HAMBA Abdi/berhutang

Susun Lapis MMT


Paling tinggi

Tiada orang boleh atasi

RAJA
Berkuasa mutlak

Pemimpin ditaati, dihormati, disegani

Ada keistimewaan – adat, bahasa, warna, alat kebesaran


BANGSAWAN

Pembesar utama
Pembesar utama negeri
negeri
Kerabat diraja
Kerabat diraja––anak
anakraja,
raja,pembesar
pembesar
berketurunan raja
berketurunan raja

Kedudukanistimewa
Kedudukan istimewa––jawatan
jawatantinggi
tinggi––
Bendahara, Temenggung
Bendahara, Temenggung

Gelaran ––orang-orang
Gelaran orang-orangkaya,
kaya,Tun
TunSeri
SeriSetia,
Setia,
Tun Bija
Tun BijaSura,
Sura,dsb
dsb
PEMBESAR Bukan berketurunan raja

Pentadbiran – orang kanan raja,


pentadbir daerah

Gelaran untuk membezakan daripada


rakyat biasa

Pengaruh besar dalam masyarakat – ada pengikut

Penaung kepada sesebuah kelompok masyarakat


RAKYAT Tempat tinggal berdasarkan
punca ekonomi
BIASA

nelayan – tepi pantai

petani – kawasan pedalaman

TIADA STATUS DALAM SISTEM SOSIAL MMT


HAMBA Mutlak Jual beli
Lanun

ABDI
Pesalah

Tawanan perang
Gagal bayar

BERHUTANG

Bebas bila hutang lunas


HAMBA
TAAT SETIA TIDAK BERBELAH BAHAGI

DAULAT Simbol kebesaran dan keagungan

DERHAKA Dihukum @ buang negeri


EKONOMI

…. punca ekonomi berasaskan petempatan…

SARA DIRI untuk kehidupan


seharian

bayar cukai
Jenis Aktiviti Ekonomi
1 Pertanian/penternakan

2 Perikanan
3 Mencari dan mengumpul hasil hutan
4 Perdagangan
5 Pertukangan
6 Perlombongan
7 Ekonomi golongan atasan
PERTANIAN/PENTERNAKAN

… dijalankan di pedalaman

padi (sawah/huma@bukit), ubi kayu,


pisang, rempah ratus, sayuran,
Pertanian buah-buahan

tanah milik sendiri @ pajakan @ kerja untuk


tuan tanah
Penternakan
lembu, kambing, kerbau, ayam,
itik

ternakan di kawasan rumah

kegunaan sendiri @ dijual

kulit dijual untuk buat alat muzik


tradisional
PERIKANAN

sungai & pinggir laut

aktiviti secara kelompok –


perahu kecil & alatan tradisional
MENCARI HASIL HUTAN

aktiviti penduduk di pedalaman

Hasil – damar, rotan, buluh, akar kayu,


gading, kulit haiwan liar
PERDAGANGAN
mula dengan Barter System sebelum mata
wang diperkenalkan

barang dagangan – hasil pertanian, laut, hutan

pedagang – golongan pembesar – kuasa,


wang, pengaruh

Beli murah, jual mahal

Pedagang biasa rugi – untung dikaut orang tengah


PERTUKANGAN

memiliki kemahiran & kesabaran

alat terbatas – makan masa

bina rumah, ukiran, bina perahu

hasil menarik – dibeli pedagang asing


PERLOMBONGAN

Bijih timah, emas

Kaedah mendulang

Lumayan – ramai pembesar terlibat

Daya tarikan – Arab, Cina, India, Parsi


EKONOMI GOLONGAN
EKONOMI GOLONGAN ATASAN
ATASAN

RAJA

Cukai - tanah, dagang, tanaman, ternakan,


ufti, ganjaran dari pedagang, dll

BANGSAWAN PEMBESAR