Anda di halaman 1dari 739

University of Belgrade

Faculty of Sport and Physical Education


Belgrade, December 11-12 th 2012

Sadraj

0,  

     ,  


e 
  



    

        


 

    


Tematski zbornik radova

Sadraj

Meunarodna nauna konferencija


Efekti primene izike aktivnosti na antropoloki status dece, omladine i odraslih
/ Tematski zbornik radova
International Scientiic Conference
Effects of Physical Activity Application to Anthropological Status With Children, Youth and
Adults / Proceedings of the Thematic Conference
Izdava / Published by
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja
University of Belgrade, Faculty of Sport and Physical Education
Urednici / Editors
Prof. dr Milivoj Dopsaj, prof. dr Irina Juhas i prof. dr Goran Kasum
Nauni odbor / Scientic Board
Predsednik / President
Prof. dr Milivoj Dopsaj (Faculty of Sport and Physical Education, Belgrade)
lanovi / Members
lanovi sa matine institucije / Members from the Institution
Prof. dr Boo Bokan (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prof. dr Duan Miti (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prof. dr Duanka Lazarevi (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prof. dr Dragoljub Vinji (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prof. dr Nastas Ili (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prof. dr Irina Juhas (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
lanovi sa ostalih nacionalnih institucija / Members of other National Institutions
Prof. dr Jagoda Jorga (Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet) /
Prof. dr Sanja Mazi (Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet)
Prof. dr Darko Ivanovi (Univerzitet u Beogradu, Farmaceutski fakultet)
Prof. dr Nenad Filipovi (Univerzitet u Kragujevcu, Fakultet inenjerskih nauka)
Prof. dr Boban Milojkovi (Kriminalistiko policijska akademija, Beograd)
Prof. dr Fadilj Eminovi (Univerzitet u Beogradu, Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju)
lanovi iz inostranstva / Foreign Members
Prof. dr Daniela Dasheva (National Sports Academy, Soa, Bulgaria)
Prof. dr Mirela Damian (Ovidius University of Constance, Faculty of Physical Education and Sport, Romania)
Prof. dr Milan oh (University of Ljubljana, Faculty of Sport)
Prof. dr Ivo Jirasek (Palacky University Olomouc, Faculty of Physical Culture, Czech Republic)
Prof. dr Theodoros M. Bampouras (University of Cumbria, Faculty of Health and Wellbeing, Lancashire, UK)
Prof. dr Grigoris Bogdanis (National & Kapodistrian, University of Athenes, Faculty of Physical Education
and Sport, Greece)
Organizacioni odbor / Organizational Board
Predsednik / President
Prof. dr Goran Kasum (University of Belgrade, Faculty of Sport and Physical Education, Belgrade)
lanovi / Members
Dr Jelena Jovanovi (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja) gen. sekretar
Ass. dr Vladimir Ili (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prof. engleskog jezika Gordana Vekari (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Ass. Milan Sikimi (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Ass. Goran Prebeg (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Ass. Milo Mudri (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Ass. Igor Ranisavljev (Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja)
Prevod na srpski i engleski / Transleted by
Gordana Vekari
Kompjuterska obrada i graki dizajn/ Technical aditing - layout
Anka Srekovi, dipl. ing.
Fotograja na koricama/ Cover page photo
Dunja Dopsaj
tampa / Printed by: 3D+, Beograd

Tira / Circulation: 150 copies


Proceedings of the Thematic Conference

Sadraj

MEUNARODNA NAUNA KONFERENCIJA

EFEKTI PRIMENE FIZIKE AKTIVNOSTI


NA ANTROPOLOKI STATUS
DECE, OMLADINE I ODRASLIH

Tematski zbornik radova

INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

EFFECTS OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION TO


ANTHROPOLOGICAL STATUS
WITH CHILDREN, YOUTH AND ADULTS

Proceedings of the Thematic Conference


Tematski zbornik radova

Sadraj

Proceedings of the Thematic Conference

Sadraj

SADRAJ / CONTENTS

Napomena / Acknowledgments ...................................................................................................................................... 11


PREDGOVOR .................................................................................................................................................................... 12
PREFACE ............................................................................................................................................................................. 13

UVODNA PREDAVANJA / INVITED LECTURERS ...................................................................15


Jagoda Jorga
FIZIKA NEAKTIVNOST/AKTIVNOST I GOJAZNOST CAUSA SINE QUA NON ...........................17
Branislav Jevti
OLIMPIJSKI PROGRAMI SISTEM INOVACIJA U SPORTU SRBIJE ..........................................................19

SEKCIJA 1
TEORIJSKOFILOZOFSKI ASPEKTI ISTRAIVANJA EFEKATA PRIMENE FIZIKIH
AKTIVNOSTI U FIZIKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI .............................33
SESSION 1
THEORETICAL-PHYLOSOPHICAL ASPECTS OF THE EFFECTS OF PHYSICAL
ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION ........................................33
ore Stefanovi
ANTROPOLOKI I TEOLOKI ASPEKTI DUHA I TELA SPORTISTE .......................................................35
Ivo Jirsek
MOTIVATION FOR MOVEMENT AND THE ACTIVE LIFESTYLE FROM READING OF BELLESLETTRES: PROBLEMATIZATION OF THE CATEGORIES EXTRINSIC AND INTRINSIC ...........42
Milena Strachov, Jana Jukov
TRANSFORMATION OF SPORTS MOVEMENT IN THE CZECH REPUBLIC
(19891992) ....................................................................................................................................................................55
Dejan Gavrilovi, Milija Ljubisavljevi
FIZIKO VEBANJE U VOJSCI KRALJEVINE SRBIJE ......................................................................................61

SEKCIJA 2
ISTRAIVAKOMETODOLOKI EFEKATA PRIMENE FIZIKIH AKTIVNOSTI U
FIZIKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI ............................................................69
SESSION 2
RESEARCH-METHODOLOGICAL ASPECTS OF THE EFFECTS OF PHYSICAL
ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION ........................................69
Milo Markovi, Boo Bokan, Nikola Maki, ore Nikoli
AKTIVNOST UENIKA I NASTAVNIKA NA ASOVIMA FIZIKOG VASPITANJA PRIMENOM
INSTRUMENTA SOFIT U NEKIM GRADOVIMA SRBIJE .............................................................................71
STUDENTS AND TEACHERS ACTIVITY ON PHYSICAL EDUCATION CLASSES BY APPLYING
THE SOFIT INSTRUMENT IN SOME SERBIAN CITIES .................................................................................83
Josip Lepe, Halai Sabol
RELACIJE IZMEU ANTROPOLOKIH OBELEJA I USPEHA U KOLI KOD DECE MLAEG
KOLSKOG UZRASTA ..............................................................................................................................................95
Radomir Zrni, Predrag Dragosavljevi, Duan Miti, Milena Mikalaki
NIVOI TRANSFORMACIONIH PROMJENA MORFOLOKIH KARAKTERISTIKA ENA POD
UTICAJEM RAZLIITIH MODELA SPORTSKO-REKREATIVNIH AKTIVNOSTI ..............................101
Nikola Foreti, Ante Burger, Nenad Rogulj, Tanja Bolana
RAZLIKE U SMJERU I UINKOVITOSTI UTIRANJA
IZMEU MUKOG I ENSKOG VRHUNSKOG RUKOMETA ..................................................................113
THE DIFFERENCES IN THE DIRECTION AND EFFECTIVENESS OF SHOOTING
BETWEEN THE MALE AND FEMALE HANDBALL SUPERIOR ..............................................................119
Tematski zbornik radova

Sadraj

Ante Burger, Nenad Rogulj, Nikola Foreti, Igor Jelaska, Luka Bjelanovi
RAZLIKE SMJERA UTIRANJA SPRAM POLOAJA IZBAAJNE RUKE
U RUKOMETU ...........................................................................................................................................................125
DIFFERENCES IN DIRECTIONAL KICKING AGAINST THE POSITION OF THROWING
HAND IN HANDBALL ............................................................................................................................................130
Zoran Bratua, Milivoj Dopsaj
VREDNOSTI RAZLIITIH INDEKSA SPECIFINE IZDRLJIVOSTI MERENE U ANAEROBNO
ALAKTATNOM REIMU RADA KOD VRHUNSKIH MLADIH VATERPOLISTA ..............................135
Dana Simona Turcanu
STUDY ON THE EFFECTIVENESS OF ELEMENT TECHNICAL: ATTACK
ON THE LINE II .........................................................................................................................................................139
Goran Nei, Milo Obradovi, Milan Sikimi, Vladimir Ili, Nikola Majstorovi, Saa uri
KOMPARATIVNA ANALIZA ODREENIH MORFOLOKIH KARAKTERISTIKA
I MOTORIKIH SPOSOBNOSTI ODBOJKAICA KADETSKOG UZRASTA REPREZENTACIJA
SRBIJE I CRNE GORE ...............................................................................................................................................143
Jelena Ivanovi, Milivoj Dopsaj, Vladimir Koprivica, Saa Jakovljevi, Dragan Radovanovi
FUNKCIONALNI DIMORFIZAM RAZLIITIH INDIKATORA IZOMETRIJSKIH FT
KARAKTERISTIKA OPRUAA NOGU KOD VRHUNSKIH SPORTISTA I NETRENIRANIH
OSOBA .........................................................................................................................................................................149
Zoran Milenkovi, Zoran Bratua
RAZLIKE MOTORIKIH SPOSOBNOSTI MERENIH U VODI KOD SELEKTIRANIH
VATERPOLISTA RAZLIITIH GENERACIJA ISTOG UZRASTA .............................................................159
Nemanja opi, Milivoj Dopsaj, Sran Markovi
RELIABILNOST KARAKTERISTIKA SILE REAKCIJE PODLOGE STANDARDIZOVANIH
SKOKOVA UVIS KOD TRENIRANIH I NETRENIRANIH OSOBA ENSKOG POLA ........................163
Nevenka Sredojevi, Biljana Nikoli
PRIMENA MOTORIKIH TESTOVA U PROCENI PRIPREMLJENOSTI ELITNIH BICIKLISTA
RS SRBIJE .....................................................................................................................................................................170
Miodrag Spasi, Emina Marti, Ivan Perasovi
POVEZANOST IZVOENJA JUDO BACANJA S PRIMENJENIM UGLOM U ZGLOBU KOLENA ..180
Josip Tomako, Ivan Zori
UTICAJ FIZIKE AKTIVNOSTI NA USPEH U KOLI ...................................................................................189

SEKCIJA 3
METODIKI ASPEKTI EFEKTI PRIMENE FIZIKIH AKTIVNOSTI
U FIZIKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI.......................................................193
SESSION 3
ASPECTS OF TEACHING METHODS OF THE EFFECTS OF PHYSICAL
ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION ....................................193
Georgian Bdicu, Ciprian Priscaru
STUDY ON THE FACTORS DETERMINING THE DENSITY FLUCTUATIONS OF THE VARIABLES
INVOLVED IN PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS LESSONS SECONDARY SCHOOL
EDUCATION ..............................................................................................................................................................195
Miroslav Markovi, Milo Markovi, Dragoljub Vinji, Mladen Petkovi
AKTUELNI PROBLEMI BAVLJENA SPORTOM UENIKA OSNOVNE KOLE ..................................200
Gorana Teanovi, Zlatko Babi, Goran Bonjak
EFEKTI PRIMJENE KOREKTIVNOG VJEBANJA NA KOREKCIJU POSTURALNIH POREMEAJA
SREDNJOKOLSKE OMLADINE .........................................................................................................................205
Sanjin Daji
EFFECTS OF SPORTS GAMES PROGRAM TO THE MOTOR ABILITIES DEVELOPMENT IN
PHYSICAL AND HEALTH EDUCATION ...........................................................................................................211
Milan Domanovi, Sran Markovi, Boo Bokan
UTICAJ PROGRAMIRANE NASTAVE FIZIKOG VASPITANJA NA MORFOLOKE I MOTORIKE
KARAKTERISTIKE UENIKA III I IV RAZREDA OSNOVNE KOLE ....................................................217

Proceedings of the Thematic Conference

Sadraj

Milena ivkovi, Miljana Stamenkovi, Saa Panteli, Aleksandar Ivanovski


INTERESOVANJA I MILJENJA DECE O PROGRAMU REKREATIVNE NASTAVE ..........................226
Silvija Kermeci, Duan Miti
SPORTSKO REKREATIVNE AKTIVNOSTI UENIKA OSNOVNIH KOLA U GRADSKIM I
SEOSKIM SREDINAMA U SRBIJI ........................................................................................................................235
Slaven Popovi, Stanimir Stojiljkovi, Marina orevi-Niki, Duan Miti
FITNES IZAZOV PROGRAM VEBANJA I ISHRANE KAO MODEL PODSTICANJA
NA REDOVNO VEBANJE ...................................................................................................................................242
Luka Popovski, Goran Nikovski
VALORIZATION VALUATION OF SPORTS AND RECREATIONAL ACTIVITIES OF THE
MOUNTAIN VODNO ACCORDING GEOGRAPHICAL CONDITIONS IN A GROUP OF
MOUNTAINEERS .....................................................................................................................................................250
Danijela Kuna, Josip Kovaevi, Sanjin Daji
EFEKTI GRUPNOG PROGRAMA VJEBANJA NA MOTORIKE I FUNKCIONALNE
SPOSOBNOSTI ENA .............................................................................................................................................254
EFFECTS OF A GROUPEXERCISING PROGRAM ON MOTORIC AND FUNCTIONAL ABILITY
FEMALES ....................................................................................................................................................................259
Vladimir Jakovljevi, Adriana Ljubojevi
RAZLIKE U ISPOLJAVANJU SPOSOBNOSTI KOORDINACIJE U ODNOSU NA POL, UZRAST I
FIZIKU AKTIVNOST KOD DJECE MLAEG KOLSKOG UZRASTA ...................................................264
Milan Mati
UTICAJ RAZLIITIH SPOLJANJIH POVRATNIH INFORMACIJA NA MOTORNO UENJE .......272
Branislav Raji, Milivoj Dopsaj, Carlos Pablos Abella, Sinia Kariik
EFEKTI RAZLIITE VRSTE TRENINGA NA PARAMETRE IZOMETRIJSKOG GRADIJENTA
MIINE SILE OPRUAA NOGU KOD ODBOJKAICA .........................................................................280
Laura Ciulea, Dragos Ionescu Bondoc
THE INFLUENCE OF MODERN TECHNOLOGY REGARDING EFFICIENCY OF SERVES
WITHIN THE VOLEYBALL GAME ....................................................................................................................290
Radivoje Radakovi, Robert Prosineki , arko urovi, Radun Vulovi, Aleksandar Peuli,
Dalibor Nikoli, Nenad Grubor, Nenad Filipovi
OPTI PARAMETRI TRACKING MOTION ANALIZE IGRAA FK CRVENA ZVEZDA TOKOM
UTAKMICE 3. KOLA KVALIFIKACIJA ZA LIGU EVROPE 2012/13. ..........................................................298
Ramona Ungur
INFORMATION TECHNOLOGY USE TO IMPROVE THE REAL TIME EFFICIENCY OF
VOLLEYBALL GAME ACT .....................................................................................................................................304
George Cosac
STUDY REGARDING THE EFFECTIVENESS OF THE SERVICE RETURN IN TENNIS .....................310
Radun Vulovic, Radivoje Radakovic, Aleksandar Peulic, Dalibor Nikolic, Nenad Filipovic
METHOD FOR SOFTWARE TRACKING AND ANALYSIS OF PLAYERS MOTION DURING A
FOOTBALL MATCH ................................................................................................................................................314
Ivan Marovi
EFIKASNOST SPECIFINOG IDEO-MOTORNOG VEBANJA NA KOORDINACIJU I DINAMIKU
FLEKSIBILNOST ........................................................................................................................................................323
Milo Popovi, Hana Valkova, Ruena Popovi, Milan Dolga
GENDER DIFFERENCES IN PHYSICAL FITNESS TEST (PFT) OF ELEMENTARY
AND SECONDARY SCHOOL STUDENTS WITH UNIQUE NEEDS .........................................................334
Jana Jukov, Martina itinov
THE INFLUENCE OF PHYSICAL ACTIVITY ON BODY WEIGHT ...........................................................354
Boban Milojkovi, Irina Juhas, Miroslav Stevanovi, Jelena Kozoderovi
ORIJENTIRING KARTE ZA POTREBE NASTAVE FIZIKOG VASPITANJA .......................................360
Ivan Zori, Josip Tomako
UTICAJ REKREATIVNOG BAVLJENJA SPORTOM NA NEKE VARIJABLE ANTROPOLOKOG
STATUSA .....................................................................................................................................................................373

Tematski zbornik radova

Sadraj

SEKCIJA 4
EFEKTI PRIMENE FIZIKIH AKTIVNOSTI NA ANTROPOLOKI STATUS
POPULACIJE U SPECIJALIZOVANIM USTANOVAMA
OSOBE SA POSEBNIM POTREBAMA, POLICIJA, VOJSKA .......................................381
SESSION 4
THE EFFECTS OF APPLICATION OF PHYSICAL ACTIVITY TO
ANTHROPOLOGICAL STATUS IN SPECIALIZED INSTITUTION
PEARSONS WITH SPECIAL NEEDS, POLICE FORCES, ARMY ................................381
Bojana Mladenovi, Radmila Niki, Sanela Paci, Aleksandra Grbovi, Marina Kuzmanovi
UTICAJ PRILAGOENOG PROGRAMA FIZIKE AKTIVNOSTI NA PLIVANJE KOD OSOBA
OMETENIH U RAZVOJU .......................................................................................................................................381
Goran Kasum, Bojana Milievi-Marinkovi, Marjan Marinkovi, Aca Kovaevi, Boban Kasum
UTICAJ ESTOMESENOG PROGRAMA MALOG FUDBALA NA MOTORIKE
SPOSOBNOSTI INTELEKTUALNO OMETENIH OSOBA ..........................................................................393
Fadilj Eminovi, Radmila Niki, Neda Buljubai, Sanela Paci
DEFICITI U SOCIJALNOM PONAANJU DECE OMETENE U RAZVOJU NA ASU FIZIKOG
VASPITANJA ..............................................................................................................................................................401
Miloevi Kristina
PLESOVI U NASTAVI OSOBA SA SENZORNIM OTEENJIMA SLUHA ..............................................411
Irena Stojkovi, Sanja Dimoski, Fadilj Eminovi, Aleksandra Grbovi,
Biljana Milanovi-Dobrota
SKLONOSTI KA RAZLIITIM VRSTAMA AKIVNOSTI ADOLESCENATA SA LAKOM
INTELEKTULANOM OMETENOU .................................................................................................................421
Sanja Dimoski, Irena Stojkovi, Fadilj Eminovi, Aleksandra Grbovi
UEE I ZADOVOLJSTVO U SVAKODNEVNIM AKTIVNOSTIMA OMLADINE SA LAKOM
MENTALNOM RETARDACIJOM ........................................................................................................................434
Aleksandra Grbovi, Sanja Dimoski, Irena Stojkovi, Fadilj Eminovi
UESTVOVANJE MLADIH SA CEREBRALNOM PARALIZOM U SLOBODNIM
AKTIVNOSTIMA ......................................................................................................................................................441
Branimir Luki, Goran Nei, Nikola Majstorovi
KOMPARATIVNA ANALIZA MORFOLOKIH OSOBINA I NEKIH MOTORIKIH SPOSOBNOSTI
PROFESIONALNIH VOJNIKA 4. BRIGADE KOPNENE VOJSKE ................................................................453
Goran Vukovi, Milivoj Dopsaj
TRAINING INFLUENCE ON SHOOTING EFFICIENCY OF POLICE OFFICERS
OF BOTH SEXES .......................................................................................................................................................464
Radivoje Jankovi, Raa Dimitrijevi, Goran Vukovi, Nenad Koropanovski
UTICAJ PRIPREMNE NASTAVE NA NIVO MOTORIKIH SPOSOBNOSTI KANDIDATKINJA ZA
UPIS NA KRIMINALISTIKOPOLICIJSKU AKADEMIJU .........................................................................471
Dane Suboi, Dalibor Keki
STANJE I TENDENCIJE NASILJA NA SPORTSKIM PRIREDBAMA U REPUBLICI SRBIJI
U PERIODU 20092011. GODINA .......................................................................................................................478
Marija Stankovi, Marko Aleksandrovi
FIZIKA AKTIVNOST OSOBA SA INTELEKTUALNIM INVALIDITETOM .........................................486

SEKCIJA 5
INTERDISCIPLINARNI PRISTUP U ISTRAIVANJU EFEKATA PRIMENE
FIZIKIH AKTIVNOSTI U FIZIKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI
DRUTVENOHUMANISTIKE NAUKE ........................................................................495
SESSION 5
INTERDISCIPLINARY APPROACH IN RESEARCH OF THE EFFECTS
OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION
SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES .........................................................................495
Nevena Jovanovi, Ana Orli, Duanka Lazarevi
OPAANJE IZVORA LINE KOMPETENTNOSTI U NASTAVI FIZIKOG VASPITANJA ................497

Proceedings of the Thematic Conference

Sadraj

Vladimir Miloevi, Adam Petrovi, Milena ivkovi


INTERESOVANJA ZA FIZIKE AKTIVNOSTI UENIKA OSNOVNIH KOLA
U SREMSKOJ MITROVICI, JAGODINI I NIU .................................................................................................503
Dragoljub Vinji, ivorad Markovi, Jelena Ili
PEDAGOKE IMPLIKACIJE REALIZACIJE SPORTSKO-TEHNIKOG OBRAZOVANJA
U SREDNJOJ KOLI ..................................................................................................................................................509
Goran Nikovski, Ilija Klinarov, Duan Miti, Elena Petkovi
DIFFERENCES IN ENGAGEMENT IN PHYSICAL ACTIVITIES IN LEISURE TIME
BETWEEN STUDENTS OF BELGRADE AND SKOPJE STATE UNIVERSITIES ...................................518
Dana Badau, Ramona Ungur, Adela Badau
PHYSICAL ACTIVITY DURING STUDENTS FREE TIME - MOTIVATIONS
AND TEMPTATIONS ..............................................................................................................................................522
Adela Badau
CORRELATION BETWEEN TYPES OF WATER RECREATION ACTIVITIES, STRESS AND
OCCUPATIONAL STATUS ...................................................................................................................................528
Paraschiv Florin, Teslrau Lenua
SPORTSMENS PERSONALITY AND THEIR SELECTION ..........................................................................535
Dalibor Keki, Dane Suboi
POSTUPANJE POLICIJSKIH JEDINICA U SUZBIJANJU NASILJA NA SPORTSKIM
DOGAAJIMA ..........................................................................................................................................................542
Sneana Vujanovi, ivko Kalenti, Vojin Jovanevi, Nenad Sudarov, Branislav Strajni,
Dragana Golik-Peri, Branko uki
SPECIFINOSTI KOGNITIVNIH SPOSOBNOSTI FUDBALSKIH GOLMANA U ODNOSU
NA OSTALE IGRAE U TIMU ..............................................................................................................................549

SEKCIJA 6
INTERDISCIPLINARNI PRISTUP U ISTRAIVANJU EFEKATA PRIMENE
FIZIKIH AKTIVNOSTI BIOMEDICINSKE NAUKE ....................................................555
SESSION 6
INTERDISCIPLINARY APPROACH IN RESEARCH OF THE EFFECTS OF
PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION BIOMEDICAL SCIENCES .............................555
Milo Maksimovi
FIZIKA AKTIVNOST I HRONINE NEZARAZNE BOLESTI .................................................................557
Milivoj Dopsaj, Marina orevi-Niki, Dragan Milju, Vladimir Ili, Marija Macura
CUT OFF VREDNOSTI UZRASTA KOD POPULACIJE ODRASLIH MUKARACA REPUBLIKE
SRBIJE U FUNKCIJI INDIKATORA GOJAZNOSTI .........................................................................................563
Luka Bjelanovi, Lucijana Krelj, Katarina Pelivan, Miran Pehar
SOME SPIROMETRY DIFFERENCES BEFORE AND AFTER RUGBY TRAINING .................................571
Theodoros M. Bampouras, Adam Hargreaves
ANTHROPOMETRIC AND PHYSIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF ELITE KARATEKA:
A CASE STUDY ..........................................................................................................................................................578
Irina Juhas, Milan Mati, Vladimir Ili, Nenad Jankovi, Marija Macura
EFEKTI OSMONEDELJNOG PROGRAMA KROS TRANJA NA AEROBNE SPOSOBNOSTI I
TELESNI SASTAV STUDENTKINJA ...................................................................................................................584
Milivoj Dopsaj, Goran Prebeg, Marija Macura, Marina orevi-Niki, Raa Dimitrijevi,
Vladimir Ili
TREND PROMENA INDIKATORA GOJAZNOSTI KOD POPULACIJE MUKARACA
BEOGRADA U FUNKCIJI UZRASTA ..................................................................................................................588
Dejan Ili, Dana Cvjetkovi, Saa uri
ZASTUPLJENOST TELESNIH DEFORMITETA POLAZNIKA KOLE PLIVANJA ................................594
REPRESENTATION OF THE PHYSICAL DEFORMITIES OF THE SWIMMING
SCHOOL STUDENTS ..............................................................................................................................................600
Vojislav Giga, Nenad Diki, Ana orevi-Diki, Jelena Stepanovi, Milorad Tei,
Bosiljka Vujisi-Tei
DILATACIJA AORTE KOD PROFESIONALNOG KAJAKAA .....................................................................606
Tematski zbornik radova

Sadraj

Ivana orevi, Ruena Popovi


DETERMINANTS OF PHYSICAL ACTIVITY IN OLDER PEOPLE ............................................................609
Mehmet Gnay, Pelin Aksen Cengizhan, Mehmet Ozsari
THE DETERMINATION OF PHYSICAL ACTIVITY LEVELS OF TRAINERS IN KASTAMONU,
TURKEY .......................................................................................................................................................................617
Drago Miloevi, Danijela Bulatovi
ZAVISNOST SITUACIONOMOTORIKIH SPOSOBNOSTI VATERPOLISTA KADETSKOG
UZRASTA OD MORFOLOKIH KARAKTERISTIKA ...................................................................................622
Sneana Radisavljevi Jani, Ivana Milanovi, Dragan Mirkov
FIZIKA AKTIVNOST I MOTORIKE SPOSOBNOSTI ADOLESCENATA SA NORMALNOM I
PREKOMERNOM TELESNOM TEINOM .......................................................................................................630
Jovan Zlatkovi, Marina eli, Neboja Anti, Slavica orevi-aranovi, Jadranka Plavi,
Sanja Mazi
VREDNOSTI MAKSIMALNE POTRONJE KISEONIKA KOD FUDBALERA PRVE I SUPER LIGE
SRBIJE ...........................................................................................................................................................................638
Neboja Anti, Marija Dunji, Marina eli, Jovan Zlatkovi, Tamara Gavrilovi, Slavica Suzi,
Sanja Mazi
UNOS TENOSTI PRE, ZA VREME I POSLE TRENINGA KOD AKA KOJE SE REDOVNO BAVE
FIZIKOM AKTIVNOU ....................................................................................................................................643

SEKCIJA 7
ATLETIKA ................................................................................................................................649
SESSION 7
TRACK AND FIELD ................................................................................................................649
Ljubinka Pavlov, Irina Juhas
NASTANAK I RAZVOJ MARATONA ZA ENE U SRBIJI .............................................................................651
THE ORIGIN AND DEVELOPMENT OF THE WOMENS MARATHON IN SERBIA ..........................659
Ljubica Baanac, Vladimir Kitanovi, Milica Nikoli, Tijana irkovi
NEKE KARAKTERISTIKE PSIHOLOKOG PROFILA ELITNIH ATLETIARA SRBIJE ......................667
Branko kof, Bojan Leskoek, Maja Pori
STRESS AND SATISFACTION WITH LIFE AMONG SLOVENE RECREATIONAL RUNNERS ........677
Milan oh, Milan van
DIFFERENCES BETWEEN THE ELITE AND SUBELITE SPRINTERS IN KINEMATIC AND
DYNAMIC DETERMINANTS OF VERTICAL JUMPS ..................................................................................684
Vladimir Jakovljevi, Goran Bonjak, Saa Jovanovi, Gorana Teanovi
POVEZANOST I UTICAJ VITALNOG KAPACITETA PLUA NA REZULTATE TRANJA 100M,
400M I 800M ...............................................................................................................................................................689
Florentina Nechita, Raluca Mijaic
MONITORING THE INFLUENCE OF KINEMATICS PARAMETERS IN THE SAMPLE OF 110
METERS HURDLES ..................................................................................................................................................696
Grigor Gutev, Plamen Njagin
RESEARCH ON THE BULGARIAN U14 TRACK AND FIELD STATUS AND TENDENCY OF
DEVELOPMENT .......................................................................................................................................................702
Vesna Babi, Iva Blaevi, Milan oh
RAZLIKE IZMEU DJEVOJICA I DJEAKA U KINEMATIKIM PARAMETRIMA
SPRINTERSKOG TRANJA ..................................................................................................................................709
Milo Zdravkovi, Milan Mati
UPOREDNA ANALIZA TEHNIKE VRHUNSKIH BACAA KOPLJA ........................................................714
Bondoc-Ionescu Alexandru
THE COMPLEX RELATION BETWEEN THE SPECIFIC MUSCULAR STRENGHT AND THE
INDIVIDUAL TECHNIQUE OF CLEARING THE BAR DURING THE HIGHJUMP ..........................720
Krasomenko Mileti, Vladimir Mileti
REALNIJE MERENJE REZULTATA U SKOKU UDALJ I TROSKOKU .........................................................726

PRILOZI ..........................................................................................................................................731

10

Proceedings of the Thematic Conference

Sadraj

Napomena

Svi radovi publikovani u ovom Meunarodnom tematskom zborniku su dvostruko recenzirani.


Recenzenti su bili:
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x

prof. dr Milivoj Dopsaj,


prof. dr Irina Juhas,
prof. dr Goran Kasum,
prof. dr Boo Bokan,
prof. dr Duan Miti,
prof. dr Duanka Lazarevi,
prof. dr Dragoljub Vinji,
prof. dr Nastas Ili,
prof. dr Sanja Mazi,
prof. dr Fadilj Eminovi,
prof. dr Theodoros M. Bampouras,
prof. dr Grigoris Bogdanis,
prof. dr Ivo Jirasek,
prof. dr Milan oh,
prof. dr Darko Ivanovi,
prof. dr Boban Milojkovi,
prof. dr Nenad Filipovi

Acknowledgments

All articles published in the Proceedings of the Thematic Conference are reviewed by double
blind review methods, and the reviewers were:
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x

Prof. Milivoj Dopsaj, Ph.D.


Prof. Irina Juhas, Ph.D.
Prof. Goran Kasum, Ph.D.
Prof. Boo Bokan, Ph.D.
Prof. Duan Miti, Ph.D.
Prof. Duanka Lazarevi, Ph.D.
Prof. Dragoljub Vinji, Ph.D.
Prof. Nastas Ili, Ph.D.
Prof. Sanja Mazi, Ph.D., D.M.Sc.
Prof. Fadilj Eminovi, Ph.D.
Prof. Theodoros M. Bampouras, Ph.D.
Prof. Grigoris Bogdanis, Ph.D.
Prof. Ivo Jirasek, Ph.D.
Prof. Milan oh, Ph.D.
Prof. Darko Ivanovi, Ph.D.
Prof. Boban Milojkovi, Ph.D.
Prof. Nenad Filipovi, Ph.D.

Tematski zbornik radova

11

Sadraj

PREDGOVOR
Na osnovu odluke Nastavno-naunog vea, u periodu od etiri godine, a poevi od 2011.
godine, Nauni skup koji Fakultet sporta i zikog vaspitanja Univerziteta u Beogradu tredicionalno
organizuje povodom Dana Fakulteta (11. decembra) tematski je posveen istraivakom projektu
pod naslovom: Efekti primene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psihosocijalni i
vaspitni status populacije Republike Srbije. Ovaj projekat je Fakultetu sporta i zikog vaspitanja
Univerziteta u Beogradu odobrilo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnolokog razvoja Republike
Srbije na konkursu za sunansiranje integralnih i interdisciplinarnih istraivanja za period 20112014. godine (Evidencioni broj projekta: III47015), to ima veliki znaaj za nastavnike i saradnike
koji uestvuju u realizaciji ovog projekta, ali i za ugled i nauno-strunu armaciju naeg Fakulteta u
zemlji i okruenju. Osim prilike da nai nastavnici i saradnici prezentuju rezultate svojih istraivanja
vezanih za projekat, ovakvi skupovi predstavljaju izvanrednu priliku da se jo vie produbi i uvrsti
interdisciplinarna saradnja sa istraivaima iz nekoliko institucija koje sa naim Fakultetom uestvuju
u realizaciji ovog znaajnog projekta, meu kojima se posebno izdvajaju Fakultet za specijalnu
edukaciju i rehabilitaciju Univerziteta u Beogradu, Kriminalistiko-policijska akademija iz Beograda
i Nauni institut Vina.
Za Konferenciju je prijavljeno 121 saoptenje, a prihvaeno i u Zborniku saetaka publikovano
ukupno 107 saetaka. U okviru publikovanog zbornika saetaka, bilo je: 2 uvodna pozivna predavanja
(prof. dr Jagoda Jorga i prof. dr Branislav Jevti), 12 pozivnih sekcijskih predavanja, 78 radova u
osnovnom delu konferencije, kao i 15 saoptenja iz atletike u okviru posebno odrane sekcije.
Na skupu je uestvovalo ukupno 205 autora i koautora iz 14 zemalja: Makedonija, Slovenija,
Hrvatska, Rumunija, Bugarska, Velika Britanija, Grka, BIH, panija, eka, Crna Gora, Turska,
Austrija i Srbija. Rad skupa bio je organizovan u 6 glavnih kongresnih sesija, kao i zasebna sesija za
radove iz oblasti atletike. Na svakoj sesiji, odrano je i po jedno uvodno sekcijsko predavanje. Nakon
javnih prezentacija, kao i recenzija prezentovanih radova, ukupno 89 radova publikovano je u ovom
Meunarodnom tematskom zborniku radova, od kojih je 30 radova proisteklo iz projekta III47015,
koji je odobrilo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnolokog razvoja Republike Srbije za period 20112014. godine, dok je jedan rad proistekao iz projekta III 47008.
Na ovaj nain je potvrena ispravnost ideje da NNV Fakulteta donese odluku kojom je
Konferenciju povezalo sa aktuelnim projektima. Ideja da se Konferencija sadrajno obogati
dodatnom sekcijom (u ovom sluaju iz atletike) pokazala se kao vrlo uspena. Na ovaj nain Fakultet
svoja nauna dostignua i produkciju tematski vezuje za Konferenciju, a naune rezultate, proistekle
iz projekata, javnosti sveano prezentuje povodom Dana Fakulteta.

Predsednik Naunog odbora


van. prof. dr Milivoj Dopsaj
Predsednik Organizacionog odbora
van. prof. dr Goran Kasum

12

Proceedings of the Thematic Conference

Sadraj

PREFACE
Based on the decision of Teaching and Scientic Council, in the four-year period, starting from
2011, the Scientic meeting traditionally organized by the Faculty of Sport and Physical Education
of the University of Belgrade on the occasion of the Faculty Day (December 11th) has thematically
been dedicated to the research project named Eect of application of physical activity on locomotor,
metabolic, psycho-social and educational status of population of the Republic of Serbia. This project
of the Faculty of Sport and Physical Education of the University of Belgrade was approved by the
Ministry of Education, Science and Technological Development of the Republic of Serbia at the
contest for co-nancing of integral and interdisciplinary studies from the period of 2011-2014 (record
number of the project III47015), which has a tremendous importance for teachers and associates
taking part in realization of this project, but also for reputation and scientic-expert armation of
our Faculty in the country and abroad. Apart from the opportunity for our teachers and associates to
present results of their research related to the project, these meetings are an excellent opportunity
to further deepen and strengthen interdisciplinary cooperation with researchers from several
institutions which, together with our Faculty, participate in realization of this important project,
among which the Faculty of Special Education and Rehabilitation of the University of Belgrade,
Academy of Criminalistic and Police Studies from Belgrade and the Vina Institute of Nuclear
Sciences are especially distinguished.
There are 121 reports applied for the Conference, and the total of 107 abstracts have been
accepted and published in the Book of abstracts. Within the published Book of Abstracts, there were
two introductory key note speakers (Prof. Jagoda Jorga, D.Med.Sc., and Prof. Branislav Jevti, PhD.),
12 key note session presentations, 78 presentations in the main part of the Conference, as well as 15
presentations from the eld of athletics within a special session of the Conference.
The total of 205 authors and co-authors from 14 countries: Macedonia, Slovenia, Croatia,
Romania, Bulgaria, Great Britain, Greece, Bosnia and Herzegovina, Spain, Czech Republic,
Montenegro, Turkey, Austria and Serbia participated in the Conference. The work of the Conference
was organized in 6 main Congress sessions, as well a special session for papers from the eld of
athletics. At each session, an introductory section presentation was held. After public presentations,
as well as reviews of the presented papers, the total of 89 works were published in this Proceedings
of the Thematic Conference Monograph Book, out of which 30 papers originated from the Project
III47015, approved by the Ministry of Education, Science and Technological Development of the
Republic of Serbia for the period from 2011 to 2014, while one paper originated from the Project III
47008.
This was the conrmation of the validity of the idea that the Teaching and Scientic Council
of the Faculty brought the decision which connected the Conference with the actual projects. The
idea to substantially enrich the content of the Conference with the additional section (in this case,
athletics) proved to be very successful. This way the Faculty has thematically linked its scientic
achievements and production with the Conference, while scientic results, originated from the
projects, were formally presented to the public on occasion of the Faculty Day.

Chairman of the Scientic Board


Associate Professor, Milivoj Dopsaj, PhD.
Chairman of the Organizational Board
Associate Professor, Goran Kasum, PhD.

Tematski zbornik radova

13

Sadraj

14

Proceedings of the Thematic Conference

Fizika neaktivnost/aktivnost i gojaznost Causa Sine Qua Non

UVODNA PREDAVANJA

INVITED LECTURERS

Tematski zbornik radova

15

Jorga, J.

16

Proceedings of the Thematic Conference

Fizika neaktivnost/aktivnost i gojaznost Causa Sine Qua Non

UDK 796.012.1:613.2

FIZIKA NEAKTIVNOST/AKTIVNOST I GOJAZNOST


CAUSA SINE QUA NON1)

Jagoda Jorga
Univerzitet u Beogradu, Medicinski fakultet Beograd, Srbija

UVOD
Gojaznost je bolest uveanog, disfunkcionalnog masnog tkiva koja je poprimila odlike epidemije u celom svetu pa i kod nas, i to kako meu odraslima tako i meu decom i adolescentima. U
Evropi je procenat onih koji pate od vika kilogrma dostigao 60 %, dok se kod nas taj broj kree oko
54 %.

METOD
Korienje dokaza iz multicentrinih meta analiza, visoko pouzdanih randomiziranih studija i
dobro dizajniranih istraivanja zdravlja o gojaznosti i zikoj aktivnosti u svetu.

REZULTATI SA DISKUSIJOM
Gojaznost je kompleksna bolest u ijem nastanku nesumljivo mesto imaju genetski faktori ali
se oni, izuzev kod retkih monogenetskih oblika, nee ispoljiti bez sadejstva faktora Obezogenog
ivotnog okruenja. Meu tim faktorima posebno su vani nain ishrane i zika neaktivnost, pri
emu je godinama prevladavao stav da je prekomerni unos enrgetski bogate hrane /masti, eeri/
najvaniji faktor. U poslednjoj deceniji sve je vie kvalitetnih dokaza da je zika nekativnost, sedenterni stil ivota, ak i mngoo vaniji promoter epidemije gojaznosti i meu odraslima, a posebno
decom, izraereno kao sedenje u slobodnom vremenu, vreme provedeno pred televizorom, kompjuterima i slino.
Drugo ne manje vano pitanje tie se efekata zike aktivnosti u okviru programa redukcije
telesne teine. U svim vodiima za leenje, zika aktivnost je nezaobilazni elemenat programa redukcije teine. Analiza dobro dizajniranih, dugoronih studija pokazala je primena zikog vebanja
bez dijetske intervencije ne vodi ka dovoljnom i znaajnom gubitku u teini, ali da zika aktivnost
uz hipokalorijsku dijetu veoma ekasno uva miinu masu tela to je znaajan preduslov za dugoroni uspeh i prevenciju relapsa. Takoe je pokazano da je za dugorono odravanje novodostignute
teine neophodna znaajna i redovna sportsko rekreativna aktivnost. Kad se kae znaajna, misli se
i na intenzitet i na trajanje i frekvenciju. Tako se pokazalo da intenzitet treba da se kree od 60 do 75
% maksimalnog aerobnog kapaciteta te da nedeljno bude najmanje 240 minuta s tim da je najbolje
da to bude veina dana u nedelji.

1)

Pozivno predavanje

Tematski zbornik radova

17

Jorga, J.

ZAKLJUAK
Pri odabiru konkretne zike aktivnosti, neophodno je voditi rauna ne samo o metbolikim i
kardiovaskularnim efektima, ve i o isto mehanikim komplikacija po tipu artroza velikih zglobova
nogu i staze u cirkulaciji donjih ekstremiteta

LITERATURA
1. AACE Position Statement (2012). Endocrine Practice, 18, 5. 2012
2. WHO (2000). Obesity: Preventing and Managing the Global Epidemic Report of a WHO
Consultation. Tehnical Report Series.
3. NIH (1998). Clinical guidelines on the identication, evaluation, and treatment of overweight
and obesity in adults: the evidence report. Obesity Research, 6, 51S-209S.
4. Management of Obesity in Adults: European Clinical Practice Guidelines (2008). Obesity Facts,
1, 106116.

18

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

UDK: 796.032.2(497.1)

OLIMPIJSKI PROGRAMI SISTEM INOVACIJA U SPORTU SRBIJE1

Branislav Jevti
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja Beograd, Srbija

UVOD
Olimpijske igre (OI) su specijalni sportski dogaaj koji se odrava svake etvrte godine i koji
je otvoren za kvalikovane sportiste (timove i pojedince) nacionalnih olimpijskih komiteta (NOK).
Uee najboljih sportista sveta i kontekst dogaaja kojim se promoviu olimpijske vrednosti ine
dva kljuna faktora koja odreeju OI kao primarni multisportski dogaaj. Igre su mega dogaaj na
kome se mora uestvovati, koji se mora videti i koji ima viestran sportski i drutveno-ekonomski
uticaj kako na one koji ga organizuju tako i na one koji se pripremaju da na njemu uestvuju. Uee
na OI je mogue samo kroz nacionalni olimpijski komitet koji u skladu sa poveljom Meunarodnog
olimpijskog komiteta (MOK) ima iskljuivo ovlaenje da predstavlja svoju zemlju i ima obavezu da
slanjem sportista uestvuje na OI (Povelja MOK). U skladu sa pravima i obavezama koje proizilaze
iz Povelje i lanstva u MOK, Olimpijski komitet Srbije (OKS) kao nacionalni olimpijski komitet je u
obavezi da slanjem sportista uzme uee na OI, da formira, organizuje i vodi delegaciju (l. 9 i 10
Statuta OKS).
Od igara u Pekingu (2008) sportisti Srbije se na OI ponovo takmie pod zastavom Srbije i unutar delegacije koju formira, organizuje i vodi OKS. U povodi uea delegacija na igrama u Pekingu, a potom i na svim narednim multisportskim takmienjima, OKS realizuje olimpijske programe
(OP) koji su ispunjeni mnogobrojnim projektnim aktivnostima i zadacima od znaaj za pripremu
i uee sportista, organizaciju i rukovoenje delegacijom (Tabela 1, Organigram 1). Strateki cilj
OKS u realizaciji OP je, pored razvoja sportskog rezultata, i kontinualni razvoj nacionalnih sportskih federacija (NSF) i celine olimpijskih sportova Srbije. U periodu od pune dravne nezavisnosti
Srbije (2006), OKS je formirao i rukovodio sa 12 delegacija na multisportskim takmienjima (zimske
i letnje OI, zimske i letnje OI mladih, Mediteranske igre, zimski i zetnji olimpijski festvali mladih
Evrope - EYOF), uz uee 725 sportista u 26 od 35 sportova letnjeg i zimskog programa OI, kao i u
tri neolimpijska sporta. Na ovim takmienjima pojedinci i timovi su osvojili 67 medalja.

1)

Pozivno predavanje

Tematski zbornik radova

19

Jevti, B.

Tabela 1. Struktura Delegacije OKS na Igrama XXX olimpijade u Londonu


Rep.
Funkcija Broj
Stoni
OKS z. za Atlet. Pliv. Vesl. Tenis Tekv Strelj.
Kajak Vat.
organizacija (+m)
tenis
sport
Rukovodstvo

0+2

0+2

Administr. OI

0+3

0+3

Mediji

1+0

1+0

Ol. atae

0+1

Sportisti

36+79

7+7

Tim lideri

1+9

Treneri

2+39

Kond. trener

0+5

Rezerv. sport

0+2

Sparing part.

0+3

Skauti

0+3

Sport.
psiholog

1+0

Lekari

0+6

Fizioterapeuti
Hiropraktiari
Lekar na
usavrs.

0+1
2+6 0+6

2+4

0+2

0+1

0+2

1+5

0-5 0+2

0+2

2+1

5+3

0+2

0+3

2+1

0+2

6+6

0+13 12+12 0+1 0+1 0+14 0+1

0+1

0+1

1+1

0+4

0+3

0+4

0+3

0+2

2
0+1 0+1 0+2

0+1

0+2

0+2

0+1

0+1
0+3
0+1

0+2

0+1

0+2

0+1

0+1

0+1

0+2

0+1

1
0+1

0+12 0+2
0+1

Odb. Du. Rva. Ruk Boks Bic

0+1
1

0+1

0+1

0+2

0+1

1+0

Ukupno

208

10

23

13

11

19

11

18

21

38

21

ene

43

13

Mukarci

165

15

11

11

17

12

21

25

21

Organigram 1. Analiza strukture OP - okvir za izradu mrenog dijagrama olimpijske delegacije


(Jevti, 2012a)

20

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

Kognitivni okvir programa ciklusa XXX olimpijade


Olimpijski programi su vrednost i naslee prethodna dva olimpijska ciklusa, i isti se realizuju
po fazama i periodima ivotnog ciklusa oliimpijade (Jevti 2012a). Iako je u Londonu OKS proslavio
102 godine od svog osnivanja i ceo vek uea na OI modernog doba, ipak, poreklo OP je skorijeg
datuma. Oni su od 2006. godine sredstvo u razvoju sportskog rezultata, ali, i pre svega, OP su struni
izazov kroz koji se odvija usavravanje sportske i poslovne funkcija samog OKS, kao i celine sistema
sporta Srbije (Jevti, 2011a). Analize samih OP i dokumenta koja su usvojena u povodi njihove realizacije, kao predmet ovog rada, sadre i ocenu da se radi o inovacijama u delu sportskog proizvoda
(rezultat, tim, uee, kompetentna sportska organizacija), procesa (primena novih tehnologija) i
armaciji postojeih i stvaranju novih - olimpijskih vrednosti (Jevti, 2012a,b,c).
Period pune dravne nezavisnosti Srbije doveo je do niza promena u strukturi i funkcionisanju sistema sporta Srbije (Jevti, 2006b) i pojedinih lanica, pri emu je najvei iskorak uinjen ba
u delu uloge OKS i njegovog prerastanja u krovnu organizaciju olimpijskih sportova. Kao trajno
naslee realizacije OP je i sam OKS, koji kao sportska organizacija stremi visokim performansama
u sportskoj i poslovnoj funkciji, u primeni inovacija u planiranju, organizaciji i rukovoenju olimpijskim delegacijama (Jevti, 2012a). Reeksija o procesu i analiza poslovnih i programskih dokumenta
nekadanjeg JOKa i OKSCG, naroito njena intrinznina strana, ukazali su na vei broj problema u
pripremi i ueu delegacija na OI u Sidneju (2000) i Atini (2004) (Jevti, 2006b). U povodu uea na
OI u Pekingu (2008), deskriptivnom stranom analize sadraja (AS) su opisani i objanjeni problemi
koji su prethodili OI u Sidneju i Atini. Instrumentalizovana strana AS iskoriena za analizu odnosa
koji su vladali unutar olimpijskih sportova i samom tadanjem NOK. Nastupi sportista na OI u Sidneju i Atini bili ispod planiranog i oekivanog, dokumenta upuuju na izostanak partnerskog odnosa
NOK i NSFa, dok su slabosti identikvane i u delu planiranja, realne ocene stanja i konkurentnosti
rezultata koje su pojedinci i timovi postizali u datom olimpijskom ciklusu. Uoeni su i problemi u
funkcionisanju upravljakog i trenerskog kadra na nivou NSFa (Jevti, 2006b). Rezultati reeksije o
aktivnosti, kao saznajni metod u istraivanjima prirode fenomena, znanja i iskustva koja su povezana sa ueem na OI, oukazali su je da je potrebno tragati za kontekstom nove ekasnije prakse
pripreme za uee na OI. Stoga je rukovodstvo OKS iz 2006. godine, svesno svoje uloge u buduem
razvoju srpskog sporta, i uz ocenu da razvoj moe da se desi samo ako se organizacija prilagoava,
ui i menja, pristupilo projektnom menadmentu i upravljanju razvojem. Rukovodstvo se opredelilo
za ekspertska znanja i njihovo povezivanje sa procesom promene i usavravanja organizacionih kapaciteta, kako samog OKS, tako i sistema sporta Srbije. O uinjenom, kao i procesu koji je pratio ove
promene, moe se vie saznati u izvetajima Skuptine OKS, odlukama upravnih tela i dokumentima
mnogobrojnh strunih komisija i Direkcije za sport OKS. Danas na kraju drugog olimpijskog ciklusa
i nakon skoro est godina iskustva, moe se zakljuiti da je realizacija OP specia po vie aspekata:
(Jevti, 2011a), i to: (1) Po trajanju angaovanosti OKS (viegodinje planiranje koje se od 18 meseci
za OI u Pekingu produilo na 36 za London, odnosno ve 12 meseci traju programi za OI u Riju,
2016). (2) Duga listu prioriteta i vizija da se kroz pripremu i uee delegacije na OI obezbede promene koje e biti od znaaja za celinu sporta u Srbiji. (3) Funkcija OP u integraciji sportskih rezultata
(timova i pojedinaca), brenda OI i OKS, drutva, drave i sponzora; (4) Budet za podrku viegodinjem razvoju sportskog rezultata. O veliini i pravcu uticaja OP na razvoj sistema spota Srbije svedoi opremljene sportsko-medicinske i istraivake institucija, organizacija multisportskih takmienja
u Srbiji (SEYOF, 2007), naune konferencija, trenerske konvencije, usavravnje trenera u inostranim
sistemima, dovoenje eksperata u sistem sporta Srbije, zanovljena trenana oprema i rekviziti, podizanje nivoa sportsko-medicinske i anti-doping zatite, unapreenje socijalnog statusa sportista i
trenera, pokretanje nacionalnih i meunarodnih inicijativa, pitanja programa i kompetentnosti u
radu sa talentima, mladim i armisanim sportistima.... Rezultat ovog perioda intenzivnog razvoja
OKS kroz OP je i denisanje mesta sporta, zikog vaspitanja i zike kulture u Ustav RS. Funkcionalna, teorijska, kauzalna i analize sadraja, smisla i znaenja dokumenata koja prate OP, upuuju
na zakljuak da OKS realizuje koncepciju sporta koja je zasnovanu na: (1) negovanju autentinosti
sporta i znaenja olimpizma (onotloka strana); (2) armaciji izvornog, nacionlanog i ireg okvira
olimpijskih vrednosti (aksioloka orijentacija). Uinjeno se moe prikazati kognitivnim okvirom
Tematski zbornik radova

21

Jevti, B.

kojim se OP upravlja kroz menadment znanjima (Shema 1) i unutar zacrtanog vrednosnog okvira
(Tabela 2). Moe se zakljuiti da OKS svoju misiju realizuje kroz humanistiku koncepciju sporta
koja je zasnovana na lozofskom (vrednosti, znaenje, moral), sistemskom i naunom u sportu.
Filozofski i metodoloki aspekti
priprema za OI
Teorija i metodologija sporta

Biologija sporta

Analiza specifinih stanja i sposobnosti

Psiho-socijalni aspekti sporta

Sportska medicina

Teorija treninga i takmienja

Istorija sporta, treninga i


olimpizma

Biofizika ukljuujui i
biomehaniku

Teorija i praksa sportskih grana i disciplina

Sociologija sporta

Savremen trenane metode i kocepti (Cor


trening, hiperbarina medicina, kvantna
medicina, hlaenje...)

ivotne vjetine sportista

Biohemija sporta

Fiziologija sporta
Sportska medicina

Etika sporta
Psihologija sporta

Teorije upravljanja
Anti-doping,jednakost, fer play
Sportska ishrana, periodizacija
i suplementi

Sportska trauma, terapija i


menadment prevencije

Menadment sportskog dogaaja

Razvoj sistema sporta trajno


naslee

Menadment olimpijske delegacije

Izgradnja i rukovoenje
olimpijskom delegacijom

Shema 1. Okvir naunog sistema u realizaciji olimpijskih programa (Jevti, 2011a)


Relijabilnost vrednost per se olimpijskih programa
Olimpijske igre su sportski dogaaj koji je svakom sportisti cilj. One su motiv koji sportistu
pokree da naporno trenira. Sportista (tim-pojedinac) tei da uestvuje na Igrama i da svoj sportski
kapacitet realizuje u jedinstvenom ambijentu najveeg multisportskog dogaaja. Shodno tome, OP
su uspostavljeni kao viegodinji projekat razvoja sportiste do njegovog linog maksimuma na OI,
i uz verovanje o imperativu OI za svakog od uesnika delegacije (od sportiste, trenera, lekara... do
rukovodioca delegacije i rukovodstva NOK). Stim u vezi, ishodite OP je postizanje izuzetnosti na
samim igrama i u svim poslovima unutar olimpijske delegacije (izuzetnost rezultata, trenerske kompetentnosti, rukovodjenja, takmiarske, trenane i opreme za sveanosti, prevoza, sportsko-medicinske zatite, anti-dopinga, integracije delegacije...). Za postizanje izuzetnosti vano je koliko svaki
lan delegacije dobro radi i koliko svojim podstie ostale da rade najbolje do tada!
Sloenost uea OI delu pripreme u zemlji i rukovoenju delegacijom na Igrama sadri Organigramu 1. U ostvarenju izuzetnosti na Igrama neophodno je blagovremeno planiranje i realizaciju svih operativnih zadataka u zemlji i kompetentno rukovoenje celinom delegacije u periodu Igara.
U delu tehnologije treninga, sloenost u postizanju izuzetnosti je odreena specinostima
datog sporta. U tom smislu, nakon usvajanja okvira OP za Igre u Londonu, sledila je razrada etapnih
programskih ciljeva i aktivnosti za svaki od sportova-disciplina. Razrada je obuhvatila imenovanje

22

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

aktivnosti koje vode do ispunjavanja razliitih operativnih zadataka tehnologije datog sporta-discipline, a u skladu sa individualnim kapacitetima sportista, godinjim i viegodinjim planom, sistemom i sloenou kvalikacija. U postizanju izuzetnosti u svakom delu trenane tehnologije, OP su
podrazumevali kontinuitet trenanog rada, unapreenje uslova treninga kako na nivou kluba, tako
i tokom priprema u zemlji i inostranstvu. Olimpijskim programima je prepoznato stanje trenanih
objekata u zemlji, raspoloivosti i tehnoloki kvalitet rekvizita i potronog materijala. Takoe, OP
su podrali formiranje strunog okruenja kadrog da podri razvoj sportiste i njegovog rezultata.
Olimpijski programi su odgovorili na mnoga pitanja socijalnog ivota sportiste i linog trenera, kao
i na izazove preventive i prolakse, sportsko-medicinske zatite i anti-dopinga (Shema 3). I na kraju
treba istai da je realizaciju OP pratio realan i odriv nansijski plan (3).
Jedan, ali ne i jedini nain za uee u OP je ocena konkurentnosti rezultata koji pojedinac,
ekipa i tim postie na referentnim meunarodim takmienjima. Rezultat u smislu uea u OP se
posmatra kao integrator linih i inilaca okruenja koji podravaju i usmeravaju razvoj sportiste
do odlinost -izuzetnost - na samim Igrama (Shema 3). Kao takav, sportski rezultat se prati tokom
celog ciklusa, pri emu je etalnon za vrednovanje, za period 2009-2011 bio kvalikacioni kriterijume
za uee na OI u Pekingu i uspeh na meunarodnim takmienjima, odnosno za period 2011-2012
to je bio kvalikacioni kriterijum za uee na OI u Londonu. Dokumenta OKS, kao i dokumenta
inostranih analitikih centara ukazuju da su se rezultati sportista Srbije u ciklusu XXX olimpijade
menjali sa pikom u periodu 2009-2010, relativne stabilnosti (2011) i padom u periodu samih igara
(Jevti, 2012b).

Shema 2. Kategorizacija sportista i usmerenost programa OKS


prema principu izuzetnosti na OI

Shema 3. Struktura OP u ciklusu 2009-2012


Tematski zbornik radova

23

Jevti, B.

Polazite za pristup pripremama i ueu sportista Srbije na OI kroz OP je bila plitkost organizovanja sportskih grana, intervenistika stana drave na sport Srbije, nekosolidovanost sistema,
nedovoljna specijalizacija sportske organizacije... (27). Radei kroz OP odvijao serazvoj celine olimpijskih sportova, ali i samog OKS i njegova Direkcija za sport. Puna realijabilnost OP je postignuta ukljuivanjem mnogobrojnih institucija i kompetentnih pojedinaca. Uee u OP je planirano u
skladu sa standardima najboje prakse za mnogobrojne oblasti sportske pripreme, ali i u skladu sa
pravilima i mnogobrojnim upustvima kreiranim od strane OKS, NSF, MOK, meunarodnih sportskih federacije (MSF), Svetske anti-doping agencije, Organizacionog komiteta igara (OKOG). Ova
uputstva bllie propisuju uee sportista i NOK na igrama.
U nastojanju da OP budu pouzdano sredstvo razvoja, i da njihovo odvijanje bude dosledno
usvojenim principima i cilju, veliki broj operativnih zadataka u ciklusu XXX olimpijade je bio prenet
institucijama i pojedincima sa proverenim know-how kapacitetom. Nakon viestrane analize potreba postizanja izuzetnosti na Igrama, i nakon usaglaavanja sa NSF i trenerima, realizacija OP je
poverena iniocima operativnog nivoa (Shema 4). Operativno upravljanje se odvijalo kroz periode i
etape celine olimpijskog ciklusa, ukljuujui uee na igrama.

Shema 4. Upravljanje olimpijskim programima


Danas, na poetku novog olimpijskog ciklusa, opravdano je traiti odgovor na pitanje reliabilnosti OP u ciklusu London 2012, i postaviti pitanje OP u izmenjenoj tehnologiji treninga i ne-promenjenih odnosa u srpskom sportu. Drugim reima, odgovor na pitanje relijabilnosti OP je conditio
sin qua non razvoja i uea na OI 2016.
Analiza dokumenata ukazuje na kontinuiranu evaluacija OP od strane OKS. Isti pristup OKS
je imao prema merama kojima su drutvo, drava, sponzori i sam MOK podsticani da uestvuju u
OP (Jevti 2011a,c). Na alost, pojedini prostori uea delegacije OKS na Igrama u Londonu nisu
evaluirani (oprema za takmienje, ceremonije, prevoz opreme i sportista, tiketing). Finasijski plan i
rashodi zahtevaju ocenu, zakljuke i mere u funkciji daljeg razvoja. Ocenu zahteva i strateka orijentacija ka segmentiranju i poveravanje OP na realizaciju NSF. Iako se segmentiranje moe imenovati
kao dobra praksa, ono je, u isto vreme i znak nemoi OKS da upravlja celinom procesa u odnosu na
specinost tehnologije treninga i takmienja u veem broju sportva i disciplina. Specinost sportskih grana i disciplina i orijentacija OKS prema segmentiranju programskih zadataka bio je i nain
da jedan broj NSF iskljui OKS iz procesa praenja razvoja sportiste, ali i put da se nansijski okvir za
realizaciju OP usmeri prema drugim neolimpijskim rashodima NSF. Ponovila se praksa iz ciklusa
Peking 2008 da se deo budeta usmeri ka ne-olimpijskim rashodima, zbog ega je status olimpijaca
i samih OP bio predmet estih medijacija u kojima se traio pomirljiv put za nepomirljive odnose
unutar pojedinih NSF.

24

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

Olimpijske programe su realizovani kroz taktiku koja je prepoznala tri nivoa upravljanja, i to:
unutranji, srednji i spoljanji (Shema 5). Olimpijski komitet i NSFe su delovali na srednjem nivou.
Spoljanji nivo su ispunjavale aktivnosti prema drutvu, medijima, sponzorima. Moe se oceniti da je
u ovom prostoru uinjen dalji pomak u odnosu na Igre u Pekingu. Unutranji ili nivo tehnoligije treninga, pripada treneru, njegovoj kompetentnosti, menaderkim vetinama da organizuje kvalitetno
i podsticajno okruenje za razvoj izuzetnosti rezultata svog sportiste na OI. Iako je ovakav sled u
upravljanju OP logian i celishodan, ipak, isti je otkrio postojanje problema u veini sportskih grana,
zbog ega se ciklus XXX olimpijade moe okarakterisati stalnim prilagoavanjima funkcionisanja
OKS u pravcu zatite OP, jednakosti i prava sportista. Prilagoavanja su iz ugla OKS za cilj imala
ouvanje i, pre svega, podizanje osetljivost OP prema specinostima treninga i takmienja, sportsko-medicinskoj zatiti, anti-dopingu, suplementaciji, socijalnoj sigurnosti i pitanjima iz prostora
prava sportiste (Jevti, 2012b, Jevti, i sar., 2011d).
Kao i kod drugih olimpijskih organizacija, tako je i programska orijentacija OKS bila praena
rizikom i nesigurnocu, jer se odluke za dogadaje koji e se odigrati u buducnosti donose na osnovu
trenutno raspoloivih podataka. Odluke se donose u odnosu na trenutno stanje sportskog rezultata
i sloenih odnosa, o emu se malo zna (Rubingh, 1996). Stoga realijabilnost OP se mora posmatrati
u intenciji i kapacitetu da se menjaju i prilagoavaju, ali i da bude menjani kada se uoi da nema
mogunost da se ree problemi koji direktno utiu na proces priprema, uea i postizanje izuzetnosti na OI. Period 2011-2012 moe se opisati visokim stepenom prilagoavanja OP zbog delovanja
objektivnih i subjektivnih faktora.
U otvorenoj raspravi o relijabilnosti OP i taktici upravljanju od strane OKS, uoava se vei
broj slabosti koje svoje poreklo vode iz poslovne i organizacione kulture. Tako je ciklus 2009-2012
realizovan bez prethodno obavljenih analize gepa samog OKS, NSF ali i odnosa koji su iskustvena
kategorija steena realizaciom OP za Igre u Pekingu. Drugim reima, slabosti uoene u realizaciji OP
i na OI u Pekingu (Jevti, 2008), ostale su aktuelne, ak su se proirile prema sportistima, kadrovanju,
rukovoenju, odgovornostima, ali i tehnologiji treninga.... Slabosti proistiu iz izostanka rezultata
DELFI metoda za prouavanje i predvianje fenomena i donoenja odluka. Ova metoda je primenjena u izradi projekta Peking 2008. Njome su denisani strateki ciljevi i vrednosni okvir, uoene
su slabosti sistema sporta i postavljeni prioriteri u susretu sa izazovima novog tehnolokog doba
koja predstavlja svaki naredni olimpijski ciklus. Upitnici za administriranje DELFi metode u ciklusu
2009-2012, dostavljeni na izjanjavanje lanovima Predsednitva OKS. Ostali su bez odgovor, zbog
ega je u postavci samih OP izostala otvorena diskusija i jasna strategija. Neformalne koalcije formirane za izbore za rukovodea tela OKS (2009) bile su interesno aktivne tokom celog ciklusa. Ovaj
ciklus karakterie nedozovoljeno meanje vladajuih politikih partija u sport, denisanju uloge
i funkcionisanje OKS u novom zakonskom reenju. Stoga, u povodu ciklusa Rio 2016, mora se
poi od bez kompromisnog prihvatanja naela da je uee u radu OKS i OP privilegija a ne pravo,
odnosno da je uee u OP deo stremljenja za promene u skladu sa principom izuzetnosti (excellence) u rezultatu, razvoju sistema i upravljanju! Reeksija za aktivnost bila bi osnovna metoda kojom treba da se otklone slabosti, izbegnu pretnje, istakne snagu i kreiraju mogunosti da OP budu
podrka razvoju pojedinca, sportske organizacije, OKS i celine sistema olimpijskih sportova u Srbiji!
U tom pravcu, viegodinji plan kulturog menadmenta sportske organizacije namee se kao jedino
sredstvo koje moe da dovede do institucionalne kosolidacije, kooperacije, mobilnosti znanja, ideja,
ljudi i kapaciteta (Jevti, 2011a).

Tematski zbornik radova

25

Jevti, B.

Shema 5. Analitiki model upravljanja olimpijskim programima

Aksioloka strana OP condito sine qua non uea i izuzetnosti na OI


Olimpizam polazi od naela da sport podstie optimalni razvoj oveka i drutva, da su igre
primarni dogaaj koji je zasnovan na vrednostima, etici, idealima (Jevti, 2011b). Meutim, kada
se razmilja o OI tada se iskljuivo misli o sportskom dogaaju koji je svakom sportisti cilj, motiv
koji ga pokree da naporno trenira. Olimpijske igre su dogaaj koji armie individualne vrednosti
i iste integrie kroz zajednike aktivnosti (takmienje, trening, socijalni kontakti, kulturni i obrazovni programi...). U vrednosnom okviru uea na OI nalazi se vei broj ideala Olimpizma kojima se
kroz trening i takmienje podstie harmonijski razvoj pojedinca, izuzetnost, postignue, potovanje
drugih, pravda i jednakost, prijateljstvo, mir, tolerancija, razumevanje, kulturna razliitost (Jevti,
2011b,c). Put do izuzetnosti i pune armacije na OI je proces viegodinjeg razvoja vaspitanja
kroz sport sa kojim se otpoinje u ranim periodima karijere kada se armiu predispozicije, razvijaju psiho-socijalne sposobnosti, obuavaju sportske, ivotne, line vetine i vrednosti. Navedeno
pripada psiho-socio-bihevioralnim faktorima preduslova za postizanje vrhunskog rezultata i uspeha na OI. Dugoroni i kratkoroni ciljevi, privrenost i istrajnost zacrtanom putu, imaginacija,
fokusacija, ekstenzivna mentalna priprema razlikuje uspene od onih manje uspenih uesnika OI.
Manje uspeni sportisti su manje ekasni u planiranju, usmerenosti i privrenosti cilju (Orlick and
Partington, 1998). Samopouzdanje i motivacija su glavne psiholoke karakteristike olimpijaca koji su
ostvarili izuzetnost rezultata na OI. Ovi sportisti su vie uvereni u svoje sposobnosti, vie motivisani
da due i napornije treniraju ka svom cilju (Durand-Bush and Salmela, 2002). U strategiji pripreme
ovih sportista dominira jasna trenana strategija koja je ispunjena ciljevima, planom, nepristrasnom
i objektivnom evaluaciom uinka-rezultata, i pre svega, potrebi i verovanju da e se na svakom nivou
rezultata i perioda u karijeri obezbediti izuzetnos linosti i sportskog rezultata. Odlunost i istrajnost, samo-ekasnost i autonomija su karakteristike u postizanju izuzetnosti (Schoon, 2000; Roshe,
2000). Sportisti na putu ka izuzetnosti u sportu i rezultatu pomae i transfer svakodnevnih ivotnih
i personalnih vetina (socijalne i komunikativne vetine, liderstvo, samo organizovanje, disciplina i
postavljanje ciljeva). Ove vetine su, ujedno i mehanizam koji odrava sportistu na stabilnom nivou
performansi (Abbot and Collins, 2004). Manje uspene sportiste na OI karakteriu nerealistina
oekivanja, nia aspiracija i nedovoljna istrajnost (Abbot and Collins, 2004). Psiho-socijalni i atributi
ponaanja, kao i usvojene vrednosti utiu na evoluciju talenta sportiste od potencijala do postignue.
Navedene line karakteristike uz osmiljenu i promiljenu praksu treninga ine snagu koja vodi do
rezultata na OI (Abbot et al, 2007).
Prethodna teorijska rasprava svoje puno znaenje ima u radovima Mc Namara (2010), u kojoj
autor kroz visok stepen kauzalnost kreira generiki sistem vetina od znaaja za razvoj izuzetnosti Psychological Characteristics of Developing Excellence-PCDE. Sportista bez razvijene PCDE trai
i oekuje podrku, ne preuzima odgovornost za lini razvoj i rezultat, oslanja se na druge, a neuspeh imenuju malerom ili loom pripremom. Na drugoj strani su sportisti sa izraenim PCDEa, koje
karakterie samokontrola i vetine opaanja napredovanja i upravljanja emocijama. Ove sportiste
opisuje usmerenosti i istrajnosti ka napredovanju - ka cilju, traenje pomoi od drugih kada je to potrebno (Petlichko, 2004). Koncpet PCDE se odnosi i opisuje i trenere. Oni su podrka uenju spor-

26

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

tiste i usvajanju psiholokih i mentalnih vetina. Dobro obueni treneri streme ovim vetinama, iste
prepoznaju kao determinante trenanog i takmiarskog kapaciteta sportistie i u svom radu kontinuirano podstiu razvoj i primenu istih. Manje obueni treneri ovo rade ad-hock (Gilbert et al., 2001).
Programi OKS su kreirani kao podrka razvoju veeg broja kompetentnosti koje obezbjeuju
odravanje i dalji razvoj konkurentosti rezultata do izuzetnosti pojedinca i celine delegacije na OI.
Dugoroan cilj OP je priprema za uee na OI, ipak kontekst je iri i njemu pripada izuzetnots na
samim igrama. Stoga u dolasku do ovog cilja, OP sadre: podsticanja duhovne i zike harmonija
pojedinca, njegove aspiracije prema izuzetnosti i postignuu; negovanje odnosa, jednakosti, prijateljstva, tolerancije, razumjevanja; zatita identiteta sportiste, tima, delegacije, samog sporta i olimpizma; izgradnja preferenci za takmienje i visok stepen konkurentosti; usavravanje okruenja i
njegova ekasnost u susretanju preferensi sportiste; socijalna sigurnost sportiste; nulta tolerancija
na doping (Jevti, 2011a). Programska dokumenta OKS, kako za ciklus Peking, tako i za London,
sadre vrednosni okvir koji, implicitno denie OP kao inovativnu strategije od znaaja za pojedinca
i celinu sistema sporta Srbije i, eksplicitno za armaciju vrednosnog u olimpijskom pokretu (Tabela
2 ). Vrednosni okvir je deo humanistike orijentacije samog OKS i jedan je od stubova u postizanja
ciljeva OP, Olimpizma i samog uea na OI
Tabela 2. Vrednosni okvir aksioloka strana Olimpijskih programa (Jevti, 2011c)
Vrednosni okvir OP

Grupe nalnih i instrumentalizovanih


vrednosti, vrednosti Olimpizma

Jednake mogunosti za sve sportiste i NSF da uestvuju u projektu Autonomija i razvoj pojedinca

Univerzalnost, jednakost, nezavisnost,

Deo dugogodinjih planova OKS-a i NSF-a - Lino napredovanje u


ivotu i sportu, profesionalizacija sportista i njihovih trenera, imid

Sigurnost, stimulacija, drutveno


prepoznavanje

Ouvanje konkurentnosti rezultata sportista - Lino napredovanje u


ivotu i sportu, autonomija, odgovornost pojedinca, izuzetnost na
OI, samo-reeksija

Postignue, hedonizam, unutranja


harmonija, zadovoljstvo, samo-potovanje,
sposoban

Olimpijske vrednosti, olimpijski tim i duh delegacije - Strukturna


integracija kroz vrednosni okvir pojedinca

Benevolentnost-blagonaklonost, alijacija

Pratei planovi (zdravstvena preventiva i zatita, informacioni sistem,


osiguranje sportista), komplementarni programi (specine forme
treninga, suplementacija) - Lino napredovanje u ivotu i sportu,
autonomija, socijalna sigurnost, samo-regulacija

Sigurnost, stabilnost realcija i odnosa,


zdravlje, sigurnost,

Izuzetnost, odgovornost, autonomija

Mo, socijalni status, presti, samopotovanje, nezavisost

Partnerstvo inilaca sistema sporta i Drutva Srbije = OLIMPIJSKA


SRBIJA - Vetine za.... i tendencije ka....?

Alijacija, iskreno prijateljstvo, podrka,


iroko razumevanje, pomo

Potovanje osobenosti linog sporta i OI - Samo-regulacija,


odgovornost i posveenost rezultatu, delegaciji i OI

Prilagodljivost, loginost, odgovornost,


prihvatanje,

Otvorenost projekta za uesnike i inicijative

Univerzalnost, jednakost,

Usmerenost ka sportisti (svi sportisti su negativni na anti-doping) SOFT vetine i njihov transfer ka sportu i ivotu

Usmerenost ka sebi

Realni i ostvarivi ciljevi, izuzetnost - ivotno i sportsko zadovoljstvo

Stimulacija, postignue, unutranja


harmonija, nezavisnost, odgovornost

Jasne postavke i resursi - Izuzetnost, lini rezultat, uspeh, hedonizam

Postignue, stabilnost, prilagodljivost

Subjektivne vrednosti aktera (NSF, sportista, trenera, lidera, lekara, zioterapeuta...) nisu bile
predmet u realizaciji OP. Ipak, iskustvo iz Pekinga opredelilo je preraspodelu resursa i aktivnosti u
tom pravcu. Sportska komisije OKS bila odgovorna da obezbedi fasilitaciju izmeu sportista i ciljeTematski zbornik radova

27

Jevti, B.

va OP. Slino se oekivalo i od Asocijaciji trenera Srbije koja, na alost kroz celi ciklus nije uspela da
omasovi svoje lanstvo, samim time ni da otvori pitanja misije profesije.
Objektivna strana vrednosnog okvira za Igre u Lodnonu bila je sadrana u procesu izgradnje
tima. Nakon loeg iskustva na Igrama u Pekingu, i odlinog na MI u Peskari (2009) i Prvim letnjim
olimpijskim igrama mladih u Singapuru (2010), jedan od prioriteta u pripremi Delegacije u zemlji
bila je simbolika integracija. Ona se odvijala tokom celine olimpijskog ciklusa. Njome su dominirale
aktivnosti i poruke koje se upuene sportistima i koje su bile ispunjene vrednosnim preferencama.
irilino pismo, logo, maskota, takmiarska, sveana i oprema za dnevne aktivnosti, memorabilije,
nosilac zastave..., samo su neka od sredstava podrke simbolikoj integaciji (Jevti, 2011a). Strukturna integacija je zavrni deo procesa koji daje vrste osnove za delovanje Delegacije kao celine i koja je
razlikuje od proste mehanistike strukture. Tok strukturne integracije se odvija u periodu pune zrelosti delegacije koji se postie neposredno pre i u periodu Igara. Do ove integracije se stie kroz viedimenzionalni prostor, u kome horizontalnu dimenziju ispunjava povezivanja lanova Delegacije u
odnosu na sport, uzrast, pol, karakter sporta, oekivanja, motive, idole, prethodne rezultate, hobi...
Vertikalnoj dimenziji pripadaju socijalni kontakti i relacije, otvorenost pojedinca, stavovi, stepen
tolerancije i poverenja, prisustvo izbalansiraniih i realnih ciljeva, otvorenost za uee u reavanju
zajednikih i pojedinanih problema, oseaj pripadnost, lino uivanje i poverenje pojedinca prema
ostatku delegacije... (Kobi, 1994). Cilj je bio da pojedinci i grupe koji sebe i druge vrednuju kroz
vertikalnu dimenziju ostvare duboku dimenziju integracije koja na igrama opredeljuje vrstinu i
jedinstvo tima, odnosno vrstinu timova i ekipa pojedinanih sportova. U realizaciji menadmenta
strukturne i simbolike integracije koriene su savremene tehnologije (digitalni mediji, publikacije,
advertajzing); akcije, dogaaji (proslave, promocije, ispraaji i doek tima) (Jevti, 2011a).
U oceni aksioloke dimenzije OP vano je prisustvo same tenje za armaciom ireg vrednosnog okvira koji u sebi sadri i niz psiholokih atributa, line i ivotne vetine, o emu govore i
vrednosni ajtemi u tabeli 2. Pitanje je koliko je ono to je OKS pripremio i shodno emu je radio bilo
vidljivo, razumljivo i prihvatljivo sportistima, trenerima i NSF? Mera pouzdanja u OP je iskazana
od strane najveeg broja sportista. Ipak, na samim Igrama, veliki broj sportista, u 57% disciplina,
nije zavrio takmienje ili je postigao rezultate loije od kvalikacionih. Ova injenica otvara pitanje
strukture i relijabilnosti OP i njihove aksioloke dimenzije, ali i pitanje stepena samopouzdanja kao
mere koja odreuje stabilnost pojedinca i delegacije na OI. Manje asertivnu Delegacije opisuje vei
broj ciljeva. Visoko asertivne delegacije imaju samo jedan cilj, a to je izuzetnost na samim igrama.
Da li su sportisti Srbije bili nisko ili visoko asertivni prema OP i OI, odnosno kakav je asertivni status
imala Delegacija OKS u Londonu? Odgovor na ovo pitanje je conditio sine qua non programa za
Rio, jer on opredeljuje strategiju za svaki od perioda ivotnog ciklusa olimpijade, imenuje kadrove,
sredstva, objektivnost evaluacije. Cilj je jasan, stizanja do pune asertivnosti pojedinca, timova i delegacije kao celine u svim periodima izgradnje tima!
Reeksija aktivnosti nad dokumentima koja su usvojena na razliitim nivoima upravljanja OP
ukazuje da je OKS odigrao ulogu visoko osetljive organizacije. On je bio kadar da brzo reaguje na
probleme sportista, trenera, NSF. Sa druge strane, analiza periodinih i nalnog izvetaja efa misije
ukazuje na vei broj nedoumica i slabosti. Reeksija aktivnosti ukazuje da su mnoge NSF utokom
uea u OP bile neosetljive na potrebe samih sportista i uea na OI, odnosno da se jasno otvara
pitanje asertivnosti NSF prema OP i samim Igrama (Shema 6).
Heterogenost delegacije po konkurentnosti rezultata, evidentni favoriti, povrede, duge pripreme, neizvesnost kvalikacija, loe planiranje, rukovoenje... ali i realno zaostajanje u nekim disciplinama i grupama sportova mogu se smatrati uticajem koji je omeo punu strukturnu integraciju,
doveo do niske asertivnosti i uslovio da vie sportista ne ostvari izuzetnost linog rezultata na OI.
Kada se doda da je jedan broj sportista nakon 36 meseci uee u OP postigao rezultate koji su loiji
od rezultat postignutih na OI u Pekingu, tada vrednosni koncept olimpizma moe da potre odgovor
na ontoloko pitanje znaenja uea svakog aktera u OP i OI. Ontoloko pitanje znaenja uea na
OI postaje conditio sine qua non u izradi strategije OKS za uee na OI 2016. Pred slinom nedoumicom je bio i MOK nakon igara u Atlanti (1996). Spremnost da prizna postojanje problema, blago-

28

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

vremena ocena o postojanja nedoumica dovela je do strategije i mera kojima su OI i dalje primarni
multisportki dogaaj i cilj karijere svakog sportiste.

*Skreenice za sledee sportove: atletika-ASS, biciklizam BsSS, boks - BxSS, dudo-JSS, rvanje-RvSS, streljatvo
StSS, tenis TSS, tekvondo TeAS, kajak-kanu-KaSS, stoni-tenis-StSS, vaterpolo-VaSS, veslanje-VeSS, odbojka OSS,
rukomet RSS.

Shema 6. Kompas model u opisivanju stila uea


izvor za ocenu asertivnosti NSF* prema OP

ZAKLJUAK
1. Srbija je na Igrama XXX olimpiade u Londonu proslavila 100 godina od svog prvog uea
na Igrama modernog doba (Stokholm, 1912), kao i 102 godine od osnivanja nacionalnog
oimpijskog komiteta (Olimpijski klub Srbije, danas Olimpijski komitet Srbije - OKS). U
delegaciji OKS na igrama u Londonu bilo je 115 sportista koji su takmiili u 15 sportskih
grana, u 62 od ukupno 303 discipline programa letnjih olimpijskih igara. Na ovim Igrama
osvojene su etiri medalje (1-1-2). U povodu uee na OI u Londonu, predsednik OKS i ef
misije su konstatovali da Delegaciju OKS u Londonu krasi osecaj pripadnosti i zajednitva
olimpizmu, negovanje ekskluzivnosti, uzvienost i izuzetnost sportista i sporta, ali i napor
da se doivi olimpijsko iskustvo koje je jedinstveno i koje se ne moe se porediti ni sa im
drugim u ivotu jednog sportiste.
2. Tokom olimpijskog ciklusa London 2012, OKS je realizovao olimpijske programe za koje se
moe rei da su tehnoloka inovacija u sistemu sporta Srbije. Inovativnost se uoava u delu
proizvoda (rezultat, tim, uee, kompetentna sportska organizacija) i procesa (primena
novih tehnologija). Olimpijski programi su vrednost do koje se stiglo: (1) stavovima
o potrebi kontinualnih promena; (2) kompetentnom rukovoenju OP i potovanjem
svih perioda i postulata izgradnje tima za uee na OI; (3) zasnovanost na principima
nauke, najbolje prakse i saradnje sa ekspertima; (4) kreiranjem uslova za naslee svakog
olimpijskog ciklusa; (5) upravljanje promenama i kontinuiranim adaptacijama sa ciljem
razvoja performansi OKS i sistema sporta Srbije.
3. Kreiranje i upravljanje OP je zasnovano na menamentu projekta koga opisuje:
a. Analiza stanja same olimpijske organizacije i lanica, rezultata sportiste i puteva
razvoja, resursa, mere zatite i rizika ...do tehnolokih standarda koje propisuju MSF
i OKI.
Tematski zbornik radova

29

Jevti, B.

b. Finansiranje u skladu sa programom. Finansijski plan celine programa, pojedinca i


tima je podran od strane sponzora, Drave i MOK.
c. Upravljanje znanjima (sportske nauke, sportska medicina, IT), analiza performansi,
komparativne analize (benmarking) i reeksije.
d. Inovacije i projektno upravljanje koji treba da dovedu do kvaliteta koga opisuju
kompetentnost i konkurentnost delegacije (pojedinaca, timova, procesa, rezultata) na
svim nivooima pripreme i samom ueu na OI.
4. Post-olimpijska evaluacija, kroz Reeksiju, SWOT analizu i Benmarking kao metode
rada, izdvaja sledee pretpostavke o OP i ueu na OI u funkciji izgradnje stratekih
dokumenata za olimpijski ciklus Rio 2016:
a. Kognitivni i aksioloki subprostor su inovativni kvalitet procesa izgradnje i realizacije
OP i rukovoenju delegaciom na OI. Menadment organizacionih promena je
zanemaren subprostor koji u narednim programskim dokumentima treba da bude
okosnica razvoja kroz generisanje nove strukturne, upravljake i vrednosne paradigme
(menadment kulture sportske organizacije).
b. U 8 od ukupno 62 discipline (12%) u kojima su takmiili, sportisti Srbije su popravili
svoje line-kvalikacione rezultate. U 37 disciplina (57%) rezultati na OI su bili ispod
kvalikacionog ili najboljeg rezultata u 2012. U 20 disciplina (31%) ostvareni rezultati su
na nivou kvalikacionog. Mali broj sportista koji je na OI popravio llini-kvalikacioni
rezultat otvara pitanje znaaja i ostvarenje olimpijskog principa Izuzetnosti u OP i na
samim OI.
5. Menadment kulture i strategija za poveanja stepena ispunjenost vrednosnog okvira su
mere evolucije olimpijske sportske organizacije u novom ciklusu Rio 2016.
6. Odgovor na pitanje znaenja uea u OP i OI kod svakog od aktera (pojedinac i
organizacija) nije samo ontoloka nedoumica ve i conditio sine qua non strategije za
neredne igre, razvoj i odnose u olimpijskom pokretu Srbije.

LITERATURA
1. Abbot, A., Collins, D. (2002). A theoretical and empirical analysis of a state of the art talent
identication model. High Ablity Studies, 13, 157-178.
2. Abbot, A., Collins, D., Sowerby, K., Martinadle, R. (2007). Developing the potential od young
people in sport. A report for Sportscotland by Universiy of Edingburgh.
3. Australien Sport Commission (2004). Planning in sport. Paragon Printers Australasie.
4. Blouce, D., Smith, A. (2010). Sport policy and Developement. Routledge, London.
5. Camy, J., Robinson, l. (2007). Managing Olympic Sport Organizations. OS and Human Kinetics,
Lausanne.
6. De Senci, J (1990). Sport management circular evaluation and needs assessment: A multifaceted
approach. Journal of Sport Management, 4, 31-58.
7. Durand-Bush, N., Salmela, J. H. (2002). The development and maintence of expert athletic
performance: Perception of world and Olympic championship. Journal of Applied Sport
Psychology, 14, 154-171.
8. Edwards, A., Skinner, J. (2009). Qualitative research in Sport Management. Elsevier, Ltd.
Singapore.
9. Gobert, W., Cote, J., Mallet, C. (2006). Developmental paths and activities of successful sport
coaches. International Journal Of Sport Science and Coaching, 1, 69-76.
10. Havelka, N., Lazarevi, Lj. (2009). Savremeni sport koncepcija i praksa. Sport, nauka i praksa,
1(1), 5-15.

30

Proceedings of the Thematic Conference

Olimpijski programi sistem inovacija u sportu Srbije

11. Jevti, B. (2009). Izazovi Novog olimpijskog ciklusa. Zbornik predavanja I Nacionalnog seminara
za trenere, str. 7-22, Republiki zavod za sport, Beograd.
12. Jevti, B. (2011a). Reeksija menadmenta olimpijskih programa na sistem sporta Srbije.
SportLogia 7 (2) 129-140, doi 105550 / sgia110702se129J
13. Jevti, B. (2011b). The Path of True Values. ACC Journal, Social Science and Economy. XVII: II
82-87
14. Jevti, B. (2011c). ena u programima OKS iskustva prethodnog i stategija olimpijskog ciklusa
2008-2012. Fizika kultura, 65 (Sapl.) 29-41.
15. Jevti, B. (2012a). Upravljanje programima za uee na mega sportskom dogaaju. Management,
63, 63-75.
16. Kobi, E. (1994). Was bedeutet Integration? Analzse eines Begrisss in: Eberwein, H. (Hrsg):
Behinderte und Nichtbehinderte lernen gemeinsam. Handbuch der Integrationspadagogik. 7179, Weinheim, Basel.
17. McNamara, A., Button, A., Collins, D. (2010). The role of psychological characteristics in
facilitating the pathway to elite performance. The Sport Psychologist, 24, 52-73.
18. Orlick, T., Parington, J. (1998). Mental link to excellence. The Sport Psychologist, 2, 105-130.
19. Roshe, M. (2000). Mega-Events and Modernity: Olympic and Expos in the Growth of Global
Culture. Routledge, London.
20. Rubingh, B. (1996). Sport management in the Netherlands. In IOC (Eds) sport Management and
International Approach. pp 85-92.
21. ivoti, D. (2007). Menadment u sportu. DM Graphic Communication. Beograd.

Dokumenta:
22. Jevti, B. (2006). Sistem sporta Republike Srbije, predlog. Zajednika sednica inilaca sistema
sporta Srbije. Dokument OKS.
23. Jevti, B. (2006b). Projekat OKS Peking 2012. Dokument OKS.
24. Jevti, B. (2009). Projekat: Olimpijska Srbija. Dokument OKS.
25. Jevti, B. (2012b). Strategy for health evolution of Serbian Olympians from London OG
experiences to Rio challenge. Invitation lecture on sport Med. Course IOS and OKS: Best
practices in the health evaluation.
26. Jevti, B. (2012c). Delegacija OKS na OI u Londonu: Finalni izvetaj efa misije. Dokument OKS.
27. Nacionalna Strategija razvoja sporta u Republici Srbiji (2009 2013), www.mos.gov.rs.

Web adrese:
28. www.gamesmonitor.org.uk
29. www.ioc.org
30. www. mos.gov.rs
31. www.oks.org.rs

Tematski zbornik radova

31

Jevti, B.

32

Proceedings of the Thematic Conference

Antropoloki i teoloki aspekti duha i tela sportiste

SEKCIJA 1
TEORIJSKOFILOZOFSKI ASPEKTI ISTRAIVANJA
EFEKATA PRIMENE FIZIKIH AKTIVNOSTI U FIZIKOM VASPITANJU,
SPORTU I REKREACIJI

SESSION 1
THEORETICALPHYLOSOPHICAL ASPECTS
OF THE EFFECTS OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE,
SPORT AND RECREATION

Tematski zbornik radova

33

Stefanovi, .

34

Proceedings of the Thematic Conference

Antropoloki i teoloki aspekti duha i tela sportiste

UDK: 796.01:2

ANTROPOLOKI I TEOLOKI ASPEKTI DUHA I TELA SPORTISTE2)

ore Stefanovi
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
U sferi sporta u ijem su centru veba, lepota pokreta, snaga... telo sportiste, tj. ljudsko telo,
ne samo da postaje pozitivno prihvatanje jedne faze njegovog razvoja, ve to postaje i nain (pre)
optereivanja.
Ljudsko telo nije samo objekat, stvar iskusnog estetskog posmatranja, ve temelj ljudskog postojanja. ovek postoji kao telesno bie. Zato teleologija sporta (gr. , svrha, cilj,
nauka, uenje; l. uenje o celishodnosti ili svrsishodnosti) ne negira nain otelotvorenja
oveka, niti predstavlja prostu borbu u razvoju/troenju ljudskog tela. U ovoj artikulaciji vek ljudskog tela/sportiste, njegov (sportski) ivot, ujedinjen u obliku tela i duha nalazi se u centru razmatranja antroplogije i teologije. Iz tog razloga ne moe se zaobii injenica da ono to elimo da znamo
o dui, treba, s vremena na vreme, da upitamo i telo da bismo bili u harmoniji koja vodi na razvoj.
Neprijateljstvo prema naem telu (kada ga preoptereujemo) potie od iskonskog neznanja
da se trud, bol, patnja, borba mogu nadmaiti jedino umeem odravanja ravnotee u (sportskom)
ivotu kao diviniziranom olakicom (fr. divinisation obogotvorenje, stavljanje nekoga u red bogova, oboavanje), jer Bog ne eli da se ljudi preopterete. (9: 88) Za razliku od due o kojoj ne znamo
gotovo nita, telo je uvek tu, jedino pouzdano, svedok naeg postojanja, nesporno iskustvo sa kojim
smo svakodnevno.
Ljudsko telo u akciji sportskog dogaaja manifestuje se kroz apoteozu snage duha i tela. Rodenov Mislilac (sl. 1) predstavlja eklatantan primer metafore idealnog sportiste snani mislilac. To
se moe iskazati kroz tezu: ideal sporta je sportista Rodenov Mislilac na startu i cilju.

Slika 1. Rodenov Mislilac


2)

Uvodno sekcijsko predavanje

Tematski zbornik radova

35

Stefanovi, .

A ta predstavlja ljudsko telo u prostoru u kome se kree maksimalno brzo? Odgovor bi se


mogao nai u sledeoj misli: Ljudsko telo u maksimalnoj brzini kretanja je savrenstvo prirode u
prirodi (6: 31).

METOD
U ovom istraivanju teorijskog karaktera koriene su sledee naune metode: bibliografskospekulativni metod, istorijski metod, kauzalni i deskriptivni metod.

REZULTATI I DISKUSIJA
Antropoloki aspekt
U okvirima losofske antroplogije najpre se javlja pitanje due i tela. Prva shatanja o odnosu
due i tela zastupali su najstariji verski pokreti u Kini i Indiji, a kasnije u antikoj Grkoj (Tales,
Heraklit, Anaksimander, Anaksimen, Ksenofan, Parmenid, Zenon, Leukip, Demokrit, Epikur i dr.
Sa pojavom Aristotelogog uenja, po prvi put se postavlja pitanje metazike tela (4: 14) smatra da
povezanost due sa telom predstavlja odnos koji se tie ovekove sutine.
Smatra da je osnovna karakteristika jelinske misli o telu, dui i njihovom uzajamnom odnosu
pokuaj da se ovek shvati kao samostalna celina i kao deo ili estica kosmike sveukupnosti. Polazite za tumaenje oveka moe biti prirodni ili natprirodni karakter njegovog bia, antiteza izmeu
due i tela ili, opet, njihova sinteza i jedinstvo. Uvek se, meutim, radi o stvarnosti po sebi, o nekom
zatvorenom prostoru koji sam sebe istrauje pomou misli ne postoje elementi odnosa, svekolike
upuenosti ovekovog bia (prema neemu drugom, nekom drugom), koja rasvetljavaju samu stvarnost bia, tj. postojanja (4: 19).
ta znae izrazi moje telo, imam telo, snano telo, atletsko telo, lepo graeno telo i
slino? Mnogobrojni izrazi u vezi sa telom znae da postoji vie aspekata sa kojih se moe posmatrati
fenomen ljudskog tela (9: 88).
Da li smo mi gospodari, ili robovi tela? Imam telo ne znai da posedujem, troim, koristim jedno telo, kao ostale stvari koje posedujem, da me ono karakterie, ili da udovoljim jednom
telu koje naravno nisam birao, ili da sam unutar jednog datog tela kao postojea stvar. Imam telo
znai da shvatam moje telo iznutra i spolja, kao neto to postoji sa mnom u vremenu, uslov mog
postojanja u svetu, da shvatam sebe, svoje mogunosti, potrebe, nain mog bitisanja, mog veka i mog
ivota u svetu, koji se stalno gradi. Tako uestvujem u nainu mog ljudskog postojanja. Znai, upoznat sam sa biti mog postojanja i njegovog smisla.
Ova svest je takoe vezana s estetskim iskustvom, akcijom, aktivnou, energinou i radom
ljudskog tela. Svaka akcija, ili aktivnost ljudskog tela, je vezana sa ukupnim ljudskim postojanjem,
nije izolovana, niti nevana, ona je upletena u duboki smisao ljudskog postojanja. Tako telesna aktivnost u okvirima znaaja postojanja, rada, takmienja, snage, ljubavi, igre, sportskog dogaaja, su
fenomeni postojanja unutar otvorenog horizonta bitisanja oveka.
Otvoreni horizont bitisanja znai, da iako se ovek sree sa sopstvenim telom, kao neim to
je postojee i dato, ipak moe da ima izbor ta e sa njim da radi, ima slobodu i odgovornost jednog
postojeeg plana, jedne adaptacije teme koja se zove telesno bitisanje oveka. Ovaj izbor se ne
nalazi pod senkom jedne proste radne transformacije, niti u senci iracionalnog, nego se deava u
granicama ujedinjenja tela i duha. Tako imamo utemeljivanje sportskog fenomena unutar teorije
antropolokih predispozicija ljudskog bitisanja.
Mnogi koriste frazu koju je izrekao latinski pesnik satiriar, Juvenal (1-2. vek posle Hrista): U
zdravom telu zdrav duh. Potpuna izreka latinskog pesnika glasi: Orandum est um sit mens sana in
corpore sano, to znai: Poeljno je da imamo zdrav um u zdravome telu (3: 488-499). Kako se ovaj

36

Proceedings of the Thematic Conference

Antropoloki i teoloki aspekti duha i tela sportiste

odlomak danas prikazuje iseen, to se zakljuuje da se zdrav duh nalazi u zdravom telu, a to ide i do
toga da zdravo telo ima i zdrav duh, to iskljuuje mogunost da se zdrav duh nalazi u jednom telu
koje nije zdravo. Tako ovaj odlomak, odseen od svog smisla, odvodi nau misao u jedno oboavanje
tela. Meutim, kao to smo videli, znaenje odlomka jeste: kad bi zdrav duh bio u zdravom telu,
a da se pri tom ne iskljuuje mogunost da u bolesnom telu bude zdrav duh, niti da u zdravom telu
bude bolestan duh.
I Demokrit pie: Savrenost due ispravlja manjkavost tela, a telesna snaga bez misli dui ne
donosi nita uzvienije, dakle savrenost due nadopunjuje nedostatak tela, dok telesna sila bez pravilnog razmiljanja nita od boljeg ne pridodaje dui (3: 488-499).
Shodno tome, dobro je da se zdrava dua povezuje sa zdravim telom, ali to nije apsolutno,
poto postoji mogunost da se zdrava dua nalazi u bolesnom telu, kao to pokazuju Paraolimpijske
igre, kao to je takoe mogue da u zdravom telu bude bolesna dua, kao to pokazuju mnogi primeri
sa Olimpijskih igara.
Izraz atletsko telo ne pokazuje samo morfoloki rezultat sportskog truda, ve pokazuje mir
i pokret, sveinu i zamor, zdravlje i bolest, mladost i starost, telesne granice i telesne mogunosti,
sposobnost i nedostatak sposobnosti, i naravno sve ovo unutar horizonta teme (drutvo, religija,
politika, ekonomija, etnologija, kultura...), gde se fenomen atletsko telo razvija i pronalazi. To znai, da stalno i iznova prikazivani sportski fenomen atletsko telo ini, pored ostvarenja stabilnosti
sportskih rezultata/uspeha, jedan potencijal, slobodni, kreativni, progresivni, konstruktivni proces,
jedan primer slobode ljudskog bitisanja u sportu.
Lepo graeno telo ne implicira samo na morfoloku, ve i na harmonijsku i simetrinu grau
tela. Tako je uveni skulptor iz antike Grke Poliklet (5. vek pre Hr.), bio ovek koji je dao veliki
doprinos shvatanju pojma simetrian razvoj tela (sl. 2). Poznate su njegove rei: Lepota tela sastoji
se u simetriji njegovih delova. Izradio je delo koje umetnici zovu Kanon, traei u njemu pravila
umetnosti kao u nekom zakonu, i on je bio jedini ovek koji je, kako se smatra, nainivi umetniko
delo nainio samu umetnost (2: I, 341).

Slika 2. Polikletov Kopljonoa ()


Tematski zbornik radova

37

Stefanovi, .

Tzv. zlatni presek se jasno manifestuje u sklopu oveijeg tela. Proporcija gure oveka se sastoji u to tanijoj konstrukciji zlatnog preseka u neprekidnom odmeravanju manjeg u odnosu na
vee i u primeni ovako dobijenih mera na odgovarajue delove i dimenzije tela.
Mehanizam neprekidne podele, ili zlatnog preseka, igra posebnu ulogu u likovnom stvaralatvu, a najvie u oblasti apstraktnih geometrijskih oblika, kombinovanih kroz konstrukciju, funkciju
i merilo oveka u odreenim prostornim celinama. Tako je u 16. veku Luka Paoli (1445 1514),
geometar i prijatelj velikih renesansnih slikara, ponovo otkrio zlatnu tajnu. U raspravi O boanskoj
proporciji, on (1509) zlatnom preseku dodeljuje atribute boanskog.
Leonardo da Vini (1452 1519) je uradio kompletnu studiju gure oveka i pokazao kako su
njeni razliiti delovi u proporciji zlatnog preseka. Tokom kasnih osamdesetih godina 15. veka on se
prvi put upustio u istraivanje ljudskog tela anatomije i ziologije. Tako je aprila 1489. zapoeo rad
na knjizi O ljudskoj guri. Za potrebe ove knjige, koja nikada nije zavrena, Leonardo je pomno radio studije tela dvojice mladia. Posle vie meseci prouavanja njihovih tela, dolazi do sistematinog
pregleda ljudskih proporcija. Dobijene rezultate antropometrijskih studija uporedio je sa jedinom
sauvanom antikom teorijom proporcija Vitruvijevog oveka (1: 37).

Slika 3. Proporcije ljudskog tela po Vitruviju (Vitruvijev ovek), 1490.

Vitruvije, osrednje uspeni arhitekta i inenjer iz doba Rimskog carstva, napisao je traktat O
arhitekturi, koji je u 3. knjizi sadrao potpune mere ljudskog tela. To je Leonarda navelo da zakljui
da se ovek rairenih nogu i ispruenih ruku uklapa u kvadrat i krug savrene geometrijske gure.
A, prema Vitruviju, ako se gura prikazuje unutar kruga i kvadrata (homo ad circulum i homo
ad quadratum), onda se pupak, centar ljudskog tela, poklapa sa centrom krunice i kvadrata. Vitruvijeve mere su se slobodno interpretirale i esto prikazivale u renesansi i kasnije. Leonardo je na
temelju sopstvenih empirijskih otkria korigovao Vitruvijeve mere. Zato stopala i ake na njegovom
crteu imaju odgovarajue proporcije. Sada se samo centar kruga homo ad circulum podudara sa
pupkom, a centar kvadrata, u kome se nalazi homo ad quadratum, lociran je neto nie.
Marija Kauzlari je 2010. iskazala svoje vizuelne sposobnosti tako to je za ilustraciju korica
knjige Tehnologija pripreme sportista (9) uzela kao motiv torzo ljudske gure, koji u svojoj grai
sadri principe zlatnog preseka (sl. 4). Simetriju je ostvarila tako to je jedan element ponavljala kroz
repeticiju s alternacijom.

38

Proceedings of the Thematic Conference

Antropoloki i teoloki aspekti duha i tela sportiste

Slika 4. Ilustracija korica knjige


Tehnologija pripreme sportista

U sportu, telesnom vebom, igrom, ljudsko telo ne predstavlja samo sredstvo i istrument
sportskog dogaaja, nego ini princip, razlog i zakon iz koga se stvara i proizilazi arhitektura sportskog fenomena. Ono se pokazuje i mi postajemo svesni njegovog smisla, kao fenomena bitisanja u
sportu, gde njegov karakter predstavlja antropoloku realnost.
Ljudsko telo se ne nalazi na kraju, ve na poetku sportskog dogaaja, kao izvor i razlog smisla
postojanja ovog fenomena. Pri deniciji ljudskog tela, nikako ne treba da mislimo da se ona odnosi
na jednugomilu mesa, ve da mislimo na samo telo, odreeno telo jednog sportiste, koje je nastalo
kao posledica treniranja, kao potrebe i slobode jednog kosmikog bia. Sportista ne samo da ima
telo, ve njegov razvoj predstavlja jedan faktor razvoja sporta, a u krajnjem, i stalne obnove sveta.
Kako moe da se opie polazna taka u tretmanu tela sportiste kao predmeta i medijuma trenerovog stvaralakog (umetnikog) rada? U svetu sporta postoje ljudi koji su uvek bili zainteresovani
za ljudsko telo s aspekta naina na koji se u raznim kretnim vetima ono koristi kao izraajno sredstvo. Pojedince su privlaile telesne akcije, druge situacije opasnosti, tree je vie okupirao problem
morfologije tela i naini da se ona izmeni. Naime, ukoliko promenite morfologiju tela, menjate i
poimanje sveta koje je njome posredovano. Znamo da se zmije orijentiu prepoznajui infracrvena
zraenja koje sklapaju u svojevrsne toplotne mape, slepi mi se rukovodi odbijanjem zvunih talasa,
da se ovek kree na osnovu informacija dobijenih od receptora itd. Kada uvidimo da druge vrste
ivih bia vide svet drugaije, tada uviamo i da ljudski organizam ima vrlo ograniene opaajne
moi. A nain na koji vidimo svet direktno utie na nain na koji promiljamo svoje mesto u njemu.

Teoloki aspekt
Sasvim drugaije se ovek shvata u Svetom Pismu. ak i u Starom Zavetu tumaenje oveka
je korenito drugaije nego u jelinskoj misli. Janaras (4: 19) kae da ovek, u sutini, nije odreen prirodom po sebi svojom psihosomatskom graom i materijalnim svetom koji ga okruuje. Odreuje
se u granicama odnosa, sveopte upuenosti na drugoga. ovek je ono to jeste (), odnosno to
postoji (), samo u odnosu, samo u upuenosti na drugoga. Ovaj odnos i upuenost su linosni
pretpostavljaju Linost Tvorca Boga, na koju je ovek upuen kao na egzistencijalnu pretpostavku.
ovek je rezultat linosnog stvaralakog ina Boijeg, priziva Boijeg u linosno zajedniarenje. On
postoji samo prema Bogu, samo u potvrdnom ili odrinom odnosu sa Bogom.
Tematski zbornik radova

39

Stefanovi, .

U ovim osnovnim okvirima smeten je i problem ljudskog tela u Starom Zavetu. Ovde plot
(tj. telo, ). npr. nije samo jedan deo ovekovog bia, zemljani ili materijalni, nasuprot nekom
drugom delu koji je duhovan i boanski. Plot (tj. telo) predstavlja stanje razdvojenosti od Boga,
samostalnost i apsolutizaciju oveka, odnosno predstavlja stanje smrti, jer oznaava poricanje
egzistencijalne pretpostavke oveka, prekidanje zajednice sa Bogom, a samim tim i prekidanje ivota.
Biti bez Boga, znai biti bez ivota, sa druge strane, dah Boiji jeste mogunost ivota jeste dua
ovekova. I dunu mu u nos duh ivotni; i posta ovek dua iva (Post. 2,7)... Prema tome plot
oznaava ovekov stav i izbor, a ne prirodnu datost materijalne ipostasi (4: 20).
Lare (5: 64) u svome delu Teologija tela objanjava iz svog ugla telo u Svetim Tajnama:
Kroz Svete Tajne ovek postaje lan Crkve, bogooveanskog Tela Hristovog, i prima blagodat koju
je Hristos stekao za oveanstvo. Drugim reima, u Svetim Tajnama mi smo dovedeni u ontoloki
odnos sa samim Hristom, konkretno smo sjedinjeni sa Njime, i to energijom Svetog Duha, Koji je tu
prizvan od strane Crkve i stvarno prisutan. Ta blagodat se celoj linosti prenosi posredstvom vidljivih
i materijalnih znakova koji sainjavaju obrede, vidljivu stranu Sv. Tajni, i koji se prvo primenjuju i koji
se prvo primenjuju na Njegovo Telo=Crkvu i na tela vernih kao lanova Hristovog Tela.
Telo tako ima naroito znaajno mesto u primanju Svetih Tajni. Tu opet vidimo da ono
predstavlja i izraava celu linost, i to je naroito upadljivo u starim hrianskim inovima-obredima
(=tajnama), koje je Pravoslavna Crkva verno ouvala, gde je sveprisutan simvolizam, i gde se svi
razliiti organi i raznolike funkcije tela nalaze dovedene u odnos sa organima i funkcijama due, i sa
aktivnostima i stanjima duhovnog ivota.
Za sportistu je vrlo bitan aspekt tela u praktikovanju vrlina. Praktikovanje boanskih zapovesti
treba da dovede oveka-sportistu do toga da upranjava vrline, iji je savreni ostvareni obrazac
pokazao Hristos u Svojoj Linosti: reima, ponaanjem, delima... Te vrline ukljuuju sve ovekove
sposobnosti u jedan smer, podoban njihovoj prirodi i zdravom, normalnom cilju, i u tom smislu se
ovek-sportista razvija i uzrasta u njima.
Upranjavanje vrlina pretpostavlja istovremeno podvig, napor ili rad (koji Oci nazivaju
askeza) da bi se borili protiv strasti, koje su zauzele svoje mesto nakon greha. Asketska praksa, koja
se sastoji u postu, bdenjima, napornom radu (kod sportiste je to naporan trening), molitvi ima za cilj
da se postigne bolje gospodarenje telom (5: 69).
Postavlja se pitanje: kako se sportista ostvaruje na duhovnom polju? Kako se duhovni podvig
nikada ne postie do kraja, to znai da sportista Hrianin ne treba, niti moe, da ostane na malim duhovnim rezultatima i da se zadovoljava najniim stadijima svog duhovnog ivota. Sutina
vebanja/treniranja tela se ogleda u ostvarivanju uspeha/rezultata, koji je izmeu ostalog, povezan
i sa razliitim nivoom predispozicija (sposobnostima) onoga koji veba/trenira. Ali u duhovnom
vebanju svi mogu da stignu do cilja za koji je ovek stvoren, budui da za to nisu potrebne posebne
sposobnosti i talenat, nego je dovoljno da to ovek eli.
Mitropolit Jerotej Vlahos (10: 94-95) kae da je sportsko vebanje tela veoma tesno povezano
sa duevnim i psiholokim stanjem sportiste. Kada sportista nije u dobrom psiholokom stanju, to
utie i na krajnji rezultat na takmienju. Iz tog razloga je neophodno da koristi i tzv. umno treniranje. Oputanje tela je neraskidivo povezano sa duevnim oputanjem. Crkva sa svojim tihovateljnim
predanjem umne molitve uspeno moe da doprinese tom tzv. umnom treningu. Izmeu ostalog,
poznato je da je tihovanje jedna celokupna nauka uz pomo koje ovek moe da kontrolie svet
pomisli. Tihovanje je nauka pomosli metod duevnog mira i psihoterapeutskog tretmana koji je
sportisti neophodan.

40

Proceedings of the Thematic Conference

Antropoloki i teoloki aspekti duha i tela sportiste

ZAKLJUAK
Za antropologiju, teorija tela antike grke losoje, ortodoksna teologija tela, dananja losoja i nauka ine stubove nezamislivo bogatstvo nauke, obrazovanja i tradicije. Ova antropologija
ipak mora da bude i u direktnoj vezi sa dananjim istraivanjima, meunaunim razgovorima, i to
posebno u prostoru nauke sporta. U tom vidokrugu je potreban susret ireg spektra nauka.
Vebanje tela imaju za cilj dobrobit tela, zato to ono, kad je zdravo, potpomae duevno stanje ovekovo, kao to i duevno blagostanje i na telu ostavlja traga. Bitno je razumeti uenje Otaca
Crkve da je potrebna jedna ravnotea izmeu vebanja due i tela. Oni koji uvebavaju telo imaju
potrebu i za umnim treningom (izuavanjem, sluanjem...), kao i za korienjem duhovnih vebi. Ali
i onom ko se bavi duhovnim vebama potrebno je i vebanje tela kako bi postigao ravnoteu. Iz te
perspektive posmatrajui i telesne vebe i sportska dostignua, Crkva ne prihvata preterivanja.
Crkva prihvata sport i usvaja sve sportske aktivnosti. Dovoljno je da treniranje samo po sebi
ne bude cilj naeg ivota, nego da je usmereno ka duhovnom dovoenju sportiste u ravnoteu i njegovom napredovanju. Svaki podvig jeste duhovno i telesno vebanje koje bi trebalo da se izvodi po
sportskim pravilima, uz pomo trenera, sa veoma velikim strpljenjem i trpljenjem, jer sportista na
taj nain sazreva psiholoki, drutveno i duhovno. Uvebavanje tela i due sportiste bi trebalo da je
usmereno ka duhovnom sazrevanju oveka.

LITERATURA
1. Celner, F. (2002). Leonardo da Vinci. Koln: TASCHEN GmbH.
2. , . (1983). , I, II. : .
3. , . (1972). , . .
4. , . (2005). . . : .
5. , -. (2005). . . : .
6. , . (1992). 6 . :
.
7. , ., , ., , . (2010). .
: .
8. , . (2011). , , . :
.
9. , . (2006). , . . :
.

Tematski zbornik radova

41

Jirsek, I.

UDK :159.974.5

MOTIVATION FOR MOVEMENT AND THE ACTIVE LIFESTYLE


FROM READING OF BELLES-LETTRES: PROBLEMATIZATION
OF THE CATEGORIES EXTRINSIC AND INTRINSIC

Ivo Jirsek
Faculty of Physical Culture, Palack University Olomouc, Czech Republic

INTRODUCTION EXTRINSIC EXTERNAL AND INTRINSIC INTERNAL


MOTIVATION, REWARDS AND SELFDETERMINATION
There are the distinct courses of the analytical approach in psychology, education, organizational behavior, and sport science examining the problem of external rewards, intrinsic motivation
and their relation (Cameron and Pierce, 1994; 1996; Ryan and Deci, 1996; Deci et al., 2001a; Cameron, 2001; Deci et al., 2001b; Pierce et al., 2003; Gagn and Deci, 2005). The goal of this paper is to
enlarge the paradigm of motivations enquiries. There are some phenomena which complicate the
description of the substantial statuses: external (extrinsic) and internal (intrinsic). (We do not care
in this paper of the amotivation status, because it is not important for the crux of the statement.)
Extrinsic motivation
Up to now papers understood activity motivated by the external rewards as behavior targeted
by rewards of verbal applause, trophies, tokens, money, and social prestige, but also by the negative
ones - threat, punishment and so on. The control of behavior is typical for extrinsically motivated
activities. So external stimuli are the instruments (means) for doing activity, they give the reason and
satisfaction why to do it. Interest is not in activity itself, but rather in the outcomes of the activity.
Control and regulation are the necessary conditions for extrinsic motivation.
Intrinsic motivation
Contrary the intrinsic motivation is perceived as an activity which is not rewarded except by
the activity itself (not because of any external stimuli). The activity itself is attractive for the engaged
people who do it for the pure pleasure from the action. People nd this type of behavior interesting
without any connection with external environment. Such behavior is fully self-regulated. The good
feelings come from participation, experience a sense of volition.
Relation between rewards and intrinsic motivation
The core of the discussion matter is, however, the relation between external rewards and intrinsic motivation: is the role of rewards positive, or negative in the motivational process? The answer on this question varies and can be highly controversial.
On the one side of the discussion some authors (Cameron and Pierce, 1994; Cameron and
Pierce, 1996; Cameron, 2001; Pierce et al., 2003) argue that rewards can undermine the intrinsic
motivation when people are interested in the activity or task and that negative eects of reward are
minimal and limited, and easily preventively avoidable. Rewards are not always harmful. Findings

42

Proceedings of the Thematic Conference

Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. Extrinsic and Intrinsic

of meta-analysis coming from approximately 100 studies after 20 years of research (Cameron and
Pierce, 1994) indicate that verbal rewards (praise and positive feedback) can be used to enhance intrinsic motivation. When tangible rewards (e.g., gold stars, money) are oered contingent on
performance on a task or are delivered unexpectedly, intrinsic motivation is maintained. A slight
negative eect of reward can be expected when tangible rewards are oered without regard to level
of performance (Cameron and Pierce, 1996). Simply said, rewarded people are not less willing to do
the activities, there are no negative eects of rewards on the intrinsic motivation.
In contrast, the other side argues (Ryan and Deci, 1996; Deci et al., 2001a; Deci et al., 2001b;
Gagn and Deci, 2005) that it is necessary to distinguish between the types of reward structures.
This taxonomy shows that dierent types of rewards can have dierent eects: Task-contingent
rewards undermined intrinsic motivation, but task-noncontingent rewards did not (Ryan and Deci,
1996, 34). Rewards can produce both negative and positive eects on motivation, or can have no
eects. Rewards and other external events have also more complicated structure of their factors like
evaluations, deadlines, surveillance, competition, and externally imposed goals, as well as a general climate of the classrooms, schools, and other interpersonal settings. These dierent conditions
designate whether the reward is experienced as informational or controlling. While informational
aspect of rewards or other external events enhances intrinsic motivation, the controlling aspect
undermines intrinsic motivation (Deci et al., 2001a). Some of them tend to diminish the autonomy
and change in causality, from internal to external, some others increase intrinsic motivation (Gagn
and Deci, 2005). The extrinsic motivation have been described in dierent types: external regulation (regulation through external means), introjected regulation (behavior which is at the beginning
of internalization), identied regulation (more self-determined) and integrated regulation (self-determination and internalization of process). This line creates self-determination continuum, rather
than a dichotomy, from high to low levels of motivation and controlling, from control to autonomy.
(Ntoumanis, 2001; Standage et al., 2005; Alexandris et al., 2002; Gagn and Deci, 2005). Easily said,
dierent types of reward structures have dierent, even opposite eects on the intrinsic motivation.
The external rewards (concretely expected tangible rewards) could have a pervasive negative eect
on intrinsic motivation.
The researches ndings were assigned to dierent theories, concretely to the self-determination theory, the cognitive evaluation theory, and the social cognitive theory. The distinctions between
these theoretical frameworks are, however, very particular and detailed and there are no dierence
in a basic approach to the surveyed topic. The principle, the methods and the standpoints are more
similar than dierent. It is the paradigm of behaviorism.
The goal of this paper at this background
This paper does not want to come into this highly exposed discussion. The goal of this text is
an illustration of very complicated relation between the basic grounds of this opposite standpoints,
so what does external and internal mean. Since there are some phenomena refer to activities which
are not practiced instrumentally for external reward, but contrary for activity itself. At the same
time, however, the impulse for doing this activity is not internal, but external - the reading of books.
In the words of the foregoing discourses, the core of the content is about the informational aspect of
external events without any external controlling implication. However, the external stimulus is different than any antecedent research cogitated it is a reading of belles-letter. And even more, there
is, contrary to up-to-date researches, no direct relation between the educator and pupil, without any
possibility to give the feedback or reward.
We will use the example from the experiential education eld, concretely from books of a
Czech writer and educator Jaroslav Foglar, and the active behavior derivable from reading of the belles-lettres. The intrinsic and extrinsic motivation in such situations is mixed and it is not so easy to
dierentiate them clearly. It is similar like physical and mental boundary, which is completely overt
for analytical type of thinking while it is not so easy from the phenomenological point of view. There
are no strictly dierences between physical and mental ways of human being in the phenomenoloTematski zbornik radova

43

Jirsek, I.

gical paradigm, for example tears (physical phenomenon) which coming from empathy with misery
of other (psychic mood), or red color of bashful faces and so on. Can we clearly extricate an outline
of these two modus of human being? The phenomenology is used in the psychological investigation
without common dierentiation of experience into internal and external, or inside of personal
experiencing and what exist outside of that experience (Dale, 1996). Although in this research we
do not use the phenomenological instruments, the phenomenology could be a good opportunity for
the theoretical background how to nd phenomena in the research.
Up to now, no research studies to our knowledge have attempted the dierent types of external stimuli without controlling function (which are not rewards nor material, symbolic or verbal
in direct teacher-pupil communication) on intrinsic motivation. The paper aspires for inlling this
research gap. However, our goal is not the measurement of the intrinsic motivation as a reaction on
some external stimuli, but the nding if some really provided activity (movement exercise) is aected only by reading of books without any other external rewards. We expected that the reading of
Foglars books would increase the movement activity of the readers.

Jaroslav Foglar and his Literature


The experiential education is commonly understood as a learning in the outdoor settings, as
a natural and adventure education. The process between a teacher and a student needs having the
direct experience and focused reection. The long expeditions, rope courses, wild nature and other
means are typical for the experiential education in English speaking countries. Organizations like
Outward Bound, Association for Experiential Education and its journal (among many others) are a
mark or sign of this pedagogical stream based on John Deweys philosophy.
In the Czech Republic, in the centre of Europe, where are no wild nature, an ocean or high
mountains, the game and play phenomenon together with the methodical principle of dramaturgy
is the basic and a substantial specic way of Czech understanding of experiential education (Martin,
2001; Martin et al., 2002; Martin et al., 2004).
One from the roots and source of this conception and a specic approach to an educational
process is personality and work of Jaroslav Foglar (19071999), who is mostly unknown abroad. (The
translations of some his books were published in Slovakian, Polish, Hungarian, German and Esperanto languages, however, they are unavailable to English language readers.) Today only the basic
information is disposable for English language environment (Jirsek et al., 2009; Jirsek, 2008). Let
us recapitulate now the main features of this personality and his work, directly connected with the
topic of our paper.
Foglar has already pertained to the most popular writers of the literature for children and
youth in the Czech Republic for many decades in dierent social and political conditions (as the
inquiries of readers popularity confess: Jrek, 1964; Sohr, 1968; Lipk, 1988; Mrva, 1990; Prek,
1990, 110; Urbanov and Matskov, 1992; Uherkov and lovcov, 1993). The type of this literature is directly motivated by pedagogical goals. The novels and stories, the instruction literature with
direction to an active lifestyle in leisure, scenarios for 316 comics episodes and all writing published
in 27 volumes of his collected works are motivated by the aim of educational inuence. Also Foglars
work in the role of journals editor is explicitly connected with an education, for example thanks to
the implementation of the unique method of readers clubs (he regulated leisure activities of some
hundred thousands of young people at the one moment through the appeals in the journal with
weekly periodicity).

44

Proceedings of the Thematic Conference

Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. Extrinsic and Intrinsic

The reection of this specic literature could be devided into four categories:
a. Literature as instrument of ideology: some critics (Stejskal, 1962; Douek, 1986) pointed the
absence of class-consciousness, type of boys erased from social reality, an abortive idealized
type, in the socialist time at this part of European region. An ideological evaluation of this
reading was a reason why these books could not be published for very long periods; even
they were excoriated from libraries and second-hand book shops.
b. Belles-letters: really esthetical and literary science criteria as an approach to the evaluation
of this literature was minority in analyzes of Foglars books. There were mostly critical
perceiving as a schematization, unreality, articiality (ervenka, 1965; Zapletal, 1970), an
inanimateness of persons (Stejskal, 1964), authors language primitivism and disability to
attentively formulate (Vavk, 1964; Kovk, 1964). Contrary, positive aspects were visible
in the specic poetics, the capability to create story impregnated by action (Mikulek,
1987), sense for dramatization and fantasy in creation of games (Bsser, 1964), intentional
simplicity of construction (Sohr, 1968), which could be emphasized as a typical feature for
the world of myth (Nezkusil, 1991).
c. Understanding from psychoanalyzes position and Jungs archetypes: it is possible to read
the Foglars books as an archetypal drama of initiation (Hybler, 1987), as an antagonism of
rationality, word, consciousness (typical for one boys club in novels trilogy) and a symbol of
dark shade, glimpse, silence, unconsciousness (of their opponents) (Hybler, 1999; Balatk
et al, 1999; Nezkusil, 1991).
d. Educational utility: we could be the witness of exclusively positive acceptation here, namely
in the methodical and innovational shape in program areas. The substance of Foglars
instrumentality is an education through the game (Sadeck, 1964), his romantic is a will
toward an action and a courage to dynamic self-education (Bsser, 1964), a pedagogical
aspect as a basic imperative of all Foglars performance is visible in the submission of all
other criteria just to educational goals. In the time of increasing of youths criminality
(drugs, arms, violence) as eect of looking for adventure and stimulation at any cost, maybe
the reasonable and sensible education of preadolescents, to which Foglar urges, belongs
among the most important tasks of civilization (Hybler, 1999).
Foglars pedagogical activity is without any question admirable probably in the global measure: he conducted scout division for 60 years uninterruptedly and as chronicler noted its history
in 60 volumes (at 15000 holographic pages); he participated in 60 summer camps in 1925-1985; he
published many games, motives and ideas for scouting activities and out-of-school education.

Experiential education based on Foglars ideas


The summarizing notice has to be put in the terminological problem of education and selfeducation. Foglar was an educator, was a leader of the scout division, but he directly inuenced
only a few decades boys at one moment (about 800 through the decades), but his writing and editor
working aected hundred thousands of young people. This factor is educational, but only at the beginning of such impulse. When the external social factor the reading was changed through the
reading process into the readers personality, into the intrinsic motivation, then practical consequences in done activities are possible to perceive more as a self-education than a typical education in
class lessons or leisure time. Now we can summarize the basic values which could be found in the
described type of pedagogical literature.
Healthy lifestyle, physical eciency
In every Foglars book we can meet an estimation of physical power, elasticity and bodys agility. Boys bodies are steadily in movement and nature, tan skin is a sign of health, muscularity and
power is the aim of concrete exercises and movement activities which instruction reader can read.
Tematski zbornik radova

45

Jirsek, I.

All this together pronouncedly created a cult of body. Nausea to alcohol and nicotine is a penetrative
boundary which dierentiates goodness from evil.
In many books of Jaroslav Foglar we can meet a precise abetment to both reading and experiencing the movement activities. In our research we will quest for practical consequences of these
external impulses for the intrinsic motivation, if the appeal to exercise was heard by readers and
realized. The nding that the teacher can inuence the salience of climate and optimize a childs motivation in physical education (Treasure and Roberts, 2001) we would like enlarge not only in direct
teacher-pupil personal relation, but also in indirect operation through the literature.
Nature and outdoor
Detailed observation of nature, perceiving of it and storage by all senses is a signal emphasizing the beauty of colors, forms and phenomena. Perhaps in any Foglars book we can nd the descriptions of naturedeep and intensive personal experiencing as the possible journey for an admiration of nature at readers. The values of beauty perceived at a human body as well as a human behavior,
displays in nature, or adjustment of tents and composed costumes becomes one from criteria of right
lifestyle. Aesthetical values, it seems to be, are impulses for promotion of moral values.
Morality above all
The accent on fairness, veracity, honesty and friendship are presented in a black and white
naivety which is completely functional and motivational for the children age characterized by exacerbated impressibility together with decient life experiences. Of course, the permanent alerting on
necessity to dierentiate goodness from evil is schematic and incommensurate to complexity of the
world. However, these books are not focused on an adult population who can distinguish between
dierent ethical categories.
Very interesting in this context is a personal confession that the reading of such moral challenges in childhood was not understood as a barren moralization (or an underow moral ideal) but as a
chance to be ready to do charity. Jaroslav Foglar forced his readers to be ready for doing goodness.
The contemporary teacher of ethics admits that hehelped to others (to bear shop bag, to compose pit
coal, to help women with baby-coach into tram) really cheerly, without any feeling of manipulation
in his childhood (Veselsk, 2007).
Power of informal collective
The relation among individual members of a bunch (club, division) helps to self-understanding and feeling of sharing collective values, to socialization of young personality. Perhaps aected
highlights of friendship, adherence accompanied by oaths, unconditional solidarity, some exclusiveness of own group in dierentiation of other common or ordinary people give importance to
meaningfulness of social life. Self-educated moments are coming from stacking up with values and
lifes way of coevals. What is the most important: this style of education believes in children collectives, their independence and activity.
Holism in education
Probably the most inspiring are holistic functioning educational principles and methods. Particular working and program means (for example Hunting of 13 little beavers, Blue life1) and so
1)

Hunting of 13 little beavers: the legend on the boy Roy growing in the wild nature with his father and even with an Indian old man
for a certain time who exposes him to various tests is brought by the story on 13 rust nails beaten in to the log for hanging furs of
caught beavers. Their hunting is an initiating test proving turning the boy into the man. The writer takes this legend as a motivation
factor for the development of the test that can be past in our time (or for many decades since 1930s, when this book was published
for the rst time). Besides little beavers, i.e. the tasks aimed at help the others and social solidarity (the rescue and good deeds little
beavers), tests developing courage, patience and will (the little beaver of courage, silence, loneliness, hunger), the tasks improving the
knowledge on the nature (owers) or polytechnic preparation (skill) and at last even the honesty, goodness and politeness (gentleness), we nd even four tests concentrating on physical abilities and healthy lifestyle here: the little beaver of nimbleness (running,
high jump and long jump), aiming (cock-shot), swimmer and force (pull-ups). Blue life is described as seven tasks or obligations
(including everyday morning exercises, also everyday washing in cold water or experienced joys and performed good deed).

46

Proceedings of the Thematic Conference

Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. Extrinsic and Intrinsic

on) never do only with separate physical training or moralizing, but they eect on whole personality.
The tasks are conceived for development of all components from physical development through
rational abilities, aesthetical feeling, moral responsibility, to will, constraint, concentration, assembly
and so on. This holistic approach is the more important the more we are living segmentatively in a
nowadays society (including the fragmentation of subjects in school education).
Motivation through mystery, adventure challenge and imitable model
The unique ways of motivation using secrecy and romantic phenomena attract to realization.
Complicated symbolism multivalent relation of reality and fantasy, legends of stories, often impressively
introduce games or activities with edicatory potential. A legend is a magic glamour which can create
prestige business from routine pedantic tasks. Banal life is changed by it into poetics of romantic. Such
easy, maybe boring activity, penetrated by physical eort and mental endeavor, can be at once a subject
of deep interest if it is envelop into environment of Indian life, gold Mexico, builders of railways, wild
West, discovering of an unknown land, sci- stories etc. The sensibility for atmosphere, the capability to
escalate tension, to break and even as point up readers experience by the question what probably will
come, is very famous. What is not written is coessential as what is declared, because there is some space
for speculation, own fantasy, interest to get knowledge. Probably there are not more motivated factors
for boys age than appetite for detection of unrecognized, preferably with expound of all energy and
facilities (see ow concepts of Csikszentmihalyi, or peak experience of Maslow). Game is coming to
be a mean of self-knowledge and self-development thanks to achievement, ght, and test, thanks to a
boundary of success, knowing of strong and weak parts of own personality.
Force of tradition, rituals and ceremonies
The naming of places visited at excursions and camps according to experienced events, weather, or games, helps to remember it and repeat in discussions. Simple objects got mystique and matter of interest by the xed way of their using, so treatment of them comes to forms of formed rituals.
The rituals and ceremonies were supported by concrete marks of achieved outputs. Classication on
points almost every activity, the rewards in shape of combination force of word and power of image
clearly denoting ideal which every boy (or girl) could become. Diplomas, colored labels, certicates,
patches, insignia for present visitation, for victory in a small game also for evaluation of the whole
month activity, for order or a special achievement, there all encourage motivation for more active
function. Administration of symbols in shape of honor sign, Yellow bloom or Army of patternboys has a big power for motivation.2)
It is seemed this is argument for the armation there is no inherent negative property of
reward for intrinsic motivation (Cameron, 2001). However, the problem is more complicated: Foglar
had used to give to boys some cards painted by him, some marks and other romantic rewards, but
only in his direct educational activity in a scout division. In his books he only inspired to thousands
readers to make themselves some similar artefacts for the presentation of their own activities. It is
an external impulse, but not an external reward.

Inuence of literature on an active lifestyle


There is no space for more detailed presentation of movements motives in Foglars book.
(For more details see Jirsek, 2008). Beside hunting 13 little beavers from his book Boys from the
Beavers river (Foglar, 2003) and blue life (for both see comment note) from The port is calling
(Foglar, 2005) and also from Chronicle of the lost footstep (Foglar, 2001) we can mention a description of a competition in physical skills from the book Our division (Foglar, 1998). It is a set of 42
exercises (forward roll, somersaults, knee bend, jump rope, climbing a tree, riding a bicycle, jumping
over a table etc.) valued at a total of one hundred points interestingly, the members of Foglars division did such exercises voluntarily, with enthusiasm and fully intrinsic motivated.
2)

Yellow bloom is not independent at any organization or membership everybody can take it that wants according to his/her choice
adhere to only one maxim, maxim of struggle for abolition of all bad things in relation to people. One hundred thousand of readers
espoused to journals editors oce

Tematski zbornik radova

47

Jirsek, I.

There is already an output of research in relation of Foglars books reading and activity of
readers. Readers constantly arm they were inuenced positively by literary heros action, but also
above standard readers are said to think more often about themselves, about their position among
their friends and about possibilities of their self-realization (Urbanov and Matskov, 1992, 13).
There is not possible to distinguish if the reading and sequence activity is coming from an extrinsic
or intrinsic motivation. As phenomenology declares, there is the signicant wholeness of phenomenon and we can try to understand it without analytical segmentation.
There are plenty of studies about motivation in the eld of physical education and movement activities, concretely about a situational motivation in physical education (Parish and Treasure,
2003), enhancing motivation in physical education (Aldeerman et al., 2006), self-determination in
physical education (Ntoumanis, 2001; Standage et al., 2005), self-determination in recreational sport
(Alexandris et al., 2002) and leisure-time physical activity (Shen et al., 2007), about coaches views
motivation (Hansen et al., 2003), students perceptions of motivation (Treasure and Roberts, 2001),
or athletes emotions and cognitive motivational relational theory (Uphill and Jones, 2007). However, there is no research in the framework of the specic type of motivation in self-education, as
readers of Foglars books realize.

METHOD
Instruments and procedure
This survey used to estimation a specic questionnaire relating to the reading of Foglars book
and its inuence on readers activity including movement activities. For a real performed movement
activity we used the part of the International Physical Activity Questionnaire IPAQ long version
relevant to leisure; it means parts recreation, sport and leisure activity and time consumed by
setting. The questions were about lifetime of walking, intensive and medium burdening movement
activity in last seven days and also the time setting in week-days and weekends in last seven days. So
the researchs participants recorded their movement activity and inactivity.
The questionnaire was hung at internet web pages of research program of Faculty of Physical
Culture Palack University Olomouc Physical Activity and Inactivity of the Inhabitants of the Czech
Republic in the Context of Behavioral Changes from spring to autumn 2006.
Participants
The 1692 answers about readers knowledge of Foglar and his books came through the internet
questionnaire. They were taken from a group of inhabitants with these demographical indexes: the
age of participants from 10 to 70 years, their fair-to-middling age was 29.6 years and standard deviation 11 years. There were 647 (38.2 %) men and 611 (36.1 %) women, 434 (25.7 %) did not answer.
IPAQ questionnaire was lled by 909 participants coming from this big group.
Data analysis
The evaluation3) of movement activity in MET units corresponds energetic equivalent 6 METs
to intensive movement activity, 4 METs to medium intensity and 3.3 METs to walking. Global medial
movement activity expressed in METmin-1week-1 was calculated through medium minutes values
of every movement activity and corresponding energetic equivalent METs for datum intensity of
movement activity.
Statistic processing was made in program STATISTICA 6. Absolute and relative occurrence
were calculated at questions of nominal type. The comparison of movement activity between two
groups was made by the student t-test for independent choice. Analysis of variability was used at the
comparison of more groups.
3)

Other co-authors cooperated on this part of research: M. Elfmark, D. Sigmundov and F. Ken from Faculty of Physical Culture,
Palack University in Olomouc. The author thanks to all of them for their cooperation.

48

Proceedings of the Thematic Conference

Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. Extrinsic and Intrinsic

RESULTS
Knowledge about writer
The participants were coming from supporters of the writer only 4 answers expressed nescience of this name, 38 individuals did not read any Foglars book. That is why we have to resign at the
possibility of a comparison the group of readers with a control group.
Inuence by reading
Literature as a motivational instrument of the lifestyles change was declared by the respondents
very clearly: only 14 % from them did not record any change of experiencing. Contrary, the guidance
of this literatures type is personally arming in dierent categories to prefer activity before passivity
(43.2 %), the stay in outdoor (61 %), adventure experiences in collective of coevals (54.1 %), help to
older people (27.8 %). Moral appeals (the willingness to do good turns) was presented by 45.2 %, it
means three times bigger number of people that personalities without any change of their life through this reading. For every fth readers (21 % of respondents) the literature was impulse for exercising
movement activities. Concretely Hunting of 13 little beavers was a source of practical activity for
12.5 % readers, Blue life for 13.8 % of them, the comics stories of boys club Fast arrows inuenced
8.9 %. If we know the relation of belles-lettres and change of readers experiencing was not a topic of
research yet.
Quantity of movement activity
Our question is presented by the relation of reading and the quantity of the real practiced
movement activity obtained from the questionnaire inquiry. We distributed respondents into four
groups according to the number of read books. From the table 1 and gure 1 it is seen that the
movement activity is higher in case of the people who read more books of J. Foglar. The dierences
between the separate groups, however, are not statistically important. It is visible also there is a high
part of individual approach to movement activity (large scale of standard deviation).
Table 1. Movement activity of Foglars books readers
Movement activity (met/MIN)
group

Number

average

Standard deviation

Totally

909

318.70

513.92

Non-reader

29

195.81

137.30

Reader of 1 5 books

193

286.36

423.19

Reader of 6-10 books

177

304.22

424.78

Reader of more than 10 books

510

342.96

581.59

Tematski zbornik radova

49

Jirsek, I.

Figure 1. Average movement activity (MET/min) of Foglars books readers


Limits of this study
Our nding is strictly national, because Foglars books have no international level of understanding. However, it would be interesting to choose for next researches of some other belles-lettres
which is famous in some countries and which is focused on the impulse for exercise and movement
activity in the framework of stories adequate to young readers. If the result of some other possible
inquiry would also indicate a power of motivation for change of behavior, it is a good step in the
discussion on external rewards and internal motivation.
Our results do not show the direction of inuence. It means our respondents arm their
movement activity is based on inuence of reading, but there could be a dierent situation: the active people, interested in a stay in nature and doing sport more often read Foglars books than more
passive individuals. Although we think the rst possibility is valid, we do not have a falsication for
the second argument at this moment.

DISCUSSION
Although we cannot speak about statistic relevance of the relation between reading and practically doing movement activity, we suppose the results are interesting as a rst step in such a type
of research. The readings impulses for a real change of lifestyle is if we know the rst discovery
which can give the argument against the strictly distinction between external rewards and internal motivation. The situation when young boys do by themselves signs of successful hunting (the
wheel from wood colored in specic color of every little beaver stitched on a sleeve of shirt) is not
any external reward it is did by the boy himself. At the same moment, however, it is not an internal
motivation because the impulse for these activity origins from reading. It is not the internal, but the
external stimuli from the author of the story. It is not possible to understand these external inuences instrumentally: the readers do not do their movement activities for the extrinsic motivation
(rewards), but for activity itself. At the same time, they could not do these activities without the
external stimuli from reading.
Our nding shows that the external stimuli (directions published in belles-lettres books) have
a strong inuence on the intrinsic motivation to do activities described in books. It is seemed as
necessary to enlarge the delicate classication of changes in measures of the intrinsic motivation,
like dierent functioning of rewards for doing a task, nishing task, each unit solved, doing well,

50

Proceedings of the Thematic Conference

Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. Extrinsic and Intrinsic

surpassing a score and exceeding others (Cameron, 2001), dierent classication of dierent types of
rewards and stimuli for next researches. Existing classication of rewards as both tangible rewards,
material (as pizza parties for reading books) and symbolic (good student awards) which undermine
the intrinsic motivation, and verbal rewards in a direct positive feedback, as well as the dierentiation of only two aspects of rewards, it means informational and controlling (Deci et al., 2001a) is
decient, because this does not care for the indirect immaterial external stimuli which raising the
intrinsic motivation as our research declares. One can say the external stimuli from reading are not
solved by this type of thinking, so there is not fully acceptable the theoretical base for understanding
of this type of motivation.
We do not have a complete theoretical background for this phenomenon. Neither the social
cognitive theory nor the cognitive evaluation theory could be a perfect theoretical base for describing of these facts. Also the self-determination theory is not applicable, because the motivation is
undoubtedly autonomous (the experience of choice) but also controlled (norms for giving marks of
success), nevertheless, without any pressure and having to be active. Neither the achievement goal
theory (for using this theory in motivation in physical education see Parish and Treasure, 2003)
is functional, because there is no goal, but experience the motivational element. The multitheory
approach, transcontextual model, mixture of dierent theoretical frameworks (for example the selfdetermination theory and the theory of planned behavior, like Shen et al., 2007 used) is according to
our point of view not so strong theoretical base for such research. There could be a complementary
explanation, but not a sti background for ful understanding. It can be seen that only behaviorist
and physiological approaches are not able to take the complexity of human behavior. The existential and phenomenological perspectives could be a good complement (Fahlberg et al., 1992). The
phenomenological investigation shows that status of motivation is much more complicated than the
analytical theories aect: there were described 25 dierent denitions or meanings of motivation and
31 dierent motivational strategies during the phenomenological interviews (Dale, 1996; Hansen et
al., 2003). The phenomenological background origins from existential phenomenology, philosophical
thinking of Martin Heidegger (2008) and this paradigm can explore experience as a relative resource
of information. Phenomenology is interested in human being phenomena, not only in quantied, measurable ones. While positivism, empiricism and behaviorism are based on matter of physical objects
and look for description and prediction, phenomenology and hermeneutics deal with meaning and
the understanding as their purpose. While experiment, correlation and other quantitative methods
are typical for the empirical research, the phenomenological interview or interpretative phenomenological analysis could be a right method or technique for the phenomenological inquiry. Probably the
phenomenological approach is more adequate than analytical one and there is no strictly boundary
between external and internal impulses in motivational process, but the answer on such theoretical
question exceeds the topic of this paper.

CONCLUSIONS
The analytical understanding of external rewards and other external condition with their inuence on the intrinsic motivation proving no adequate in some self-educational situation demarcating by the external stimuli, intrinsic motivation and absence of external control and reward. Our
nding (which has used no phenomenological means) declares the reading of belles-lettres literature
can be a great impulse for the self-determinate and intrinsic motivated behavior like voluntary practices movement activities.
According to our opinion the phenomenological discourse of investigation (interpretative
phenomenological analyses or phenomenological interview) in a qualitative research framework
can add new information about human behavior without necessity to strictly dierentiate between
external and internal, extrinsic and intrinsic. The activity itself and motivation for participation at
it could be perceived as a compact phenomenon. Hopefully such kind of investigation can enlarge
nowadays understanding of human life without punctual particularized categories.
Tematski zbornik radova

51

Jirsek, I.

So there are other ways how to motivate students not only by developing more interesting
learning activities, providing a better choice and doing that tasks optimally challenging, but also by
the external stimuli like using legends and mystery, giving the responsibility to childrens collectives,
exploitation of traditions and rituals, shortly: using the motives from the adventurous literature like
Foglars books oer. Of course, this type of increasing of intrinsic motivation is functional only in a
special formative age in childhood, before consistently orientation in the world, xed ethical values
and looseness of romantic ideals understanding the everyday life as mystery and adventure.

REFERENCES
1. Alderman, B.L., Beighle, A., Pangrazi, R.P. (2006). Enhancing motivation in physical education.
Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 77(2), 41-45 and 51.
2. Alexandris, K., Tsorbatzoudis, Ch., Grouios, G. (2002). Perceived constraints on recreational
sport participation: investigating their relationship with intrinsic motivation, extrinsic motivation
and amotivation. Journal of Leisure Research, 34(3), 233-252.
3. Balatk, M., Hruka, P., Kasal, L., Komrek, S. (1999) Odkud a kam let Rychl py? Beseda o
Foglarov trilogii Zhada hlavolamu, Stnadla se bou a Tajemstv Velkho Vonta. Tvar: literrn
obtdenk, 10(8), 1 a 8-9.
4. Bsser, B. (1964). Nejde jen o Foglara. Zlat mj, 8(11), 496-500.
5. Cameron, J. (2001). Negative eects of reward on intrinsic motivation a limited phenomenon:
Comment on Deci, Koestner, and Ryan (2001). Review of Educational Research, 71(1), 29-42.
6. Cameron, J., Pierce, W.D. (1994). Reinforcement, reward, and intrinsic motivation: A metaanalysis. Review of Educational Research, 64, 363-423.
7. Cameron, J., Pierce, W.D. (1996). The debate about rewards and intrinsic motivation: Protests
and accusation do not alter the results. Review of Educational Research, 66(1), 39-51.
8. ervenka, J. (1965). Me bt lovk chlapcem nadosmrti? Zlat mj, 9(1), 12-16.
9. Dale, G.A. (1996). Existential phenomenology: emphasizing the experience of the athlete in sport
psychology research. The Sport Psychologist, 10, 307-321.
10. Deci, E.L., Koestner, R., Ryan, R.M. (2001a). Extrinsic rewards and intrinsic motivation in
education: Reconsidered once again. Review of Educational Research, 71(1), 1-27.
11. Deci, E.L., Ryan, R.M., Koestner, R. (2001b). The pervasive negative eects of rewards on intrinsic
motivation: Response to Cameron (2001). Review of Educational Research, 66(1), 33-38.
12. Douek, P. (1986). Foglarovky ano, nebo ne? Rovnost 101(267), 1-4.
13. Fahlberg, L.L., Fahlberg, L.A., Gates, W.K. (1992). Exercise and existence: exercise behavior from
an existential-phenomenological perspective. The Sport Psychologist, 6, 172-191.
14. Foglar, J. (2005). Pstav vol. Praha: Olympia.
15. Foglar, J. (2003). Hoi od Bob eky. Praha: Olympia.
16. Foglar, J. (2001). Kronika Ztracen stopy. Praha: Olympia.
17. Foglar, J. (1998). N oddl. Praha: Olympia.
18. Gagn, M., Deci, E.L. (2005). Self-determination theory and work motivation. Journal of
organizational Behavior, 26, 331-362.
19. Hansen, B., Gilbert, W., Hamel, T. (2003). Successful coaches views on motivation and
motivational strategies. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 74(8), 44- 48 and 53.
20. Heidegger, M. (2008). Being and Time. New York: Harper & Row.
21. Hybler, M. (1999). Preadolescentn mentalita. Host, 15(6), 42-45.

52

Proceedings of the Thematic Conference

Motivation for Movement and the Active Lifestyle from Read. of Belles-Lettres: Problemati. of the Cat. Extrinsic and Intrinsic

22. Hybler, M. (1987). Jaroslav Foglar: Tajemstv Velkho Vonta. Svdectv 20(80), 944-946.
23. Jirsek, I. (2008). Movement in the context of Jaroslav Foglars books and his pedagogical
inuence. Acta Universitatis Palackianae Olomucensis Gymnica, 38(2), 7-12.
24. Jirsek, I., Martin, A., Turcova, I. (2009). Games and Play: Jaroslav Foglars inuence on Czech
education in nature. Horizons, 45, 28-32.
25. Jrek, B. (1964). Potejme sFoglarem. Zlat mj 8(11), 504-507.
26. Kovk, M. (1964). Pijde Foglarv Duben? Zlat mj 8(5), 208-213.
27. Lipk, R. (1988). ekni mi, co te Mlad svt 30(16), 6-7.
28. Martin, A. J. (2001). The dramaturgy wave. Horizons, 15, 26-29.
29. Martin, A. J., Leberman, S.I., Neill, J.T. (2002). Dramaturgy as a method for experiential program
design. Journal of Experiential Education, 25(1), 196-206.
30. Martin, A. J., Franc, D., Zounkov, D. (2004). Outdoor and experiential learning. Aldershot, UK:
Gower.
31. Mikulek, A. (1987). Z nepovinn etby. Tvorba Literrn ploha Kmen, 56(49), 8.
32. Mrva, J. (1990) Jaroslav Foglar. Krom: Okresn knihovna.
33. Nezkusil, V. (1991). Rozpory Foglarova svta: k prvnmu soubornmu vydn stnadelskch
pbh. Zlat mj 35(3), 157-163.
34. Ntoumanis, N. (2001). A self-determination approach to the understanding of motivation in
physical education. British Journal of Educational Psychology, 71, 225-242.
35. Parish, L.E., Treasure, D.C. (2003). Physical activity and situational motivation in physical
education: inuence of the motivational climate and perceived ability. Research Quarterly for
Exercise and Sport, 74(2), 173-182.
36. Pierce, W.D., Cameron, J., Banko, K.M., So, S. (2003). Positive eects of rewards and performance
standards on intrinsic motivation. The Psychological Record, 53(4), 561-579.
37. Prek, Z. (1990). tensk kluby Jaroslava Foglara. Brno: Delf n.
38. Ryan, R.M., Deci E.L. (1996). When paradigms clash: Comments on Cameron and Pierces claim
that rewards do not undermine intrinsic motivation. Review of Educational Research, 71(1), 4351.
39. Sadeck, P. (1964). Pro ml Jaroslav Foglar? Zlat mj, 8(3), 105-108.
40. Shen, B., McCaughtry, N., Martin, J. (2007). The inuence of self-determination in physical
education on leisure-time physical activity behavior. Research Quarterly for Exercise and Sport,
78(4), 328-338.
41. Sohr, S. (1968). Zase zn pse plku: vyprvn o Jaroslavu Foglarovi. Ostrava: Puls (S PNS,
KPJF, OKZ).
42. Standage, M., Duda, J.L., Ntoumanis, N. (2005). A test of self-determination theory in school
physical education. British Journal of Educational Psychology, 75, 411-433.
43. Stejskal, V. (1964). Jaroslav Foglar aneb vchova snadno a rychle. Zlat mj, 8(6-7), 241-244.
44. Stejskal, V. (1962). Modern esk literatura pro dti. Praha: Sttn nakladatelstv dtsk knihy.
45. Treasure, D.C., Roberts, G.C. (2001). Students perceptions of the motivational climate,
achievement beliefs, and satisfaction in physical education. Research Quarterly for Exercise and
Sport, 72(2), 165-175.
46. Uphill, M.A., Jones, M.V. (2007). Antecedents of emotions in elite athletes: a cognitive motivational
relational theory perspective. Research Quarterly for Exercise and Sport, 78(2), 79-89.
47. Urbanov, S., Matskov, B. (1992). Jaroslav Foglar [tematick jednotka pro zkladn koly].
Ostrava: Item.
Tematski zbornik radova

53

Jirsek, I.

48. Uherkov, D., lovcov, H. (1993). Co se te ve veejnch knihovnch. ten: msnk pro
prci s knihou, 45(9), 282-293.
49. Vavk, Z. (1964). Jaroslav Foglar. Pro ne? Zlat mj, 8(6-7), 244-246.
50. Veselsk, P. (2007). Jaroslav Foglar profesor morlky? In I. Jirsek (Ed.), Fenomn Foglar (pp.
106-109). Praha: Przdninov kola Lipnice.
51. Zapletal, Z. (1970). Znovu Foglar redivivus. Zlat mj, 14(8), 545-546.

54

Proceedings of the Thematic Conference

Transformation of sports movement in the Czech Republic (1989 1992)

UDK: 796.01/.9(437)

TRANSFORMATION OF SPORTS MOVEMENT


IN THE CZECH REPUBLIC (19891992)

Milena Strachov1, Jana Jukov2


1

Masaryk university, Faculty of Sports Studies, Department of History, Philosophy,


Sociology and Psychology of Sport, Brno, the Czech Republic
2
Masaryk university, Faculty of Sports Studies,
Department of kinesiology, Brno, the Czech Republic

INTRODUCTION
Principal social changes and the break down of socialism of pro-Soviet type in the Czechoslovak Socialist Federative Republic (hereinafter referred to as SFR, i.e. the Czech abbreviation),
on 17 November 1989, signicantly changed the whole society. The changes in the whole society
started immediately after November 1989 projecting also into the sport movement.The long-lasting
involuntary submitting to the socialist central management caused the tendencies to negate the arrangement and principles upon which the society had been functioning so far in all the areas of life.
The release from the communist grip simultaneously inamed an intensive search for new ways of
development. The sport environment was among the rst in SFR, which started searching for ways
to a new institutional arrangement.
The break down of the hierarchic power structure under the leadership of the Communist
Party of Czechoslovakia (hereinafter referred to as KS) led to a great subsequent movement in all
the power sections of state administration. Most of the institutions started quickly and spontaneously democratise themselves.
Until 1989 there had been only one central sport-education organisation within the area of
SFR called STV. It was a strictly hierarchically arranged organisation with the character of a
state monopoly under the leadership of KS. The controlling principle was so-called. socialist
centralism. All the sport unions (the lowest organisational units) and sport associations were subordinate to the above said only controlling body. In the course of the long-term socialist consolidation
(1949 - 1989) the originally independent sections and organisations were gradually (in some cases
even with the use of force) incorporated (e. g. the sections of pro-Christian unions or unions of
non-communist political orientation). STV besides the sport education gained also the monopoly
for the organisation of betting enterprise. The only sport-education section that had been organisationally separated from STV was the so-called area military-security sports (e. g. shooting, biathlon, automobile sport etc.), which had been organised in a similarly state-monopolistic organisation
Association for co-operation with army (hereinafter referred to as SVAZARM). In the SVAZARM
organisation the inuence was divided between the state and the military security unit of the state Czechoslovak Peoples Army.
In the sport movement there was a rapid development and signicant changes in the structure and system of the functioning of the sport-education organisation immediately after 1989. The
Tematski zbornik radova

55

Strachov, M., Jukov, J.

movement had to adapt to new social conditions, market environment, business and the open professionalization of sport. The whole transformation in sport education and sport did not lie in content but structure. It applied to the ways of management, plurality model and the mutual relationships of the subjects, their legal station and involvement in the market economy. This process has
been ongoing permanently and has not nished (Dvok, 1996). Currently, there have been in the
Czech Republic as well as Slovakia (i.e. in both the succession states of the former Czechoslovakia)
democratic model of co-existence of the governmental and well as other organisations in the sport
movement on the state, regional as well as local level.

The period prior 1989


After the February communist putsch in 1948 the system of one party government started
in Czechoslovakia which brought the enforcement of the principal of unity (socialist centralism)
of social organisations, unions and clubs. Totalization of power quickly manifested also in the eld
of sport education and sport. One of the characteristic features was the idea-organisational unity,
which had typically been guaranteed by only one umbrella organisation. For the eld of sport education it had rst been the Czechoslovak Sokol Community (hereinafter referred to as OS) 1948
1952 (came into being by a more or less forceful consolidation of one of the pre-war democratic
sport education organisations - Sokol). That was followed by the Czechoslovak Association of Sport
Education (hereinafter referred to as STV, in Slovak abbreviated as SZTV) 1957 1990. Between
1953 56 the whole sport educational movement was controlled by the state body - State committee
foe physical education and sport (hereinafter referred to as SV TVS), voluntary activities were managed by individual Voluntary sport organisations (DSO), operating under the umbrella of The Revolutionary Union Movement (hereinafter referred to as ROH). Military-technical sports were under the
umbrella of SVAZARM (1951 1990). In connection with the militant character of the totalitarian
regime it was the military ability that was emphasised in sport and was cultivated via military sports
and by fullling symbols of ability and the military disciplines were prevailing.
The mass monopoly organisation enabled the governmental power their unied educational
inuence in the intentions of Marxism-Leninism as well as better control of the members. The control of the movement in the personal sphere was simplied by the principle of so-called democratic
centralism, which introduced binding and unconditional respecting the resolutions of the higher
controlling bodies by the inferior bodies. Physical education and sport were aimed at educating their
members in the spirit of socialistic patriotism and so-called proletariat internationalism. Another
signicant feature of socialistic physical education was its mass orientation. Ocially the balance of
mass and performance had been emphasised, illustrated by the period motto For the masses for
the records!. The mass had often been reached by exaggerated numbers regarding mass events and
the number of participants, or the spectacular character of the whole state Spartakiads (periodic
mass performance of both organised and not organised trainees). Individual records were, on the
other hand, needed as a demonstration of the socialistic system over the imperialistic block. In the
socialistic states the hypocritical state amateurism was festering and there was the half-ocial
distribution of the forbidden supportive means kept secret to the public.
In the socialistic era there were also positive steps regarding the development of the physical education and sport, mainly when compared with the previous periods (especially the period
between the wars). Namely, the number of experts educated by the faculties of physical education
and sport increased. Also the increasing interconnection of the interest and the compulsory physical
education can be added to the positive aspects. A whole range of new sport facilities and equipment
came into being and thousands of voluntary workers participated in the work. Physical education at
schools became an equal subject and became compulsory also at universities. Also the preparation
of teachers and coaches in the sport movement signicantly improved. The development of the performance sport was contributed by the building of sport classes, centres, and schools. The necessary
prerequisite for the said development was the relatively high state subsidy for sport.

56

Proceedings of the Thematic Conference

Transformation of sports movement in the Czech Republic (1989 1992)

Transformation of the sport movement after 1989


Despite certain release for the state centralism in the second half of the 80s (so-called perestroika destructuralisation of the party and the society), which also touched the physical education movement, in 1989 in STV there were still the majority of the association and physical
education unions (hereinafter referred to as TJ). STV was still in the crucial period an extremely
large organisation with enormous number of members (about 2 mil. members, the total population
of Czechoslovakia being about 14 mil.) and it had a worked out structure of the more or less centralised way of management.
The initial quite complicated conditions for the beginning of transformation marked the future complicated transformation process. The subsequent transformation events took place, for one
thing spontaneously (usually by some organisation on the lowest level withdrawing from STV) and,
for another, rationally and in an organised way (aimed at structural changes). A signicant factor in
the rst phase of the transformation was the not small property of STV, which it was needed to
delimitate quickly, regulate the future use of it and prevent losses on the said property.
The organised transformation of STV was initiated by the origination of a working group of
sport unions, which was trying to separate from the submission of the Central Committe of STV
(hereinafter referred to as V STV). The sport unions pushed towards their full independence and
responsibility for the development of the individual sports (sport unions). The superiority of the state territorial bodies of STV was cancelled (the regional and district organisations) over the unions
(i.e. dividing according to the individual sport groups). The territorial bodies were to manage only
the things of the common interest and create conditions for the operation of the associations, union
and clubs. V STV tried to keep their existence as long as possible and announced their reform on
both the personal as well as content side. Under strong stress the said central apparatus was forced
to accept the demands for decentralisation of the association (Tlovchovn pracovnk (TP) 7/1990).
In the beginning of January 1990 a framework idea of the future arrangement of the physical
education movement came into being as a suggestion for the discussion in the physical education
organisation and public. On 30 January 1990 there was the rst so called round table in Brno,
where the problem of the basic arrangement of physical education in Brno was negotiated. There
was another round table in Prague regarding the economics in physical education and further negotiation with the heads of all the partner organisations in the physical education movement (Free
Word 31 January 1990)
At the round table in the capital city of the Slovak part of the federation - Bratislava, a proposal regarding terminating the opration of STV was submitted and as its successor was announced to be the Czech Association of Physical Education (eSTV1)), Slovak Association of physical
Education Culture (SZTK), Czechoslovak confederation of sport and physical education associations
(SKSTS), TJ and associations, who out of their free will stay out of the said association (TP 7/1990).
On 11 March 1990 there was an extraordinary congress of the Slovak organisation of STV
(SO STV), which announced the origination of the successor organisation SZTK in the Slovak Republic under the federation of SFR (Pertka and Grexa 1995).
For the physical educational movement an extremely signicant day was 25 March 1990 with
the extraordinary congress of STV, which terminated the 40 year activity of the unied physical
education in Czechoslovakia. At the said congress there was the proposal for termination of STV,
which meant for the physical education associations, unions, and clubs a new open space for new
forms of their free and democratic associating. The extraordinary congress eventually terminated
the prescription and enforcing of various models and doctrines from a centre and conrmed the
successor organisations (see above).

1) The abbreviations STV and eSTV are used in the text in the following meaning:
STV Czechoslovak Association of Physical Education in the period 1957 1990
eSTV Czech Association of Physical Education in the period 1990 1993, as it was the ocial abbreviation used in the period

Tematski zbornik radova

57

Strachov, M., Jukov, J.

The provisional statutes were created, which anchored that eSTV was a voluntary association of sport, physical education and tourist associations with the state activity, physical education
and sport clubs and their associations is stated as citizen association according to the Act on associating of citizens No. 83/1990 Sb. Its mission is to support sport, physical education and the sport representation of the Czech Republic as well as preparation for it, represent and protect the rights and
interest of the associated subjects, provide the demanded services and create mutual co-operation
and the needed platform. The subjects associated in STV preserve their independence of their legal
status, property and activities. The supreme body of eSTV is the board (hereinafter referred to
asVH), which is formed by the common committee of the union of associations, and representatives
of TJ and SK. VH meets usually once a year. Further bodies of eSTV became the representatives
of the associations and representatives of TJ/SK, revision committee, committee of conciliation, and
various regional associations <http://www.cstv.cz/stanovy.htm>.
In april 1990 the rst executive committee was elected the chair of which has been, since that
time, ing.Vladimr Srb.
Almost simultaneously came into being the federal subject of SKSTS, which was appointed
a day earlier 24 March 1990 and comprised both the republic organisations (i.e. eSTV, SZTK). In
SKSTS the Czech-Slovak representation in the federal sport associations was stated (Pertka, Grexa
1995). SKSTS became the legal successor of V STV and its task were aimed predominantly at
the state sport representation, management of co-operation of the federal sport associations, which
were members of the confederation as well as securing negotiations with foreign sport federations.
The extraordinary congress declared the legal independence of TJ and sport clubs (SK), as
well as sport and physical education associations. It stated the renewal of the activities of the original pre-war organisations Czech Sokol Association (OS), Eagle, Workers physical Education
Unity (DTJ), as well as the origin of new subjects The Association of Physical Education units in
SFR ( ATJ), later The Association of Physical Education units and sport clubs (ATJSK) (Dvok
1996), which was constituted on 8 January 1990 (Pertka, Grexa 1995). Part of TJ transformed from
the original STV to the renewed OS. The Association of Recreational Physical Edcation - SRTV
which transformed into the Asociation of Sport for Everybody (ASPV) (Dvok 1996), later the Czech
Association of Sport for Everybody (ASPV), under which title it has been working till today.
Even further successors of the pre-war organisation claimed their rights, i.e. Junk and YMCA
(Young Mens Christian Association) and YWCA (Yang Womens Christian Association), Eagle and
DTJ . Regarding their coming into being there has been a mention above (ATJSK, ASV etc.). This
voluntary physical education and sport associations were renewing and creating on the basis of the
Act on association of citizens No. 83/1990 Coll.
After the monopoly position of STV and SVAZARM terminated also the Act No. 68/1956
Coll. on Physical Education and new subjects were constituted according to the Act No. 173/1990
Coll. as citizens associations, which stopped to full their role of representatives of the whole physical education movement. The new organisation of the sport movement as well as the other relations
regarding voluntary organisations were regulated by the Act of the Federal Committee of the Czech
and Slovak Federative Republic (FS SFR) No. 173 of 1990. In contrast with the Czech part of SFR
the activities of the new and old-new associations in the territory of Slovakia was determined on 18
May 1990 by the Act on Physical Education No. 198/1990, which dened the responsibility of the
individual articles of the physical education movement and the state bodies active in sport in the
territory of Slovakia. The said act did not nd the invocation in the very beginning and stayed only
as a declarative level (Strachov and Grexa 2008).
Another necessary constituent of the transformation of the original STV was also the division of their property, which, as said above, was not small. STV administered almost all the sport
facilities besides school facilities, owned sport, production and projection companies, the betting
agency Sazka, which was assigned upon three successor entities. eSTV gained all that had been
administered by the Czech Organisation of STV (O STV), besides the property of sport clubs,

58

Proceedings of the Thematic Conference

Transformation of sports movement in the Czech Republic (1989 1992)

kept the abbreviation and the logo of STV. SKSTS took over the property from V STV, besides
the property gained by the federal associations. Sport clubs gained the immovable property, which
they had in their documentation or which was under their right of disposition (Slepikov, 2007).

Pluralisation of the physical education and sport movement


The renewed transformation process took place also in SVAZARM. Some subjects left it, E.g.
the Auto club of the Czech Republic (AR). The left 19 associations joined on 18 March 1990 into
the Association of Technical Sports and Activities of the Czech Republic (Dvok, 1996). Even further
organisations got their space thanks to the law to come into being or claim their rights to property,
which had been cancelled by force after 1948. In half of December 1989 a proposal for the legal and
organisation independence of Czechoslovak Olympic Committee (SOV) was proposed, and the
long-term chair Jindich Polednk resigned the post. After SOV there was the freeing of OS.
On 21 December 1989 SOV leftSTV. The constituting congress of the independent SOV
took place on 25 April 1990, the new chair was elected to be Vra slavsk (The Olympic winner in
gymnastics in 1964 and 1968 and the famous critic of the communist state of aairs in communism
in physical education).
The sport movement of healthily disabled sportspeople has been organised in the Czech Republic since 1961. In 1992 the International Paralympic Committee came into being (IPC), The Czech
Paralympic Committee (PV) has been the member organisation of the above stated since 1994.
The changes took place also in the sphere of the state administration. On 1 February 1990 the
deputy for the Physical education and sport at the Ministry of Education, Youth and Physical Education of the Czech Republic (MMT R) was appointed, and at the said Ministry there was appointed
the Committee for Physical Education. On 6 December 1990 The negotiation of the representatives
of state bodies and sport experts took place regarding the future arrangement of the movement
(Dvok, 1997). On the lower levels of the state administration, in districts, sport was in charge of
the section of culture but it had no nancial support from the said section. There were preparatory
works regarding creating an Act on sport, however, they were not successful. Formally the Ministries
of Education, Youth, and port of the Czech and Slovak Republic were responsible for the development
of Czechoslovak physical education and sport, however, the situation in practice was much more
complicated, especially the relations abroad.
The period after 1990 was a very stormy period. eSTV was gradually adopting a new face. The
old controlling and management bodies were cancelled on all the levels, in the committees the clubs
and units were getting their word, as they were associating into TJ voluntarily. In the associations
on the individual levels there was 50-70 % change in the ocials. A new apparatus of the executive
committee of eSTV was created on a signicantly lower scale and with clearly dierent aims. The
number of the workers in the new organisation decreased by half as well as it did in the new training
unit. The regional committees of eSTV with their 129 workers were cancelled and in their place 7
district workplaces with 3 service workers were created. At the end of 1990 eSTV comprised 1 275
246 members and 43 sport associatins and 5 435 TJ and SK. In 1991 the number of the members
decreased to 900 000. The decrease was caused by the members leaving for OS and also by the natural personal losses of the members. Currently STV has 1.5 million members, associates 72 sport
associations and 9 222 TJ and SK. eSTV as well as SKSTS and all the associated organisations
regulated their statutes and claried their mutual relations. In their mutual relations it was the two
factors that played the leading role property questions and membership. The management of the
property-legal questions inuenced mainly the relationships between eSTV and OS. The cause
of the said disputes might have also been the imprecisely formulated laws and Acts regarding the
property injustices and their remuneration in the Czech Republic (Slepikov, 2007).

Tematski zbornik radova

59

Strachov, M., Jukov, J.

CONCLUSION
In the initiating transformation stage there was the change in the operation of STV almost
within the operation itself. There was the transformation of the centrally organised STV into eSTV, which started functioning on the basis of democratic principles. The said change happened
successfully and most of the key questions have been solved. There was a change in the statutes and
a quite successful delimitation of the property. That was the eld in which there were the most problems some of which have not been solved until today (property of STV OS).
In the eld of restitutions there has been reached a certain compromise which has not always
been easy. The lack of nances from the state (MMT) as well as internal (Sazka) sources was
accompanying the whole beginning of the transformation period.
The organisations participating in the development: MMT R, OV, eSTV (today used instead of eSTV the abbreviation of STV), OS, ASPV, Eagle, The Association of Technical Sports
of the Czech Republic, The individual Sport clubs and a whole range of other organisations. MMT
R and its bodies fullled the function of the umbrella organisation. These subjects have not always
been in mutual harmony, there have been disputes and opinions have been shattered from the point
of the individual bodies. That has been why the important laws have never been pushed through.

REFERENCES
1. esk svaz tlesn vchovy, stanovy STV [online]. www.cstv.cz/stanovy.htm - cit. 2008-05-13.
2. Dvok, F. (1996). Transformace tlesn vchovy a sportu v esk republice po roce 1989. Sbornk
refert z nrodn konference Tlesn vchova a sport na pelomu stolet. Praha.
3. Elektronick knihovna, CNR 1990-1992, [online]. www.psp.cz/cgi-bin/eng/eknih/1990cnr/ - cit.
200803-18.
4. Grexa, J., Souek, . (2007). Slovensko vznamen olympijskch kruhov. Bratislava .
5. Charvtov, J. (1996). esk paralympijsk vbor. Sbornk refert z nrodn konference Tlesn
vchova a sport na pelomu stolet. Praha. kol.(1995). VESOKOLSK SLET PRAHA 1994. Praha
Litomyl.
6. Kol, F. et al. (1999). Kdo byl kdo. Nai olympionici. Praha.
7. Kssl, J., tumbauer, D., Waic, M. (2006). Vybran kapitoly z djin tlesn kultury. Praha.
8. Pertka, J., Grexa, J. (1995).
Komenskho.

Dejiny telesnej kultry na Slovensku. Bratislava: Univerzita

9. Slepikov, I. (2007). Sportovn organizace. Praha: Univerzita Karlova.


10. Strachov, M., Grexa, J. (2008). Od totality k pluralit 1989 -1992. Zmny organizanch struktur
v esk tlovchov a sportu po roce 1989. Studia Sportiva, 71 - 82.
11. Svobodn slovo (31.1.1990). Dalo se oekvat vc, XLVI, 26.
12. Tlovchovn pracovnk (1990). Rozhodujc vkend, XXXIV, 3.
13. Tlovchovn pracovnk (1992). Dnes naposled , XXXVI,10.
14. Tlovchovn pracovnk (1992). Jak hospodaily TJ a SK v eSTV v roce 1991, XXXVI, 11.
15. Tlovchovn pracovnk (1990). Nvrh prozatmnch stanov esk nrodn tlovchovn federace,
XXXIV, 5.
16. Tlovchovn pracovnk (1990). Nejsme pokraovatelem monopoln organizace, XXXIV, 21.
17. Tlovchovn pracovnk (1990). ada nezodpovzench otzek, XXXIV , 15.
18. Tlovchovn pracovnk (1991). Situace je sloit, ale bume optimisty, XXXVI, 6.

60

Proceedings of the Thematic Conference

Fiziko vebanje u vojsci Kraljevine Srbije

UDK: 796/799:356(497.11882/1918)

FIZIKO VEBANJE U VOJSCI KRALJEVINE SRBIJE

Dejan Gavrilovi1, Milija Ljubisavljevi2


1

Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija


2
MUP RS, Beograd, Srbija

UVOD
Zakon o ustrojstvu vojske Kraljevine Srbije iz 1883. godine predviao je optu vojnu obavezu
ime je zavren dualizam izmeu malobrojne Stajae i masovne Narodne vojske. Ovim zakonom
uspostavljena je jedinstvena oruana sila iji je celokupan vojniki sastav sticao osnovno vojniko
znanje u toku sluenja vojnog roka. Trajanje vojnog roka bilo je dve godine osim posebnim sluajevima kada je trajalo 1, 5 godinu ili godinu dana. Znanja i vetine steene u tom periodu obnavljane su
je i dopunjavane u toku perioda vojne obaveze. Sluenje vojnog roka obavezivalo je sve zdravstveno
sposobne mukarce. Period od dve godine je bio relativno dug te je omoguavao da se svaki vojnik
osposobi za obavljanje konkretne dunosti u svojoj jedinici i da stekne dovoljno dodatnih znanja i
vetina opteg karaktera. Vojska je podeljena na Stalni kadar koji su inili ociri, podociri i vojnici
na odsluenju vojnog roka i Rezervu. Stalnom kadru su po potrebi pridruivani vojnici koji su odsluili vojni rok do navrene 30. godine ivota (rezerva prvog poziva). Rezerva prvog poziva i Stalni
kadar su zajedno inili Prvi poziv. Drugi poziv sazivan je od vojnih obveznika od 30. do 37. godine
ivota, dok su Trei poziv inili vojni obveznici od 37. do navrenih 50 godina ivota. Odredbe zakona o ustrojstvu vojske iz 1883. godine predviale su pozivanje na obuku Drugog poziva u trajanju od
osam dana godinje, dok Trei poziv nije pozivan na obuku ve je njegovo angaovanje predvieno
iskljuivo u krajnjoj nudi. Naredni zakon o vojsci iz 1886. godine predviao neto dui vremenski
period za obuku i to: Drugi poziv do 15 dana godinje, Trei poziv je angaovan radi smotre do pet
dana u godini.
Svi obrazovni sadraji obuke vojnika u razliitim rodovima mogli su se svrstati u tri osnovne
grupe: sadraji opteobrazovnog vojnog karaktera, sadraji vojno strune obuke i sadraji zikog
vaspitanja odnosno gimnastike.
U periodu drugog dela XIX veka a naroito u poslednje dve dekade, Vojna akademija je predstavljala centar razvoja zikog vebanja u Kneevini i Kraljevini Srbiji.1) S obzirom na injenicu da
su planovi i programi za predmet gimnastika zaiveli prvenstveno na Vojnoj akademiji a potom prosleeni jedinicama vojske, moemo pretpostaviti njihov visok klvalitet u odnosu na civilno ziko
vebanje u Kraljevini Srbiji. Uvoenjem opte vojne obaveze roni vojnici su imali mogunost da se
upoznaju sa vrednostima gimnastike u toku celokupnog sluenja vojnog roka. Za pojedince, sluenje
vojnog roka je bio prvi susret sa sistematskim telesnim vebanjem.
U periodu Kraljevine Srbije, Ministarstvo vojno je kontinuirano razvijalo ziko vebanje, prvenstveno u vojsci Kraljevini Srbiji a posredno i meu civilnim stanovnitvom. Angaovanje belgijskog profesora maevanja arla Dusea 1891. godine, na mestu nastavnika borenja na Vojnoj akademiji predstavlja uzrok nizu kasnijih pozitvnih deavanja na polju vojnog ali i civilnog zikog vebanja. Upuivanje pomonika nastavnika Dusea u vojne sportske kole velikih evropskih armija dalo
1)

V. Rai, Srpski vitez, Razvitak gimnastikih drutava u Srbiji, 1911, str.2.

Tematski zbornik radova

61

Gavrilovi, D., Ljubisavljevi, M.

je poseban kvalitet razliitim vojnim i civilnim sportskim organizacijama u Kraljvini Srbiji a kasnije
i u Kraljevimi Jugoslaviji. Nastavnik borenja Dragomir Nikolajevi (1898-1902)2) je zavrio u francusku kolu gimnastike onvil (Joinville le Pont) kraj Pariza, dok su se Bogoljub Dini (1905-1912 i
od 1919-1921)3)i Aleksandar Josifovi (1902-1907)4) spotski usavravali u ausrijskoj koli maevanja
i gimnastike (Turn und fechtlehrer).5) Pomenuti nastavnici borenja su znanja iz evropskih centara
vojnog sporta prvenstveno prenosili kadetima Vojne akademije a kasnije i civilima u mnogobrojnim
drutvima za telesno vebanje u kojima su bili angaovani kao treneri. Moemo zakljuiti da je Srpska vojska pratila deavanja vezana za ziko vebanje u veim armijama i da je shodno mogunostima drave inila korake za podizanje nivoa domaeg vojnog zikog vebanja.
Krajem XIX veka gimnastika je postepeno dobijala svoje mesto u civilnom obrazovnom sistemu Srbije.6) U osnovne kole nastava telesnog vebanja (gimanastike) uvedena je 1871. godine i to
po dva asa nedeljno za Niu osnovnu kolu koja je trajala etiri razreda i Viu osnovnu kolu koju je
inilo dva razreda. Godine 1882.godine izaao je veoma detaljan nastavni plan i program za nastavu
gimnastiku u srednjim kolama Kraljevine Srbije. Tanije, to je bio plan i program za gimnastiku
i vojniko vebanje. Ovaj program bio je namenjen uenicima gimnazije, realke, uiteljske kole i
bogoslovije, jednom reju za sve srednje kole Kraljevine Srbije. Program srednjokolskog predmeta
gimnastika i vojniko vebanje sadrao je pored gimnastikih vebanja i razliita postrojavanja, mariranja, pravila peadijske slube i rukovanje pukom.7) Takoe, sluaoci na Velikoj koli su od kolske
1884/85 dva puta nedeljno imali obaveznu nastavu zikog vaspitanja koja se sastojala od asova
borenja, koji su se odravali u prostorijama Vojne akademije. Pretpostavljamo da je cilj ovakvog programa za srednjokolce bio da se po zavretku kolovanja dobije regrut koji je upoznat i pripremljen
za dalju vojnu obuku, dok su vojni sadraji borenja u visokokolskim ustanovama teili ka stvaranju
rezervnog ocirskog kadra. Nastavni kadar u srednjim kolama od 1882. do 1890. godine inili su
ociri, kao i u Velikoj koli od 1884. godine. Meu nastavnicima borenja za polaznike Velike kole u
kolskoj 1888/89 nalo se ime peadijskog porunika Miloa Vasia, kasnijeg ministra vojnog u dva
navrata.8) Angaovanjem srpskih ocira kao nastavnika zikog vebanja napravljen je znaajan korak ka ozbiljnijem pristupu zikom vebanju u civilnom kolstvu Kraljevine Srbije.
Poslednje decenije XIX veka bile su period kada je ziko vebanje postepeno ulazilo u razliite drtvene domene. Otvarala su se privatna gimnastika drutva, nastavni planovi i programi u
obrazovnom sistemu Kraljevine Srbije dodelile su gimnastici ravnoprvniji poloaj u odnosu na ostale
predmete, a regruti koji su boravili na odsluenju vojnog roka upranjavali su redovnu sadraje zikog vebanja.

METOD
Osnovni cilj rada je da istrai i sistematizuje injenice vezane za ziko vebanje u vojsci Kraljevine Srbije. U radu je korien istorijski metod a posebna panja je posveana prikupljanju izvora
njihovoj analizi i donoenju zakljuaka vezanih za problem istraivanja.
Fiziko vebanje u razliitim rodovima vojnika na odsluenju vojnog roka
Sadraji zikih vebanja u vojsci usmereni su na usvajanje elemenata gimnastike, plivanja i
rvanja ali i na uvebavanje specinih sadraja zikog vebanja, karakteristinih za vojsku. Meu
specinim sadrajima nalazimo na razliita uvebavanja egzercira (kretanja vojnika na bojnom
polju), bojnu gimnastiku, borbu pukom, borbe bajonetom, bacanja bombi, jahanje itd. Pomenuti
2)

Vreme provedeno kao pomonik ili nastavnik borenja na Vojnoj akademiji

3)

Isto

4)

Isto

5)

D. Peri, Nastava zikog vaspitanja u Vojnoj akademiji kopnene vojske od osnivanja do raspada SFRJ (1850-1990), str. 102 i 134.

6)

V. Tei, Fizika kultura, Nastava gimnastike u kolama Srbije do 1914. godine, str. 3 i str. 22.

7) S. Ili, S. Mijatovi, Istorija zike kulture, 1994, str.65.


8)

R. Ljui, S. Bojkovi, M. Pri, B. Jovovi, Ociri u visokom kolstvu Srbije 1804-1918, str. 530.

62

Proceedings of the Thematic Conference

Fiziko vebanje u vojsci Kraljevine Srbije

sadraji imali su zadatak pribliavanja zikog vebanja konkretnim vojnim zadacima, te su uestalije upranjavani u kasnijim fazama obuke vojnika kod vojnika na redovnom sluenju vojnog roka.
U srpskoj vojsci pored navedenih sadraja negovala su se i nadmetanja koja su svoje korene nalazila
u srednjovekovnim srpskim vojskama. To su bili razliiti turniri, sveboji, vieboji.
Jednogodiinji period obuke regruta delio se na letnji i zimski, pri emu je letnji period poinjao dolaskom nove partije vojnika a zavravao se poetkom jeseni. U letnjem periodu odvijala se
celokupna obuka na otvorenom prostoru dok je za zimski period planirana dopunska obuka primerena zimskim uslovima, najee u zatvorenom prostoru.
Sam cilj obuke imao je tri zadatka: vaspitati vojnika u predanosti i oseanju dunosti prema
svom vladaru, otadbini i pretpostavljenim stareinama; izgraditi kod vojnika dobru disciplinu; spremiti vojnika za dobro upotrebu oruja i veto kretanje po razliitim terenima; razvoj zikih sposobnosti radi izvrenja navedenih i oekivanih zadataka.
Obuka ronih vojnika u periodu od 1884-1911. godine u svim rodovima (peadija, artiljerija,
konjica i ininjerija) bila je podeljena na delove iji su nazivi i trajanje bili promenljivi i to: peadija-regrutska kola (1-5 meseci), etna kola (1-3 meseca), bataljonska kola (od 15 dana 2 meseca),
pukovska kola (od 10-30 dana), manevri zdruenih rodova vojske (od 10 dana -30 dana); artiljerijaregrutska kola (4 meseca), baterijska kola (1.5 meseci), pukovska kola (dva meseca), manevri (15
dana); konjica-regrutska kola (3 meseca), vodna obuka (1 mesec), eskadronska obuka (1.5 meseci),
pukovska obuka (15 dana), poslednji period (dva meseca); ininjerija-regrutska kola (dva meseca),
etna kola (2 meseca), osnovna tehnika obuka (2 meseca), bataljonska kola (1.5 mesec), manevri
(15 dana).
Fizika vebanja peadijskog roda vojske u okviru regrutske kole (prvog dela obuke) bila su
svakodnevna. Gimnastika je upranjavana dva puta nedeljno po jedan as, dok je peadijski egzercir
izvoen svakodnevno dva asa pre podne i po jedan as posle podne.9) Strojeve i borbene radnje u
okviru peadijskog egzercira su pored gimnastike uvodile vojnika u redovno ziko optereenje koje
je postepeno rezultiralo podizanjem svih zikih sposobnosti na vii nivo. Obuka u borbi noem
imala je svoje mesto u programu obuke ako ne samostalno onada u okviru peadijskog egzercira.
Sredinom radne nedelje organizovana je i etnja kao aktivna pauza od redovnih zikih aktivnosti
vojnika.
Sam sadraj gimnastike u regrutskoj koli obuhvatao je grupu najosnovijih gimnastikih vebanja. Tranje se upranjavano u uvodnom delu asa. Vebe gipkosti izvoene su kao nastavak zagrevanja tela iz uvodne faze asa. Od vebi za poveanje gipkosti koriene su: razmicanje u mestu,
gde se vojnici na komandu raire na propisno rastojanje od dva koraka kako bi mogli izvoditi vebe
gipkosti; primicanje na mestu, vojnici ovu vebu izvode kada se eli da se vrate u vrstu u kojoj su
bili pre vebi gipkosti; mahanje glavom i izvijanje vrata su vebe koje su imale za cilj poveanje
pokretljivosti u vratnim prljenovima i jaanje miia vrata. Nalagalo se da u toku vebi mahanje
glavom a naroito izvijanje vrata, ramena i ostali delovi tela budu nepomini; previjanje tela i pregibanje tela, predstavljaju vebe za poveanje pokretljivosti u zglobu kuka; pravljenje pesnice je
veba poveanja pokretljivosti u zglobovima ake; kruno kretanje ruku u lanku predstavlja vebu
za poveanje pokretljivosti u zlobu lakta; izbacivanje nogu u stranu i dizanje noge u stranu imale
su za cilj razvoj pokretljivosti nogu; kruno kretanje noge u lanku je takoe veba gipkosti i pokretljivosti u skonom zglobu.
Vebe za razvoj snage vojnika takoe su pripadale sklopu gimnastiih vebanja u okviru regrutske kole. Naruito su upranjavani: uanje na jednoj nozi, ova veba imala je cilj razvoj snage
miia natkolenice unjevima na jednoj ili drugoj nozi. Noga koja nije aktivna nalazila se u opruenom poloaju, sa isticanjem da je zabranjeno pomaganje naktivnom nogom; vebe skok u vis i skok
u stranu kao i prethodna veba imala je za cilj poveanje snage miia nogu. Vebe su izvoene
neprestanim skokovima u vis ili u stranu do komande dosta kada je vebanje prekidano.10)
9)
10)

. Stani, Z. Kilibarda, Jan Marek, Obuka srpske vojske 1804-1918, 2007, str. 323.
K.S. Proti, Uput za upranjavanje gimnastikekod peadije, 1874, str. 28-34.

Tematski zbornik radova

63

Gavrilovi, D., Ljubisavljevi, M.

U etnom periodu obuke vojnici su uvebavali rad u okviru ete. Sadraji gimnastike u ovom
periodu obuke vojnika bili su sloeniji u odnosu na zika vebanja u regrutskoj koli. U sluaju da su
postajali uslovi vojnici su izvodili zika vebanja na gimnastiim spravama, prvenstveno na vratilu,
gredi i sanduku.11)
Aktuelne vebe na vratilu bile su: veliki visak, koji je predstavljao vebu za poveanje snage
miia runo-ramenog pojasa. Vojnik se skokom hvatao na vratilo i boravio u izdraju u poloaju
visa, sa rukama opruenim u zglobu lakta. Veba je izvoena sa primenom razliitih hvatova; mali
visak je veba slina predhodnoj s tim to se telo dovodilo u poloaj zgiba i u njemu vrilo izdraj; dizanje i sputanje na rukama je veba koja se danas naziva zgibovi i u tom periodu je inila
kombinaciju prve dve vebe za razvoj snage na vratilu; dvizanje na rukama je veba kretanja na
vratilu naizmeninim hvatovima jedne pa druge ruke. Ova veba je imala i varijantu skokovima i
hvatovima sa obe ruke koji su prouzrokovali vodoravno kretanje po vratilu; uzduni visak nalagao
je da se vojnik koji je u hvatu na vratilu pregibanjem u zglobu kuka i kolena zakai nogom na vratilo i putajui jednu ruku visi zakaen jednom rukom i nogom a potom drugom rukom i drugom
nogom; popreni visak predstavnjao je vebu gde se vojnik dri za vratilo sa obe ruke i jednom
nogom kontaktom sa vratilom u zatkolenoj jami: Njianje je veba gde se vojnik takoe hvata sa
obe ruke za vratilo i jednu nogu prebaciju preko vratila a zatim vri okretanje oko vratila. Kontakt
noge i vratila je u zatkolenoj jami kao u predhodnoj vebi; klupe predstavlja vebu gde se vojnik
dri hvatom obema rukama za vratilo a noge savijajui u zglobovima kolena i kuka dodiruju vratilo;
dubak je veba slina predhodnoj izuzev to su noge opruene u zglobu kolena. Noge se opruaju
u vis iznad vratila; provlaenje (deranje jarca) predstavlja nastavak vebi dubak i klupe s tim to
se noge provlae izmeu ruku i noge putaju u vis a potom se veba puta na zemlju; skok u naslon
se izvodio skokom na vratilo i hvatanjem rukama za vratilo pri emu su ramena dovedena odmah
nakon skoka iznad visine vratila, a potom angaovanjem miia ruku i ramenog pojasa izvui gornji
deo tela iznad vratila u poloaj opruenih ruku (danas ovu vebu sreemo pod nazivom ruski zgib);
izbacivanje hogu predstavljalo je vebu gde veba u naslonu na vratilu sa oproenim rukama vri
odvoenje jedne pa potom druge noge u stranu; ljuljanje se izvodilo iz poloaja naslona na vratilu
zabacivanjem celog tela u nazad i dovoenjem do vratila koji je prouzrokovan silom gravitacije, ovaj
postupak se ponavljao te se izvodila veba ljuljanja; odskakanje je veba koja se nadovezivala na
ljuljanje s tim to se telo putalo u pad na zemlju kada se nalazilo u najdaljoj taki pri ljuljanju; preturanje je veba koja povezuje niz prostijih vebi. Noge se podiu zajedno i prebacuju preko vratila,
zatim vojnik dolazi u poloaj naslona sa opruenim rukama i vraa se nazad u poloaj dupka a potom
u veliki visak i sputanje na zemlju.
Razliite preskoke inili su: preskakanje s naslonom i preskakanje barijere predstavljaju
vebe gde vojnik skokom preskae barijeru hvatajui su za prepreku sa obe ili samo sa jednom rukom. Noge prilikom prelaska barijere su opruene i spojene; skok sa provlaenjem preko vratila
(niskog) predstavlja vebu koja se u kasnijem periodu sree kao zgrka preko kozlia. Moe se
izvoditi iz mesta i kretanja.
Vebe na gredi imale su za cilj da poboljaju prvenstveno ravnoteu vojnika. Najee koriene vebe bile su: naskok i saskok sa grede, naskok ustajanje i sedenje na gredi i kretanje po
gredi sa promenom smera. Zanimljivo je da je upranjavanja veba mimoilaenja dva vojnika na
gredi zatim i prelazak preko puke koja je postavljena u visini kolena vojnika horizontalno i nastavak
kretanja po gredi. Visina grede postepeno je poveavana kao i sloenost radnji koje su se izvodile.
Vebe na sanduku su pripadale takoe grupi gimnastikih vebanja na spravama. Vebe na
saduku inile su : razliiti naskoci na sanduk i dolazak u poloaj skleka a nakon toga saskok; razliiti preskoci preko sanduka sa postavljanjem jedne ili dve ruke u upor i prebacivanje nogu sa druge
strane sanduka; skok sa provlaenjem je u dananjem obliku zgraka preko sanduka; skok u sedlo
predstavlja takoe skok kao na konja irenjem nogu i postavljanjem sa obe strane sanduka. Predhodno se vojnik naslanja sa obe ruke na sanduk.
11)

. Stani, Z. Kilibarda, Jan Marek, Obuka srpske vojske 1804-1918, 2007, str. 354.

64

Proceedings of the Thematic Conference

Fiziko vebanje u vojsci Kraljevine Srbije

Od gimnastikih sprava jo je preporueno i uvebavanje na lestvicama, na motci, i skakanje


preko uzice. Penjanje uz konopac takoe se upranjavano kao element sadraja za razvoj razliitih
zikih sposobnosti.
Pored sadraja na gimnastikim spravama zika vebanja u etnoj koli dopunjena su i razliitim tranjem, preskakanjem ograda, prelascima preko palisada i zidina, puenjem uz strme
nagibe i prelasci jaruga.
Gimnastike aktivnosti u regrutskoj i etnoj koli imale su za cilj da priblie vojnika specinoj
borbenoj situaciji i oekivanim borbenim optereenjima. Gimnastiki sadraji u narednoj fazi obuke, bataljonskoj koli posveeni su tzv. bojnoj gimnastici. Njeni sadraji su prvenstveno bili borba
pukom, nanoenje uboda bajonetom i odbrana od bajonetskog napada. U okviru bataljonske kole
gimnastika je obogaena plivakom obukom, naravno u sluajevima kada su jedinice bile stacionirane pored reka i jezera, gde bi se obuka mogla izvoditi.
U periodu obuke pukovske kole jedinice su takoe imale obaveznu gimnastiku i borbu noem ali s obzirom na nalizaciju obuke vojnika, vojno-struni predmeti su imali primat.
Fizika naprezanja vojnika bila su prisutna i van gimnastikog programa u okviru razliitih
marevskih radnji, kretanja eta i bataljona na terenu i sl.
Gimnastika i borba noem pripadaju grupi od pet predmeta koji su bili zastupljeni u svim
fazama obuke vojnika. Vanost predmeta zikog vebanja moemo pretpostaviti, ako uvaimo injenicu da je program obuke vojnika u peadijskom rodu obuhvatao esnaest predmeta.12)
Kao to je sluaj pri obuci peadije, gimnastika je visoko vrednovana u planu i programu obuke
artiljerijskog roda. Od ukupno dvadeset i pet predmeta planiranih u obuci artiljerijskog roda vojske,
gimnastika je pripadala grupi od etiri predmeta13) koja su upranjavana je u svim fazama obuke.
Znaajna zika naprezanja vojnici su takoe imali u predmetu peaka obuka. Peadijski egzercir
esto je korien kao nain upoljavanja celokupne artiljerijske jedinice i sredstvo za uvoenje rada,
reda i discipline. Pored toga bio je i znaajno sredstvo podizanja nivoa zikih sposobnosti vojnika.
Fizika naprezanja artiljerci su imali pri usvajanja gradiva iz predmeta voltiovanje. Cilj predmeta
bio je da obui vojnika za mesto vozara, koji e jaui konja upravljati zapregama za prebacivanje
artiljerijske jedinice sa jednog na drugi poloaj. Uvebavanja jahanja izvoeno je na ivom i drvenom
konju. Uvebanost vozara naroito je proveravana u okviru predmeta marevanje sa bivakovanjem.
Sadraji obuke konjice mogu su se podeliti na dve osnovne grupe: obuka na konju i obuka peke. Obuka na konju imala je pozitivna dejstva na zike sposobnosti u vie predmeta i to: tehnika jahanja (jahanje u manjeu, jahanje na otvorenom), egzrcirno vebanje (postrojavanje, prestrojavanje,
formiranje jurinog projekta i izvrenje juria...), borba sabljom s konja... Obuka peke izvravala je
zadatke zikog vebanja kroz peadijski egzercir i rukovanje konjikim orujem (sabljom, karabinom i revolverom). Pretpostavkom da e konjica, sve ee, zbog stalnog usavravanja peadijskog i
artiljerijskog oruja morati da sjae i da vodi borbu peke, sadraji obuke su obogaeni sadrajima
vatrene obuke (Nastava za gaanje) i obukom u korienju hladnog oruja (Opis i poznavanje konjikog hladnog i vatrenog orujasa municijom). Pored navedenih specinih sadraja zikog vebanja,
redovno je upranjavana gimnastika u svom nespecinom obliku. inile su je, razliita kretanja:
tranje, hodanje i skokovi; i vebe snage: rvanje i bacanje kamena s ramena. 14) Ostali gimnastiki
sadraji bili su istovetni onima u peadijskom rodu vojske.
Obuka ininjerijskih jedinica bila je razliita kod pionirskih i pontonirskih sastava, tako da je
za svaki bataljon denisan poseban plan i program obuke. Sadraji obuke iz optevojnih predmeta
kojima je pripadala i gimnastika bili su uglavnom identini sa programima iz drugih rodova vojske.
Obuka iz optevojnih predmeta za pionire i pontonirce nazivala se vojna obuka, dok je specini
deo obuke dobio naziv tehnika ili struna nastava. Znaajno je istai da je jedan od tehnikih delova nastave za pontonirce pripadao obuci u plivanju. Usavravanje plivakih sposobnosti za vojnike
12)

Isto. str. 350.

13)

Predmeti koji su upranjavani u svim fazama obuke aetiljerije bili su: Voltiovanje, nianjenje na topu, obuka na topovima i gimnastika.

14)

. Stani, Z. Kilibarda, Jan Marek, Obuka srpske vojske 1804-1918, 2007, str. 371.

Tematski zbornik radova

65

Gavrilovi, D., Ljubisavljevi, M.

pontonirce je bili najblae reeno neophodno, zbog uslova gde su izvodili svoje aktivnosti bilo u ratu
ili miru (reka, jezera, mora...). Preporuke vezane za plivake aktivnosti objavljene su u listu Ratnik
1881. godine.
Ovo je za svakoga korisno, a naroito za pionire (pontonjere) kojima ono upravo spada u
zanat. Po kretanjima ono je dosta nalino na skakanje. Usiljeno ili forsirano plivanje kod poetnika
moe da prouzrokuje zapaljenje plua. Kod ovih moraju se sve mogue predostronosti imati na
umu, kao i te , da se zbog nevetine vojnik ne udavi. Zato moraju se svagda imati pri ruci sva sredstva
koja su za uvanje i spasavanje potrebna. Osim ovoga svako kupatilo treba da ima pravila i slike po
kojima se vri spasavanje udavljenika i njihovo vraanje u ivot.
Dalje preporuke sadrale su da se pri obuci obrati panja na teperaturu vazduha i vode. Preporuena dubina vode za neplivae bila je do 1.2 metra a takoe da boravak u vodi treba da bude
ogranien da ne bi dolo do negativnih posledica. Nije preporuljivo stajanje u vodi ve kontinuirana
aktivnost a nakon plivanja detaljno posuivanje tela.15)
Interesantan je podatak da je 1897. godine u okviru programa kolovanja za peadijskog podocira uveden predmet jahanje na velosipedu.16)
Svi rodovi vojske u Kraljevini Srbiji znaajan deo obuke provodili su uvebavajui razliita
ziaka vebanja. Znanja dobijena u vojnim jedinicama peneena su svesno ili nesvesno na civilno
stanovnitvo.

ZAKLJUAK
Kraj XIX veka predstavlja izuzetno znaajan period za razvoj zikog vebanja u Kraljevini
Srbiji. U civilnom i vojnom obrazovnom sistemu ziko vebanje se snano razvijalo. Od 1871. godine gimnastika je zvanino uvedena u osnovne, od 1882. godine u srednje kole a od 1884. za srpske
visokokolce. Takoe, u istom vremenskom periodu, zapoela su rad razliita gimnastika drutva,
iji je osnovni cilj bio da telesnim vebanjem i izletima, delom i reju, rade na unapreenju telesne
snage i zdravlja svojih lanova.17) Ceo pozitivan ambijent koji se stvorio sa aspekta zikog vebanja,
vremenski se podudario sa uvoenjem redovnog sluenja vojnog roka za sve vojnosposobne mladie
Kraljevine Srbije (1883). Oni su dobili mogunost da u dvogodinjem periodu upranjavaju redovne
programe gimnastike ali i druge specine sadraje zikog vebanja koji su takoe podizali nivo
zikih sposobnosti vojnika.
U vojsci Kraljevine Srbije je ziko vebanje imalo dobar status, jer se smatralo jednim od vanih preduslova za uspenost vojinika i stareina u borbi, ali i u mirnodopskim aktivnostima. Fiziko
vebanje se u poetku u vojnim jedinicama pojavilo kao gimnastika da bi kasnije odreeni sadraji
poprimili specine vojno-borbene karakteristike. Gimnastika je u razliitim rodovima vojske predstavljala jedan od retkih predmeta koji je upranjavani u svim fazama obuke.

15)

F. T, Ratnik, Vebanja u garnizonu, 1882.

16)

Vonja bicikla

17)

Arhiv Srbije, Statut Beogradskog gimnastikog drutva Soko, Sokolska drutva, 1882.

66

Proceedings of the Thematic Conference

Fiziko vebanje u vojsci Kraljevine Srbije

LITERATURA
1. . (1882). , -4.
2. , ., , . (1994). , .
3. , ., , ., , ., , . 18041918, .
4. , . (2000).
(1850-1990), . .
5. , .. (1874). . .
6. , . (1911). . ,
.
7. ,., , ., , . (2007). 1804-1918.
.
8. , . (1954). 1914. , .
9. . . (1881). , .

Tematski zbornik radova

67

Gavrilovi, D., Ljubisavljevi, M.

68

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

SEKCIJA 2
ISTRAIVAKOMETODOLOKI EFEKTI PRIMENE FIZIKIH
AKTIVNOSTI U FIZIKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI

SESSION 2
RESEARCHMETHODOLOGICAL ASPECTS OF THE EFFECTS OF
PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND RECREATION

Tematski zbornik radova

69

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

70

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

UDK: 796.012.1:371.3

AKTIVNOST UENIKA I NASTAVNIKA NA ASOVIMA


FIZIKOG VASPITANjA PRIMENOM INSTRUMENTA
SOFIT U NEKIM GRADOVIMA SRBIJE

Milo Markovi1, Boo Bokan1, Nikola Maki1, ore Nikoli2


1

Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija


Fakultet za sportske nauke i univerzitetski sport Univerziteta u Beu, Be, Austrija

UVOD
Dananji ovek zna mnogo o korisnosti zike aktivnosti za odravanje i poboljanje zdravlja
uopte. Kakav uticaj ona ima na nivo lipida u krvi, telesnu kompoziciju, kardiovaskularnu izdrljivost
i slino, dokazano je istraivanjima koja se bave ovom problematikom (Sallis et al., 1997). Ovom znanju mnogo je doprineo i tehnoloki razvitak sa svojim pozitivnim osobinama, ali je sa sobom doneo i
neke negativnosti kao to je sedentarni nain ivota. U prilog ovoj tvrdnji govore istraivanja (Sport
Council and Helth Education Authority, 1992; WHO, 1995; USDHHS, 1996), gde se navodi da oko
60-70% populacije razvijenih zemalja ne ostvaruje minimalni nivo zike aktivnosti preporuen u cilju odravanja zdravlja i energetskog balansa. Savremeni nain ivota ne samo odraslih, ve i mladih
irom sveta karakterie nedovoljna zika aktivnost i nezdrava ishrana.
Najee se kao najvei razlozi zbog kojih je veliki broj mladih danas nedovoljno ziki aktivno navode kontinuirano opadanje zike aktivnosti i vebanja u porodici, zatim u iroj drutvenoj
zajednici, kao i smanjene mogunosti za svakodnevno ziko vebanje dece u kolama (Hardman,
2003). Broj gojazne dece je u porastu kao i dece sa prekomernom telesnom teinom o emu govori
veliki broj istraivanja u svetu i kod nas ( ., 2006; , 2004). Nauno je
dokazano da zika aktivnost u mlaem uzrastu doprinosi harmoninom razvoju deteta, priprema
ga za napor u ziolokom pogledu, pomae u odravanju proporcija izmeu telesnog i psihikog optereenja, uestvuje u njegovom izgraivanju umenosti korienja slobodnog vremena u mladosti
i zrelom dobu (, 2009). Poznato je da je zika aktivnost vrlo vaan faktor u prevenciji od
raznih negativnih uticaja tokom sazrevanja mladih, kao to su delikvencija i razne vrste zavisnosti
(Pate et al., 2000). Zbog sedentarnog naina ivota koji je sve vie rasprostranjen meu mladima,
danas u razvijenim zemljama Evrope i Amerike vlada trend i propaganda zdravog i aktivnog naina
ivota. U njima se sve vie pridaje znaaj ulozi nastave zikog vaspitanja u promovisanju zdravog
naina ivota i zdrave ishrane. Autori koji se bave ovom problematikom, kao jedan od glavnih inilaca u formiranju pozitivnog odnosa mladih prema zikom vebanju i sportu jeste nastava zikog
vaspitanja, odnosno pozitivan stav i odnos uenika prema nastavi zikog vaspitanja (Carlson, 1995;
Ennis, 1996; Portman, 1995; Robinson,1990). Pored formiranja pozitivnih stavova uenika prema
zikom vebanju, smatra se da u toku nastave zikog vaspitanja uenici treba da ovladaju sa to
vie znanja i vetina koje e im omoguiti da imaju aktivan i zdrav nain ivota u kasnijem ivotnom
dobu, ali takoe se smatra da i u toku samih asova zikog vaspitanja uenici treba da budu to
aktivniji (Siedentrop, 1994).
Nastava zikog vaspitanja je jo uvek najorganizovaniji masovni sistem obuhvatanja dece
i mladih zikim aktivnostima, kojima se vri odreeni uticaj na organizam (Vinji i sar., 2004).
Ukoliko je dobro organizovana, njen doprinos se ogleda u tome to deca i mladi vebajui na aTematski zbornik radova

71

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

sovima zikog vaspitanja mogu da poveaju ukupno vreme bavljenja zikom aktivnou u toku
dana. Autori koji se bave prouavanjem zike aktivnosti kod dece (Strong et al., 2005; Pate et al.,
2000) preporuuju minimalnih 30 do optimalnih 60 minuta bavljenja nekom zikom aktivnou u
toku jednog dana. Kroz program Healthy People 2010, ameriki naunici preporuuju svakodnevnu
nastavu zikog vaspitanja koja bi se sastojala od asova u kojima bi uenici trebalo da budu angaovani aktivnostima umerenog i visokog intenziteta, i to najmanje 50% od ukupnog trajanja asa (US
Department of Health and Human Services, 2000). I na naim prostorima vrena su istraivanja koja
su ukazivala na neophodnost uvoenja svakodnevne nastave zikog vaspitanja u kolske programe
(, 1973; , 1976).
Veliki znaaj koji ima iskorienost vremena asa zikog vaspitanja na doprinos zadovoljenja potrebe za kretanjem, moe se posmatrati sa dva aspekta: prvi je trajanje asa ili tzv. apsolutno
vreme asa, a drugi aktivno vreme vebanja ( ., 2004). Pod trajanjem asa se podrazumeva vreme od dolaska uenika u prostor za telesno vebanje, do odlaska uenika na sledei as.
Apsolutno vreme asa je vrlo nepouzdan pokazatelj za sud o pedagokim efektima asa telesnog
vebanja. Zadatak nastavnika je, da se dobrom organizacijom asa i odgovarajuom angaovanou
dobije to vee aktivno vreme vebanja ( ., 2004).
Dosadanja istraivanja
Jedno od prvih istraivanja na ovim prostorima vezano za aktivno vreme vebanja je sproveo
Stanojevi (1965), a doao je do podatka da apsolutno vreme asa u proseku iznosi 36.33 minuta a
aktivno vreme vebanja 9.04 minuta. Stanojevi je sproveo eksperiment i dobio podatak da kada se
as organizuje sa dopunskim vebama aktivno vreme se poveava na 23.24 minuta, a kada se koristi
metod stanica kao organizaciona forma asa aktivno vreme vebanja se poveava na 27.55 minuta.
Juras i Stela (1968) su ispitivanjem utvrdili da proseno vreme vebanja iznosi najvie 1112, a najee 79 minuta. Ivani (1969) je doao do podatka da asovi zikog vaspitanja traju 40.44 minuta,
to znai da se od svakog asa gubi 4,16 minuta. Moda na prvi pogled ovo ne izgleda mnogo, ali se
ovako gubi preko 10 asova godinje. Ivani je dobio da je aktivno vreme vebanja u proseku negde
oko 9 minuta (po razredima 6. 8.40, 7. 8.38, i 8. 10.29). Lui (1975) je vrio kontrolu 43 asa i u
100% sluajeva asovi nisu poeli na vreme. Zakanjenja su se kretala od tri do dvanaest minuta. On
je u svom istraivanju doao do podatka da su uenici bili aktivni 12,26 minuta to je svega 27,24%
vremena od trajanja asa. Mikovic (1978) je u svom istraivanju doao do neto veih vrednosti
aktivnog vremena vebanja u odnosu na ve pomenute autore. On je dobio da je aktivno vreme vebanja za uenike osnovnih kola 15,1 minut, a za uenike srednjih kola 17,7 minuta odnosno u proseku 16,4 minuta. Takoe, Mikovic je uoio da se apsolutno vreme asa dosta razlikuje od asa do
asa, ali da u principu asovi nikada ne traju predvienih 45 minuta. Arunovi i sar. (1979) su doli
do rezultata da aktivno vreme za uenike iznosi 13.21 minut (29.35% od trajanja asa), a za uenice
9.29 minuta (20,6%). Zdanski (1986) je sproveo istraivanje i doao do rezultata da je aktivno vreme
vebanja kod standardne podele uenika izmeu 7 i 10 minuta. Levin (Levin et al., 2001) je dola do
podatka da je aktivno vreme 13.5 minuta, a apsolutno 33 minuta po asu. McKenzie je sproveo dva
istraivanja i to 2004 i 2006 godine. U prvom je dobio da je apsolutno vreme asa 34,5 min., a aktivno vreme asa 16.6 minuta, (McKenzie et al., 2004), dok je dve godine kasnije doao do podatka da je
aktivno vreme na posmatranim asovima iznosilo 13.9 minuta, a apsolutno 37.3 minuta, (McKenzie
et al. 2006). Chow i saradnici su doli do podatka da aktivno vreme asa iznosi 15.8 minuta, a apsolutno vreme 31.7 minuta (Chow et al., 2008). Markovi i sar. (2011), primenjujui noviji instrument
SOFIT (McKenzie, 1991) doli su do podatka da je aktivno vreme 19.18 minuta po asu, a apsolutno
vreme 36.66 minuta. Radi preglednijeg praenja rezultate navedenih istraivanja dajemo u Tabeli 1.

72

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

Tabela 1. Uporedni prikaz rezultata istraivanja aktivnog i apsolutnog vremena vebanja domaih i
stranih autora na klasino organizovanom asu.
Autor

Aktivno vreme vebanja (min.)

Apsolutno vreme vebanja (min.)

Stanojevi (1965)
Juras i Stela (1968)
Ivani (1969)

9,04
7-9
9

36,33

Lui (1975)

12.26

3342

Mikovic (1978)

16.4

Arunovi i sar. (1979)


Zdanski (1986)
Levin et al. (2001

40,44

13.21 M / 9.29
7 10
13.5

33

McKenzie et al. (2004)

16.6

34.5

McKenzie et al. (2006)


Chow et al. (2008)
Markovi i sar. (2011)

13.9
15.8
19.18

37.3
31.7
36.66

METOD ISTRAIVANJA
U ovom radu primenjen je metod deskriptivne analize uz korienje objektivno prikupljenih
podataka na asovima zikog vaspitanja uz primenu instrumenta SOFIT. Svi podaci su obraeni
osnovnom deskriptivnom statistikom, kao i analiza varijanse (ANOVA) i LSD post hoc test, nakon
ega je izvrena komparativna analiza dobijenih rezultata sa slinim domaim i stranim radovima.
Predmet istraivanja u ovom radu je ukupna aktivnost nastavnika i uenika na asovima zikog vaspitanja u nekim gradovima Srbije.
Osnovni cilj rada je bio primena instrumenta SOFIT na uzorku osnovnih i srednjih kola Beograda, Kraljeva, Bajine Bate i Gornjeg Milanovca i poreenje dobijenih rezultata sa rezultatima do
kojih su doli neki domai i strani autori.
Polo se od pretpostavke da e se primenom instrumenta SOFIT pored nekih optih zakonitosti pokazati i odreene specinosti u kolama iz pomenutih gradova.
Uzorak ispitanika
Instrument SOFIT je primenjen u nastavi zikog vaspitanja na uzorku od 60 asova. Od ukupnog broja asova 19 je odrano u Beogradu, 15 u Kraljevu, a po 13 u Bajinoj Bati i Gornjem Milanovcu. Istraivanje je sprovedeno tokom aprila i maja kolske 2010/2011. godine i aprila 2011/2012.
godine. Prethodno pripremljeni posmatrai su beleili aktivnost uenika, sadraj asa i pedagoku
aktivnost nastavnika primenom instrumenta SOFIT. Ukupan broj uenika koji je pohaao navedene
asove bio je 1062 uenika mukog i enskog pola, uzrasta 11, 13 i 16 godina, a na asovima zikog
vaspitanja realizovan je odgovarajui program za uenike 5. i 7. razreda osnovne kole i 2. razreda
srednje kole. Ukupan broj nastavnika koji je realizovao pomenute asove je 24.
Uzorak varijabli
Varijable koje su praene u ovom radu su aktivnost uenika, sadraj asa i ponaanje nastavnika. Aktivnost uenika je kodirana od 1 do 5, s tim to su kodovi od 1 do 4 oznaavali da je uenik bio
pasivan. Kod 1 je oznaavao da je uenik leao, kod 2 uenik je sedeo, kod 3 je stajao, a kod 4 hodao.
Kod 5 je oznaavao da je uenik bio aktivan. Sadraj asa je beleen preko sedam kodova SOFIT-a.
Tematski zbornik radova

73

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

Kod M menagment (organizacija asa) oznaava organizaciju asa. Kod K se odnosi se na znanje
uenika, kako na opta znanja iz prostora zikog vaspitanja tako i na znanja vezana za motorike
sposobnosti (snagu, brzinu, izdrljivost, koordinaciju, eksibilnost) (McKenzie, 2009). Kod F tness (vebanje) se kodira vreme posveeno aktivnostima ija je glavna svrha da poboljaju optu
kondiciju pojedinca poboljanjem kardiovaskularne izdrljivosti, snage ili eksibilnosti. Ovo ukljuuje vebe oblikovanja, dugoprugako tranje, vebe za poboljanje koordinacije, testiranja, vebe
za zagrevanje i vebe za oputanje. Kod S skill practice (umenja) se kodira za vreme posveeno
vetinama sa glavnim ciljem njihovog usavravanja (na primer u odbojci, izuavanje formi pokreta,
vebanje driblinga, plesni koraci, vebe na gredi). Takoe, ukljuuje i vreme koje je posveeno proirenju i usavravanju vetina u primenjenim uslovima (u onim uslovima u kojima se nauena vetina
koristi) i tokom kojih ima dosta instrukcija i ponavljanja. Kod G game play (igra) predstavlja
vreme posveeno primeni vetina u igri ili takmiarsko okruenje kada uenici uestvuju bez velikog
udela profesora. Kod O other (ostalo) se kodira kada uenici iz nekog razloga napuste prostor za
vebanje, npr. odu da popiju vodu ili odu do toaleta. Aktivnost nastavnika je kodirana uz pomo est
kodova. Kod P promotes tness (promovie vebanje), se belei kada profesor zikog vaspitanja
bodri i podstie uenike, takoe kada nastavnik dovikuje slogane i gestikulira tokom izvoenja vebi
od strane uenika. Kod D demonstrates tness (demonstrira vebu) se kodira kada nastavnik
uenicima demonstrira odreenu vebu. Kod M menagment (organizacija asa) se kodira kada
nastavnik proziva uenike, postavlja sprave za izvoenje odreenih vebi, deli uenike na grupe, govori o zadacima koji e se raditi na tom asu. Kod I instructs generally (opta uputstva) se kodira
kada nastavnik predaje, opisuje ili daje povratne informacije uenicima vezane za ukupan sadraj
zikog vaspitanja (razvoj vetina, tehniku, taktiku, pravila...), ali bez zikog angaovanja. Kod O
observes (posmatra) se kodira kada nastavnik posmatra itavo odeljenje, grupu ili pojedinca. Da bi
se ovaj kod zabeleio nastavnik mora da posmatra tokom itavog intervala i da ne bude ukljuen ni u
jednu drugu aktivnost koja se kodira. Kod T other task (drugi zadaci) se kodira kada se nastavnik
bavi poslovima koji nisu u nikakvoj vezi sa njegovim/njenim obavezama prema datom odeljenju.
Npr., ita novine, naputa vebaonicu da bi se sreo sa osobljem kole, ili telefonira. Da bi se ovaj kod
zabeleio nastavnik mora da se bavi drugim poslovima tokom celog posmatranog intervala.

Instrumenti istraivanja
SOFIT (Sistem for Observing Fitness Instruction Time) je instrument koji je prvobitno korien
za vrednovanje programa koji se koriste za kolovanje nastavnika zikog vaspitanja, ali i za to bolju
procenu i opis aktivnosti uenika na asu zikog vaspitanja u zavisnosti od razliitih sadraja asa.
Neto kasnije, on se razvija u poseban instrument, koji se koristi za procenu zike aktivnosti uenika u kolama na asovima zikog vaspitanja (McKenzie et al., 1991). To je sveobuhvatni sistem
ili instrument koji omoguava procenu nivoa zike aktivnosti uenika, sadraja asa i aktivnost
nastavnika tokom trajanja asa.
SOFIT predstavlja direktno posmatranje asova od strane obuenih posmatraa i korien je
za procenu kvaliteta asova zikog vaspitanja u preko 1000 kola u SAD. Posebna panja u sistemu
SOFIT-a je stavljena na kodiranje nivoa zike aktivnosti uenika i odabranih faktora sredine (npr.
sadraja asa i ponaanja nastavnika), a koji su povezani sa mogunostima uenika da budu ziki
aktivni i ziki spremni.
U Tabeli 2 je dat skraeni formular instrumenta SOFIT, a za detaljniji opis instrumenta treba
pogledati rad Markovi i sar. 2011, ili sajt activelivingresearch.org.

74

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

Tabela 2. Skraeni formular za kodiranje parametara instrumenta SOFIT


Intervali

Aktivnost uenika

Sadraj asa

Ponaanje nastavnika

1
2

12345
12345

MKPFSGO
MKPFSGO

PDIMOT
PDIMOT

Obrada podataka
Svi podaci su obraeni u programu SPSS 18.0 i dobijeni su osnovni deskriptivni pokazatelji
(minimalna i maksimalna vrednost, srednja vrednost, standardna devijacija i koecijent varijacije)
za posmatrane varijable u ovom istraivanju. Takoe, uraen je i test ANOVA (analysis of variance
between groups), analiza varijanse izmeu grupa da bi se utvrdilo da li postoji statistiki znaajna
razlika izmeu kola u ispitivanim gradovima. Nakon ove analize uraena je naknadna analiza LSD
post hoc, izmeu kojih grupa (gradova) je dolo do statistiki znaajne razlike.

REZULTATI SA DISKUSIJOM
Analizom posmatranih asova ukupnog uzorka dolo se do podatka da proseno apsolutno vreme iznosi 37.03 minuta (Tabela 3). Ovaj podatak je slian sa podatkom do koga je doao
Stanojevi 1965 (36.33 min). Takoe, i Lui 1975. je doao do slinih rezultata, on je utvrdio da je
apsolutno vreme izmeu 33 i 42 minuta. Ivani je 1969. doao do neto vee vrednosti apsolutnog
vremena asa jer je utvrdio da je prosek 40.44 min. Takoe ovo vreme je vrlo slino onom do koda
su doli Markovi i sar. 2011. (36.66 min). Neki strani autori su doli do slinih podataka. Tako je
McKenzie (McKenzie et. al., 2004) doao do podatka da je proseno apsolutno vreme 34.5 minuta,
a Levin (Levin, et al., 2001) je dola do podatka od 33 minuta. Neto manju vrednost je dobio Chow
od 31.7 minuta (Chow, et al., 2008).
Kada je re o aktivnom vremenu vebanja prosena vrednost na asovima koji su posmatrani
iznosi 17.65 minuta (Tabela 3), i ona je vea od rezultata do kojih su doli neki domai autori. Stanojevi, Zdanski, Ivani, Juras i Stela su doli do priblino istih rezultata jer su utvrdili da je aktivno
vreme izmeu 7 i 10 minuta po asu. Lui i Mikovic su doli do neto veih vrednosti od 12.2 min.
odnosno 16,4 min. Ovo vreme je slino sa podacima do koga su doli: Levin 2001. (13.5), McKenzie
2004. (16.6), McKenzie 2006. (13.9), Chow 2008. (15.8) i Markovi i sar. 2011. (19.18). Vee vrednosti
aktivnog vremena vebanja na posmatranim asovima se mogu objasniti kao posledica perioda kolske godine u kojima je istraivanje sprovedeno. Zapaeno je da su rezultati u istraivanjima koja su
raena pre 20 do 40 godina pokazala znatno manje aktivno vreme vebanja u toku asa. Uzroka verovatno ima vie, ali je sigurno da metodologija koja je primenjena u ovom radu je znatno stabilnija i
pouzdanija. S druge strane, istraivai koji se unapred najavljuju uozbiljavaju voenje asova, znatno
aktivnije nego u sluajevima nenajavljene posete. To takoe potvruje, da nastavnici u sutini mogu
da vode izuzetno kvalitetne asove po sadraju i naroito po aktivnom vremenu vebanja.

Tabela 3. Osnovni deskriptivni pokazatelji analiziranih asova ukupnog uzorka


(N=60 asova)

Min. vr. u
minutima

Maks. vr. u
minutima

Sr. vr.
u minutima

Standardna
devijacija

Koecijent
varijacije (%)

Apsolutno
vreme asa

30.00

43.00

37.03

3.01

9.06

Aktivno
vreme asa

9.67

24.83

17.65

3.33

11.10

Tematski zbornik radova

75

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

Ono to se javlja kao specinost u rezultatima koji su dobijeni na uzorku ispitivanih kola, jeste pojava statistike znaajnosti u rezultatima aktivnog vremena vebanja izmeu ispitivanih kola
u Beogradu, Kraljevu, Bajinoj Bati i Gornjem Milanovcu (Tabela 4). Zapaeno je da je koecijent varijacije na uzorku kola Beograda (cV=13.17) i Gornjeg Milanovca (cV=11.23) u odnosu na Kraljevo
(cV=4.82) i Bajinu Batu (cV=7.00) znatno vei, to je u kasnijim statistikim procedurama po svemu
sudei proizvelo vetaku statistiku znaajnost izmeu ispitivanih kola u navedenim gradovima.
Tabela 4. Osnovni deskriptivni pokazatelji aktivnog vremena vebanja
u ispitivanim gradovima
Grad

Broj
asova

Min. vr. u
minutima

Maks. vr. u
minutima

Sr. vr. u
minutima

Standardna
devijacija

Koecijent
varijacije (%)

Beograd

19

10.25

24.83

19.18

3.63

13.17

Kraljevo

15

15.25

22.42

18.66

2.07

4.82

Bajina Bata

13

11.83

20.25

15.53

2.65

7.00

Gornji
Milanovac

13

9.67

23.08

16.38

3.35

11.23

Primenom analize varijanse (ANOVA) dolo se do podatka da postoji statistiki znaajna razlika u aktivnom vremenu vebanja izmeu kola u posmatranim gradovima. U Tabeli 5 prikazani su
podaci testa ANOVA. Uz naknadnu primenu LSD post hoc testa, konstatovano je postojanje razlika
izmeu ukupne aktivnosti uenika iz Beograda u poreenju sa uenicima iz Bajine Bate i Gornjeg
Milanovca, kao i izmeu uenika iz Kraljeva i Bajine Bate (to je prikazano u tabeli 6), ali uz prethodnu ogradu koju smo istakli tumaei rezultate iz tabele 4 o visokim vrednostima koecijenta
varijacije u kolama Beograda i Gornjeg Milanovca.
Tabela 5. Test ANOVA - poreenje aktivnog vremena vebanja izmeu kola u Beogradu,
Kraljevu, Bajinoj Bati i Gornjem Milanovcu
Suma
kvadrata

df

Sr. vrednost
kvadrata

Znaajnost

Izmeu grupa

138.773

46.258

5.021

0.004**

Unutar grupa

515.869

56

9.212

Ukupno

654.642

59

Aktivno
vreme

Tabela 6. Rezultati LSD post hoc testa izmeu kola u pomenutim gradovima
Grad

Kraljevo

Bajina Bata

G. Milanovac

Beograd

0.624

0.002*

0.013*

0.009*

0.053

Kraljevo
Bajina Bata

0.477

Pored aktivnog vremena vebanja praena je i struktura asa kao i aktivno vreme vebanja u svakoj od pojedinanih faza. Korien je etvorofazni model asa koji podrazumeva sledee faze: uvodnu,
pripremnu, osnovnu i zavrnu (Mati, 1978). Dobijeni rezultati su prikazani u tabeli 7. Po pitanju trajanja
pojedinih faza asa zikog vaspitanja domai teoretiari i metodiari zikog vaspitanja neznatno se
razlikuju (Poli, 1953; Vukoti, 1956; epa, 1958; Majovek, 1962).

76

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

Tabela 7. Osnovni deskriptivni pokazatelji strukture asa i aktivnog vremena vebanja po fazama
asa ukupnog uzorka.
Faza

Uvodna
faza

Pripremna
faza

Osnovna
faza

Zavrna
faza

Ref. vred.
(po Poliu)
Trajanje/
aktivno vreme

Min. vr. u
minutima

Maks. vr. u
minutima

Sr. vr. u
minutima

Standardna
devijacija

Koecijent
varijacije (%)

Ref. vred.
Trajanje

1.67

3-5
4.22

1.72

2.95

Aktivno vreme

0.83

4.42

2.19

0.88

0.78

Ref. vred.
Trajanje

0.00

15.33

7
5.11

2.54

6.43

Aktivno vreme

0.00

9.67

4.19

1.89

3.57

Ref. vred.
Trajanje

15.13

33.83

do 32
25.64

4.42

19.54

Aktivno vreme

0.92

19.17

10.69

3.99

15.92

Ref. vred.
Trajanje

0.00

6.42

do 5
2.06

1.48

2.19

Aktivno vreme

0.00

5.33

0.62

1.10

1.20

U poreenju sa vremenskom slikom pojedinih faza asa, vremenska slika posmatranih asova
(n=60) pokazuje da se vrednosti u proseku kreu u okviru rezultata slinih istraivanja sa manjim oscilacijama za pojedine faze asa. Dobijeni podaci o vremenskoj strukturi asa su slini sa podacima
Stanojevia (1965) koji je na posmatranim asovima utvrdio da su prosena vremena faza sledea:
uvodna 4.00, pripremna 5.43, osnovna 29.16 i zavrna 0.57. U dosadanjim istraivanjima
nije praeno aktivno vreme u pojedinim fazama asa, stoga nije mogue izvriti poreenje tog segmenta.
Kada su u pitanju varijable koje se odnose na sadraj asa i ponaanje nastavnika poreenje
moemo izvriti sa podacima do kojih su doli strani autori i istraivanjem koje su sproveli Markovi i sar. 2011. Analizom posmatranih asova ukupnog uzorka dolo se do podatka da su uenici u
proseku najvie vremena proveli u igri 12.25 min. po asu to nije iznenaujue s obzirom na period
kolske godine kada je istraivanje sprovedeno. Pored reenog, mora se konstatovati da su u kolama
Gornjeg Milanovca znatno vie korieni elementi sportskih igara to je proizvelo izuzetno visok nivo
koecijenta varijacije. To je vetaki izazvalo nehomogenost rezultata u kolama Gornjeg Milanovca u
odnosu na ostale kole iz ispitivanih gradova. Veina novih sadraja je obraena, tako da su uenici
nauene sadraje usavravali i primenjivali ih u igri. Uenici su 8.39 minuta po asu proveli vebajui.
Zatim, najvie vremena nakon igre je utroeno na organizaciju asa 11.57 minuta. Ovolika minutaa moe biti objanjena raznovrsnim sadrajima koji upranjavaju razliiti razredi, pa nastavnici
moraju da postavljaju i rasklanjaju sprave, zatim odreeno vreme se utroi na prozivanje uenika. U
kolama koje nemaju tako dobre uslove za rad uenici odreeno vreme provedu ekajui u redu za
izvrenje odreenog motorikog zadatka. U ovom vremenu uenici nisu bili aktivni, to daje prostor
za poveanje aktivnog vremena vebanja, ukoliko se ovaj segment asa svede na najmanju moguu
meru. Uei nove sadraje (umenja), uenici su u proseku proveli 3.36 minuta. Sluajui izlaganje nastavnika o optim znanjima, uenici su utroili 0.89 minuta, a u ostalim aktivnostima 0.46 minuta (Tabela 8). Ovi podaci su slini sa podacima do kojih je doao McKenzie (McKenzie et al., 2004), u kome su
uenici u igri proveli 9.3 minuta, u organizaciji asa 9.4 minuta, vebajui 10.2 minuta, a u obuavanju
vetina 1.5 minuta. U drugom istraivanju koje je sproveo isti autor dve godine kasnije (McKenzie et al.
Tematski zbornik radova

77

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

2006), utvreno je da je vreme utroeno na organizaciju asa iznosilo 9.6 minuta, vreme utroeno na igru
10,9 minuta, vreme utroeno na vebanje 7.1 minut, a da je vreme utroeno na obuku vetina 4.3 minuta. U istraivanju Chow i saradnika (2008) utvreno je da su uenici u organizaciji asa proveli 5.5
minuta, sluajui izlaganje nastavnika 5.5 minuta, vebajui 6.3 minuta. Vreme utroeno na obuku
vetina iznosilo je 10 minuta, a na ostale aktivnosti 0.5 minuta (Chow, et al., 2008).
Tabela 8. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli vezanih za sadraj asova
ukupnog uzorka
Varijabla

Min. vr. u
minutima

Maks. vr. u
minutima

Sr. vr. u
minutima

Standardna
devijacija

Koecijent
varijacije (%)

2.75

26.17

11.57

5.41

29.32

0.00

11.75

0.89

1.93

3.71

0.92

18.00

8.40

3.87

14.99

0.00

14.92

3.36

3.78

14.27

0.00

28.92

12.25

8.42

70.93

0.00

6.67

0.46

1.03

1.05

Kada je re o aktivnosti nastavnika analizom rezultata ukupnog uzorka dolo se do podatka da


je nastavnik najvie vremena u proseku proveo posmatrajui aktivnost uenika, 12.90 minuta po asu,
zatim davajui opta uputstva 12.43 minuta, organizujui as 6.86 minuta, demonstrirajui vebe 2.61
minuta, promoviui vebanje 1.57 minuta i obavljajui ostale zadatke 0.63 minuta (Tabela 9). Velika
vrednost vremena koju je nastavnik proveo davajui opta uputstva moe se objasniti time da se ta aktivnost kodirala kada je nastavnik davao uputstva grupi uenika ili pojedinanom ueniku. Jako visok
nivo koecijenta varijacije kod varijable posmatranja uenike aktivnosti je isti kao kod rezultata iz
tabele 4. U kolama u Gornjem Milanovcu nekoliko asova na kojima su uenici dosta vremena proveli
u igri, nastavnik je njihovu aktivnost posmatrao. Ovi podaci se ne razlikuju previe od podataka do
kojih su doli Chow i saradnici (Chow, et al., 2008). Oni su utvrdili da nastavnik najvie vremena provodi davajui informacije uenicima 18.7 minuta, organizujui as 6.0 minuta, demonstrirajui vebe
3.2 minuta, promoviui vebanje 2.7 minuta, posmatrajui aktivnost uenika 1.2 minuta. Ovi podaci se razlikuju od podataka do kojih su doli Keating i saradnici (Keating et al., 1999). Po njihovom
istraivanju nastavnik najvie vremena provodi davajui instrukcije, skoro 23 minuta, organizujui as
6.2 minuta i posmatrajui 3 minuta.
Tabela 9. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli vezanih
za ponaanje nastavnika ukupnog uzorka
Varijabla

Min. vr. u
minutima

Maks. vr. u
minutima

Sr. vr. u
minutima

Standardna
devijacija

Koecijent
varijacije (%)

0.00

8.08

1.57

1.95

3.81

0.00

18.8

2.61

3.71

13.79

2.50

26.8

12.43

6.49

42.15

1.75

19.6

6.86

3.04

9.27

1.42

30.7

12.9

8.57

73.51

0.00

5.00

0.63

1.24

1.55

Analizom svih dobijenih podataka moemo konstatovati da je polazna pretpostavka potvrena i da se primenom instrumenta SOFIT pored nekih optih zakonitosti pokazale i odreene speci-

78

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

nosti u kolama iz pomenutih gradova. Ovo je drugo istraivanje na uzorku osnovnih i srednjih
kola, a u budunosti je neophodno da se sprovedu dalja istraivanja na jo veem uzorku kako bi
se dobili znaajniji podaci, jer se pokazuju tendencije objektivizacije dobijenih podataka sa rastom
uzorka na kome se istraivanje vri.

ZAKLJUCI
U ovom radu primenjen je metod deskriptivne analize uz korienje objektivno prikupljenih
podataka na asovima zikog vaspitanja uz primenu instrumenta SOFIT (System for Observing Fitness Instruction Time). Svi podaci su obraeni osnovnom deskriptivnom statistikom, nakon ega je
izvrena komparativna analiza dobijenih rezultata sa slinim domaim i stranim radovima. Takoe,
uraen je i test ANOVA (analysis of variance between groups), analiza varijanse izmeu grupa da bi
se utvrdilo da li postoji statistiki znaajna razlika izmeu kola u ispitivanim gradovima. Predmet
istraivanja u ovom radu je ukupna aktivnost nastavnika i uenika na asovima zikog vaspitanja u
nekim gradovima Srbije. Osnovni cilj rada je bio primena instrumenta SOFIT na uzorku osnovnih i
srednjih kola Beograda, Kraljeva, Bajine Bate i Gornjeg Milanovca i poreenje dobijenih rezultata
sa rezultatima do kojih su doli neki domai i strani autori. Polo se od pretpostavke da e se primenom instrumenta SOFIT pored nekih optih zakonitosti pokazati i odreene specinosti u kolama
iz pomenutih gradova.
Instrument SOFIT je primenjen u nastavi zikog vaspitanja na uzorku od 60 asova. Od ukupnog broja asova 19 je odrano u Beogradu, 15 u Kraljevu, a po 13 u Bajinoj Bati i Gornjem Milanovcu. Istraivanje je sprovedeno tokom aprila i maja kolske 2010/2011. godine i aprila 2011/2012.
godine. Varijable koje su praene u ovom radu su aktivnost uenika, sadraj asa i ponaanje nastavnika. SOFIT predstavlja direktno posmatranje asova od strane obuenih posmatraa. Posebna panja u sistemu SOFIT-a je stavljena na kodiranje nivoa zike aktivnosti uenika i odabranih faktora
sredine (npr. sadraja asa i ponaanja nastavnika), a koji su povezani sa mogunostima uenika da
budu ziki aktivni i ziki spremni.
Analizom dobijenih podataka se dolo do rezultata da je proseno apsolutno vreme asa
iznosi 37.03 minuta. Kada je re o aktivnom vremenu asa prosena vrednost na posmatranim asovima iznosi 17.65 minuta. Testom ANOVA je utvreno da postoje statistiki znaajne razlike izmeu aktivnog vremena vebanja u posmatranim kolama u navedenim gradovima. Uz naknadnu
primenu LSD post hoc testa, konstatovano je postojanje razlika izmeu ukupne aktivnosti uenika
iz Beograda u poreenju sa uenicima iz Bajine Bate i Gornjeg Milanovca, kao i izmeu uenika iz
Kraljeva i Bajine Bate. Rezultati vezani za sadraj asa pokazuju da su uenici najvie vremena proveli u igri 12.25 minuta, dok su 8,40 minuta po asu proveli vebajui, na organizaciju asa utroeno
je 11.57 minuta. Uei nove sadraje (umenja) uenici su u proseku proveli 3.36 minuta, sluajui
izlaganje nastavnika o optim znanjima 0,89 minuta i u ostalim aktivnostima 0.46 minuta. Kada je
re o aktivnosti nastavnika analizom rezultata ukupnog uzorka dolo se do podatka da je nastavnik
u proseku najvie vremena proveo posmatrajui aktivnost uenika 12.9 minuta po asu, zatim davajui opta uputstva 12.43 minuta, organizujui as 6.86 minuta, demonstrirajui vebe 2.61 minuta,
promoviui vebanje 1.57 minuta i obavljajui ostale zadatke 0.63 minuta.
Analizom svih dobijenih podataka moemo konstatovati da je polazna pretpostavka potvrena i da se primenom instrumenta SOFIT pored nekih optih zakonitosti pokazale i odreene specinosti u kolama iz pomenutih gradova. Ovo je drugo istraivanje na uzorku osnovnih i srednjih
kola, a u budunosti je neophodno da se sprovedu dalja istraivanja na jo veem uzorku kako bi
se dobili znaajniji podaci, jer se pokazuju tendencije objektivizacije dobijenih podataka sa rastom
uzorka na kome se istraivanje vri.

Tematski zbornik radova

79

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status kolske populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. , ., , ., , ., (1979).
, , , 33(5), 372-379.
2. , ., ., . (2004). .
, .
3. , ., (1956) , , .
4. , . (1973).
VI
, , , .
5. Ennis, C.D. (1996). Students experiences in sport-based physical education: [More than]
apologies are necessary. Quest, 48, 453-456.
6. , . (1986). . , .
7. , . (1969).
. , , 23(1-2), 11-14.
8. , . (1968). . ,
.
9. Keating, X. D., Kulinna, P. H., & Silverman, S. S. (1999). Measuring teaching behaviors, lesson
context, and physical activity in school physical education programs: comparing the SOFIT and
the C-SOFIT instruments. Measurement In Physical Education & Exercise Science, 3(4), 207-220.
10. , . (1996). , , .
11. Levin, S., McKenzie, T.L., Hussey, J., Kelder, S., Lytle, L. (2001). Variability of Physical Activity
During Physical Education Lessons Across Elementary School Grades. Measurement in physical
education and exercise science, 5(4), 207-218.
12. , . (1975).
. , , 29(4), 28-30.
13. Mirilov, J., Bjelica, A. (2004). Prevention of Child Obesity as a measure of preventing malignant
disieases. Archive of Oncology, 12, 58-65.
14. , . (1962). .
, .
15. , ., , ., , ., , . (2012). SOFIT

, () , , :
, ,
: .
16. , . (1978). . , .
17. , . (1978).
. , , 32(3), 217-219.
18. McKenzie, T. L., Catellier, D. J., Conway, T., Lytle, L. A., Grieser, M., Webber, L. A., Elder, J. P.
(2006). Girls activity levels and lesson contexts in middle school PE: TAAG Baseline. Medicine
& Science In Sports & Exercise, 38(7), 1229-1235.

80

Proceedings of the Thematic Conference

Aktivnost uenika i nastavnika na asovima zikog vaspitanja primenom instrumenta sot u nekim gradovima Srbije

19. McKenzie, T. L., Sallis JF., Nader PR. (1991). SOFIT: system for observing tness instruc tion
time. Journal Of Teaching In Physical Education, 11, 195-205.
20. McKenzie, T.L., Sallis, J., Prochaska, J., Conway, T., Marshall, S., Rosengard, P. (2004). Evaluation
of a Two-Year Middle-School Physical Education Intervention: M-SPAN. Medicine & Science in
Sports & Exercise, 36(8), 1382-8.
21. McKenzie, T. L. (2001). Promoting physical activity in youth: focus on middle school environments.
Quest, 53(3), 326-398.
22. McKenzie, T. L., Kahan, D. (2004). Impact of the surgeon generals report: through the eyes of
physical education teacher educators. Journal Of Teaching In Physical Education, 23(4), 300-317.
23. McKenzie, T. L., Nader, P. R., Strikmiller, P. K., Yang, M., Stone, E. J., Taylor, W. C., Perry, C. L.,
Epping, J., Feldman, H., Luepker, R. V., Kelder, S. H. (1996). School physical education: Eect of
the Child and Adolescent Trial for Cardiovascular Health (CATCH). Preventive Medicine, 25,
423-431.
24. McKenzie, T. L., Sallis, J. F., Nader, P. R. (1992). SOFIT: System for observing tness instruction
time. Journal of teaching in physical education, 11(2), 195-205.
25. Nikoli M., Milutinovi S., Stojanovi M., Gligorijevi S., Cvetkovi D. (2006). Prevalence of
obesity among primary schoolchildren in Niava District. Timoki medicinski glasnik, 31. suppl
1, 18-26.
26. . (2009). . , .
27. Pate, R. R., Trost, S. G., Levin S., Dowda M. (2000). Sports participation and health-related
behaviors among US youth. Archives Pediatric Adolescent Medicine, 154, 904-911.
28. , . (1953). , ,

29. Portman, P.A. (1995). Who is having fun in physical education classes? Experiences of six-grade
students in elementary and middle schools, Journal of Teaching in Physical Education, 14, 445453.
30. Robinson, D.W. (1990). An attributional analysis of students of student demoralization in physical
education settings, Quest, 42, 27-39.
31. Sallis, J.F., McKenzie, T.L., Alcaraz, J.E., Kolody, B., Faucette, N., Hovell, M. F. (1997). The eects
of a 2- year physical education program (SPARK) on physical activity and tness in elementary
school students, American Journal of Public Health, 87, 1328-1334.
32. Siedentop, D. (1994). Introduction to Physical Education, Fitness, and Sport (2nd ed.). Mountain
View, Calif: Mayeld Publishing Co.
33. Sport Council and Health Education Authority (1992). Allied Dundar National Fitness Survey.
London: Sports Council/HEA.
34. , . (1965). . ,
.
35. Strong, W.B., Malina, R.M., Blimkie, C.J., Daniels, S.R., Dishman, R.K., Gutin, B, Hergenroeder,
A.C., Must, A., Nixon, P.A., Pivarnik, J.M., Rowland, T., Trost, S., Trudeau, F. (2005). Evidence
baset physical acitivity for school-age youth. Journal of Pediatric, 146, 732-737.
36. U.S. Department of Health and Human Services (1996). Physical Activity and Health: A Report
of the Surgeon General, USA: Atlanta.
37. US Department of Health and Human Services (2000). Healthy People 2010 (2nd Ed.). 2 vol.
Washington, DC.
38. Hardman, K. (2003). School physical education and sport in Europe-rhetoric and reality: current
and future perspectives. Kinesiology, 35, 97-107.
Tematski zbornik radova

81

Markovi, M., Bokan, B., Maki, N., Nikoli, .

39. Carlson, T.B. (1995). We hate gym: Student alientation from physical education, Journal of
Teaching in Physical Education, 14, 467-477.
40. Chow, B. C., McKenzie, T. L., & Louie, L. (2008). Childrens physicals activity and envirmental
inuences during elementary school physical education. Journal of Teaching in Physical
Education, 27, 38-50.
41. WHO (1995). Exercise for Health. WHO/FIMS Committee on Physical activity for Health. Bull
WHO, 73, 135-136.
42. Yam, W. K., Tse, P. W., Yu, C. M., Chow, C. B., But, W. M., Li, K. Y., et al. (2008). Medical issues
among children and teenagers with Down syndrome in Hong Kong. Downs Syndrom Research
Practice, 12(2), 138-140.
43. , . (1958). . , .

82

Proceedings of the Thematic Conference

Students and Teachers Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities

UDK: 796.012.1:371.3

STUDENTS AND TEACHERS ACTIVITY ON PHYSICAL EDUCATION


CLASSES BY APPLYING THE SOFIT INSTRUMENT
IN SOME SERBIAN CITIES

ilo rkovi1, B Bokan1, Nikola aki1, ore Nikoli2


1

University of Belgrade, Faculty of sport and physical education, Belgrade, Serbia


University of Viennas Centre for Sport science and university sports, Vienna, ustri

INTRODUCTION
Modern man knows plenty about the usefulness of physical activity for maintaining and improving health in general. The type of inuence it has on lipid level in blood, body composition,
cardiovascular stamina and the like was proven by researches dealing with this topic (Sallis et al.,
1997). This knowledge was greatly contributed by technological progress, with its positive sides but
it also brought with it some downsides like sedentary way of life. To support this claim there are researches (Sport Council and Helth Education Authority, 1992; WHO, 1995; USDHHS, 1996), where
it is stated that 60-70% of developed countries population does not accomplish the minimal level
of physical activity recommended to maintain health and energy balance. Modern way of life of not
just the grown ups but of the youth from all over the world is characterized by insucient physical
activity and unhealthy diet.
The most often stated reasons for a large number of young people being insuciently physically active today are continuing decline in physical activity and exercise within the family as well as
decreased opportunities for everyday physical exercise by children in schools. (Hardman, 2003). The
number of obese children is on the rise as well as the number of children with excessive body weight,
which is documented by a large number of foreign and domestic researches (Nikoli et al., 2006;
Mirlov and Bjelica, 2004). It was scientically proven that physical activity at an early age contrubutes to the harmonious development of the child, prepares it for physiological eorts, helps in maintaining the proportion between physical and psychological pressure, participates in the childs development of prociency in using free time in youth and mature age (Ostoji, 2009). It is known that
physical activity is a very important factor in prevention of negative inuences during the youths
maturation, such as delinquency and dierent kinds of addiction (Pate et al, 2000). Because of the
sedentary way of life that is increasingly widespread among youth, there is a trend and promotion
of healthy and active way of life in todays Europe and America. They give increasing signicance to
physical educations role in promoting a healthy way of life and a healthy diet. Authors dealing with
this topic mark physical education classes, that is a positive attitude and relationship of students
towards physical education classes, as one of the main factors in forming a positive attitude of children towards physical exercise and sports (Carlson, 1995; Ennis, 1996; Portman, 1995; Robinson,
1990). Aside from forming positive attitude in students towards physical exercise, it is considered
that students are supposed to master as many skills and gain as much knowledge as possible during
physical education classes, which will enable them to have an active and healthy lifestyle later in life,
but it is also considered that they are supposed to be as active as possible during the classes themselves (Siedentrop, 1994).

Tematski zbornik radova

83

rkovi, M., Bokan, B., aki, N., Nikoli, .

Physical education syllabus is still the most organized mass system for involving children and
young people in physical activities that perform certain inuence on the organism (Vinji et al.,
2004). If it is well-organized its contribution is reected in the fact that the children and young people can increase the total physical activity time within a course of one day by practicing on physical
education classes. Authors researching childrens physical activity (Strong et al., 2005; Pate et al.,
2000) recommend a minimum of 30 to an optimum of 60 minutes of engaging in some physical activity during the course of one day. Via the program Healthy People 2010, American scientists recommend an everyday physical education syllabus which would consist of classes in which students are
supposed to be engaged in moderate and high intensity activities, and for at least 50% of total class
duration (US Department of Health and Human Services, 2000). There were also domestic researches indicating the necessity of introducing everyday physical education classes in school programs
(urkovi, 1973; Stankovi, 1976).
Great signicance that using up the physical education classs time has on the satisfaction
of the need for movement can be observed from two standpoints: the rst one is class duration or
absolute class time, and the second one is active practice time (Vinji et al., 2004). Under class
duration we consider the time between the students arrival to the physical exercise area and the
students departure to their next class. Absolute class time is a very unreliable factor in forming
a judgment on the pedagogical eects of a physical education class. The teachers task is to get as
large active practice time as possible through good class organization and appropriate commitment
(Vinji et al., 2004)

Previous research
One of the rst domestic researches related to the active practice time was conducted by
Stanojevi (1965), and he recorded that the average absolute class time is 36.33 minutes and active
practice time 9.04 minutes. Stanojevi conducted an experiment and recorded that when the class is
organized with additional exercises active time is increased to 23.24 minutes, and that active practice
time is increased to 27.55 minutes when the station method is used as the organizational form of
the class. Juras and Stela (1968) determined via examination that the average practice time is 1112
minutes at most, and most often 79 minutes. Ivani (1969) recorded that physical education classes last 40.44 minutes, which means that 4.16 minutes is lost out of every class. This may not seem
much at rst glance, but this way over 10 classes are being lost per year. Ivani recorded an average
active practice time that is somewhere around 9 minutes (per grades 6th 8.40, 7th. 8.38, and 8th.
10.29). Lui (1975) performed control on 43 classes and in 100% of the cases the classes did not
commence on time. The delays ranged between three and twelve minutes. In his research he recorded that students were active 12.26 minutes which is merely 27.24% of the total class time. Mikovic
(1978) recorded somewhat greater active practice time values in his research when compared to the
aforementioned authors. He recorded that the active practice time for elementary school students is
15.1 minute, and for secondary school students 17.7 minutes resulting in the average 16.4 minutes.
Also, Mikovic observed that the absolute class time is signicantly dierent from class to class, but
that essentially classes never last for the planned 45 minutes. Arunovi et al., (1979) obtained a result
according to which the active male student time is 13.21 minute (29.35% out of total class time), and
for female students 9.29 minutes (20.6%). Zdanski (1986) conducted a research and recorded that the
active practice time with standard student division is between 7 and 10 minutes. Levin (Levin et al.
2001) recorded an active time of 13.5 minutes, and absolute time of 33 minutes per class. McKenzie
conducted two researches between the years 2004 and 2006. In the rst one he recorded an absolute class time of 34.5 mins, and active class time of 16.6 minutes (McKenzie et al. 2004), whereas
two years later he recorded that the active time on observed classes amounted to 13.9 minutes, and
the absolute class time to 37.3 minutes, (McKenzie et al. 2006). Chow and associates recorded an
active class time of 15.8 minutes and absolute time of 31.7 minutes (Chow et al., 2008). Markovi
et al. (2011), by applying the newer instrument SOFIT (McKenzie, 1991), recorded an active time
of 19.18 minutes per class, nd absolute time of 36,66 minutes. For better overview we provide said
researches results in Table 1.

84

Proceedings of the Thematic Conference

Students and Teachers Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities

ble 1. Comparative representation of active and absolute practice time research results by
domestic and foreign authors on a classically organized class
Author

Active practice time (mins)

Absolute practice time (mins)

Stanojevi (1965)
Juras and Stela (1968)
Ivani (1969)

9.04
7-9
9

36.33

Lui (1975)

12.26

33-42

Mikovic (1978)

16.4

runovi et al. (1979)


Zdanski (1986)
Levin et al. (2001

40.44

13.21 / 9.29 F
7 10
13.5

33

McKenzie et al. (2004)

16.6

34.5

McKenzie et al. (2006)


Chow et al. (2008)
Markovi et al. (2011)

13.9
15.8
19.18

37.3
31.7
36.66

RESEARCH METHOD
A descriptive method analysis was applied in this paper along with using objectively gathered
data from physical education classes, and the application of the SOFIT instrument. All data was
processed with basic descriptive statistics, as well as variance analysis (ANOVA) and LSD post hoc
test, after which a comparative analysis of the received results was performed, comparing the results
with similar domestic and foreign papers. The target of research in this paper was the total activity
of teachers and students on a physical education class in some Serbian cities. The papers main goal
was the application of the SOFIT instrument on a sample of elementary and secondary schools in
Belgrade, Kraljevo, Bajina Bata and Gornji Milanovac and comparison of received results with the
results acquired by some domestic and foreign authors. The starting premise was that the application of the SOFIT instrument will show certain specicities in shools from said cities, aside from
some general regularities.

Test subject sample


SOFIT instrument was applied in physical education classes on a sample of 60 classes. Out of
total number of classes 19 were held in Belgrade, 15 in Kraljevo, and 13 in Bajina Bata and Gornji
Milanovac. Research was conducted during April and May of the school year 2010/2011 and in April
of the school year 2011/2012. Previously prepared observers recorded student activity, class content
and teacher pedagogical activity by applying the SOFIT instrument. Total number of students that
attended said classes was 1062, including both genders, ages 11, 13 and 16, and appropriate program
for fth and seventh-grade elementary school and second-grade secondary school students was performed on those physical education classes. Total number of teachers conducting said classes was 24.

Variable sample
The variables observed in this paper were student activity, class content and teacher behavior.
Student activity was codied from 1 to 5, with the codes from 1 to 4 signifying that the student was
Tematski zbornik radova

85

rkovi, M., Bokan, B., aki, N., Nikoli, .

passive. Code 1 signied that the student was lying, code 2 that the student was sitting, code 3 that
the student was standing and code 4 that the student was walking. Code 5 signied that the student
was active. Class content was recorded through seven SOFIT codes. Code , management signies class management. Code K refers to students knowledge, both general knowledge from the
area of physical education and general knowledge related to motor abilities (strength, stamina, coordination, exibility) (McKenzie, 2009). Code F, tness (exercise) codies time devoted to activities the main purpose of which is to improve the individuals general tness via improving cardiovascular stamina, strength or exibility. This includes toning exercises, long-track running, exercises for
improving coordination, testing, warm-up and relaxation exercises. Code S,skill practice, codies
time devoted to perfecting skills (for example in volleyball by studying the movements shape, dribbling exercises, dance moves, balance beam exercises). It also includes time devoted to expanding
and perfecting skills in conditions of applying (the conditions where the learned skill is applied) and
during which there are a lot of instructions and repetition. CodeG, game play represents time
devoted to applying the skills in a game or a competitive surrounding in which the students participate without much teacher input. CodeO,other is codied when the students leave the exercise
area for some reason, for example to drink water or go to the loo. Teacher activity is codied with the
help of six codes. CodeP,promotes tness, is codied when the physical education teacher cheers
the students on and supports them, also when the teacher shouts slogans and gesticulates during
students exercise performance. CodeD, demonstrates tness is codied when the teacher demonstrates a particular exercise to students. CodeM,management(class management) is codied
when the teacher performs role-call, sets the equipment for performing certain exercises, divides the
students into groups, talks about the tasks that are to be performed on that class. Code I,instructs
generally is codied whent the teacher teaches, describes or gives feedback to students related to
total physical education content (skill development, technique, tactics, rules), but without physical
commitment. Code O, observes, is codied when the teacher observes the whole class, a group or
an individual. To record this code the teacher has to observe throughout the whole interval and not
be included in any other activity that is subject to codication. Code T,other task, is codied when
the teacher deals with tasks that are completely unrelated to his/her obligation to the given class.
For example: reading newspaper, leaving the gym to meet school personnel, or to use the phone. To
record this code the teacher has to deal with other tasks throughout the whole observed interval.

Research instruments
SOFIT (System for Observing Fitness Instruction Time) is an instrument that was originally
used for evaluating the programs used for education of P.E. teachers, but also for better evaluation and description of student activity on a physical education class depending on dierent class
contents. It developed into a separate instrument used for evaluating students physical activity on
physical education classes somewhat later (McKenzie et al.,1991). It is a comprehensive system or instrument that enables better evaluation of students physical activity level, class content and teacher
activity during the course of class.
SOFIT represents direct class observation by trained observers and was used for evaluating
the quality of physical education classes in over 1000 schools in the US. In the SOFIT system special
attention is given to codifying the students physical activity level and chosen environment factors
(for example class content and teacher behavior), which are related to the students opportunities to
be physically active and t.
A shortened form of the SOFIT instrument is provided in Table 2, for a more detailed description of the instrument refer to the paper by Markovi et al. or the website activelivingresearch.org.

86

Proceedings of the Thematic Conference

Students and Teachers Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities

Table 2. Shortened form for codifying the SOFIT instruments parameters


Intervals

Student activity

Class content

Teacher behavior

12345

M K PFSGO

PDIMOT

12345

M K PFSGO

PDIMOT

Data processing
All data was processed in the SPSS 18.0 program and basic descriptive indicators were obtained (minimum and maximum value, average value, standard deviation and variation coecient)
for variables observed in this research. Also, the ANOVA test was performed (nalysis of variance
between groups) to determine whether there is a statistically signicant dierence between schools
in examined cities. After this analysis an additional LSD post hoc analysis was performed, to determine between which groups there was a statistically signicant dierence.

RESULTS AND DISCUSSION


By analyzing the total sample of observed classes it was recorded that the average absolute
time is 37.03 minutes (Table 3). This data is similar to the data recorded by Stanojevi in 1965 (36.33
mins). Also, Lui recorded similar results in 1975, he established an absolute time between 33 and
42 minutes. Ivani recorded a somewhat larger absolute class time value because he established
an average of 40.44 mins. This time is also very similar to the one obtained by Markovi et al. in
2011 (36.66 mins). Some foreign authors obtained similar data. McKenzie (McKenzie et. al., 2004)
recorded an average absolute time of 34.5 minutes in 2004, nd Levin (Levin, et al., 2001) recorded
33 minutes. A somewhat smaller value was recorded by Chow in 2008 31.7 minutes (Chow, et al.,
2008).
When it comes to active practice time average value on observed classes is 17.65 minutes
(Table 3), and it is greater than the results obtained by some domestic authors. Stanojevi, Zdanski,
Ivani, Juras and Stela recorded approximately the same results because they determined an active
time varying between 7 and 10 minutes per class. Lui and Mikovic obtained somewhat greater
values of 12.2 mins and 16.4 mins respectively. This is similar to the data obtained by: Levin in 2001
(13.5), McKenzie in 2004 (16.6), McKenzie in 2006 (13.9), Chow in 2008 (15.8) and Markovi et al.
in 2011 (19.18). Greater active practice time values on observed classes can be explained as a consequence of school year period in which the research was conducted. It is noted that the results in
researches conducted 20 to 40 years ago showed a signicantly smaller active practice time during
the class. There are probably multiple causes for this but it is certain that methodology applied in
this paper is signicantly more stable and more reliable. On the other hand researchers announcing
their presence beforehand make conducting the class more serious and much more active than in the
cases of a surprise visit. This also conrms that the teacher can ultimately conduct classes of great
quality regarding the content and especially active practice time.
Table 3. Total sample of analyzed classes basic descriptive indicators (n=60 classes)

Minimum
values in
mins

Maximum
values in
mins

Average
values in
mins

Standard
deviation

Variation
coecient (%)

Absolute class time

30.00

43.00

37.03

3.01

9.06

Active class time

9.67

24.83

17.65

3.33

11.10

Tematski zbornik radova

87

rkovi, M., Bokan, B., aki, N., Nikoli, .

What occurs as a specicity in the results obtained from the sample of examined schools
is a statistically signicant phenomenon in the active practice time results between the examined
schools in Belgrade, Kraljevo, Bajina Bata and Gornji Milanovac (Table 4). It was noted that the
variation coecient on the school samples in Belgrade (V=13,17) and Gornji Milanovac (V=11,23)
was signicantly larger when compared to Kraljevo (V=4,82) and Bajina Bata (V=7,00), which likely
produced an articial statistical signicance among said cities examined schools in the statistical
procedures that followed.
Table 4. Basic descriptive indicators of active practice time in examined cities
Number
of classes

Min value
in mins

Max value
in mins

Average
value in
mins

Standard
deviation

Variation
coecient
(%)

Belgrade

19

10.25

24.83

19.18

3.63

13.17

Kraljevo

15

15.25

22.42

18.66

2.07

4.82

Bajina Bata

13

11.83

20.25

15.53

2.65

7.00

Gornji Milanovac

13

9.67

23.08

16.38

3.35

11.23

City

By applying the variance analysis (ANOVA) it was established that there is a statistically signicant dierence in active practice time among schools in examined cities. ANOVA test results are
shown in Table 5. With an additional application of the LSD post hoc test, it was established that
there is a dierence between the total activity of Belgrade students when compared with students
from Bajina Bata and Gornji Milanovac, as well as between students from Kraljevo and Bajina Bata
(which is shown in Table 6), but with the previous remark we put forward when we interpreted results from Table 4, about high variation coecient results in Belgrade and Gornji Milanovac schools.
Table 5. ANOVA test active practice time comparison between schools in Belgrade, Kraljevo,
Bajina Bata and Gornji Milanovac
Square
sum

Active
time

df

Average
square
value

Signicance

5.021

0.004**

Between groups

138.773

46.258

Within groups

515.869

56

9.212

Total

654.642

59

Table 6. LSD post hoc test results between schools in said cities
City

Kraljevo

Bajina Bata

G. Milanovac

Belgrade

0.624

0.002*

0.013*

0.009*

0.053

Kraljevo
Bajina Bata

0.477

Aside from active practice time, class structure as well as active practice time in each of the
individual phases were followed. A four-phase class model was used, including the following phases:
introductory, preparatory, basic and nal phase (Mati, 1978). Recorded results are shown in Table
7. When individual phases of a physical education class are considered domestic theoreticians and
physical education methodics practitioners dier insignicantly (Poli, 1953; Vukoti, 1956; epa,
1958; Majovek, 1962).

88

Proceedings of the Thematic Conference

Students and Teachers Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities

Table 7. Total samples basic descriptive indicators of class structure and active practice time
divided in class phases
Phase

Ref value
(according to Poli)
Duration/
Active time

Introductory
phase

Preparatory
phase

Standard
deviation

Variation
coecient
(%)

3-5
4.22

1.72

2.95

4.42

2.19

0.88

0.78

0.00

15.33

7
5.11

2.54

6.43

Active time

0.00

9.67

4.19

1.89

3.57

Ref value
Duration

15.13

33.83

Up to 32
25.64

4.42

19.54

Active time

0.92

19.17

10.69

3.99

15.92

Ref value
Duration

0.00

6.42

Up to 5
2.06

1.48

2.19

Active time

0.00

5.33

0.62

1.10

1.20

Min value
in mins

Max value
in mins

Ref value
Duration

1.67

Active time

0.83

Ref value
Duration

Average
value in
mins

Basic phase

Final phase

In comparison with individual class phases time image, observed classes time image (n=60)
shows that values are averagely in accordance with results of similar researches, with smaller oscillations for individual class phases. Acquired data on class time structure are similar to the ones
obtained by Stanojevi (1965) who established that that the average phase times on observed classes
are the following: introductory 4.00, preparatory 5.43, basic 29.16 and nal 0.57. Active time
in individual class phases was not monitored in previous researches so it is not possible to make a
comparison of that segment.
When it comes to variables referring to class content and teacher behavior we can make a
comparison between the data acquired by foreign authors and the research conducted by Markovi
et al. in 2011. By analyzing the observed classes total sample it was recorded that the students averagely spent most time playing 12.25 mins per class which is not surprising considering the school
year period in which the research was conducted. Aside from that, it has to be noted that sports
game elements were signicantly more used in Gornji Milanovac schools which caused an exceptionally high level of coecient variation. This articially caused nonhomogeneity of results in Gornji
Milanovac schools when compared to the rest of schools from examined cities. Most of new content
had been covered so students perfected learned content and applied it in playing. Students spent
8.39 minutes per class practicing. Then, after play most time was spent on class organization - 11.57
minutes. Such time can be explained by various contents practiced by dierent grades, making the
teachers position and remove equipment, and certain time is spent on roll call. In schools that do
not possess very good working conditions students spend certain time in a line to perform a particular motoric task. Students were not active during this sequence which leaves room for increase in
active practice time if this segment of the class is reduced to the smallest possible measure. Students
spent an average 3.36 minutes learning new content. Students spent 0.89 minutes listening to the
teachers lecture on general knowledge and 0.46 minutes in the remaining activities (Table 8). This
data is similar to the one obtained by McKenzie (McKenzie et al., 2004), in which students spent 9.3
minutes playing, 9.4 minutes in class organization, 10.2 practicing, and 1.5 minutes in training skills.
Tematski zbornik radova

89

rkovi, M., Bokan, B., aki, N., Nikoli, .

In a dierent research conducted by the same author two years later (McKenzie et al. 2006), it was
established that time spent on class organization was 9.6 minutes, time spent on playing 10.9 minutes, time spent on practicing 7.1 minutes, and time spent on skill training 4.3 minutes. In a research
by Chow et al. (2008) it was established that students spent 5.5 minutes in class organization, 5.5
minutes listening to the teachers lecture, 6.3 minutes practicing. Time spent on skill training was 10
minutes, and for the rest of the activities 0.5 minutes (Chow, et al., 2008).
Table 8. Basic descriptive indicators of variables related to the total samples class content
Variable

Min values in
minutes

Max values in
minutes

Average
values in
minutes

Standard
deviation

Variation
coecient (%)

2.75

26.17

11.57

5.41

29.32

0.00

11.75

0.89

1.93

3.71

0.92

18.00

8.40

3.87

14.99

0.00

14.92

3.36

3.78

14.27

0.00

28.92

12.25

8.42

70.93

0.00

6.67

0.46

1.03

1.05

When teacher activity is considered result analysis of the total sample showed that the teacher
averagely spent most time monitoring student activity, 12.90 minutes per class, then giving general
instructions 12.43 minutes, organizing the class 6.86 minutes, demonstrating the exercises
2.61 minutes, promoting exercise 1.57 minutes and performing other tasks 0.63 minutes (Table
9). Large value of the time the teacher spent on giving general instructions can be explained by that
activity being codied when the teacher was giving instructions to a group of students or to an individual student. Really high variation coecient level with the observing student activity variable
is the same as in the results from Table 4. In Gornji Milanovac schools the teacher was monitoring
student activity on a few classes on which they spent a lot of time playing. This data does not signicantly dier from the data obtained by Chow et al. (Chow et al., 2008). They determined that the
teacher spends most time giving information to students 18.7 minutes, organizing the class 6.0
minutes, demonstrating exercises 3.2 minutes, promoting exercise 2.7 minutes, monitoring student
activity 1.2 minutes. This data is dierent from that obtained by Keating et al. (Keating, et al., 1999).
According to their research the teacher spends most time giving instructions, almost 23 minutes,
organizing the class 6.2 minutes and monitoring for 3 minutes.
Table 9. Total samples basic descriptive indicators of variables related to teacher behavior

90

Variable

Min values in
minutes

Max values
in minutes

Average values
in minutes

Standard
deviation

Variation
coecient (%)

0.00

8.08

1.57

1.95

3.81

0.00

18.8

2.61

3.71

13.79

2.50

26.8

12.43

6.49

42.15

1.75

19.6

6.86

3.04

9.27

1.42

30.7

12.9

8.57

73.51

0.00

5.00

0.63

1.24

1.55

Proceedings of the Thematic Conference

Students and Teachers Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities

Through analysis of all the acquired data we can establish that the starting premise was conrmed and that application of the SOFIT instrument showed certain specicities in schools from
said cities, aside from some general regularities. This is the second research on a sample of primary
and elementary schools and it is necessary to conduct further research on an even greater sample in
the future, because there is a tendency of objectivization of acquired data parallel with the growth of
sample on which the research is conducted.

CONCLUSIONS
Descriptive analysis method was used in this paper along with using objectively gathered data
on physical education classes by applying the SOFIT instrument (System for Observing Fitness Instruction Time). All the data were processed through basic descriptive statistics after which a comparative analysis of the acquired results was performed, comparing them to similar domestic and foreign papers. Also, the ANOVA (nalysis of variance between groups) test was performed, variance
analysis between groups to determine whether there is a statistically signicant dierence in examined cities. This papers research topic is the total teacher and student activity on physical education
classes in some Serbian cities. The papers main goal was the application of the SOFIT instrument
on a sample of elementary and secondary schools in Belgrade, Kraljevo, Bajina Bata and Gornji Milanovac and comparison of received results with the results acquired by some domestic and foreign
authors. The starting premise was that the application of the SOFIT instrument will show certain
specicities in shools from said cities, aside from some general regularities.
The SOFIT instrument was applied on physical education classes on a sample of 60 classes.
Out of total number of classes 19 were held in Belgrade, 15 in Kraljevo, and 13 in Bajina Bata and
Gornji Milanovac. Research was conducted during April and May of the school year 2010/2011 and
in April of the school year 2011/2012. Variables monitored in this paper are student activity, class
content and teacher behavior.
SOFIT represents direct class monitoring by trained observers. Special attention in the SOFIT
system is given to codifying the students physical activity level and chosen environment factors (for
example class content and teacher behavior), which are linked to the students opportunities to be
physically active and t.
By analyzing the acquired data a result was reached showing the average absolute class time
is approximately 37.03 minutes. When active practice class time is considered the average value on
monitored classes is 17.65 minutes. ANOVA test established the existence of statistically signicant
dierences in active practice time in said cities monitored schools. With the additional application
of the LSD post hoc test it was determined that there is a dierence between the total activity of
Belgrade students when compared to students from Bajina Bata and Gornji Milanovac as well as
between Kraljevo students and Bajina Bata students. Results related to class content show that the
students spent most time playing 12.25 minutes, whereas they spent 8.40 minutes per class exercising, 11.57 minutes was spent on class organization. Students spent an average 3.36 minutes learning
about new content, 0.89 minutes listening to the teachers lecture on general knowledge, and 0.46
minutes in other activities. When it comes to teacher activity total samples result analysis showed
that the teacher averagely spent most time monitoring student activity 12.9 minutes per class,
then giving general instructions 12.43 minutes, organizing the class 6.86 minutes, demonstrating
exercises 2.61 minutes, promoting exercise 1.57 minutes and 0.63 minutes for other tasks.
By analyzing all of the acquired data we can establish that the starting premise was conrmed
and that application of the SOFIT instrument showed certain specicities, aside from some general
regularities in said cities schools. This is the second research on a sample of primary and elementary schools and it is necessary to conduct further research on an even greater sample in the future,
because there is a tendency of objectivization of acquired data parallel with the growth of sample on
which the research is conducted.
Tematski zbornik radova

91

rkovi, M., Bokan, B., aki, N., Nikoli, .

Acknowledgement
The paper resulted from working on the project: Eects of applying physical activity on the locomotive, metabolic,
psychosocial and educational status of Republic of Serbias population, (Project nr. 47015 for the period between 2011
2014), which is nanced by Republic of Serbias Ministry of Education and Science.

REFERENCES
1. , ., , ., , ., (1979).
, , , 33(5), 372-379.
2. , ., ., . (2004). .
, .
3. , ., (1956) , , .
4. , . (1973).
VI
, , , .
5. Ennis, C.D. (1996). Students experiences in sport-based physical education: [More than]
apologies are necessary. Quest, 48, 453-456.
6. , . (1986). . , .
7. , . (1969).
. , , 23(1-2), 11-14.
8. , . (1968). . ,
.
9. Keating, X. D., Kulinna, P. H., & Silverman, S. S. (1999). Measuring teaching behaviors, lesson
context, and physical activity in school physical education programs: comparing the SOFIT and
the C-SOFIT instruments. Measurement In Physical Education & Exercise Science, 3(4), 207-220.
10. , . (1996). , , .
11. Levin, S., McKenzie, T.L., Hussey, J., Kelder, S., Lytle, L. (2001). Variability of Physical Activity
During Physical Education Lessons Across Elementary School Grades. Measurement in physical
education and exercise science, 5(4), 207-218.
12. , . (1975).
. , , 29(4), 28-30.
13. Mirilov, J., Bjelica, A. (2004). Prevention of Child Obesity as a measure of preventing malignant
disieases. Archive of Oncology, 12, 58-65.
14. , . (1962). .
, .
15. , ., , ., , ., , . (2012). SOFIT

, () , , :
, ,
: .
16. , . (1978). . , .
17. , . (1978).
. , , 32(3), 217-219.
18. McKenzie, T. L., Catellier, D. J., Conway, T., Lytle, L. A., Grieser, M., Webber, L. A., Elder, J. P.
(2006). Girls activity levels and lesson contexts in middle school PE: TAAG Baseline. Medicine
& Science In Sports & Exercise, 38(7), 1229-1235.

92

Proceedings of the Thematic Conference

Students and Teachers Activity on Physical Education Classes by Applying the SOFIT Instrument in Some Serbian Cities

19. McKenzie, T. L., Sallis JF., Nader PR. (1991). SOFIT: system for observing tness instruc tion
time. Journal Of Teaching In Physical Education, 11, 195-205.
20. McKenzie, T.L., Sallis, J., Prochaska, J., Conway, T., Marshall, S., Rosengard, P. (2004). Evaluation
of a Two-Year Middle-School Physical Education Intervention: M-SPAN. Medicine & Science in
Sports & Exercise, 36(8), 1382-8.
21. McKenzie, T. L. (2001). Promoting physical activity in youth: focus on middle school environments.
Quest, 53(3), 326-398.
22. McKenzie, T. L., Kahan, D. (2004). Impact of the surgeon generals report: through the eyes of
physical education teacher educators. Journal Of Teaching In Physical Education, 23(4), 300-317.
23. McKenzie, T. L., Nader, P. R., Strikmiller, P. K., Yang, M., Stone, E. J., Taylor, W. C., Perry, C. L.,
Epping, J., Feldman, H., Luepker, R. V., Kelder, S. H. (1996). School physical education: Eect of
the Child and Adolescent Trial for Cardiovascular Health (CATCH). Preventive Medicine, 25,
423-431.
24. McKenzie, T. L., Sallis, J. F., Nader, P. R. (1992). SOFIT: System for observing tness instruction
time. Journal of teaching in physical education, 11(2), 195-205.
25. Nikoli M., Milutinovi S., Stojanovi M., Gligorijevi S., Cvetkovi D. (2006). Prevalence of
obesity among primary schoolchildren in Niava District. Timoki medicinski glasnik, 31. suppl
1, 18-26.
26. . (2009). . , .
27. Pate, R. R., Trost, S. G., Levin S., Dowda M. (2000). Sports participation and health-related
behaviors among US youth. Archives Pediatric Adolescent Medicine, 154, 904-911.
28. , . (1953). , ,

29. Portman, P.A. (1995). Who is having fun in physical education classes? Experiences of six-grade
students in elementary and middle schools, Journal of Teaching in Physical Education, 14, 445453.
30. Robinson, D.W. (1990). An attributional analysis of students of student demoralization in physical
education settings, Quest, 42, 27-39.
31. Sallis, J.F., McKenzie, T.L., Alcaraz, J.E., Kolody, B., Faucette, N., Hovell, M. F. (1997). The eects
of a 2- year physical education program (SPARK) on physical activity and tness in elementary
school students, American Journal of Public Health, 87, 1328-1334.
32. Siedentop, D. (1994). Introduction to Physical Education, Fitness, and Sport (2nd ed.). Mountain
View, Calif: Mayeld Publishing Co.
33. Sport Council and Health Education Authority (1992). Allied Dundar National Fitness Survey.
London: Sports Council/HEA.
34. , . (1965). . ,
.
35. Strong, W.B., Malina, R.M., Blimkie, C.J., Daniels, S.R., Dishman, R.K., Gutin, B, Hergenroeder,
A.C., Must, A., Nixon, P.A., Pivarnik, J.M., Rowland, T., Trost, S., Trudeau, F. (2005). Evidence
baset physical acitivity for school-age youth. Journal of Pediatric, 146, 732-737.
36. U.S. Department of Health and Human Services (1996). Physical Activity and Health: A Report
of the Surgeon General, USA: Atlanta.
37. US Department of Health and Human Services (2000). Healthy People 2010 (2nd Ed.). 2 vol.
Washington, DC.
38. Hardman, K. (2003). School physical education and sport in Europe-rhetoric and reality: current
and future perspectives. Kinesiology, 35, 97-107.
Tematski zbornik radova

93

rkovi, M., Bokan, B., aki, N., Nikoli, .

39. Carlson, T.B. (1995). We hate gym: Student alientation from physical education, Journal of
Teaching in Physical Education, 14, 467-477.
40. Chow, B. C., McKenzie, T. L., & Louie, L. (2008). Childrens physicals activity and envirmental
inuences during elementary school physical education. Journal of Teaching in Physical
Education, 27, 38-50.
41. WHO (1995). Exercise for Health. WHO/FIMS Committee on Physical activity for Health. Bull
WHO, 73, 135-136.
42. Yam, W. K., Tse, P. W., Yu, C. M., Chow, C. B., But, W. M., Li, K. Y., et al. (2008). Medical issues
among children and teenagers with Down syndrome in Hong Kong. Downs Syndrom Research
Practice, 12(2), 138-140.
43. , . (1958). . , .

94

Proceedings of the Thematic Conference

Relacije izmeu antropolokih obeleja i uspeha u koli kod dece mlaeg kolskog uzrasta

UDK: 796.012.1:371.26-057.874

RELACIJE IZMEU ANTROPOLOKIH OBELEJA I USPEHA U KOLI


KOD DECE MLAEG KOLSKOG UZRASTA

Josip Lepe, Halai Sabol


Univerzitet u Novom Sadu, Uiteljski fakultet na maarskom nastavnom jeziku Subotica,
Subotica, Srbija

UVOD
U rastu i razvoju dece dolazi do niza promena, poevi od zikih i funkcionalnih karakteristika, razvoja emocija, poveanja spoznajnih karakteristika pa sve do sposobnosti samoprocene i slike
o sebi. Na asovima zikog deca se u veini sluajeva ostvaruju preko motorike i funkcionalne
sposobnosti koja se prate, proveravaju i ocenjuju od strane profesora zikog vaspitanja. Meutim,
antropometrijska obeleja mogu predstavljati i znaajnu socijalnu i emotivnu perceptivnu karakteristiku dece izmeu samih sebe. Razumevanje odnosa antropolokih obeleja, telesne aktivnosti,
telesne mase i kolskog uspeha od izuzetnog je znaaja. Ono moe pomoi drutvu u celini, pa onda
i kolama u osmiljavanju izrade plana i programa za ziko vaspitanje. Koliku ulogu u svemu tome
imaju pojedine dimenzije dejeg organizma, antropoloka obeleja i sistem ocenjivanja u kolstvu
pokuae se istraiti u ovom radu.
Kada se govori o bio-psiho-socijalnom biu, u istraivakim radovima tretiraju se problemi
vezani za stanje, rast-razvoj i relacije sledeih antropolokih obeleja i sposobnosti dece:
x
x
x
x
x
x
x
x

zdravstveni status
morfoloke karakteristike tela
funkcionalne sposobnosti
kognitivne (intelektualne) sposobnosti
konativne karakteristike (osobine linosti)
vrednosti i stavovi
mikrosocijalni status
socijalni status

Planinec (2002) je utvrdio znaajnu povezanost motorikih i kognitivnih sposobnosti deaka i devojica predkolskog uzrasta. Pozitivnu korelaciju izmeu odnosa motorikih sposobnosti i
pripremljenosti predkolske dece za kolu utvrdili su Bala i sar. (2005) i doli do zakljuka kako je
vebanje motorikih sposobnosti u predkolskom uzrastu od izuzetne vanosti. Do izraaja su doli
testovi brzine i ravnotee kod deaka, a kod devojica testovi koordinacije i eksibilnosti. Nourbakhsh (2006) je utvrdio povezanost perceptivno-motorikih sposobnosti i uspeha u koli kod uenica
5. razreda osnovne kole. Livesey i sar. (2006) su utvrdili da povezanost izmeu izvravanja motorikih zadataka, motorikih funkcija i ponaanja dece predkolskog uzrasta postoje i mogu se utvrditi.
Catenassi i saradnici (2007) su istraivanjem utvrdili da ne postoji statistiki znaajna povezanost
izmeu BMI-a i motorikih sposobnosti dece u starosti od etiri do est godina. Pozitivnu korelaciju
izmeu telesnog razvoja i uspeha u koli su takoer utvrdili Vrbanac i sar. (2008), dok Shore & Stuard (2008) utvruju da je BMI vaan indikator kolskog uspeha, panje, ponaanja u razredu i moTematski zbornik radova

95

Lepe, J., Sabol, H.

torikog statusa dece srednjeg kolskog uzrasta. Hollar i sar. (2010) su utvrdili pozitivnu korelaciju
izmeu BMI-a i kolskog uspeha.
Dosadanja istraivanja uglavnom su utvrdila pozitivnu korelaciju izmeu motorikih i kognitivnih sposobnosti, jo od najranijeg detinjstva pa sve do odraslog perioda. Ovo istraivanje usmereno je na pronalaenje takvih odnosa kod dece mlaeg kolskog uzrasta. Istraivanjem se elela
ispitati povezanost izmeu nekih antropolokih obeleja i kognitivnih sposobnosti, odnosno uspeha
u pojedinim nastavnim podrujima i u celokupnom kolskom uspehu.

METODE RADA
Uzorak ispitanika
Uzorak ispitanika inilo je 75 uenika i uenica (35 uenika i 38 uenica) od 1. 4. razreda
osnovne kole u Kanjii, prosene starosti 8.5 godina.

Uzorak varijabli
Uspeh u koli: uzorak varijabli inilo je 8 ocena iz pojedinanih predmeta, te zakljuna ocena
(ukupni uspeh u koli) koje su prikupljene na kraju polugodita iz kolskog dnevnika. Opti uspeh
US, Srpski jezik SJ, Matematika MAT, Priroda i drutvo PiD, Muzika kultura MK, Likovna
kultura - LK, Fiziko vaspitanje - FZ, Veronauka VE, Engleski jezik ENGL
Antropometrijske karakteriskitke: izmerene su prema IBP standardu: TV (Telesna visina), TT(
telesna masa) i BMI (Indeks telesne mase).
Motorike sposobnosti: varijable je inilo 7 testova za procenu motorikih sposobnosti, u testovima koji se procenjuju sa tri estice, izraunata je aritmetika sredina i koriena je za dalju analizu:
x
x
x
x
x
x
x

taping rukom (brzina)


skok u dalj iz mesta (eksplozivna snaga)
poligon natrake (koordinacija)
podizanje trupa (repetativna snaga)
pretklon raznono (eksibilnost)
izdraj u visu zgibom (statika snaga)
test za procenu ravnotee (stajanje na leeem kvadru popreno)

Funkcionalne sposobnosti: test funkcionalnih sposobnosti F3 (tranje 3 minuta)

Metode obrade podataka


Za sve varijable izraunati su osnovni deskriptivni parametri: aritmetika sredina, standardna
devijacija, modalna vrednost, izduenost i spljotenost distribucije, normalnost distribucije testirana je Kolmmogorov Smirnovim testom. Kao mera povezanosti posmatranih varijabli koriena je
Pirsonova korelaciona analiza (nivo znaajnosti p 0.05). Za utvrivanje strukture posmatranog
prostora koriena je faktorska analiza.

96

Proceedings of the Thematic Conference

Relacije izmeu antropolokih obeleja i uspeha u koli kod dece mlaeg kolskog uzrasta

REZULTATI
Tabela 1. Osnovni deskriptivni parametri ocena opteg uspeha i svih predmeta u koli
N

AS

Min

Max

SD

Mod

Frekvencija

Skewness

Kurtosis

KS test

US

73

4.59

3.00

5.00

0.57

5.00

46(63.1%)

-1.04

0.13

SJ

73

4.16

2.00

5.00

0.85

5.00

30(41.1%)

-0.74

-0.16

MAT

73

4.26

2.00

5.00

0.85

5.00

35(47.9%)

-0.95

0.17

PID

73

4.22

2.00

5.00

0.85

5.00

33(54.8%)

-0.86

-0.02

MK

73

4.71

3.00

5.00

0.54

5.00

55(75.3%)

-1.74

2.22

LIK

73

4.84

4.00

5.00

0.37

5.00

61(83.5%)

-1.85

1.46

FV

73

4.85

4.00

5.00

0.36

5.00

62(84.9%)

-1.99

2.03

VE

71

4.80

3.00

5.00

0.43

5.00

58(81.6%)

-2.08

3.67

ENGL

73

4.25

2.00

5.00

0.88

5.00

35(47. 9%)

-1.02

0.29

* KS test znaajan na nivou 0.01


Tabela 2. Osnovni deskriptivni parametri antropolokih obeleja
N

AS

Min

Max

SD

Skewness

Kurtosis

KS test

MSD

73

125.78

80.00

180.00

22.08

0.15

-0.02

MIV

73

29.47

2.00

98.00

19.50

0.88

0.57

MPN

73

21.93

10.00

56.00

8.78

1.90

4.36

MTR

73

34.74

23.00

51.00

8.62

0.33

-1.32

MPR

73

51.59

30.00

86.00

11.80

0.55

0.27

MPT

73

27.40

10.00

55.00

9.89

0.12

0.65

F3

73

476.71

144.00

960.00

152.75

-0.03

0.55

MSUK

73

30.62

2.00

150.00

35.61

1.99

3.86

ATT

73

34.51

19.00

59.00

9.03

0.73

0.38

ATV

73

139.48

120.00

161.00

9.83

0.17

-0.74

BMI

73

17.53

9.83

26.63

3.23

0.80

0.76

* KS test znaajan na nivou 0.01.


Iz osnovnih deskriptivnih parametara vidljivo je da je prosena ocena iz opteg uspeha svih
uenika 4.6 s modalnom vrednou 5 koju je ukupno postiglo 63% uenika mlaeg kolskog uzrasta.
Uenici takoer postiu prosene vrednosti ocena odlian iz svih predmeta osim Srpskog, Matematike, Prirode i Drutva i Engleskog jezika, iako je i u tim predmetima modalna vrednost ocena
izvrstan.
Izraunavanjem kecijenata korelacije utvreno je kako nema statistiki znaajne korelacije
izmeu antropolokih obeleja i uspeha u koli, dok su znaajne korelacije i to pozitivne, uoljive
izmeu ocena iz predmeta u koli i opteg uspeha. Takoer je uoljivo kako su znaajne korelacije
meu varijablama antropolokog prostora. Dakle, moe se rei kako je grupisanje varijabli odreeno
s jedne strane, uspehom u koli i ocenama iz pojedinih predmeta, te antroplokim obelejima s druge
strana.
Tematski zbornik radova

97

Lepe, J., Sabol, H.

Kako bi se utvrdila struktura povezanosti varijabli uraena je faktorska analiza za ekstrakciju


znaajnih fakora uz normalizovani Warimax rotacijom glavnih komponenata.
Tabela 3. Tipine vrednosti dobijenih faktora
Tip. vred.

% Total

Cumulativno

Cumulativno

1. Faktor

5.49

27.46

5.49

27.46

2. Faktor

3.76

18.82

9.26

46.28

3. Faktor

2.54

12.69

11.79

58.97

Kriterijumom za ekstrakciju glavnih komponenata dobijene su tri znaajne komponente kojima se objasnilo ukupno 59% varijance promatranog prostora.
Tabela 4. Matrica glavnih komponenti

98

Fact. 1

Fact. 2

Fact. 3

MSD

0.16

0.70

0.45

MIV

-0.20

-0.39

0.43

MPN

-0.15

-0.53

-0.54

MTR

0.16

0.85

0.10

MPR

-0.17

0.54

-0.07

MPT

0.22

0.66

0.41

F3

0.12

0.48

0.15

MSPK

-0.11

0.07

0.32

ATT

0.31

0.52

-0.74

ATV

0.33

0.75

-0.26

BMI

0.17

0.15

-0.85

US

-0.92

0.16

0.00

SJ

-0.82

0.29

-0.17

MAT

-0.84

0.12

-0.04

PID

-0.90

0.07

-0.14

MK

-0.73

0.28

-0.07

LIK

-0.48

0.29

-0.08

FV

-0.30

-0.08

0.40

VE

-0.68

0.00

-0.06

ENGL

-0.85

0.08

0.02

Proceedings of the Thematic Conference

Relacije izmeu antropolokih obeleja i uspeha u koli kod dece mlaeg kolskog uzrasta

Tabela 5. Matrica znaajnih faktora


Fact. 1

Fact. 2

Fact. 3

MSD

-0.04

0.84

0.12

MIV

0.02

-0.21

0.57

MPN

0.09

-0.72

-0.25

MTR

0.06

0.83

-0.26

MPR

0.31

0.42

-0.22

MPT

-0.10

0.79

0.07

F3

-0.01

0.51

-0.07

MSPK

0.07

0.18

0.29

ATT

-0.04

0.22

-0.93

ATV

-0.08

0.62

-0.58

BMI

0.01

-0.18

-0.86

US

0.91

-0.03

0.17

SJ

0.89

0.05

-0.05

MAT

0.83

-0.06

0.13

PID

0.90

-0.16

0.07

MK

0.78

0.09

0.02

LIK

0.55

0.14

-0.06

FV

0.20

0.04

0.46

VE

0.65

-0.14

0.12

ENGL

0.82

-0.07

0.20

Tabela 6. Interkorelacije meu dobijenim faktorima


Korelacije meu faktorima
Fact. 1

Fact. 2

Fact. 3

Fact. 1

1.00

-0.03

0.19

Fact. 2

-0.03

1.00

-0.15

Fact. 3

0.19

-0.15

1.00

Iz matrice znaajnih faktora uoeno je da 1. faktor ine varijable US, PID, SJ, MAT, ENGL,
MK, VE i LIK i mogao bi se nazvati faktor uspeh u koli. Drugi faktor, faktor - motorikih i funkcionalnih sposobnosti ine varijable MSD, MTR, MPT, MPN, F3, ATV i MPR. Trei faktor ine
varijable ATT, BMI, ATV, MIV i FV, te bi se mogao nazvati - morfoloki faktor. Vidljivo je kako taj
faktor ini i varijabla MIV (statika snage), rezultat u testu MIV je u velikoj meri determinisan antropometrijskim karakteristikama, naroito telesnom masom.
Rezultati korelacija meu dobijenim faktorima ukazuju kako nema statistiki znaajne korelacije niti meu jednim fakorom, te se moe utvrditi kako se u posmatranom prostoru sve tri dimenzije
ponaaju nezavisno.
Tematski zbornik radova

99

Lepe, J., Sabol, H.

DISKUSIJA
Iako su rezultati prethodnih istraivanja Planinec (2002), Bala i sar. (2005), Nourbakhsh (2006),
Livesey i sar. (2006), Vrbanac i sar. (2008)) utvrdili povezanost izmeu antropolokog statusa, naroito
motorikih sposobnosti i kognitivnih dimenzija, u ovom istraivanju takva povezanost nije utvrena.
Iz ovih rezultata moe se zakljuiti kako je uspeh u koli determinisan iskljuivo uspehom iz ostalih
predmeta, to je i logino, jer poveanjem prosene ocene iz pojedinog predmeta poveava se i ukupna
prosena ocena. Drugi veliki razlog ovakvih rezultata moe se pripisati distribuciji ocena. Naime, iz
deskriptivnih pokazatelja je uoljivo kako je najvei deo uenika (63%) postigao uspjeh odlian, a ukupno 96% uenika je postiglo uspeh vrlo dobar i odlian. Iz toga se moe zakljuiti kako ocena u koli
nije prikladan merni instrument za ovakva istraivanja, nego se za procenu relacija izmeu antropolokih karakteristika i kognitivnih sposobnosti trebaju koristiti drugi merni instrumenti. Naime Planinec
(2002) navodi da je Test Razkol (prema Praper, 1981) prikladan za procenu kognitivnih sposobnosti.
Uopteno gledano, bez obzira ne rezultate ovog istraivanja, autori se slau da je uloga razvijenosti motorikih sposobnosti i vetina od izuzetne vanosti u celokupnom razvoju i na planu kolskog uspeha.

ZAKLJUAK
Na uzorku od 75 uenika osnovne kole u Kanjii pokualo se utvrditi postoji li povezanost izmeu antropolokih obeleja i uspeha u koli kod dece mlaeg kolskog uzrasta. Dobijena
tri znaajna faktora ukazuju na nezavisno funkcionisanje kognitivnih sposobnosti i antropolokih
obeleja, to nije u skladu sa veinom dosadanjih istraivanja to dovodi do zakljuka kako su
potrebna dodatna istraivanja ovog podurja kako bi se shvatili svi faktori koji uslovljavaju akademsko postignue. Iz ovih rezultata moe se zakljuiti kako i ocena u koli nije prikladan merni instrument za ovakva istraivanja, ve se za procenu relacija izmeu antropolokih obeleja i kognitivnih
sposobnosti moraju koristiti drugi merni instrumenti.

LITERATURA
1. Bala, G. (1980). Struktura i razvoj morfolokih i motorikih dimenzija dece SAP Vojvodine. Novi
Sad, Fakultet zike kulture.
2. Bala, G., Sabo, E., Popovi, B. (2005). Relationship between motor abilities and school readiness
in preschool children. Kinesiolgia Slovenica, 11(1), 12-19.
3. Vrbanac, D., Bonacin, D., iri, V. (2008). Some parameters referring to physical development
of the secondary school female students and their school success. Acta Kinesiologica, 2, 90-94.
4. ori,V. (2007), Posturalni status predkolske dece. U G. Bala (ur.), Antropoloke karakteristike
i sposobnosti predkolske dece (str. 153-202). Novi Sad: Fakultet sporta i zikog vaspitanja
5. Kureli, N., Momirovi, K., Stojanovi, M., turm, J., Radojevi, ., Viski-talec, N. (1975).
Struktura i razvoj morfolokih i motorikih dimenzija omladine. Beograd: Institut za nauna
istraivanja Fakulteta za ziko vaspitanje
6. Livsey, D. i sar. (2006). The relationship between measures of executive function, motor
performance and externalising behaviour in 5-and 6-year old children. Human Movement
Science, 25, 21-33.
7. Nourbakhsh, P. (2006). Perceptual-motor abilities and their relationships with academic
performance of fth grade pupils in comparison with oseretsky scale. Kinesiology, 38, 31-38.
8. Planinec, J. (2002). Relations between the motor and cognitive dimensions of preschool girls
and boys. Perceptual and Motor Skills, 94, 56-68.
9. Hollar, D. i sar. (2010). Eect of a Two-Year Obesity Prevention Intervention on Percentile
Changes in Body Mass Index and Academic Performance in Low-Income Elementary School
Children. American Journal of Public Health, 43, 13-20.
10. Catenassi, Z. i sar (2007). Relationship between body mass index and gross motor skill in four to
six year-old children. Brasilian Medicine Esporte, 13, 4-11.

100

Proceedings of the Thematic Conference

Nivoi transformacionih promjena morfolokih karak. ena pod uticajem razliitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti

UDK: 796.035.012.1-055-2

NIVOI TRANSFORMACIONIH PROMJENA MORFOLOKIH


KARAKTERISTIKA ENA POD UTICAJEM RAZLIITIH MODELA
SPORTSKO-REKREATIVNIH AKTIVNOSTI

Radomir Zrni1, Predrag Dragosavljevi1, Duan Miti2, Milena Mikalaki3


1

Univerzitet u Banja Luci, Fakultet zikog vaspitanja i sporta, Banja Luka, Republika Srpska
2
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Novi Sad, Srbija

UVOD
Od roenja ljudskog bia pa sve do kraja ivota na ljudski organizam djeluju unutranji i vanjski faktori, koji skupa ili zajedno sa faktorima genetike odreuju sva bioloka svojstva. Dananje vrijeme karakteristino visokim industrijskim stepenom tehnikog napretka i automatizacije je rezultat
smanjene zike aktivnosti i briga za vlastito zdravlje. Aktivan nain ivota i otklanjanje faktora rizika,
u mnogome olakavaju savremeni ivot (Sharkey & Gaskill, 2008). Prema istraivanjima pojedinih
autora, manje od 30% amerike populacije upranjava jedva dovoljan nivo zike aktivnosti koja je
neophodna za zdrav ivot (30 minuta umjerene aktivnosti skoro svaki dan, Booth & Chkravarthy,
2002). Nedovoljna zika aktivnost je najvei zdravstveni problem jedne nacije, a dokazano je da je to
faktor koji doprinosi razvoju hroninih bolesti i poremeaja (Blair et al., 2004). Rezultati istraivake
SINDI studije u Republici Srpskoj sprovedenoj na odraslom stanovnitvu (25-74 godine) o nivou i
uestalosti zastupljenih zikih aktivnosti, potvruju njihov uticaj na nivo gojaznosti ena odrasle
dobi, koji je mnogo vei i znaajniji problem u odnosu na druge faktore rizika (gojaznost, hipertenziju, puenje, povieni eer i holesterol u krvi, itd., Balaban, 2002). Interesovanje o psihozikim sposobnostima savremenog ovjeka sve vie postaje predmet naunih istraivanja. Postoje brojni razlozi
za nauno istraivanje ovjekovih psihozikih sposobosti kao to su: utvrivanje efekata odreenih
programa vjebanja, verikacije programa vjebanja, utvrivanje odreenh parametara za procjenu
trenutnih sposobnosti, kao osnova za izgradnju i realizaciju programa vjebanja u budunosti i
sl. Svaka zika aktivnost, kao specina vrsta stresa, izaziva u organizmu kompleksne biohemijske, zioloke, psiholoke reakcije koje su meusobno povezane. Organizam se moe adaptirati na
optereenje u toku rada koji ranije nije bio dostupan ako se pravilno programiraju razliiti oblici
zikih aktivnosti (Matveev i Meerson, 1984). Na taj se nain mogu oekivati transformacije pojedinih dimenzija psihosomatskog statusa ovjeka. Pod programiranim vjebanjem moemo denisati
i upravljanje procesom prevoenja ovjekovog organizma iz aktuelnog inicijalnog stanja u eljeno
programirano stanje, putem operatora, odnosno primjenom odgovarajuih modela progama zikih
aktivnosti (Mikalaki, 2005). U praksi postoji veliki broj razliitih programa zikih aktivnosti, a kojima je primarni cilj poboljanje ovjekovog psihosomatskog statusa u cjelini ili njegovih pojedinih
sistema. Fizika aktivnost i zika kondicija su povezani za zdravlje i dugovjenost od davnina. Hipokinezija, kao posljedica visoke tehnologije i tehnolokog razvoja modernog drutva, jedan je od tri
najvea faktora rizika za zdravlje dananjice. Puenje, loa ishrana i zika neaktivnost predstavljaju
rizine faktore koji su esto temelj za svakodnevne vodee hronine ubitane bolesti: bolesti srca,
rak, modani udar i dijabetes, i oni su uzrok oko jedne treine smrtnih sluajeva u razvijenim zemljama (Hardman i Stensel, 2009). Uestalost gojaznosti, kao najea negativna posljedica hipokinezije,
Tematski zbornik radova

101

Zrni, R., Dragosavljevi, P., Miti, D., Mikalaki, M.

porasla je tri ili vie puta u posljednjih 25 godina (Hardman i Stensel, 2009). Aerobna izdrljivost je
najznaajniji segment tnessa sa aspekta ouvanja zdravlja (Mari i Paradik, 2005). Odrasli trebaju
razvijati aerobnu izdrljivost vie od bilo koje druge vjetine, a autori preporuuju jedan od moguih
naina treninge uz glazbu. Postoji mnogo razliitih aerobik programa, kao to su Hi-Lo, Step, Aqua,
Tae bo, itd., koji potvruju pozitivan uticaj kod odraslih ena na morfofunkcionalno stanje, posebno
kod smanjenja masnog tkiva i oblikovanja miia (Markovi i sar., 2006).
Posljedice zike neaktivnosti posebno su izraene kod ena srednje dobi, naroito kod onih
koje rade sjedee poslove. Raznovrsni programi aerobika omoguuju: zadovoljenje potrebe za
zikim vjebanjem, ouvanje zdravlja, smanjenje psihike napetosti i pravilno korienje slobodnog
vremena. Cilj naeg rada je da se utvrde nivoi transformacionih promjeana morfolokih karakteristika ena srednje dobi pod uticajem rekrativnih modela plivanja i aerobika.

METODE
Uzorak ispitanica inilo je 76 rekreativki sa prostora Banja Luke hronoloke dobi od 35 do 45
godina. Prema kriteriju istraivanja ispitanice su trebale da rade sjedee poslove, da su podvrgnute
ljekarskom pregledu, da nemaju somatske nedostatke i oboljenja, da se ne bave drugim organizovanim oblicima zikih aktivnosti, i da redovno uestvuju u vjebanju. Uzorak je podijeljen u dvije
eksperimentalne grupe: prva grupa plivanje (N = 38) i druga grupa aerobik (N = 38). Za procjenu
morfolokih karakteristika koriene su sljedee antropometrijske mjere: obim grudnog koa, obim
nadlaktice, obim trbuha, obim kukova, obim natkoljenice, koni nabor tricepsa, koni nabor suprailiace, visina tijela i masa tijela. Obje grupe realizovale su tromjeseni program sa 36 asova rekreativnog vjebanja, tri puta sedmino po sat vremena. Rekreativno plivanje realizovano je na Gradskom
olimpijskom bazenu (25m) u Banja Luci (kruno plivanje u prugama sa odreenim zadacima, vjebe
snage i istezanja). Rekreativni aerobik (Hi-Lo, vjebe snage i istezanja) realizovan je na Fakultetu
zikog vaspitanja i sporta u Banja Luci. I jedan i drugi eksperimentalni tretman je prvenstveno
imao za cilj da pobolja funkcionalne sposobnosti i da utie na kvantitativne promjene morfolokih
karakteristika. Dobijeni rezultati obraeni su adekvatnim statistikim metodama. Za svaku varijablu izraunati su centralni i disperzioni parametri. U cilju utvrivanja razlika izmeu inicijalnog i
nalnog mjerenja primjenjen je t-test za male zavisne uzorke., a u cilju utvrivanje efekata/promjena primjenjenih eksperimentalnih tretmana bila je primjenjena multivarijantna analiza kovarijanse
(MANCOVA) i univarijantna analiza kovarijanse (ANCOVA). Kod obje analize nivo znaajnosti
razlika testiran je na nivou od p < 0.05.

102

Proceedings of the Thematic Conference

Nivoi transformacionih promjena morfolokih karak. ena pod uticajem razliitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti

REZULTATI
Tabela 1. Deskriptivni statistiki parametri morfolokih varijabli za grupu Plivanje na inicijalnom
mjerenju
Varijable

Min.

Max.

AS

SD

Sk.

Kt.

Obim grudi

78.0

110.4

93.139

7.9786

.068

-.424

Obim nadlakta

21.0

37.8

29.079

3.9653

-.130

-.471

Obim trbuha

51.6

110.6

86.355

12.8685

-.220

.068

Obim kukova

85.7

129.3

103.700

10.1011

.360

-.135

Obim natkoljenice

38.8

71.0

55.466

6.3205

-.013

.600

Nabor tricepsa

15.4

45.8

29.653

8.6704

-.109

-1.159

Nabor suprailiace

10.6

68.0

33.958

14.1386

.223

-.511

Visina tijela

153.0

178.0

166.895

6.3874

-.245

-.837

Masa tijela

50.4

111.3

69.918

12.1121

1.406

3.349

Tabela 1 prikazuje osnovne statistike parametre morfolokih varijabli eksperimentale grupe


Plivanje na inicijalnom mjerenju. Oblik distribucije kod svih varijabli ne odstupa znaajno od normalne izuzev varijable Masa tijela gdje se zapaa neto vea asimetrija distribucije (Skjunis, 1.406) u
pozitivnom smjeru, kao i vrijednosti koecijenta zaobljenosti (Kurtosis, 3.449) to ukazuje na poveanu koncentraciju rezultata oko aritmetike sredine.
Tabela 2. Deskriptivni statistiki parametri morfolokih varijabli za grupu Plivanje na nalnom
mjerenju
Varijable

Min.

Max.

AS

SD

Sk.

Kt.

Obim grudi

76.3

107.5

90.579

7.3483

.054

-.147

Obim nadlakta

20.0

33.0

27.247

3.2557

-.101

-.544

Obim trbuha

48.0

107.4

83.534

12.4726

-.219

.517

Obim kukova

84.2

125.5

99.739

8.8497

.574

.663

Obim natkoljenice

44.0

68.6

53.253

5.1164

.575

1.009

Nabor tricepsa

11.0

41.2

22.105

7.5914

.402

-.273

Nabor suprailiace

8.2

42.6

23.550

9.1281

.395

-.640

Visina tijela

153.00

178.00

166.8947

6.38744

-.245

-.837

Masa tijela

51.40

108.20

68.0158

11.32311

1.564

3.794

U tabeli 2 prikazani su deskriptivni statistiki parametri morfolokih varijabli za grupu Plivanje na nalnom mjerenju. Dobijene vrijednosti rezultata ukazuju na to da nema znaajnih odstupanja od normalne distribucije (1.00), osim kod varijable Masa tijela (1.564), gdje odstupaju od normalne distribucije. Vrijednosti koecijenta zaobljenosti (Kurtosis) kreu se ispod normalne vrijednosti
distribucije 2.75, to ini distribuciju platikurtinom ili rasplinutom, izuzev kod varijable Masa tijela
(3.794), to ukazuje na poveanu koncentraciju rezultata oko aritmetike sredine.

Tematski zbornik radova

103

Zrni, R., Dragosavljevi, P., Miti, D., Mikalaki, M.

Tabela 3. Deskriptivni statistiki parametri morfolokih varijabli za grupu Aerobik na inicijalnom


mjerenju
Varijable

Min.

Max.

AS

SD

Sk.

Kt.

Obim grudi

79.0

108.3

90.271

6.3219

.792

.932

Obim nadlakta

22.8

40.6

29.534

3.5467

1.150

2.417

Obim trbuha

72.0

114.1

85.558

8.8052

.969

1.705

Obim kukova

88.8

127.0

100.853

7.0059

1.313

3.954

Obim natkoljenice

45.6

71.8

55.229

4.3952

1.269

4.795

Nabor tricepsa

18.4

43.4

29.003

7.1273

.644

-.640

Nabor suprailiace

9.6

57.2

27.216

10.8476

.591

.247

Visina tijela

159.0

177.0

167.421

4.5060

.589

-.095

Masa tijela

50.3

114.6

73.245

14.2314

.915

1.078

U tabeli 3 prikazani su parametri deskriptivne statistike morfolokih varijabli za grupu Aerobik na inicijalnom mjerenju. Dobijene vrijednosti rezultata ukazuju na to da nema znaajnih odstupanja od normalne distribucije, s obzirom na to da vrijednosti koecijenata zakrivljenosti (Skjunis)
ne prelaze 1.00, izuzev kod varijabli: Obim nadlakta (1.150), Obim kukova (1.313) i Obim natkoljenice (1.269), koje znaajno odstupaju od normalne distribucije. Vrijednosti koecijenta zaobljenosti
(Kurtosis) kreu se ispod normalne vrijednosti distribucije 2.75, to ini distribuciju platikurtinom
ili rasplinutom, izuzev kod varijabli: Obim kukova (3.954) i Obim natkoljenice (4.795), to ukazuje
na poveanu koncentraciju rezultata oko aritmetike sredine.
Tabela 4. Deskriptivni statistiki parametri morfolokih varijabli za grupu Aerobik na nalnom
mjerenju
Varijable

Min.

Max.

AS

SD

Sk.

Kt.

Obim grudi

77.3

105.0

87.863

6.2293

.805

.774

Obim nadlakta

22.1

37.0

27.639

2.7025

.896

2.836

Obim trbuha

64.0

110.0

81.855

8.9381

.716

1.555

Obim kukova

88.8

123.0

97.655

6.6925

1.585

4.105

Obim natkoljenice

45.5

68.0

53.111

4.3708

1.026

2.515

Nabor tricepsa

12.8

41.4

22.779

6.8163

1.237

.965

Nabor suprailiace

7.3

37.0

20.192

7.3111

.356

-.382

Visina tijela

159.00

185.00

168.078

5.3745

.990

1.332

Masa tijela

49.50

108.00

71.434

13.0149

.759

.710

U tabeli 4 prikazani su deskriptivni parametri morfolokih varijabli za grupu Aerobik na nalnom mjerenju. Dobijene vrijednosti rezultata ukazuju na to da nema znaajnih odstupanja od
normalne distribucije, s obzirom na to da vrijednosti koecijenata zakrivljenosti (Skjunis) ne prelaze
1.00, izuzev kod varijabli: Obim kukova (1.585), Obim natkoljenice (1.026) i Obim tricepsa (1.237),
koje znaajno odstupaju od normalne distribucije. Vrijednosti koecijenta zaobljenosti (Kurtosis)
kreu se ispod normalne vrijednosti distribucije 2.75, to ini distribuciju platikurtinom ili rasplinutom, izuzev kod varijabli: Obim nadlakta (2.836) i Obim kukova (4.105), to ukazuje na poveanu
koncentraciju rezultata oko aritmetike sredine.

104

Proceedings of the Thematic Conference

Nivoi transformacionih promjena morfolokih karak. ena pod uticajem razliitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti

Tabela 5. Ttest izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja morfolokih varijabli za grupu Plivanje
Varijable

AS

SD

93,139

7,978

90,579

7,348

29,079

3,965

27,247

3,256

86,355

12,868

83,534

12,473

103,700

10,101

99,739

8,849

55,466

6,321

53,253

5,116

29,653

8,670

22,105

7,591

33,958

14,138

23,558

9,125

166,892

6,391

166,887

6,393

69,923

12,112

68,021

11,324

Obim grudi in. n.

Obim nadlakta in. n.

Obim trbuha in. n.

Obim kukova in. n.

Obim natkoljenice in. n.

Nabor tricepsa in. n.

Nabor suprailiace in. n.

Visina tijela in. n.

Masa tijela in. n.

0,836

3,558

0,001

0,770

4,453

0,000

0,839

2,414

0,021

0,769

3,727

0,001

0,802

3,614

0,001

0,763

8,176

0,000

0,758

6,859

0,000

0,999

7,983

0,000

Testiranje razlike izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja kod grupe Plivanje, pokazalo je da se
kod svih varijabli javlja statistiki znaajna razlika, vei rezultati inicijalnog mjerenja, na ta ukazuju
visoke pozitivne vrijednosti T-testa (tabela 5). Kod varijable Obim trbuha statistika znaajnost je
na nivou od p < 0.05 dok je kod svih ostalih varijabli; Obim nadlaktice, Obim grudi, Obim nadlakta,
Obim kukova, Obim natkoljenice, Visina tijela i Masa tijela, znaajnost na nivou od p < 0.01. Kod
svih varijabli je korelacija izmeu nivoa mjerenja visoka i statistiki znaajna, to ukazuje na dobru
pouzdanost mjerenja. Kod varijable Visina tijela nije dolo do promjena, pa vrijednosti nisu izraunate. Iznijeti rezultati ukazuju na to da je dolo do znaajne redukcije mjera obima pojedinih segmenata tijela, tjelesne mase, kao i smanjenja koliine potkonog masnog tkiva kod ove grupe ispitanica.
Rezultati T-testa morfolokih varijabli kod grupe Plivanje pokazuju da postoje statistiki znaajne
razlike izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja kod svih mjerenih varijabli, a to znai da je tromjeseni program rekreativnog plivanja u dubokom bazenu imao pozitivan uticaj (nie vrijednosti) na set
morfolokih karakteristika ispitanica.
Ova razlika je statistiki znaajna kod varijable Obim grudi, gdje smanjenje vrijednosti iznosi
2.56 cm (93.139 cm na inicijalnom, i 90.579 cm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna
razlika na nivou 99% (p = 0.001). Takoe kod varijable Obim nadlakta postoji statistiki znaajna
razlika, gdje smanjenje iznosi za 1.73 mm (29.079 mm na inicijalnom, a 27.247 mm na nalnom
mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou od 99% (p = 0,000). Kod varijable Obim trbuha
postoji statistiki znaajna razlika, gdje smanjenje iznosi za 2.82 mm (86.355 mm na inicijalnom, a
83.534 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou od 95% (p = 0.021).
I kod varijable Obim kukova postoji statistiki znaajna razlika, gdje smanjenje iznosi 3.96 mm
(103.700 mm na inicijalnom, a 99.739 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika
Tematski zbornik radova

105

Zrni, R., Dragosavljevi, P., Miti, D., Mikalaki, M.

na nivou od 99% (p = 0.001). Rezultati varijable Obim natkoljenice pokazuju da postoji statistiki
znaajna razlika, gdje smanjenje iznosi 2.213 mm (55.466 mm na inicijalnom, a 53.253 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou od 99% (p = 0.001). Statistiki znaajna
razlika postoji kod varijable Nabor tricepsa gdje je dolo do smanjenja od 7.548 mm (29.653 mm na
inicijalnom i 22.105 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou 99% (p =
0.000). Statistiki znaajna razlika postoji kod varijable Nabor suprailiace gdje je dolo do smanjenja
od 10.408 mm (33.958 mm na inicijalnom i 23.550 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou 99% (p = 0.000).
Tabela 6. Ttest izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja morfolokih varijabli za grupu Aerobik
Varijable

AS

SD

90.271

6.322

87.863

6.229

29.534

3.547

27.639

2.703

85.558

8.805

81.855

8.938

100.853

7.006

97.655

6.692

55.229

4.395

53.111

4.371

29.003

7.127

22.779

6.816

27.216

10.848

20.192

7.311

167.422

4.513

168.081

5.374

73.237

14.234

71.432

13.012

Obim grudi in. n.

Obim nadlakta in. n.

Obim trbuha in. n.

Obim kukova in. n.

Obim natkoljenice in. n.

Nabor tricepsa in. n.

Nabor suprailiace in. n.

Visina tijela in. n.

Masa tijela in. n.

0.979

11.634

0.000

0.777

5.229

0.000

0.910

6.076

0.000

0.911

6.785

0.000

0.956

10.011

0.000

0.847

9.930

0.000

0.850

7.190

0,000

0.703

-1.042

0.304

0.838

1.451

0.154

Kod grupe ispitanica Aerobik analiza razlika je takoe pokazala da je u gotovo svim analiziranim varijablama: Obim grudi, Obim nadlakta, Obim trbuha, Obim kuikova, Obim natkoljenice,
Nabor tricepsa i Nabor suprailiace razlika izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja statistiki znaajna
i to na nivou procjene od p < 0.01 (tabela 6). Jedino kod varijabli Visina tijela i Masa tijela nisu utvrene statistiki znaajne razlike izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja kod ove grupe. Kod svih analiziranih varijabli je korelacija izmeu nivoa mjerenja visoka i statistiki znaajna. Kao i kod grupe
Plivanje, kod grupe Aerobik je vidljiva znaajna redukcija mjera obima izmjerenih segmenata tijela,
kao i smanjenje koliine potkonog masnog tkiva. Dolo je i do smanjenja mase tijela ali u prosjeku
to nisu statistiki znaajne razlike. Rezultati T-testa morfolokih varijabli kod grupe Aerobik takoe pokazuju da postoje statistiki znaajne razlike izmeu inicijalnog i nalnog mjerenja kod svih
mjerenih varijabli i to na nivou 99% (p = 0.000), to znai da je tromjeseni program rekreativnog
aerobika imao pozitivan uticaj (nie vrijednosti) na morfoloke karakteristika ispitanica. Ova razlika

106

Proceedings of the Thematic Conference

Nivoi transformacionih promjena morfolokih karak. ena pod uticajem razliitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti

je statistiki znaajna kod varijable Obim grudi, gdje smanjenje vrijednosti iznosi 2.408 cm (90.271
cm na inicijalnom, i 87.863 cm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou 99%
(p = 0.001). Takoe kod varijable Obim nadlakta postoji statistiki znaajna razlika, gdje smanjenje
iznosi 1.895 mm (29.534 mm na inicijalnom, a 27.639 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki
znaajna razlika na nivou od 99% (p = 0.000). Kod varijable Obim trbuha postoji statistiki znaajna
razlika, gdje smanjenje iznosi 3,703 mm (85.558 mm na inicijalnom, a 81,855 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou od 99% (p = 0.000). I kod varijable Obim kukova
postoji statistiki znaajna razlika, gdje smanjenje iznosi 3.198 mm (100.853 mm na inicijalnom, a
97.655 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou od 99% (p = 0.001).
Rezultati varijable Obim natkoljenice pokazuju da postoji statistiki znaajna razlika, gdje smanjenje
iznosi 2.118 mm (55.229 mm na inicijalnom, a 53.111 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki
znaajna razlika na nivou od 99% (p = 0.000). Statistiki znaajna razlika postoji kod varijable Nabor
tricepsa gdje je dolo do smanjenja za 6.224 mm (29.003 mm na inicijalnom i 22.779 mm na nalnom
mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou 99% (p = 0.000). Statistiki znaajna razlika postoji kod varijable Nabor tricepsa gde je dolo do smanjenja za 7.024 mm (27.216 mm na inicijalnom
i 20.192 mm na nalnom mjerenju), to je statistiki znaajna razlika na nivou 99% (p = 0.000). Nai
rezultati se mogu tumaiti injenicom da su ispitanice prevashodno ukljuene u program rekreativnog aerobnog vjebanja radi smanjenja tjelesne mase i potkonih masti.
Tabela 7. Analiza razlika izmeu grupa u morfolokim varijablama na inicijalnom mjerenju
Varijable

Grupa

AS

SD

Plivanje

93.139

7.978

Aerobik

90.271

6.322

Plivanje

29.079

3.965

Aerobik

29.534

3.547

Plivanje

86.355

12.868

Aerobik

85.558

8.805

Plivanje

103.700

10.101

Aerobik

100.853

7.006

Plivanje

55.466

6.320

Aerobik

55.229

4.395

Plivanje

29.653

8.670

Aerobik

29.003

7.127

Plivanje

33.958

14.139

Aerobik

27.216

10.848

Plivanje

167.421

4.506

Aerobik

167.053

6.337

Plivanje

73.245

14.231

Aerobik

68.739

9.965

Obim grudi

Obim nadlakta

Obim trbuha

Obim kukova

Obim natkoljenice

Nabor tricepsa

Nabor suprailiace

Visina tijela

Masa tijela
F = 1.766

Tematski zbornik radova

SS1 = 9

SS2 = 66

1.343

0.250

0.595

0.443

0.027

0.870

0.962

0.330

0.003

0.958

0.037

0.849

4.411

0.039

0.172

0.679

1.204

0,276

p = 0.092

107

Zrni, R., Dragosavljevi, P., Miti, D., Mikalaki, M.

Analiza razlika izmeu grupa ispitanika u morfolokim varijablama na inicijalnom mjerenju


nije pokazala prisustvo statistiki znaajnih razlika (tabela 7). Vrednost F-testa za cijeli sistem analiziranih varijabli je ispod granine vrijednosti, dok se jedino kod varijable Nabor suprailiace uoava
statistiki znaajna razlika uz nivo znaajnosti od p = 0.039. Ta razlika uoena je kod grupe Plivanje,
to znai da ispitanici imaju znaajno deblji koni nabor.
Tabela 8. Analiza kovarijanse izmeu grupa u morfolokim varijablama na nalnom mjerenju
Varijable

Grupa

AS

Kor. AS

SD

Plivanje

90,579

89,258

7,348

Aerobik

87,863

89,184

6,229

Plivanje

27,247

27,083

3,256

Aerobik

27,639

27,804

2,703

Plivanje

83,534

82,769

12,473

Aerobik

81,855

82,621

8,938

Plivanje

99,739

98,365

8,850

Aerobik

97,655

99,029

6,692

Plivanje

53,253

52,757

5,116

Aerobik

53,111

53,606

4,371

Plivanje

22,105

21,794

7,591

Aerobik

22,779

23,090

6,816

Plivanje

23,550

22,204

9,128

Aerobik

20,192

21,538

7,311

Aerobik

166,894

167,323

6,387

Plivanje

168,078

167,651

5,374

Plivanje

68,016

69,379

11,323

Aerobik

71,434

70,071

13,015

Obim grudi

Obim nadlakta

Obim trbuha

Obim kukova

Obim natkoljenice

Nabor tricepsa

Nabor suprailiace

Visina tijela

Masa tijela
F = 1,008

0,008

0,931

2,737

0,103

0,011

0,921

0,357

0,554

1,981

0,163

1,239

0,271

0,294

0,591

0,209

0,649

0.281

0,598

DF1 = 7 DF2 = 61 p = 0,444

U tabeli 8 prikazani su rezultati analize kovarijanse za varijable koje su posluile procjeni morfolokih karakteristika ispitanica. Vrijednost F-testa za cijeli sistem primijenjenih varijabli je pokazao da izmeu analiziranih grupa nema statistiki znaajne razlike. Shodno tome, uoene razlike u
pojedinim varijablama takoe nisu statistiki znaajne.

DISKUSIJA
Rezultati deskriptivne statistike morfolokih varijabli grupe Plivanje na inicijalnom i nalnom
mjerenju (tabela 1 i 2) ukazuju da je prosjena Visina tijela ispitanica grupe plivanje 166 cm i da
varira od 153 do 178 cm na inicijalnom mjerenju. Kod grupe Aerobik (tabela 3 i 4) prosjena Visina
tijela je 168 cm i varira od 159 do 185 na inicijalnom mjerenju. Male razlike na nalnom mjerenju
se ne mogu pripisati poveanju ove dimenzije s obzirom na efekte tretmana i zavretak rasta longitudinalnih dimenzija. One su rezultat ostvarenog mjerenja koje je izvio mjerilac. Dobijeni rezultati

108

Proceedings of the Thematic Conference

Nivoi transformacionih promjena morfolokih karak. ena pod uticajem razliitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti

mogu se uporediti sa rezultatima istraivanja koje je sprovela Mikalaki (2010) na enama razliite
starosne dobi od 20 do 49 godina koje su aktivno vjebale u tnes-klubu iz Novog Sada. Prosjena
Tjelesna visina ena u pomenutom istraivanju iznosila je 167 cm. Uporeivanjem dobijenih i jednih
i drugih rezultata istraivanja uoava se velika slinost dobijenih rezultata tjelesne visine kod ena.
Kada je rije o Masi tijela ispitanika grupe Plivanje (tabela 1), uoavamo da je na inicijalnom
mjerenju prosjena vrijednost 69 kg i da varira od 50 do 111 kg (tabela 9), a na nalnom mjerenju
(tabela 2) izraunata prosjena vrijednost Mase tijela je 68 kg i varira od 51 do 108 kg. Oigledno je
da su izmjerene ekstremne vrijednosti pojedinih entiteta na inicijalnom i nalnom mjerenju, te da
su te pojedinane vrijednosti uticale na srednje vrijednosti to svrstava grupu u kategoriju bucmast,
prema BMI (2630) za ene od 35 do 45 godina. Kod grupe Aerobik prosjena Masa tijela je 73 kg
i varira od 50 do 114 kg na inicijalnom mjerenju (tabela 3), a na nalnom mjerenju izraunata prosjena vrijednost Mase tijela je 71 kg i varira od 49 do 108 kg (tabela 4). I kod grupe aerobik uoene
su izmjerene ekstremne vrijednosti Mase tijela i na inicijalnom i na nalnom mjerenju, i prema tim
rezultatima i grupa Aerobik je prema kategorijama BMI na donjoj granici bucmast.
Vrijednosti cirkularne dimenzionalnosti skeleta (obimi) kod grupe Plivanje (tabela 1) pokazale
su sljedee rezultate na inicijalnom mjerenju: Obim grudi, prosjena vrijednost 93,139 i variranje
rezultata od 78.0 do 110.4; Obim nadlakta, prosjena vrijednost 29.079 i variranje rezultata od 21.0
do 37.8; Obim trbuha, prosjena vrijednost 86,355 i variranje rezultata od 51.6 do 110.6; Obim kukova, prosjena vrijednost 103.700 i variranje rezultata od 85,7 do 129,3; Obim natkoljenice, prosjena
vrijednost 55.466 i variranje rezultata od 38.8 do 71.0. Na nalnom mjerenju grupa Plivanje (tabela
2) je pokazala sljedee rezultate: Obim grudi, prosjena vrijednost 90.579 i variranje rezultata od 76,3
do 107.5; Obim nadlakta, prosjena vrijednost 27.247 i variranje rezultata od 20,0 do 33,0; Obim
trbuha, prosjena vrijednost 83,534 i variranje rezultata od 48.0 do 107.4; Obim kukova, prosjena vrijednost 99.739 i variranje rezultata od 84.2 do 125.5; Obim natkoljenice, prosjena vrijednost
53.253 i variranje rezultata od 44.0 do 68.6. Kod grupe Aerobik izmjerene su sljedee cirkularne dimenzionalnosti skeleta na inicijalnom mjerenju (tabela 3): Obim grudi, prosjena vrijednost 92.271 i
variranje rezultata od 79.0 do 108.3; Obim nadlakta, prosjena vrijednost 29.534 i variranje rezultata
od 22.8 do 40.6; Obim trbuha, prosjena vrijednost 85.558 i variranje rezultata od 72.0 do 114.1;
Obim kukova, prosjena vrijednost 100,853 i variranje rezultata od 88.8 do 127.0; Obim natkoljenice, prosjena vrijednost 55.229 i variranje rezultata od 45.6 do 71.8. Na nalnom mjerenju grupa
Aerobik je pokazala sljedee rezultate (tabela 4): Obim grudi, prosjena vrijednost 87,863 i variranje
rezultata od 77.3 do 105.0; Obim nadlakta, prosjena vrijednost 27,639 i variranje rezultata od 22,1
do 37.0; Obim trbuha, prosjena vrijednost 81.855 i variranje rezultata od 64.0 do 100.0; Obim kukova, prosjena vrijednost 97.655 i variranje rezultata od 45.5 do 68.0; Obim natkoljenice, prosjena
vrijednost 53.111 i variranje rezultata od 44.0 do 68.6.
Vrijednosti cirkularne dimenzionalnosti skeleta (obima) u svim mjerenim takama pokazuju
pribline vrijednosti za obje grupe ispitanica. Kod grupe Aerobik varijable Obim nadlakta, Obim
kukova i Obim natkoljenice pokazuju neto vee vrijednosti u odnosu na grupu Plivanje na inicijalnom mjerenju, dok grupa Plivanje ima vee vrijednosti kod varijable Masa tijela na inicijalnom i na
nalnom mjerenju. Dobijeni rezultati mogu se uporediti sa rezultatima istraivanja Beissmann-a i
sar. (2010).
Kada su pitanju koni nabori uoavamo da je kod grupe Plivanje na inicijalnom mjerenju prosjena vrijednost Nabora tricepsa 29.65 mm i da varira od 15.4 do 45.8 mm (tabela 1), a na nalnom
mjerenju (tabela 2) izraunata prosjena vrijednost Nabora tricepsa je 22.10 mm i varira od 11.0 do
41.2 mm. Kod grupe Aerobik na inicijalnom mjerenju prosjena vrijednost Nabora tricepsa je 29.00
mm i varira od 18.4 do 43.4 mm (tabela 11), a na nalnom mjerenju (tabela 2) izraunata prosjena
vrijednost Nabora tricepsa je 22.77 mm i varira od 12.8 do 41.4 mm. Nabor suprailace kod grupe
Plivanje na inicijalnom mjerenju ima prosjenu vrijednost 33.95 mm i varira od 10.6 do 68.0 mm
(tabela 9), a na nalnom mjerenju (tabela 1) izraunata prosjena vrijednost je 23.55 mm i varira od
8.2 do 42.6 mm. Nabor suprailiace kod grupe Aerobik na inicijalnom mjerenju ima prosjenu vrijednost 27.21 mm i varira od 9.6 do 57.2 mm (tabela 11), a na nalnom mjerenju (tabela 12) izraunata
Tematski zbornik radova

109

Zrni, R., Dragosavljevi, P., Miti, D., Mikalaki, M.

prosjena vrijednost je 20.19 mm i varira od 7.3 do 37.0 mm. Rezultati naeg istraivanja mogu se
uporediti sa istraivanjima Arslana i sar. (2010) i okorila i sar. (2011).
Rezultati t-testa (tabela 5 i 6) ukazuju na smanjenje vrijednosti obima tijela i konih nabora
koje je prouzrokovalo promjene morfolokog prostora ispitanica grupa Plivanje i Aerobik, a ovakve
promjene u pomenutom prostoru mogu se smatrati posljedicom eksperimentalnog programa. Dobijeni rezultati su u skladu sa dosadanjim istraivanjima na ovoj populaciji gdje je bio primjenjen
program aerobika (Mikalaki i sar. 2010). Autor na osnovu svog i dosadanjih istraivanja govori o
tome da se poslije dvadesete godine ivota oekuje normalno poveanje tjelesne mase za 1% na svakih deset godina, sve do ezdesete godine, to do tada iznosi ukupno poveanje od 4% (Miigoj i Durakovi, 1999). Poredei ene u menopauzi sa enama u predmenopauzi, Poehlman, Toth i Gardner
(1995) nalaze da ene u menopauzi u poreenju sa enama koje su ostale u premenopauzi dobijaju
vie masne mase (oko 2 kg) vei je i odnos obima struka i kukova i debljina konih nabora. Autori su
doli do zakljuka da, bez obzira na redovno ziko vjebanje, neminovno dolazi do promjena u mjerenim varijablama. Ispitanice 4049 godina i starije ispitanice, imale su vee vrijednosti u odnosu
na mlae starosne kategorije (2029 god.). Koliina masne mase i centralna adipoznost bile su znaajno povezane sa starenjem, ali ne i sa zikom aktivnou. Iz svega navedenog moe se zakljuiti
da razlike u morfolokim karakteristikama izmeu ena razliite starosne dobi aktivno ukljuenih u
program vjebanja postoje i one su znaajne. Dio dobijenih rezultata moe se, vjerovatno, pripisati
i razliitim stilovima ivota posmatrane tri starosne kategorije ena u smislu koliine kretanja, redovne ishrane, branog statusa, genetskih i drugih faktora koji utiu na morfoloke karakteristike.
Dobijeni rezultati multivarijante analize varijanse (tabela 7) na inicijalnom mjerenju pokazali su da je grupa Plivanje imala vee prosjene vrijednosti od grupe Aerobik u veini varijabli. U
odnosu na testirane razlike na inicijalnom mjerenju, na nalnom mjerenju (multivarijantna analiza
kovarijanse, tabela 8) razlike izmeu grupa su neto manje izraene. Razlike uoene na inicijalnom
mjerenju kod varijable Nabor suprailiace neutralisane su na nalnom mjerenju zahvaljujui eksperimentalnom programu, (tabele 7 i 8). Nai rezultati mogu se uporediti sa rezultatima Gillett-a i Eisenman-a (1987), koji su utvrivali efekte intenzivnih kontrolisanih areobno-plesnih vjebi na aerobni
kapacitet kod gojaznih ena srednjih godina. Program je relizovan sa dvije grupekod jedne grupe
se vjebalo preporuenim intenzitetom, a druga grupa je uestvovala u klasinim asovima aerobika.
Nakon tretmana dolo je do pozitivnih promjena u obje grupe u tjelesnoj teini, procentu tjelesne
masti i drugim motorikim i funkcionalnim sposobnostima. Slino istraivanje uradili su Panteli i
sar. (2006). U tom istraivanju je utvrivana razlika izmeu razliitih oblika rekreativnog vjebanja,
folkolora i Hi/Lo aerobnog vjebanja uz muziku. Uzorak ispitanika bile su ene srednje dobi, a testirane su varijable morfolokog i funkcionalnog statusa. Nakon eksperimentalnog tretmana od tri
mjeseca, autori zakljuuju da bavljenje razliitim oblicima organizovnih rekreativnih aktivnosti dovodi do pozitivnih promjena morfolokog i funkcionalnog statusa, a za vee promjene, aktivnostima
folklora, potreban je dui period vjebanja.

ZAKLJUAK
Redovna, programirana, ciljana zika aktivnost, kod ena srednje dobi moe pozitivno uticati na poboljanje radnih sposobnosti, otklanjanje akutnih deformiteta prouzrokovanih profesionalnim radom, poboljanju zdravstvenog stanja, otklanjanju psihikih tegoba, preventivno djelovati
kod bolesnih stanja (bolovi u leima, rak crijeva, dojke i drugi, eerna bolest, probavni poremeaji,
glavobolje, bolesti srca i krvnih ila, poveanje masnoe u krvi, povean krvni pritisak, infekcije, bolesti bubrega, menstrualne tegobe, debljina, oseoporoza, i dr., American College of Sports Medicine,
1990).
Istraivanje je sprovedeno s ciljem utvrivanja nivoa transformacija morfolokih karakteristika ena hronoloke dobi od 35 do 45 godina pod uticajem rekreativnih modela plivanja i aerobika.
Nakon provedenog tromjesenog eksperimentalnog tretmana, a na osnovu dobijenih rezultata kod
primijenjenih varijabli za procjenu morfolokih karakteristika (obim grudnog koa, obim nadlaktice,

110

Proceedings of the Thematic Conference

Nivoi transformacionih promjena morfolokih karak. ena pod uticajem razliitih modela sportsko-rekreativnih aktivnosti

obim trbuha, obim kukova, obim natkoljenice, koni nabor tricepsa, koni nabor suprailiace, visina
tijela i masa tijela), moe se zakljuiti da postoje statistiki znaajne razlike izmeu inicijalnog i nalnog stanja kod obje eksperimentalne grupe. Smanjenje vrijednosti obima tijela i konih nabora
prouzrokovalo je promjene morfolokih karakteristika ispitanica grupa Plivanje i Aerobik, a ovakve promjene u pomenutom prostoru mogu se smatrati posljedicama eksperimentalnog programa.
Analizom razlika izmeu grupa na inicijalnom mjerenju uoeno je da se grupe statistiki znaajno
razlikuju kod varijable Nabor suprailiace (grupa Plivanje), dok na nalnom mjerenju te razlike su
eksperimentalnim tretmanom neutralisane. Uzimajui u obzir utvrene pozitivne transformacione
efekte i njihov uticaj na morfoloki status ispitanica srednje dobi, realizovani modeli aerobnog vjebanja preporuuju se za slina istraivanja, na razliitim starosnim kategorijama, kao i na mukoj
populaciji. S obzirom na rezultate pozitivnih promjena pojedinih segmenata antropolokog statusa,
tretirani modeli se mogu aplicirati u cilju poboljanja zdravstvenog statusa. Navedene programe
moemo primijeniti u tnescentrima, aktivnostima Sporta za sve, kolama, univerzitetima, preduzeima i drugim ustanovama koje se bave programiranim uticajem zike vjebe na antropoloki
status. ene srednjih godina, zbog svojih porodinih i drutvenih obaveza, izloene su velikim pritiscima (stresovima), i zato je potrebno stalno pronalaziti naine i motive kako da se ukljue u redovno
rekreativno vjebanje.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status kolske populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. American College of sports Medicine (2001). ACSMs resource manual for Guidelines for exercise
testing and prescrption, 4th edition.
2. Balaban, M. (2002). Zdravlje i zdravstveni rizici stanovnitva Republike Srpske. Istraivaka
studija u saradnji sa Svjetskom zdravstvenom organizacijom, Banja Luka: Institut za zatitu
zdravlja Republike Srpske.
3. Blair, S.,N., LaMonte, M.J., Nichaman, M.,Z. (2004). The evolution of physical activity
recommendations: How much is enough? American Journal of Clinical Nutrition, 79(5), 913-920.
4. Beissmann, ., krinjari, D., Psihistal., Z. (2010). Uticaj rekreativnog vjebanja na postotak
masnog tkiva i miine mase u ciljanim skupinama odraslih mukaraca i ena. Zbornik radova
19. ljetne kole kineziologa Republike Hrvatske, 408412. Zagreb: Hrvatski kinezioloki savez.
5. Booth, F., Chkravarthy, M. (2002). Cost and consequnces of sedentary living: New battleground
for an old enemy. Presidents Council on Phisical Fitness and Sport Reserch Digest, 3rd ser., no. 16.
6. okorilo, N., Mikalaki, M., Korovljev, D. (2011). Procjena ziolokih sposobnoti vjebaa
nordijskog hodanja pomou UKK2-testa. Sport-mont, 26-27/IX. Podgorica: Crnogorska sportska
akademija.
7. Fukar, K. (1997). Promjene nekih morfolokih i motorikih karakteristika ena srednje dobi pod
uticajem sistematskog treninga aerobike. Zbornik radova. Zagreb: Fakultet zike kulture.
8. Hardman, A.E., Stensel, D.J. (2009). Physical activity and health: the evidence explained. New
York: Routledge.
9. Markovi, G., Markovi, M., Metiko, B. (2006). to uspjean tnes trener treba znati (What
successful tness trainer should know). In V. Findak (Ed.), 15. ljetna kola kineziologa republike
Hrvatske (15th Summer school of Croatian kinesiology) (pp. 466-469). Rovinj: Croatian
Kinesiological Union.
Tematski zbornik radova

111

Zrni, R., Dragosavljevi, P., Miti, D., Mikalaki, M.

10. Mari, T., Paradik, P. (2005). Kondicijski trening u tjelesnoj i zdravstvenoj kulturi (Fitness
training in physicalculture and healthcare). Kondicijski trening, 3 (1), 7-16.
11. Matveev, L., Meerson, F. (1984). Principi teorii treninga i sovremenie postanovljenia teorii
adaptacii na zieskie nagruzki. Moskva: Oerki teorii zieskoj kulturi.
12. Mikalaki, M., Korovljev, D., okorilo, N. (2010). Antropometrijske karakteristike ena razliite
starosne dobi, Zbornik radova, 34, Fakultet za tjelesni odgoj i sport, Tuzla.
13. Mikalaki, M. (2005). Sportska rekreacija. Novi Sad: Fakultet zike kulture.
14. Mikalaki, M., okorilo, N. (2008). Uticaj tnes vjebanja na morfoloke karakteristike ena,
Sport-mont, 1517, Podgorica.
15. Miigoj Durakovi, M. i sar. (1999). Tjelesno vjebanje i zdravlje, Grafeks i Fakultet zike kulture,
Zagreb.
16. Miti, D. (2001). Rekreacija, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd.
17. Panteli, S., Kosti, R., Mikalaki, M., urakovi, R., okorilo, N., Mladenovi., I. (2006). Efekti
modela rekreativnog vjebanja na funkcionalne sposobnosti ena, Facta Universitatis, Physical
Education and Sport, 5(1), 1935.
18. Shahana, A., Nair, S., Hasrani, S.S. (2010). Eect of aerobic exercise programme on health related
physical tness components of middle aged women, British Journal of Sports Medicine, 44:i19
doi:10.1136/bjsm.2010.078725.60.
19. Sharkey, B.J., Gaskili, S.E. (2008). Vebanje i zdravlje. Beograd: Data Status.
20. Shinkai, S., Watenbabe, S., Kurokawa, Y., Torii, J., Asai, H., Shephard, R. (1994). Eects of 12 weeks
of aerobic exercise plus dietary restriction on body comosition, resting energy expenditure and
aerobic tness in obese middle-aged women. Eureopean Journal Physiology and Occupational
Physiology, 68 (3) 25865.
21. Stojiljkovi, S., Miti, D. (2004). Promjene tjelesnog sastava rekreativaca nakon osmonedeljnog
treninga aeobne izdrljivosti. Zbornik radova, Drugi evropski kongres FIEP, Prvi srpski kongres
pedagoga zike kulture. Vrnjaka Banja, 291297.
22. Veljovi, D., Stojanovi, M.V., Stojanovi, M.D., Ostojic, S.M. (2011). Povezanost tjelesne
strukture i razliitih programa vjebanja kod zdravih ena, Tims Acta 5, 2630.
23. Zrni, R. (2005). Programiranje optereenja u sportskoj rekreaciji, Glasnik Fakulteta zikog
vaspitanja i sporta, pp. 183-189, Banja Luka.

112

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u smjeru i uinkovitosti utiranja izmeu mukog i enskog vrhunskog rukometa

UDK: 796.322.015.1

RAZLIKE U SMJERU I UINKOVITOSTI UTIRANJA


IZMEU MUKOG I ENSKOG VRHUNSKOG RUKOMETA

Nikola Foreti1, Ante Burger2, Nenad Rogulj1, Tanja Bolana3


1

Kinezioloki fakultet, Split , Hrvatska


2
RK Trogir, Trogir, Hrvatska
3
Kondicijski trener, Split, Hrvatska

UVOD
U suvremenom sportu struktura parametara natjecateljske aktivnosti baza je za komparativne
analize kvalitete sportaa i momadi, to je posebno vano, za racionalno planiranje i programiranje procesa sportske pripreme. Zato je nuno precizno oblikovati prol individualne strukture
pokazatelja situacijske uinkovitosti pojedinog igraa i/ili cijele momadi. Za ekspertne trenere i
znanstvenike-praktiare je pored navedenog nuno znati vrednovati pokazatelje situacijske uinkovitosti i ukupne stvarne kvalitete igraa (Foreti i sur. 2011). Brojnost objekata, kompleksna struktura kretanja, raznolikost pozicija i situacija te gotovo neogranieni varijabilitet stratekih rjeenja
zahtijevaju kvalitetan pristup analizi sportske igre i dekompoziciji igre na manje dijelove.Situacijski
elementi igre predstavljaju pokazatelje tehniko-taktike aktivnosti u natjecateljskim uvjetima koji
su precizno opisani pravilima igre,a pogodni za promatranje, registraciju i statistiku evidenciju.
(Rogulj, 2000). U ovom radu koristiti e se samo standardni pokazatelji situacijske uinkovitosti koji
se na utakmicama registriraju za svaku ekipu. Ralambom igre na razinu situacijskih pokazatelja
u natjecateljskim uvjetima, pokuat e se utvrditi da li postoji znaajna razlika izmeu parametara
situacijske uinkovitosti izmeu enskog i mukog vrhunskog rukometa u cilju doprinosa boljem
razumijevanju sadraja i strukture rukometne igre unutar razliitih spolova. Za pretpostaviti je
da spolne razlike uvjetuju nain igre iji se ishod i spolna divergentnost moe pratiti parametrima
situacijske uinkovitosti. Stoga je i cilj ovog rada utvrditi i objasniti razlike u smjeru i uinkovitosti
utiranja izmeu mukog i enskog vrhunskog rukometa.

METOD
Uzorak entiteta predstavljalo je 24 muke ekipe, sudionice Svjetskog rukometnog prvenstva
odranog u Hrvatskoj 2009. godine i 24 enske ekipe, sudionice Svjetskog rukometnog prvenstva
odranog u Francuskoj 2007. godine. Muke ekipe igrale su 9 ili 10 utakmica a enske izmeu 6 i
10 utakmica na natjecanju. Zbog nejednakog broja utakmica, za analizu je koritena kumulativna
statistika i omjerne vrijednosti u odnosu na broj utakmica koji je pojedina ekipa odigrala. Podaci
koriteni za analize u radu preuzeti su iz statistikih formulara zavrnih akcija koje Meunarodna
rukometna federacija (IHF) objavljuje na svojim internet stranicama po zavretku prvenstva.
Manifesne varijable odnose se na dijelove gola u kojima je upuen udarac ili postignut pogodak. Gol je podijeljen na 9 segmenata a varijable su promatrane kroz uestalost, broj golova i uinkovitost. Takoer su konstruirane zbirne varijable koje su se odnosile ukupno na niski, poluvisoki,
visoki, lijevi, desni i srednji segment gola. Ove su varijable nastale spajanjem triju segmenata kako bi
se dobio bolji uvid u razlike izmeu skupina.
Tematski zbornik radova

113

Foreti, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolana, T.

Na temelju podataka izraunati su osnovni deskriptivni statistiki parametri: aritmetike sredine (AS) i standardne devijacije (SD). Kolmogorov-Smirnovljev test pokazao je normalnu raspodjelu rezultata kod svih varijabli. Za analizu razlika izmeu grupa koristila se jednosmjerna analiza
varijance (ANOVA). Sve analize izvrene su pomou softverskog paketa Statistica ver. 7

REZULTATI
Tablica 1. Analiza varijance (ANOVA) izmeu rukometaa i rukometaica / zbirne varijable
VARIJABLA

RUKOMETAI
ASSD

RUKOMETAICE
ASSD

NIGOLZ

4.910.91

4.711.08

0.48

0.49

NIUDZ

6.511.18

6.361.30

0.19

0.66

NIZ%

74.036.56

72.685.87

0.57

0.45

POLGOLZ

1.590.61

1.790.40

1.86

0.18

POLUDZ

3.401.00

3.660.51

1.20

0.28

POLZ%

30.928.02

30.525.33

0.04

0.84

VIGOLZ

2.700.64

2.400.86

1.87

0.18

VIUDZ

3.780.63

3.350.98

3.24

0.08

VIZ%

70.8410.44

69.9414.58

0.06

0.81

DEGOLZ

3.990.64

3.860.90

0.33

0.57

DEUDZ

5.960.71

5.610.97

1.95

0.17

DEZ%

64.686.19

67.547.23

2.17

0.15

SRGOLZ

1.180.44

1.410.51

2.88

0.10

SRUDZ

1.930.59

2.560.60

13.70

0.00*

SRZ%

54.3410.40

47.8610.49

4.62

0.04*

LIGOLZ

4.020.87

3.631.08

1.96

0.17

LIUDZ

5.810.99

5.181.26

3.71

0.06

LIZ%

66.26.35

69.1610.02

1.29

0.26

Tablica 1 prikazuje rezultate jednosmjerne analize varijance pri emu je uzorak podijeljen na
2 subuzorka: rukometai i rukometaice. Kriterij podjele uzorka bio je spol. Analiza razlika pokazala je da se od 18 zbirnih varijabli vrhunske muke i enske rukometne ekipe statistiki znaajno
razlikuju samo u varijablama SRUDZ i SRZ%. Vidljivo je da rukometaice ee utiraju u sredinji
dio gola (za 0,63 puta vie) ali im je uinkovitost utiranja u taj segment znaajno slabija u odnosu
na rukometae (za 6,48%).

114

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u smjeru i uinkovitosti utiranja izmeu mukog i enskog vrhunskog rukometa

Tablica 2. Analiza varijance (ANOVA) izmeu rukometaa i rukometaica / segmenti gola


VARIJABLA

RUKOMETAI
ASSD

RUKOMETAICE
ASSD

NIDEGOL

6.771.36

6.071.58

2.70

0.11

NIDEUDA

9.082.05

8.061.92

3.19

0.08

NIDE%

75.216.55

74.948.67

0.01

0.90

NISRGOL

1.600.70

2.360.91

10.52

0.00*

NISRUDA

2.240.84

3.381.11

16.09

0.00*

NISR%

70.1611.03

69.4811.11

0.05

0.83

NILIGOL

6.352.06

5.691.85

1.37

0.25

NILIUDA

8.222.42

7.632.26

0.77

0.38

NILI%

76.738.18

73.618.82

1.61

0.21

PODEGOL

2.120.96

2.560.78

3.07

0.09

PODEUDA

4.581.44

4.830.97

0.52

0.47

PODE%

45.5611.15

52.8511.79

4.84

0.03*

POSRGOL

0.330.31

0.300.23

0.15

0.70

POSRUDA

1.160.61

1.740.76

8.50

0.01*

POSR%

25.2117.10

16.7211.87

4.00

0.06

POLIGOL

2.310.92

2.510.75

0.68

0.41

POLIUDA

4.481.45

4.400.98

0.05

0.82

POLI%

50.918.35

56.2811.06

3.60

0.06

VIDEGOL

3.091.00

2.961.10

0.18

0.67

VIDEUDA

4.211.18

3.951.24

0.55

0.46

VIDE%

73.269.61

74.8312.20

0.25

0.62

VISRGOL

1.590.56

1.560.83

0.02

0.88

VISRUDA

2.390.72

2.570.96

0.53

0.47

VISR%

67.6517.54

57.3920.78

3.42

0.07

VILIGOL

3.420.96

2.691.35

4.68

0.04*

VILIUDA

4.741.06

3.531.68

8.87

0.00*

VILI%

71.6111.16

77.6022.93

1.32

0.26

U tablici 2 prikazani su rezultati jednosmjerne analize varijance, uzorak je, kao i u prethodnoj
analizi, podijeljen na 2 subuzorka: rukometai i rukometaice. Kriterij podjele uzorka bio je spol.
Analiza razlika pokazala je da se od 27 testiranih varijabli koje se odnose na 9 segmenata gola, vrhunske muke i enske rukometne ekipe statistiki znaajno razlikuju u samo njih 6.
Rukometaice postiu po utakmici 0.76 pogodaka vie od rukometaa u niski srednji segment
gola (NISRGOL). U isti segment (NISRGOL) upuuju i 1.14 udaraca vie po utakmici od rukometaa.
Tematski zbornik radova

115

Foreti, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolana, T.

Iako nema razlika u broju udaraca i postignutih golova, rukometaice imaju za 7.29% bolju
uinkovitost utiranja u poluvisoki desni kut gola (PODE%) u odnosu na rukometae.
Rukometaice, takoer, upuuju 0.58 vie udaraca po utakmici u poluvisoki srednji segment
gola (POSRUDA) u odnosu na rukometae.
S druge strane, rukometai postiu 0.55 golova vie te izvode 1.21 udarac vie visoki lijevi segment gola (VILIGOL; VILIUDA), u odnosu na rukometaice.

DISKUSIJA
Kao to je spomenuto u rezultatima sredinji segment gola naj interesantniji je dio ovog istraivanja jer je pokazao najvee razlike izmeu rukometaa i rukometaica kada je u pitanju selekcija
utiranja na gol. utiranje u sredinji dio gola, izuzev odreenih taktikih varijanti, npr. tzv. ut kroz
glavu vratara tijekom izvoenja sedmerca, smatra se grekom napadaa, jer je to dio gola kojeg je
vrataru najjednostavnije braniti. Ovu tvrdnju nije potrebno previe objanjavati jer je vrataru lake
zadrati poziciju tijela nego znaajno pomicati udove kako bi obranio loptu upuenu u neki od kutova gola.
Razlog eem utiranju u sredinji dio gola od strane rukometaica valja traiti u njihovim
antropolokim karakteristikama (visina, duina poluga,...) koje im onemoguavaju takvu raznovrsnost utiranja kao rukometaima. Ovo je mogue potvrditi uvidom u varijable udaraca na gol gdje
je vidljivo (iako ne na razini statistike znaajnosti) da rukometai imaju veu uestalost utiranja u
kutove gola u odnosu na rukometaice.
Bolju uinkovitost realizacije rukometaa u sredinji dio gola mogue tumaiti relativno brim
letom lopte zbog kojeg vratari nekad ne stignu reagirati bez obzira to je udarac upuen u njihovu
neposrednu blizinu. Lopta u mukom rukometu moe letjeti i do 130 km/h to u situacijama kada
vratar i obrani loptu moe uzrokovati nekontrolirano odbijanje od njegovog tijela i zavrnicu iza gol
linije. Ovaj je fenomen kod rukometaica rijei i ne via se esto.
Da rukometaice neselektivnije utiraju vidljivo je i iz podatka koji govori da one imaju znaajno vie udaraca, u odnosu na rukometae, u sredinji poluvisoki segment gola koji je vrataru najlake
braniti. Vratari su u obrani ovih udaraca najuinkovitiji zbog 2 razloga:
x to je dio gola u kojem zadravaju osnovni stav, iz kojeg izvode sve ostale pokrete,
x kada se promatraju anatomske regije tijela vratara vidljivo je da poluvisoki srednji segment
gola odgovara trupu koji je najvei i najvoluminozniji dio vratareva tijela to izvoaa
udarca na gol stavlja u napovoljnu poziciju kada utira u ovaj segment gola
Bolja uinkovitost utiranja u desni poluvisoki segment gola od strane rukometaica rezultat
je eeg utiranja sa linijskih pozicija, blie golu a to je opet posljedica antropolokih decita koji
uzrokuju strategiju igre. Ulogu ovdje igraju i brzinske sposobnost vratara koji su enskom rukometu
neto sporiji i loije brane poluvisoke udarce.
Kada se analiziraju zbirne varijable vidljivo je da rukometai ee utiraju u visoke segmente
gola. Na razini statistike znaajnosti ova pojava je uoena u lijevom visokom segmentu gola, u kojeg
rukometai upuuju znaajno vie udaraca i postiu znaajno vie golova. irina i visina vratnica za
rukometae i rukometaice je jednaka ali njihova zika konstitucija se ipak razlikuje te rukometaima omoguuje snaniji udarac i vei repertoar utiranja.

116

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u smjeru i uinkovitosti utiranja izmeu mukog i enskog vrhunskog rukometa

ZAKLJUAK
Uvodni dio ovog diplomskog rada uputio nas je u vanost praenja situacijske uinkovitosti u
vrhunskom sportu sa stanovita analize igre, uspjenosti igraa, kriterija pojedinih igrakih pozicija
a sve sa ciljem kvalitetnijeg planiranja i programiranja trenanog procesa i uspjenijeg natjecateljskog rezultata. Takoer su naznaene razlike izmeu spolova i mogunost utjecaja antropolokih
razlika na uinkovitost u igri i nain igre sa pozicije strategije i taktike.
Istraivanje provedeno u ovom diplomskom radu imalo je za cilj utvrditi da li postoji znaajna
razlika izmeu parametara situacijske uinkovitosti izmeu enskog i mukog vrhunskog rukometa
kako bi se bolje razumjeli sadraji i struktura rukometne igre unutar razliitih spolova. Ovo je provedeno analizom smjera i uinkovitosti utiranja u razliite segmente rukometnog gola.
Taksativno se mogu donijeti sljedei zakljuci:
x rukometaice vie utiraju u sredinji segment gola dok u istom segmentu rukometai
imaju bolju uinkovitost,
x rukometaice ee utiraju i postiu vie pogodaka u donji sredinji segment gola (kroz
noge vrataru) te utiraju ee u najnepovoljniji segment gola (sredinji poluvisoki)
x rukometaice su uinkovitije kada utiraju u poluvisoki desni segment gola
x rukometai ee utiraju visoke utove, to se konkretiziralo veim brojem udaraca i
postignutih pogodaka u lijevi visoki segment gola
Sveukupno analizirajui mogue je zakljuiti kako, vjerojatno zbog prednosti u antropolokim karakteristikama, rukometai imaju raznovrsniji ut i ee utiraju visoko. Nasuprot tome, rukometaice, zbog antropolokih karakteristika a koje uvjetuju i nain igre, sklonije su nerezonskim
utiranjima u sredinu gola i niskim utevima koji se najee izvode sa linijskih pozicija.
Ovaj znanstveni rad ima praktinu aplikaciju kod trenera i rukometnih praktiara jer moe
dati uvid u nain i uinkovitost utiranja koje je ipak jedan od najvanijih elemenata rukometne igre.

LITERATURA
1. Foreti, N., Rogulj, N., Trnini, M. (2010). The inuence of situation-related eciency on the
result of a handball match. Sport Scince, 3(2), 45-51.
2. Grui, I., Vuleta, D., Milanovi, D., (2006). Performance indicators of teams at the 2003 mens
world handball championship in Portugal, Kinesiology, 38(2), 164-175.
3. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanovi, D., Grui, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia. Kinesiology, 40(1), 69-79.
4. Pokrajac, B. (2008). EHF Mens Euro 2008 Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball. EHF Periodical.
5. Rogulj, N., Srhoj, V. (2000). Uinkovitost taktike provedbe i obrane sedmerca u rukometu. 9. Ljetna
kola pedagoga zike kulture. Pore, str. 95-97.
6. Delija, K., imenc, Z. (1994). Utjecaj nekih opih i situacijskih motorikih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kineziologija, 26, 51-54.
7. Vuleta, D., Milanovi, D., Serti, H. (2003). Povezanost varijabli utiranja na gol s konanim
rezultatom rukometnih utakmica Europskog prvenstva 2000. godine za mukarce. Kinesiology,
35(2), 168-183.
8. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between eld dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398.
9. Taborsky, F. (2008). Cumulative indicators of team playing performance in handball (Olympic
Games Tournaments 2008). EHF Periodical.
Tematski zbornik radova

117

Foreti, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolana, T.

10. Srhoj, V., Rogulj, N., Naumovski, A. (2001). Dierences in situation related indicators of the game
in relation to resulting successfulness of engaged and opposed teams in top quality handball. 2nd
International Scientic Congress, Sport-Stress-Adaptation. Soa. pp. 120-128.
11. Rogulj, N., Srhoj, V., Srhoj, Lj. (2004). The contribution of collective attack tactics in dierentiating
handball score eciency. Collegium Antropologicum, 28(2), 739-746.
12. Rogulj, N. V. Srhoj (2009). Inuence of the collective attack tactics on handball match outcome.
Fizika kultura, 37, 15-20.
13. Deaner, O., R. (2006). More males run fast: A stable sex dierence in competitiveness in U.S.
distance runners. Evolution and Human Behavior, 27(1), 63-84.
14. Granados, C., Izquierdo, M., Ibaez, J., Bonnabau, H., Gorostiaga, E.M. (2007). Dierences
in physical tness and throwing velocity among elite and amateur female handball players.
International Journal of Sports Medicine, 28(10), 860-867.
15. Foreti, N., Uljevi, O., Primi, A. (2010). Some metric characteristics of tests to assess ball
speed during overarm throw performance. Sport Logia, 6(2), 59-66.
16. Rogulj, N. (2000). Dierences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology
32(2), 63-74.

118

Proceedings of the Thematic Conference

The Dierences in the Direction and Eectiveness of Shooting Between the Male and Female Handball Superior

UDK: 796.322.015.1

THE DIFFERENCES IN THE DIRECTION


AND EFFECTIVENESS OF SHOOTING
BETWEEN THE MALE AND FEMALE HANDBALL SUPERIOR

Nikola Foreti1, Ante Burger2, Nenad Rogulj1, Tanja Bolana3


1

Kinesiology, University of Split, Croatia


2
ZRK Trogir, Trogir, Croatia
3
Conditioning coach, Split, Croatia

INTRODUCTION
In the modern competitive sport structure parameters of activity is the basis for a comparative
analysis of the quality of athletes and teams, which is particularly important for rational planning
and programming process of sports preparation. Therefore it is necessary to precisely shape the
prole of individual structures, indicators of situational eciency of individual players and / or the
whole team. For expert trainers and scientists-practitioners is necessary to know in addition to the
above indicators to evaluate the eectiveness and overall situational real quality players (Foreti et
al. 2011). The number of facilities, the complex structure of the movement, the variety of positions
and situations and almost unlimited variability strategic solutions require a quality approach to the
analysis of sports games and games to less decomposition parts.Situacion game elements are indicators of technical-tactical activities in competitive conditions are accurately described the rules of the
game, and suitable for viewing, registration and statistical records. (Rogulj, 2000). In this work we
will use only the standard indicators of situational eciency that are registered at the games for each
team. By analyzing the game to the level of situational indicators in competitive conditions, will try
to determine whether there is a signicant dierence between the parameters of situational performance between male and female handball superior in order to contribute to a better understanding
of the content and structure of handball in the dierent sexes. It is assumed that the gender dierences condition the way of the game whose outcome and gender divergence can track the eectiveness
of situational parameters. The objective of this work is to identify and explain the dierences in the
direction and eectiveness of shooting between the male and female top handball players.

METHOD
The sample of entities represented 24 mens teams, participating in the World Handball
Championship held in Croatia 2009th year and 24 womens teams, competing in the World Handball Championship held in France 2007th year. Male teams played 9 or 10 games a female between
6 and 10 matches in the competition. Due to the uneven number of games, was used to analyze the
cumulative statistics and ratio values relative to the number of games that each team has played. The
data used for the analysis in this paper are taken from the statistical form of the nal action that the
International Handball Federation (IHF) announced on its website at the end of the championship.

Tematski zbornik radova

119

Foreti, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolana, T.

Apparent variables related to the parts where the goal was a shot or a goal is scored. Goal is
divided into 9 segments and variables are observed through the frequency, number of goals and
performance. They also constructed aggregate variables that were related to the low total, a crescent, high, left, right and middle segment of the goal. These variables are created by merging three
segments in order to gain more insight into the dierences between the groups.
Based on the obtained data, basic descriptive statistical parameters: mean (AS) and standard
deviation (SD). Kolmogorov-Smirnov test showed normal distribution of results for all variables.
For the analysis of dierences between groups using the one-way analysis of variance (ANOVA). All
analyzes were performed using the software package Statistica ver. 7

RESULTS
Table 1. Analysis of variance (ANOVA) between male and female handball / aggregate variables
VARIABLE

MALE PLAYERS
ASSD

FEMALE PLAYERS
ASSD

NIGOLZ

4.910.91

4.711.08

0.48

0.49

NIUDZ

6.511.18

6.361.30

0.19

0.66

NIZ%

74.036.56

72.685.87

0.57

0.45

POLGOLZ

1.590.61

1.790.40

1.86

0.18

POLUDZ

3.401.00

3.660.51

1.20

0.28

POLZ%

30.928.02

30.525.33

0.04

0.84

VIGOLZ

2.700.64

2.400.86

1.87

0.18

VIUDZ

3.780.63

3.350.98

3.24

0.08

VIZ%

70.8410.44

69.9414.58

0.06

0.81

DEGOLZ

3.990.64

3.860.90

0.33

0.57

DEUDZ

5.960.71

5.610.97

1.95

0.17

DEZ%

64.686.19

67.547.23

2.17

0.15

SRGOLZ

1.180.44

1.410.51

2.88

0.10

SRUDZ

1.930.59

2.560.60

13.70

0.00*

SRZ%

54.3410.40

47.8610.49

4.62

0.04*

LIGOLZ

4.020.87

3.631.08

1.96

0.17

LIUDZ

5.810.99

5.181.26

3.71

0.06

LIZ%

66.26.35

69.1610.02

1.29

0.26

Table 1. shows the results of one-way analysis of variance in which the sample was divided into
two sub-samples: male handball and female handball. Criteria divisions sample was gender. The
analysis showed that the dierence of 18 variables grouped premium mens and womens handball
teams statistically signicantly dierent only in the variables SRUDZ and SRZ%. It is evident that
female handball more kick in the central part of the goal (to 0.63 times more) but their shooting eciency in this segment signicantly weaker compared to the male handball (by 6.48%).

120

Proceedings of the Thematic Conference

The Dierences in the Direction and Eectiveness of Shooting Between the Male and Female Handball Superior

Table 2. Analysis of variance (ANOVA) between male handball and female


handball / Segments of goal
VARIJABLA

RUKOMETAI
ASSD

RUKOMETAICE
ASSD

NIDEGOL

6.771.36

6.071.58

2.70

0.11

NIDEUDA

9.082.05

8.061.92

3.19

0.08

NIDE%

75.216.55

74.948.67

0.01

0.90

NISRGOL

1.600.70

2.360.91

10.52

0.00*

NISRUDA

2.240.84

3.381.11

16.09

0.00*

NISR%

70.1611.03

69.4811.11

0.05

0.83

NILIGOL

6.352.06

5.691.85

1.37

0.25

NILIUDA

8.222.42

7.632.26

0.77

0.38

NILI%

76.738.18

73.618.82

1.61

0.21

PODEGOL

2.120.96

2.560.78

3.07

0.09

PODEUDA

4.581.44

4.830.97

0.52

0.47

PODE%

45.5611.15

52.8511.79

4.84

0.03*

POSRGOL

0.330.31

0.300.23

0.15

0.70

POSRUDA

1.160.61

1.740.76

8.50

0.01*

POSR%

25.2117.10

16.7211.87

4.00

0.06

POLIGOL

2.310.92

2.510.75

0.68

0.41

POLIUDA

4.481.45

4.400.98

0.05

0.82

POLI%

50.918.35

56.2811.06

3.60

0.06

VIDEGOL

3.091.00

2.961.10

0.18

0.67

VIDEUDA

4.211.18

3.951.24

0.55

0.46

VIDE%

73.269.61

74.8312.20

0.25

0.62

VISRGOL

1.590.56

1.560.83

0.02

0.88

VISRUDA

2.390.72

2.570.96

0.53

0.47

VISR%

67.6517.54

57.3920.78

3.42

0.07

VILIGOL

3.420.96

2.691.35

4.68

0.04*

VILIUDA

4.741.06

3.531.68

8.87

0.00*

VILI%

71.6111.16

77.6022.93

1.32

0.26

Table 2. shows the results of one-way analysis of variance, the sample, as in the previous analysis, divided into two sub-samples: male handball and female handball. Criteria divisions sample
was gender. The analysis showed that the dierence of 27 tested variables related to 9 segments of
goal, top mens and womens handball teams signicantly dierent in only of them six.
Handballers achieved 0.76 goals per game more than a male handball in the low middle segment goal (NISRGOL). In the same section (NISRGOL) and 1.14 indicate more shots per game
than players.
Tematski zbornik radova

121

Foreti, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolana, T.

Although there was no dierence in the number of shots and goals scored, with the female
handball 7.29% better shooting performance in a crescent-right corner of goal (PODE%) compared
to the male handball players.
Female handball players also suggest several blows 00.58 per game in the middle segment of
the crescent goal (POSRUDA) compared to the man.
On the other hand, male handball achieve more goals 0.55 and 1.21 run shot over the left segment of the high-goal (VILIGOL; VILIUDA), compared to female handball.

DISCUSSION
As mentioned in the results of the central segment of the goal is the most interesting part of
this study because it showed the largest dierences between male handball players and female handball players when it comes to the selection of shooting for goal. Shooting in the central part of the
goal ,except for certain tactical variants, for example the. shot throw head while playing goalkeeper
throw, shall be considered a striker mistake, because its part of the goal by goalkeeper easiest to defend. This claim is not necessary to explain too much because it is easier to keep goalkeeper position
of the body but a signicant move its limbs to defend the shot, some of the corners of the goal.
The reason more often shooting in the central part of the female handball players goal to be
sought in his anthropological characteristics (height, arm length, ...) which disables them such as
male handball shooting versatility. It is possible to verify by examining the variables shots on goal,
where it can be seen (though not at the level of statistical signicance) that handball players have a
higher incidence of shooting angles in relation to the goals in handball.
Better eciency realization handball players in the central part of the goal could be interpreted relatively faster ball ight for which gatekeepers sometimes not have time to react no matter
what the blow-versed in their immediate vicinity. Ball in mens handball can y up to 130 km/h, in
situations where a goalkeeper and defense ball can cause uncontrolled rejection of his body and nishing behind the goal line. This phenomenon is less common in female handball players and you
do not see often.
Non selected shots at female handball it is evident from the data that shows that they have
signicantly more shots, compared to handball in the central segment of the crescent goal keeper
who is the easiest to defend. Goalkeepers are the most eective in defense of these shots because of
two reasons:
x This is part of the goal in which retain the basic principles, from which all other movements
are performed,
x When we look at the anatomical regions of the body, it is evident that the goalkeeper
crescent midmarket goal hull that ts the largest and most voluminised body as part of the
goal-kick at goal performer put in good position where for shoots on goal in this segment
Improved eciency in shooting right crescent segment female handball players goal by the
result of frequent shooting from the line positions closer to the goal which is again a consequence
of anthropological decit causing a strategy game. Play a role here, and speed capability goalkeepers
who are female handball slightly slower and lower dams crescent kicks.
When analyzing aggregate variables shows that handball players more often into high segments of goal. At the level of statistical signicance of this phenomenon is observed in the high
segment left goal in handball indicate that signicantly more shots and score signicantly more
goals. The width and height of the goal posts for handball and handball equals but their physical constitution and it is dierent and male handball allows stronger kick and larger repertoire of shooting.

122

Proceedings of the Thematic Conference

The Dierences in the Direction and Eectiveness of Shooting Between the Male and Female Handball Superior

CONCLUSION
The introductory part of this work led us to the importance of monitoring the eectiveness
of situational in top sport in terms of game analysis, player performance, criteria specic playing
positions with the goal of better planning and programming the training process, and successful
competition results. It also outlines the dierences between the genders and the ability to inuence
the eectiveness of anthropological dierence in the game and the way the game from a position of
strategy and tactics.
The research conducted in this thesis was aimed to determine whether there is a signicant
dierence between the parameters of situational performance between male and female handball
superior to better understand the content and structure of handball inside the dierent gender. This
is done by analyzing the direction and eectiveness of shooting in dierent segments of the handball
goal.
Specically can make the following conclusions:
x Female handball shoot more in the central segment of the on goal while in the same segment
of handball players have better eciency,
x Female handball more often shoots and scores more hits into the lower segment of the
central on goal (through the legs goalkeeper) and more on goal in the worst segment
(central crescent)
x Female handball are more eective when the crescent right segment on goal
Male handball players often high kicks, which embodied a number of kicks and goals scored
in the high segment of the left on goal
Overall analyzing possible to conclude that, probably because of the advantages in anthropological characteristics, handball players are more versatile shot and high. In contrast, womens
handball, the anthropological characteristics of that condition and the way they play, the more likely
non reasonable shooting on goal in the middle and low shots which are usually performed with a
linear position.
This research work has a practical application for handball coaches and practitioners because
it can provide insight into the way of shooting and eciency that is still one of the most important
elements of handball.

REFERENCES
1. Foreti, N., Rogulj, N., Trnini, M. (2010). The inuence of situation-related eciency on the
result of a handball match. Sport Scince, 3(2), 45-51.
2. Grui, I., Vuleta, D., Milanovi, D., (2006). Performance indicators of teams at the 2003 mens
world handball championship in Portugal, Kinesiology, 38(2), 164-175.
3. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanovi, D., Grui, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia. Kinesiology, 40(1), 69-79.
4. Pokrajac, B. (2008). EHF Mens Euro 2008 Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball. EHF Periodical.
5. Rogulj, N., Srhoj, V. (2000). Uinkovitost taktike provedbe i obrane sedmerca u rukometu. 9. Ljetna
kola pedagoga zike kulture. Pore, str. 95-97.
6. Delija, K., imenc, Z. (1994). Utjecaj nekih opih i situacijskih motorikih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kineziologija, 26, 51-54.

Tematski zbornik radova

123

Foreti, N., Burger, A., Rogulj, N., Bolana, T.

7. Vuleta, D., Milanovi, D., Serti, H. (2003). Povezanost varijabli utiranja na gol s konanim
rezultatom rukometnih utakmica Europskog prvenstva 2000. godine za mukarce. Kinesiology,
35(2), 168-183.
8. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between eld dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398.
9. Taborsky, F. (2008). Cumulative indicators of team playing performance in handball (Olympic
Games Tournaments 2008). EHF Periodical.
10. Srhoj, V., Rogulj, N., Naumovski, A. (2001). Dierences in situation related indicators of the game
in relation to resulting successfulness of engaged and opposed teams in top quality handball. 2nd
International Scientic Congress, Sport-Stress-Adaptation. Soa. pp. 120-128.
11. Rogulj, N., Srhoj, V., Srhoj, Lj. (2004). The contribution of collective attack tactics in dierentiating
handball score eciency. Collegium Antropologicum, 28(2), 739-746.
12. Rogulj, N. V. Srhoj (2009). Inuence of the collective attack tactics on handball match outcome.
Fizika kultura, 37, 15-20.
13. Deaner, O., R. (2006). More males run fast: A stable sex dierence in competitiveness in U.S.
distance runners. Evolution and Human Behavior, 27(1), 63-84.
14. Granados, C., Izquierdo, M., Ibaez, J., Bonnabau, H., Gorostiaga, E.M. (2007). Dierences
in physical tness and throwing velocity among elite and amateur female handball players.
International Journal of Sports Medicine, 28(10), 860-867.
15. Foreti, N., Uljevi, O., Primi, A. (2010). Some metric characteristics of tests to assess ball
speed during overarm throw performance. Sport Logia, 6(2), 59-66.
16. Rogulj, N. (2000). Dierences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology
32(2), 63-74.

124

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike smjera utiranja spram poloaja izbaajne ruke u rukometu

UDK: 796.322.015.1

RAZLIKE SMJERA UTIRANJA SPRAM POLOAJA


IZBAAJNE RUKE U RUKOMETU

Ante Burger1, Nenad Rogulj2, Nikola Foreti2, Igor Jelaska2, Luka Bjelanovi3
1

RK Trogir, Trogir, Hrvatska


Kinezioloki fakultet, Split, Hrvatska
3
Nada Rugby, Split, Hrvatska

UVOD
Rukomet je jedna od najsloenijih igara s loptom koju karakterizira precizno deniran
cilj,bogatstvo prirodnih oblika kretanja, razliitost kretnih struktura ,naglaeno situacijsko sueljavanje igraa (kontaktni sport) te potreba za kreativnom i organiziranom provedbom tehniko-taktikih elemenata u situacijskim uvjetima. Razinu pojedinanog napada odnosno njegovih segmenata, kao pretpostavljenoj osnovnoj strukturalnoj jedinici igre, mogue je izolirati u odnosu na tri
kriterija: determiniranost pravilima, prostorno vremensku autonomnost i preciznu ciljnu usmjerenost (Rogulj, 2009). Nadalje, istraivane su razlike izmeu uestalosti i uspjenosti uta u odnosu
na uspjenost momadi (Apitzs i sur. 1997, Taborsky 2008), utjecaj elemenata taktike na uspjenost
te utjecaj varijabli zavrnice napada na zavrni rezultat utakmice (Srhoj i sur. 2001, Rogulj i sur. 2004,
Rogulj i sur. 2009). Na temelju dobivenih rezultata izolirana su 3 kljuna kumulativna parametra
momadske izvedbe: uinkovitost uta, prekid napada zbog tehnike greke i uinkovitost napada.
Upravo u navedenim varijablama razlikovale su se prve 4 momadi od ostalih ekipa na turniru.
Iz svega navedenog vidljivo je kako situacijska uinkovitost predstavlja vrlo vaan parametar
promatranja rukometne igre te kao takva zauzima sve vee mjesto kod rukometnih eksperata u analiziranju i pripremi taktike za svoje momadi. Novija istraivanja su sve kompleksnija i preciznija u
donoenju zakljuaka koji mogu biti od presudne vanosti kod pripreme utakmica. Utvreno je u
dosadanjim istraivanjima kako varijable situacijske uinkovitosti u velikoj mjeri odreuju ishod
rukometne utakmice (Foreti i sur. 2010, Rogulj, 2009). U odreivanju konanog rezultata rukometne utakmice najveu prognostiku kvalitetu imaju varijable zavrnih akcija napada (Rogulj, 2001).
Nedvojbeno je da uspjenost udaraca na gol direktno utjee na tijek rezultata i nalni ishod utakmice
(Rogulj, 2001).

METOD
Uzorak entiteta ovog istraivanja predstavljaju svi udarci na gol izvedeni tijekom 10 utakmica
Svjetskog prvenstva za rukometae odranog u Hrvatskoj 2009. godine. Analizirane su utakmice
prvog kruga natjecanja (Main Round) a ukupno je promatrano 10 razliitih sluajno odabranih utakmica unutar svih grupa kako bi se dobio to vjerodostojniji uzorak. Promatrane su utakmice nacionalnih selekcija Hrvatske, panjolske, Njemake, Francuske, Maarske, Makedonije, vedske, Danske, Saudijske Arabije i Srbije. Uzorak varijabli je napravljen na nain da su se promatrale frekvencije
upuenih lopti na gol uterskom rukom te su se one zapisivale i svrstavale u odnosu na koji je nain
lopta upuena. Postavljena su 2 parametra promatranja, a to je parametar poloaja ruke u momentu
izbaaja lopte i parametar smjera utiranja na gol.
Tematski zbornik radova

125

Burger, A., Rogulj, N., Foreti, N., Jelaska, I., Bjelanovi, L.

Kroz sve promatrane situacije koje smo zabiljeili proizlazi da je mogue dobiti 6 razliitih
kombinacija koje se mogu zabiljeiti i meusobno usporediti. Situacije se najbolje mogu vidjeti
u (Tablici 1) gdje je prikazana ifra i opis kao i nain utiranja. obzirom da se radi o frekvencijama
metode obrade podataka obuhvaale su neparametrijske postupke. Hi-kvadrat test je koriten za
utvrivanje razlika izmeu opaenih i oekivanih frekvencija razliitih naina utiranja na gol. Test
sume rangova Mann-Whitney koriten je za utvrivanje razlika izmeu naina utiranja i poloaja
izbaajne ruke.

Slika 1. Promatrani segmenti gola zavisno o poloaju izbaajne ruke

REZULTATI
Tablica 1. ifra sa opisom situacija poloaja ruke u odnosu na smjer upuivanja lopte
ifra

Opis

S1

ut bez otklona u blii kut gola

S2

ut bez otklona u dalji kut gola

S3

ut bez otklona po sredini gola

S4

ut sa suprotnim otklonom u blii kut gola

S5

ut sa suprotnim otklonom u dalji kut gola

S6

ut sa suprotnim otklonom po sredini gola

Tablica 2. Zabiljeene frekvencije opaene i oekivane u odnosu na poloaj ruke i smjer


upuivanja lopte
ifra

OP

OC

Oc-1

Oc-2

Ruka

frekvencija

S1

450

238,5

414

63

138

S2

606

238,5

414

63

39

S3

138

238,5

414

63

12

S4

39

238,5

450

S5

186

238,5

606

S6

12

238,5

186

126

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike smjera utiranja spram poloaja izbaajne ruke u rukometu

U tablici 2. prikazane su opaene i oekivane frekvencije koje su svrstane u est moguih situacija. Najvie je opaenih frekvencija pod ifrom S2 odnosno utom bez otklona u dalji kut gola.
Naime to je bilo i za oekivati jer poloaj vratara kao i tehnika izvedba uta kod igraa omoguava
napadau da najlake realizira udarac na gol (Rogulj, 2003). Dalji vratarev kut tako esto postaje logini odabir za utiranje jer se vratar najee ne postavi kvalitetno u odnosu na loptu (Rogulj, 1985).
Razlozi uestalijeg utiranja u svoju stranu su prvenstveno biomehanike prirode. Biomehanika uta
najbolje se manifestira pri utovima koji otvaraju poloaj podlaktice u odnosu na nadlakticu koja
omoguava rukometaima najpovoljniji nain realizacije na gol (Multon, 1998). Tehnika uta pri
izbaaju lopte pri tehnikoj izvedbi kod napadaa stvara takvo pozicioniranje napadaa koji se uglavnom odluuju realizirati udarac u suprotni vratarev kut.
Tablica 3. Zabiljeene frekvencije u odnosu na poloaj ruke i smjer upuivanja lopte izraunate u
postotcima
Smjer udarca
U stranu izbaajne
ruke (blii kut)

U sredinu

U stranu suprotnu
od izbaajne ruke
(dalji kut)

Ukupno

Na strani izbaajne
ruke

450 (92%/38%)

138 (92%/12%)

606 (77%/50%)

1194 (83%)

Na strani suprotnoj
od izbaajne ruke

39 (8%/16%)

12 (8%/5%)

186 (23%/79%)

237 (17%)

Total

489 (34%)

150 (10%)

792 (56%)

1431

izbaaj

HI-kvadrat 61,52 ;df 2 p ,00

DISKUSIJA
Ukupan broj udaraca s otklonom je est puta manji od broja udaraca na gol bez otklona (Tablica 3). Razlog tome je to su udarci ovakvog tipa karakteristini za pozicije kada se igrai koji igraju
desnom rukom nau na pozicijama desnog vanjskog ,ili pozicijama desnog krila. Naime zbog estih
situacija prilikom krianja u rukometu dolazi do izmjena pozicija te se igrai nau na ve spomenutim mjestima kada je kut izbaaja lopte najpovoljniji ovakvim nainom realiziranja. Problem koji
je evidentan u sportovima gdje su potrebni igrai koji igraju s lijevom rukom na pozicijama desnog
vanjskog i desnog krila vidljiv je bio i tokom ovog istraivanja jer je nekolicina reprezentacija igrala s
denjacima na ovim pozicijama koji su upravo na ovakav nain realizirali svoje udarce. Utvrivanje
uinka igraa u rukometu putem parametra situacijske uinkovitosti bili su predmet analize mnogih
strunjaka(Rogulj, 1996, Gutierrez, 2011).
Igrai pri selekciji uta najee biraju podruja uz vratnice gola upravo zbog postavljanja vratara koji se uglavnom nalazi u sredinjem prostoru, te svojom reakcijom pokuava sa sredinje pozicije krenuti prema upuenoj lopti (Rogulj, 2000). Vidljivo je da udarci po sredini gola znaajnije
odstupaju od ostalih promatranih situacija te se takvi udarci uglavnom koriste pri udarcima sa krilnih pozicija ili pozicijama realizacije s est metara kada vratar krene braniti podruje gola izlaskom
i skraivanjem kuta utiranja na gol. Upravo ukupni broj opaenih frekvencija kod uta bez otklona
vaan je indikator koji moe usmjeriti vratara i obranu na postavljanje u obrani u odnosu na napadaku poziciju (Foreti, 2010).
Uestalost utiranja dominantnom rukom bez otklona u velikoj je mjeri zastupljena kod vrhunskih igraa koji upravo takva nain utiranja preferiraju kako bi najlakim putem upuena lopta
pronala svoj put do gola.

Tematski zbornik radova

127

Burger, A., Rogulj, N., Foreti, N., Jelaska, I., Bjelanovi, L.

ZAKLJUAK
Ovo je istraivanje prikazalo korisne informacije koje mogu posluiti u svrhu pripreme za
utakmice, kao i nain treniranja kako igraa tako i vratara u rukometu. Vidljivo je da iz dobivenih
rezultata postoji statistika znaajnost izmeu uterske ruke i kuta u koji se lopta utira. Na strani izbaajne ruke otpada 83% udaraca na vrata, dok na udarce suprotnoj od strane izbaajne ruke otpada
tek 17% udaraca na vrata. Najvei broj udaraca zavrava bez otklona u dalji kut. Razlog takve selekcije uta kod napadaa je u injenici da napadai imaju povoljnu biomehaniku uta. Biomehanika uta
na gol je pretpostavka da igrai udarce na gol koriste bez otklona jer su takvi udarci jednostavniji i
konkretniji po principu realizacije i postizanja pogotka.
Kod realizacije s krilnih pozicija vratari se postavljaju na prvu stativu te se krilni napadai
odluuju utirati uglavnom u suprotni kut koji vratari ostavljaju otvorenim za realizaciju. Igrai na
vanjskim pozicijama u napadu selekciju uta izvode s postavljanjem obrane naspram njih kao i pozicije vratara koji se postavlja na poloaj napadaa.
Kod uta sa otklonom je karakteristina est puta manja usmjerenost ukupnog broja udaraca
na gol. Takvi udarci su rjei i koriste se kad se igrai nau u situacijama da im je takav nain realizacije jednostavniji i da se otvaranjem ruke u momentu uta postie bolji kut realizacije. Karakteristian
nain takve realizacije na gol je na pozicijama desnog vanjskog i desnog krila,te pozicijama krunog
napadaa koji se nalazi na desnoj krajnjoj poziciji vratarevog prostora. Udarci iz ovih pozicija tzv.
ereta uglavnom zavravaju u suprotni vratarev kut jer je poloaj ruke koja je uglavnom ispruena
takav da je to poloaj iz kojeg se lako poentira na gol. Udarci sa otklonom u prvi kut su rijetki i koriste
ga vrlo mali broj igraa koji su u stanju koristiti kvalitetno runi zglob kako bi prevarili vratara.
Istraivanje koje je provedeno na uzorcima vrhunskih rukometnih ekipa moe biti smjernica
kao taktika priprema vratarima pred utakmicu, kao i nainu to bolje suradnje izmeu obrane i
vratara.

LITERATURA
1. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between eld dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398
2. Czerwinski, J. (1998). Statistical analaysis of the mens European Championship held in Italy in
1998. EHF Periodical Handball, 2, 16-19.
3. Delija, K., imenc, Z. (1994). Utjecaj nekih opih i situacijskih motorikih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kinezilogija, 26, 51-54.
4. Foreti, N., Rogulj, N., Trnini, M. (2010). The inuence of situation eciency on the result of a
handball match. Sport Science, 3(2), 45-51.
5. Foreti, N., Uljevi, O., Primi, A (2010). Neke metrijske karakteristike testova za procjenu
brzine leta lopte tokom jednorunog izbaaja. SportLogia, 6(2), 59-64.
6. Gutirrez Aguilar, ., Ruiz Gmez, J.L., Ramis Claver, J. (2011). Using DEA to Assess the
Eciency of Handball Teams. EHF Scientic Conference 2011. Science and Analytical Expertise
in Handball. Vienna. pp. 248-251.
7. Mali, Z. (1999). Rukomet pogled s klupe, Kusto, Zagreb.
8. Multon F. (1998). Biomedical Simulation of Human Arm Motion, In Proc. of European Simulation
Multiconference, Manchester, pp. 305.
9. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanovi, D., Grui, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia, Kinesiology, 40(1), 69-79.

128

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike smjera utiranja spram poloaja izbaajne ruke u rukometu

10. Ohnjec, K. (2012). Vrednovanje razliitih vrsta napada u rukometnoj igri temeljem njihova
poetka, ishoda, trajanja i broja dodavanja (Doktorska disertacija). Zagreb: Kinezioloki fakultet
Sveuilita u Zagrebu.
11. Pokrajac, B. (2008). EHF Mens Euro 2008 Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball, EHF Periodical.
12. Rogulj, N. (1985). Struktura psihomotorikog prostora vratara u rukometu. (Diplomski rad),
Split: Filozofski fakultet u Zadru-Studiji odgojnih podruja u Splitu.
13. Rogulj, N. (1997). Utvrivanje uinka igraa u rukometu putem parametara situacijske
uinkovitosti. 6. Ljetna kola pedagoga zike kulture. Rovinj, str. 116-118.
14. Rogulj, N. (2000). Dierences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology, 32
(2), 63-74.
15. Rogulj, N. (2000). Tehnika, taktika i trening vratara u rukometu. Fakultet prirodoslovnomatematikih znanosti i odgojnih podruja u Splitu, Zavod za ziku kulturu. Split. str. 7-8.
16. Taborsky, F. (1996). The 1995 Womens Junior World Championship. EHF Periodical Handball,
2, 7-9.

Tematski zbornik radova

129

Burger, A., Rogulj, N., Foreti, N., Jelaska, I., Bjelanovi, L.

UDK: 796.322.015.1

DIFFERENCES IN DIRECTIONAL KICKING


AGAINST THE POSITION OF THROWING HAND IN HANDBALL

Ante Burger1, Nenad Rogulj2, Nikola Foreti2, Igor Jelaska2, Luka Bjelanovi3
1

ZRK Trogir, Trogir, Croatia


Kinesiology, University of Split, Croatia
3
Rugby Nada, Split, Croatia

INTRODUCTION
Handball is one of the most complex games with a ball which is characterized by precisely
dened goal, a wealth of natural forms of movement, the diversity movement structures, outlined a
situational player deal (contact sports) and the need for creative and organized the implementation
of the technical and tactical elements in situational conditions. Level of individual attacks or segments thereof, as the presumed basic structural unit of the game, it is possible to isolate in relation
to three criteria: the determination rules, the spacial - temporal autonomy and precise target orientation (Rogulj, 2009). Furthermore, to investigate the dierences between the frequency and success
of rubble in relation to the success of the team (Apitzs et al., 1997, Taborsky, 2008), the inuence of
the elements of tactics and the impact on the performance variables nale attack on the nal result
of the match (Srhoj et al., 2001, Rogulj et al., 2004, Rogulj et al., 2009). Based on the results yielded 3
key parameter cumulative teams performance: eciency rubble, stop attacks because of a technical
error and eciency of the attack. It is in these variables diered rst 4 teams from the other teams
in the tournament.
From the foregoing it is evident that situational eciency is a very important parameter to
observations handball game and as such occupies a growing place in the handball experts in analyzing and preparing tactics for your team. Recent studies have more complex and more precise in
drawing conclusions that may be of crucial importance in the preparation matches. It has been found in previous studies that the eectiveness of situational variables largely determine the outcome
of the handball matches (Foreti et al., 2010, Rogulj, 2009). In determining the nal result handball
highest quality have prognostic variables nal action attacks (Rogulj, 2001). Undoubtedly the success
of shots on goal direct impact on the ow of results and nal outcome of the game (Rogulj, 2001).

METHOD
The sample of this research entities representing all shootings carried out during the 10 matches of the World Championship held in Croatia handball 2009th year. Analyzed matches of the rst
round of competition (Main Round) observed a total of 10 dierent randomly selected matches
within all groups in order to obtain the most reliable pattern. Observed the Croatian national team
matches, Spain, Germany, France, Hungary, Macedonia, Sweden, Denmark, Saudi Arabia and Serbia. The sample of variables is made in such a way that the observed frequency of balls directed at
the goal throwing hand you have those down and lined up in relation to how the ball is addressed.
Two parameters are set observation, and this parameter is hand position at the time of the
ejection direction of the ball and parameter kicking at goal. When shooting at the goal, the division

130

Proceedings of the Thematic Conference

Dierences in Directional Kicking Against the Position of Throwing Hand in Handball

has been made on the situation, 1 and 2. The situation involving one shot without deection of
the body or with a tilt to the side of throwing hand. hands, while the situation involving 2 shot deected into the side of the body opposite the of throwing hand.
Parameter directional kicking at goal was observed through three positions that are marked
sectors 1, 0 and 2. Each sector of space is covered by a meter. Sector 1 is included angle closer
to the goal, the sector 0 is included middle bare, while the sector is 2 represents a further goal angle chi-square test was used to determine the dierence between the frequencies of dierent modes
of shooting on goal compared to the two analyzed variables: the position of the ball at the time of the
ejection direction and shooting.

Picture 1. Segments observed depending


on the position of bare hands of throwing hand.

RESULTS
Table 1. Code describing the situation in the position of the hands relative to the direction of
sending a ball
Code

Description

S1

Shot without deection in closer angle of goal

S2

Shot without deection in further angle of goal

S3

Shot without deection in the middle of goal

S4

Shot with opposite deection in closer angle of goal

S5

Shot with opposite deection in closer further angle of goal

S6

Shot with opposite deection in the middle of goal

Table 2.

Observed and expected frequencies observed in relation to the position of the hand and
the direction of sending a ball

Code

OP

OC

Oc-1

Oc-2

Hand

Frequency

S1

450

238,5

414

63

138

S2

606

238,5

414

63

39

S3

138

238,5

414

63

12

S4

39

238,5

450

S5

186

238,5

606

S6

12

238,5

186

Tematski zbornik radova

131

Burger, A., Rogulj, N., Foreti, N., Jelaska, I., Bjelanovi, L.

Table 2. shows the observed and expected frequencies are divided into six possible situations.
Most of the observed frequency code-named S2 and rubble without further deection angle of the
goal. Specically it was to be expected, because the position of goalkeeper and technical performance of rubble player allows an attacker to easily realizes shot goal (Rogulj, 2003). Further goal angle so
often becomes a logical choice for the shooting because the goalkeeper is usually not well placed in
relation to the ball (Rogulj, 1985). Reasons for frequent shooting at his side are primarily biomechanical nature. Biomechanics shot is best manifested in the open position, which kicks forearm relative
to the upper arm that provides the most convenient way for implementing the handball on the goal
(Multon, 1998). Techniques during the cast shot the ball in the technical execution of the attacker
creates such positioning attackers who mostly choose to realize the goal kick into the opposite corner.
Table 3. Observed frequency relative to arm position and direction of the ball making a
calculated percentage
Direction of impact
In way of throwing
hand (near angle)

In way opposite
of throwing
hand(further angle)

Total

In the middle

On way of
throwing hand

450 (92%/38%)

138 (92%/12%)

606 (77%/50%)

1194 (83%)

On way opposite of
throwing hand

39 (8%/16%)

12 (8%/5%)

186 (23%/79%)

237 (17%)

Total

489 (34%)

150 (10%)

792 (56%)

1431

throw

Chi-square 61,52 ;df 2 p ,00

DISCUSSION
Total Shots deection is six times smaller than shots on goal without deviation (Table 3). The
reason is that hitting is typical for this type of position when the players who play the right hand nd
themselves in positions outside right, or right-wing. Namely because of the frequent situation when
crossing handball comes to changes positions and players nd themselves on the above-mentioned
places where the ejection angle ball this way of realizing favorable. The problem that is evident in
sports where they need players who play with the left hand on the outside right position and the
right wing was visible within this research because the few teams play with right-handed in these
positions who are just in this way realize their impact. Determining the impact of handball players
in parameter situational eciency were analyzed by many experts (Rogulj, 1996, Gutierrez, 2011).
Players in the selection of shots usually choose areas with the goal frames because setting
goalkeepers who are mainly found in the central space, and my reaction is trying to move to a central position addressed the ball (Rogulj, 2000). It is evident that blows in the middle goal deviate
signicantly from the other studied the situation, and such impacts are mainly used in shock with
wing position or positions with the realization six meters when defending goalkeeper starts to leave
the goal area and shortening angle shooting at the goal. That total number of observed frequencies
shots without drift is an important indicator that can direct the goalkeeper and defense to set up the
defense in relation to an oensive position (Foreti, 2010).
The frequency of the dominant shooting hand without deection is largely represented in elite
players that just such a way to favor shooting lightest addressed through ball found its way to the goal.

132

Proceedings of the Thematic Conference

Dierences in Directional Kicking Against the Position of Throwing Hand in Handball

CONCLUSION
This research was presented the useful information that can be used to prepare for the match,
as well as a way to train players and a goalkeeper in handball. It is evident from the results that there
is a statistical signicance between throwing hand and angle in which the ball shoots. On a side arm
of throwing hand waste 83% of shots on goal, while the opposite impact by of throwing hand only
accounts for 17% of shots on goal. Maximum number of strokes in the end without further deection
angle. The reason for this selection of shots at the attackers was the fact that the attackers have favorable biomechanics shot . Biomechanics shot on goal is the assumption that players shoot at goal use
without deviation because these pieces are simpler and more concrete realization of the principle
and achieving goals.
In realizing the wing positions gatekeepers are placed on the rst post and wingers decide
shoot mostly in the opposite corner, which leaves open the gatekeepers for implementation. Players
on the positions in the attack shot selection performed with putting up a defense against them, as
well as goalkeeper position is set to the position of striker.
When the shot with deection are characteristic six times less focus total shots on goal. Such
shots are less common and are used when the players nd themselves in situations that they are such
a simple way of realization and to build up his hands at the moment the shot angle achieves better
realization. Characteristic way of realization of such a goal is in the right position and right back and
wing positions and pivot is on the right end position of the goal area. Kicks from these positions like.
eret mostly end up in the opposite corner of the goal because the position of the hand that with
stretched such that generally it is the position from which you can easily scores the goal. Shock with
the rst deection angle are rare and used it quite a few players who are able to use a good quality
wrist to trick the goalkeeper.
A survey was conducted on a sample of top handball teams can be a guideline as gatekeepers
tactical preparation before the match, as well as how to improve cooperation between the defense
and the goalkeeper.

REFERENCES
1. Apitzs, E., Liu, W.H. (1997). Correlation between eld dependance-independance and handball
shooting by Swedish national male players, Perceptual and Motor Skills, 84, 1395-1398
2. Czerwinski, J. (1998). Statistical analaysis of the mens European Championship held in Italy in
1998. EHF Periodical Handball, 2, 16-19.
3. Delija, K., imenc, Z. (1994). Utjecaj nekih opih i situacijskih motorikih sposobnosti i znanja
na uspjeh u rukometu, Kinezilogija, 26, 51-54.
4. Foreti, N., Rogulj, N., Trnini, M. (2010). The inuence of situation eciency on the result of a
handball match. Sport Science, 3(2), 45-51.
5. Foreti, N., Uljevi, O., Primi, A (2010). Neke metrijske karakteristike testova za procjenu
brzine leta lopte tokom jednorunog izbaaja. SportLogia, 6(2), 59-64.
6. Gutirrez Aguilar, ., Ruiz Gmez, J.L., Ramis Claver, J. (2011). Using DEA to Assess the
Eciency of Handball Teams. EHF Scientic Conference 2011. Science and Analytical Expertise
in Handball. Vienna. pp. 248-251.
7. Mali, Z. (1999). Rukomet pogled s klupe, Kusto, Zagreb.
8. Multon F. (1998). Biomedical Simulation of Human Arm Motion, In Proc. of European Simulation
Multiconference, Manchester, pp. 305.
9. Ohnjec, K., Vuleta, D., Milanovi, D., Grui, I. (2008). Performance indicators of teams at the
2003 world handball championship for women in Croatia, Kinesiology, 40(1), 69-79.
Tematski zbornik radova

133

Burger, A., Rogulj, N., Foreti, N., Jelaska, I., Bjelanovi, L.

10. Ohnjec, K. (2012). Vrednovanje razliitih vrsta napada u rukometnoj igri temeljem njihova
poetka, ishoda, trajanja i broja dodavanja (Doktorska disertacija). Zagreb: Kinezioloki fakultet
Sveuilita u Zagrebu.
11. Pokrajac, B. (2008). EHF Mens Euro 2008 Analysis, discussion, comparison, tendencies in
modern handball, EHF Periodical.
12. Rogulj, N. (1985). Struktura psihomotorikog prostora vratara u rukometu. (Diplomski rad),
Split: Filozofski fakultet u Zadru-Studiji odgojnih podruja u Splitu.
13. Rogulj, N. (1997). Utvrivanje uinka igraa u rukometu putem parametara situacijske
uinkovitosti. 6. Ljetna kola pedagoga zike kulture. Rovinj, str. 116-118.
14. Rogulj, N. (2000). Dierences in situation-related indicators of handball game in relation to the
achieved competitive results of the teams at 1999 World Championship in Egypt. Kinesiology, 32
(2), 63-74.
15. Rogulj, N. (2000). Tehnika, taktika i trening vratara u rukometu. Fakultet prirodoslovnomatematikih znanosti i odgojnih podruja u Splitu, Zavod za ziku kulturu. Split. str. 7-8.
16. Taborsky, F. (1996). The 1995 Womens Junior World Championship. EHF Periodical Handball,
2, 7-9.

134

Proceedings of the Thematic Conference

Vrednosti razliitih indeksa specine izdrljivosti merene u anaerobno alaktatnom reimu rada kod vrh. mladih vaterpolista

UDK: 797.253:612.766

VREDNOSTI RAZLIITIH INDEKSA SPECIFINE IZDRLJIVOSTI


MERENE U ANAEROBNO ALAKTATNOM REIMU RADA KOD
VRHUNSKIH MLADIH VATERPOLISTA

Zoran Bratua, Milivoj Dopsaj


Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Specinost sredine u kojoj se vaterpolo igra postavlja motorike zahteve igraima u igri a
samim tim i trenerima u trenanom procesu. Pored zastupljenosti osnovnih kretnji (plivanje), u
vaterpolu je zastupljen i veliki broj specinih kretnji u horizontalnom i vertikalnom poloaju. Sama
struktura vaterpolo igre postavlja zahteve trenerima u trenanom radu gde se veina specinih elemenata realizuje maksimalnim i submaksimalnim intenzitetom, odnosno u vremenskom intervalu
do 15 sekundi. Ako znamo da se oko dve treine (63%) motorikih aktivnosti za vreme utakmice
odvija u vertikalnoj poziciji, a jedna treina (37%) u horizontalnoj poziciji (Dopsaj & Matkovi, 1994)
i da se u tim pozicijama izvodi i veliki broj specinih elemenata tehnike sa loptom (dodavanja,
primanja, uteva na gol), bez lopte (prebaaji, iskoci, blokovi), kontakti sa protivnikim igraem
(dueli), bez kontakta sa protivnikim igraem /stavovi/, (Bratusa et al., 2003), osnovni mehanizam
odravanja igraa u optimalnom poloaju u vodi i ekasnog izvoenja tehnike posledica je udaraca nogama. Ekasnost u igri je posledica trenanog rada, odnosno adekvatne pripreme koja e
omoguiti postizanje eljenog cilja u igri. Ako se ove informacije posmatraju u odnosu na energetske siteme organizma, veina specinih elemenata tehnike se realizuje u anaerobno alaktatnoj
energetskoj zoni. Dati elementi su zasnovani na ekasanom radu nogama u vodi i to primenom dve
osnovne tehnike: udarci nogama prsno ili bicikl. Osnovni cilj ovog rada je denisanje vrednosti
razliitih indeksa specine izdrljivosti merene u vodi u anaerobno alaktatnom reimu rada kod
vrhunskih vaterpolista kadetskog uzrasta.

METOD
Uzorak ispitanika je sastavljen od 29 vaterpolista juniora prosene visine 185.2 cm, teine
81.7 kg, starosti 15.8 godina i prosenog trenanog staa 7.4 godine. Igrai su testirani premenom
dve razliite metode: teziometrijskom metodom vuenja u mestu udarcima nogama prsno i metoda
odravanja u vertikalnoj poziciji sa dodatnim optereenjem udarcima nogmam bicikl sa rukama u
uzruenju i to:
x Tenziometrijska metoda vuenja u mestu udarcima nogama prsno igra se nalazi u vodi
u horizontalnom poloaju realizuje udarce nogama prsno u mestu pri emi je rukama
oslonjen na loptu. Jedan kraj kanapa je zakaen za sondu, dok je drugi kraj vezan za
pojas sa naramenicama koji je na igrau. Karakteristike sile vue su se merile pomou
tenziometrijske sonde visoke rezolucije (Dopsaj, 2010) a rezultat se automatski belei u
program kompjutera koji zapisuje sve karakteristike F-t krive u vremenskom intervalu od
15s nakon ega se program sam iskljuuje (Fmax maksimalna sila, izraen u N; RFD
Tematski zbornik radova

135

Bratua, Z., Dopsaj, M.

gradijent prirasta sile, izraen u N/s; ImpF impuls sile, izraen u Ns; MT - masa tega kao
dodatnog optereenja, izraen u kg).
x metoda odravanja u vertikalnoj poziciji sa dodatnim optereenjem udarcima nogmam
bicikl sa rukama u uzruenju igra u mestu reealizuje naizmenine udarce nogama
bicikl, oko regiona karlica-stomak mi je vezan pojas za koji su zakaeni tegovi. Vaterpolista
odrava telo u vertikalnom poloaju do otkaza sa rukama u uzruenju, gde laktovi i vrh
brade treba da budu iznad povrine vode sa pozicijom glave u normalnom vertikalnom
poloaju. Svaki igra je testiran sa etri razliite teine (2, 5, 8 i 14 kg). Vreme je mereno
metodom hronometrije, a testiranje se zaustavljalo kada igra odustane od pokuaja, ili se
brada i/ili laktovi urone u vodu. Metodom matematikog modelovanja dobijeni su rezultati
kojima je denisana zavisnost optereenja-vremena odravanja u zadatoj poziciji (Dopsaj
& Thanopoulos, 2006a; 2006b).
Nakon izraunavanja rezultata izvedeni su ineksi anaerobno alaktatne izdrljivosti i denisan
kao:
- odnos ostvarenih karakteristika sile vue:
x Index Fmax15/5 odnos izmeu prosene vrednosti maksimalne sile Fmax intervala od 1 do
5 sekunde i od 11 do 15 sekunde,
x Index ImpF15/5 odnos izmeu prosene vrednosti impulsa sile ImpF intervala od 1 do 5
sekunde i od 11 do 15 sekunde,
x Index RFD15/5 odnos izmeu prosenog gradijenta razvoja sile RFD inetrvala od 1 do 5
sekunde i od 11 do 15 sekunde.
-odnos dodatnog optereenja:
x Index MT15/5 odnos izmeu prosene vrednosti mase tega MT inetrvala od 1 do 5
sekunde i od 11 do 15 sekunde
Rezultati su analizirani metodom osnovne deskriptivne i komparativne statistike, primenom
ANOVE i studentovog t testa..

REZULTATI
Rezultati deskriptivne statistike za sve posmatrane varijable, odnosno indekse anaerobno laktatne izdtljivosti dati su u Tabeli 1 (srednja vrednost, standardna devijacija, kecijent vbarijacije,
maksimum i minimum).
Tabela 1. Deskriptivni statistiki pokazatelji
MT15/5

Fmax15/5

ImpF15/5

RFD15/5

Mean

63.00

8.20

8.77

10.91

SD

6.40

9.13

7.19

26.59

cV

10.16

111.27

81.97

243.63

Min

52.42

-16.58

-14.46

-110.82

Max

75.99

22.18

17.33

33.97

Rezultati su pokazali da su vrednosti indeksa specine izdrljivosti u anaerobno-alaktatnom


reimu naprezanja merene metodom vuenja u mestu (noge prsno) sledei: za (Fmax15/5 = 8.209.13,

136

Proceedings of the Thematic Conference

Vrednosti razliitih indeksa specine izdrljivosti merene u anaerobno alaktatnom reimu rada kod vrh. mladih vaterpolista

cV%=111.27; ImpF15/5 = 8.777.19, cV%=81.97; RFD15/5 = 10.9126.59, cV%=243.63), odnosno


da su vrednosti indeksa specine izdrljivosti merene metodom odravanja u vertikalnoj poziciji
sa dodatnim optereenjem (noge bicikl) na nivou od MT = 63.006.40, cV% = 10.16. Rezultati
ANOVE su pokazali da se vrednosti indeksa specine izdrljivosti statistiki znaajno razlikuju na
nivou F=94.91, p=0.000 (Tabela 2).
Tabela 2. Rezultati ANOVE
ANOVA
Source of Variation

SS

df

MS

P-value

F crit

Between Groups

62844.73

20948.24

94.91

0.000

2.686

Within Groups

24721.3

112

220.7259

Total

87566.03

115

Rezultati Studentovog t testa su pokazali postojanje statistiki znaajne razlike samo izmeu vrednosti indeksa specine izdrljivosti mereno metodom odravanja u vertikalnoj poziciji (MT 15/5) u odnosu na sva tri indeksa specine izdrljivosti karakteristika sila vue (Fmax15/5, ImpF15/5 i RFD15/5)
merenih metodom vue udarcima nogama prsno na nivou p=0.000, dok se indeksi specine izdrljivostioni karakteristika sila vue (Fmax15/5, ImpF15/5 i RFD15/5) meusobno statistiki znaajno
ne razlikuju.

DISKUSIJA
Anaerobno alaktatna izdrljivost vaterpolista veoma je vana osobina igraa i predstavlja jedan jedan od faktora koji utiu na kvalitet igre svakog pojedinca. Procenu pripremljenosti igraa
moemo vriti i primenom korienih metoda i testova pomou izraunavanja indeksa anaerobno
alaktatna izdrljivost. Vrednosti dobijenih rezultata razliitih indeksa specine izdrljivosti pokazuju da kvantitativne (numerike) vrednosti indeksa zavise od uslova u kojim se izdrljivost meri.
Kako su indeksi dobijeni merenjem na dva razliita naina, u horizontalnom i vertikalnom poloaju,
predpostavka je se dobijene razlike vrednosti indeksa izmeu dve metode merenja najverovatnije
razlikuju zbog uslova poloaja tela u vodi.
Indeks izraunat testiranjem igraa u vertikalnom poloaju (MT = 63.006.40) je diskriminativniji u odnosu na indekse izraunate testiranjem igraa u horizontalnom poloaju (Fmax15/5,
ImpF15/5 i RFD15/5) gde je srednja vrednost za Fmax = 8.209.13, za ImpF = 8.777.19 i za RFD
= 10.9126.59. Najverovatniji razlog za to je vertikalna pozicija tela igraa tokom testa i zadatak
maksimalnog angaovanje zbog odravanja tela na povrini. U vertikalnoj poziciji igra mora da se
suprotstavi sili zemljine tee u uslovima smanjenog potiska vode na telo zbog poloaja u kome se
igra nalazi (manja povrina tela izloena potisku vode). Takoe, sa aspekta hidrodinamike u vertikalnoj poziciji igra mora da potiskuje veliku koliinu vode nogama na dole kako bi se odrao u
optimalnom poloaju, dok se kod merenja metodom vuenja u mestu telo igraa nalazi u horizontalnoj poziciji, pa je i vea povrina tela izloena sili potiska, sa jedne strane, dok sa druge, potiskivanje
vode nogama u horizontalpravcu vie pogodije i uslovljava fenomen smicanja slojeva vode (fenomen
pojave laminata), ta je i sam oslonac tj. otpor vode radu nogu manji, pa verovatno i energetski manje zahtevan.

Tematski zbornik radova

137

Bratua, Z., Dopsaj, M.

ZAKLJUAK
Vrednosti razliitih indeksa specine izdrljivosti merene u anaerobno alaktatnom reimu
rada pokazuju da razliiti poloaji tela u vodi i naini merenja pruaju veu ili manju diskriminativnost rezultata pa samim tim prua i bolju ili loiju informaciju trenerima. Pored razliitog poloaja
u vodi mogue je da su i razliite tehnike udaraca nogama u vodi, u horizontalnom poloaju udarci
nogama prsno, a u vertikalnom udarci nogama bicikl, uticale na veliku razliku u diskriminativnosti
rezultata. Za budua istraivanja svakako da treba ispitati vrednosti razliitih indeksa izdrljivosti u
ustom poloaju razliitim tehnikama.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Bratusa, Z., Matkovic, I., Dopsaj, M. (2003). Model characteristics of waterpolo players movements
in the vertical position during the competition. Biomechanics and Medicine in Swimming 9,
Editet by Jean-Claude Chatard, Department of Biology and sport medicine, University of SaintEtienne, Publications de LUniversite de Saint-Etienne, Saint-Etienne, France, pp. 481-6.
2. Dopsaj, M., Matkovi, I. (1994). Motorike aktivnosti vaterpolista u toku igre. Fizika kultura,
Beograd, 48(4), 339347.
3. Dopsaj, M., Thanopoulos, V. (2006a). Generalna validacija metode za procenu radne pripremljenosti vrhunskih vaterpolista u vertikalnoj plivakoj poziciji. Sportska Medicina, 6(2), 2840.
4. Dopsaj, M., Thanopoulos, V. (2006b). The structure of evaluation indicators of vertical swimming
work ability of top water polo players. Revista Portuguesa de Ciencias do Desporto (Portugese
Journal of Sport Sciences), 6(2), 124-126.
5. Dopsaj, M. (2010). Pulling force characteristic of 10 s maximal tethered eggbeater kick in elite
water polo players: A pilot study. XI International Simposium of Biomechanics and Medicine in
Swimming, pp 69-71, Oslo, Norway.
6. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1995). Multivariate Data Analysis: With readings
(Fourth Ed.), Prentice-Hall International, Inc.,USA.
7. Smith, HK. (1998). Applied physiology of water polo. Sports Medicine, 26(5), 317334.

138

Proceedings of the Thematic Conference

Study on the Eectiveness of Element Technical: Attack on the Line II

UDK: 796.325.052.242

STUDY ON THE EFFECTIVENESS OF ELEMENT TECHNICAL:


ATTACK ON THE LINE II

Dana Simona Turcanu


Doctoral Students at Transylvania University of Brasov, Romania

INTRODUCTION
Worldwide voleyball evolution knows a special dynamic, both in terms of developing the content and the impressivness of the game, and also regarding the popularity and spreading area, natural
consequence of the policy, which FIVB practice consistently in this direction. (Cojocaru, 2007, pp. 9).
The continuous progress of the volleyball game, can not be designed and built without a correlated, integrative approach of all the performance components, starting from the human resources (athletes, technicians), scientic resources (research, methodology, medicine), technical-tactical
and organizational (specialized units, competitive systems, management) and up to intimacies of
the preparation process, the content of training and game programming, methods and means,
control, supervision, directing, evaluation, technical-tactical actions, game models etc. (Ioni, M.,
2007, pp. 41, quoted in the Cojocaru et al., 2011, pp. 285).
In the context of the performance perspective in a volleyball game, we consider that improvement and contionous modernization are necessary, not through a simple knowledge selection,
but through a restructuring of the entire performance system, in relationship with the appereance
of the surprise element in the rst phase of the game. This surprise element can only be, in our acknowledgment the II-line attack.

MATERIAL AND METHODS


Starting from the current analysis on performances in worldwide volleyball and from our internal (domestic) realities (Womens National Championship, Division A1), I considered appropriate,
to conceptual approach the Romanian volleyball performance optimization strategy, by comparing
the results of II-line attack registration, between two romanian teams and one from the italian championship and also their report on the nal result of the ocial volleyball game eectiveness.
Hereby, we are trying to nd an answer to the question: is the II line attack an element of
safeness or eciency?
For a better presentation, I tried to use the descriptive methods in order to provide an accurate
picture of the analyzed situation.

Tematski zbornik radova

139

Turcanu, D. S.

RESULTS AND DISCCUSION


The results of the weight of the II-line attack from the total number of attack actions and its
eciency in the Competition Season (Table 1).
Table 1. II-line weight attack
Team

II-line attack

Eciency

Information source

CSU Medicina Tg.Mure

29%

25%

Own Data Volley program

Dinamo Bucureti

24%

45%

Own Data Volley program

Foppapedretti Bergamo

28%

68%

www.goalwire.com

Comparative results in relationship with the eciency of the II-line attack at the match played
in the 2011-2012 competition season (nal score 3-0) between CSU Medicina Tg. Mures host team
(Table 2) and Dinamo Bucuresti guest team (Table 3).
Table 2. II-line attack eciency - CSU Medicina Tg. Mures
Total attacks (%)

103 (100%)

Total II-line
attack (%)

Eective actions
II-line attack (%)

Eective actions
II-line attack score

5 (38,47%)

13-11 (set 1)
16-12 (set 1)
11-11 (set 2)
7-4 (set 3)
11-7 (set 3)

13 (12,63%)

Table 3. II-line attack eciency - Dinamo Bucuresti


Total attack (%)

Total II-line attack


(%)

Eective actions
II-line attack (%)

Eective actions
II-line attack score

78 (100%)

6 (7,70%)

0 (0%)

The II-line action attack eciency at the match played in the 2011-2012 competition season
(nal score 2-3) between Foppapedretti Bergamo host team and Rebecchi Piacenza guest team
(Table 4).
Table 4. II-line attack eciency - Foppapedretti Bergamo
Total attacks (%)

115 (100%)

140

Total II-line attack (%)

25 (21,74%)

Eective actions
II-line attack (%)

Eective actions
II-line attack score

9 (36,00%)

9-9 (set 1)
17-16 (set 1)
8-13 (set 2)
10-17 (set 2)
15-23 (set 2)
2-5 (set 3)
3-2 (set 4)
5-8 (set 4)
4-5 (set 5)
Proceedings of the Thematic Conference

Study on the Eectiveness of Element Technical: Attack on the Line II

II-line attack statistic on the team CSU Medicina Tg. Mures in the tour phase of the National
Championship, Division A, 2011-2012 (11 ocial games) through the use of Data Volley program
(Table 5).
Table 5. II-line attack eciency - CSU Medicina Tg. Mures
II-line
attack
Phase I

II-line
attack
Phase II

Total
II-line
attacks

II-line
decisive
attack

II-line
decisive
attack to the
15 point

II-line
decisive
attack to the
20 point

II-line
decisive
attack to the
25 point

73

79

26 (32,92%)

17
(65,39%)

4
(15,39%)

5
(19,22%)

CONCLUSIONS AND PROPOSALS


Analyzing table 1 and comparing the technical-tactic level that is played in the two championships (Romanian Championship and Italian), we conclude that the II-line attack eciency is
proportional with the value of the two high above mentioned championships, doubled by the place
that the teams , subject of this study, occupy in the ranking.
The content of the game and of the technical-tactic actions knows a regress tendency in what
involves using the II-line attack, and most of all its eciency during the time of the entire match,
which derives from studying tables 2 and 3.
Using the II-line attack in the second phase of the game emerges signicantly from using the
same technical element in the rst phase of the volleyball game. Likewise, at the team from Targu
Mures, using the II-line attack is above superior until the 15 point of every set, which shows that, this
technical element can be considered in the general strategy of the team game, like a safeness element
and not an eciency one.
All this investigation, aims the continuous progress of the volleyball game, and implicitly the
internal performance strategies allignment to the trends and guidelines of the modern game, which
is always based on surprising the opponent. In the area of volleyball trainning, simultaneously with
the methodological orientation of modeling the trainning content, is required the implementation
in the II line attack of the tactic-colective structure, as a surprise element in the strategy of approaching an ocial game.
The expansion of the sportive performance by permanent connection to the new, must be in
accordance and resonance wiht the own real resources and with the tendencies which manifest in
the actual volleyball performance. Our initiative represents a high ball at the net for the present
and future volleyball coaches who want to improve the game quality on one side, through using the
II-line attack safeness element and also to increase the game capacity by framing this tehnical element in the ecient category.

Tematski zbornik radova

141

Turcanu, D. S.

REFERENCES
1. Bocos, M., Ciomos, F. (2011). Design and evaluation of training sequences, Publishing House
Casa Crii de tiin, Cluj Napoca.
2. Cojocaru, A. (2007). Model and modeling in reading performance, Publishing House Universitaria
din Craiova.
3. Cojocaru, A., Cojocaru, M., Turcanu, F., Turcanu, D. (2011). Actualization and tendencies in
Romanian soccer, high performance, Palestrica Mileniuluim III, 12, 3.
4. Epuran, M. (2005). Research methodology the bodily activities, Publishing House Fest, Bucureti.
5. Ionita, M. (2007). The game of volleyball training modeling from the perspective of regulation
changes, Publishing House Universitaria, Craiova.
6.

Monteiro, D. (2003). Orientational motivation for the practice of sports, In: Science of sports.
33 Journal published under the auspices of M.T.S i M.E.C.

142

Proceedings of the Thematic Conference

Komparativna analiza odreenih morfolokih karak. i motorikih sposobnosti odbojkaica kadetskog uz. rep. S. i C. G.

UDK: 796.325.012.1-055-2(497.1+497.16)

KOMPARATIVNA ANALIZA ODREENIH MORFOLOKIH


KARAKTERISTIKA I MOTORIKIH SPOSOBNOSTI ODBOJKAICA
KADETSKOG UZRASTA REPREZENTACIJA SRBIJE I CRNE GORE

Goran Nei, Milo Obradovi, Milan Sikimi, Vladimir Ili,


Nikola Majstorovi, Saa uri
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Sportske igre, samim tim i odbojka, razlikuju se od drugih sportskih grana, pre svega po mnogostrukim i stalno promenljivim situacijama u toku igre, koje pred igrae postavljaju velike zahteve.
Odbojka je sloena sportska igra, koja obiluje raznovrsnim formama kretanja. Ona bi mogla da se
denie, kao polistrukturalni kompleksni sport (Jankovi i Mareli, 1995).
Istraivati motorike sposobnosti odbojkaica, znai saznavati injenice vezane za optu i
specinu motoriku u kolektivnoj sportskoj igri - odbojci i njenu primenu u neposrednoj odbojkakoj
praksi, koja ima za cilj poveanje ekasnosti u toku sportskog nadigravanja. U sportu kao to je
odbojka, takmiarska uspenost i ekasnost igre u velikoj meri zavisi od zike pripremljnosti
(Nei, 2008). U odbojci, kao i u svakoj drugoj sportskoj aktivnosti, nijedan tehniki element se ne
moe valjano izvesti bez adekvatnih motorikih sposobnosti, niti se motorika sposobnost moe u
punoj meri ispoljiti bez optimalnih morfolokih osobina. Upravo u tom smislu se ogleda jedinstvo
motorikih sposobnosti i morfolokih osobina.
Cilj ovog rada je da se denie model za procenu generalnog nivoa pripremljenosti odbojkaica.
Na taj nain e se denisati jednostavan i trenano operativan metod testiranja odbojkaica kadetskog
uzrasta, a dobijeni rezultati e moi da se koriste u procesu etapno-trenanih provera utreniranosti,
za praenje dugoronog trenanog procesa, kao i kod postupaka odluivanja i izbora perspektivnih i
najkvalitetnijih odbojkaica koje bi uestvovale na elitnom internacionalnom nivou.

METOD
Ovo istraivanje je transverzalnog tipa, jer je osnovni cilj ovog istraivanja utvrivanje i uporedna analiza trenutnog stanja zikog statusa i motorikih sposobnosti odbojkaica. Merenja su
obavljena u sali Sportskog drutva Crvena Zvezda u Beogradu (reprezentacija Srbije), odnosno hala
Moraa u Podgorici (reprezentacija Crne Gore) u standardnim uslovima i korienjem standardnih
protokola u prepodnevnim asovima. Pre motorikog dela testiranja sprovedeno je zagrevanje u
trajanju 15 minuta koje su inile vebe oblikovanja i aerobne vebe umerenog intenziteta. Prilikom
merenja motorikih varijabli svaki ispitanik je imao 2 pokuaja, gde je pauza izmeu pokuaja trajala
minimum 2 minuta. Prilikom obrade podataka je korien bolji pokuaj. Antopometrijske dimenzije
su merene na sledei nain:

Tematski zbornik radova

143

Nei, G., Obradovi, M., Sikimi, M., Ili, V., Majstorovi, N., uri, S.

VISINA TELA - Meri se antropometrom po Martinu na ispitaniku koji stoji u standardnom


stojeem stavu na vrstoj, vodoravnoj podlozi. Ispitiva stoji sa leve strane ispitanika tako da mu linija ramena ispitanika see grudnu kost pod pravim uglom. Antropometar se stavlja iza lea ispitaniku, vertikalno, da bar u jednoj taki dodiruje telo. Desnom rukom ispitiva dri antropomentar tako
da palcem i kaiprstom pomera klizni prsten a sa ostala tri prsta dri antropometar, a levom rukom
dri vrh horizontalne ipke tano na sredini temena ispitanika. ita vrednost i saoptava zapisniaru
dok je instrument na ispitaniku. (Macura, 1997).
MASA TELA- ,,Meri se Portabl vagom. Pre poetka merenja portabl vagu postaviti na vrstu i
ravnu podlogu, proveriti tanost (podeavanjem regulatorom tako da se nula na krunoj skali poklopi sa izbadarenom linijom na telu vage). Ispitanik u antropometrijskom odelu staje na vagu u uspravnom stojeem stavu. Izmerenu vrednost saoptavamo zapisniaru dok je ispitanik jo na vagi.
(Macura, 1997). BMI (Body Mass Index), odreuje se po formuli: BMI = Tm / Tv2.
DOHVATNA VISINA SMEA- Meri se centimetarskom pantljikom koja je predhodno zalepljena uz zid. Pre poetka merenja ispitanik staje bono okrenut (dominantna ruka uz zid) zidu, u
arapama ili bos. Maleolus skonog zgloba je prislonjen pantljiki, maksimalno isprua dominantnu
ruku u vis. Merilac oitava sa pantljike maksimalnu vrednost do koje je ispitanik doao.
DOHVATNA VISINA BLOKA - Meri se centimetarskom pantljikom koja je predhodno zalepljena uz zid. Pre poetka merenja ispitanik staje licem okrenut prema pantljiki, u arapama ili bos,
noni prsti su prislonjeni uz zid, sastavlja pete i maksimalno isprui ruke u vis tako da srednji prst
jedne ruke preklapa isti prst druge ruke. Merilac oitava sa pantljike maksimalnu vrednost do koje
je ispitanik doao. Nakon to su izmerene telesna visina, telesna masa, dohvatna visina smea i dohvatna visina bloka, sprovodi se i baterija testova. Skok u dalj iz mesta - Instrumenti: Merna traka,
centimetarska pantljika. Zadatak: Izvoenje maksimalnog skoka u daljinu. Skok se izvodi na ravnoj,
ali ne klizavoj povrini. Skok se izvodi sunono, kao i doskok. Meri se rastojanje od LINIJE ODSKOKA (PRSTI) do linije najblieg otiska stopala na tlu. Merilac stoji sa strane kod mesta u visini doskoka, oko 120-150cm udaljen. Bacanje medicinke -Instrumenti: medicinka teine 2 kg, merna traka,
centimetarska pantljika. Zadatak: Bacanje medicinke u daljinu. Ispitanik uzima medicinku i staje
u poetni poloaj odmah iza linije. Sa obe ruke medicinkom pravi zamah nazad (iza glave) i maksimalnim pretklonom trbunog zida izbacuje medicinku rukama u dalj. Ako ispitanik naini prestup,
bacanje se ponavlja. Sprint na 5m. Instrumenti: Foto elije (FITRO). Zadatak: Tranje deonice od
5m za to krae vreme. Ispitanik stoji na liniji starta, a merenje vremena zapoinje presecanjem
startnog zraka fotoelije (kada ispitanik zapone kretanje), a prekida se presecanjem ciljnog zraka fotoelije. Sprint na 20m-Instrumenti: Foto elije (FITRO). Zadatak: Tranje deonice od 20m za
to krae vreme. Ispitanik stoji na liniji starta, a merenje vremena zapoinje presecanjem startnog
zraka fotoelije (kada ispitanik zapone kretanje), a prekida se presecanjem ciljnog zraka fotoelije.

REZULTATI
Primenom korienih statistikih metoda za obradu podataka dobijene su informacije, koje
omoguavaju razumevanje i razmatranje predmeta i cilja istraivanja. Pre interpretacije rezultata,
potrebno je dati ifre svih varijabli, radi lakeg praenja dobijenih rezultata. ifra varijabli: TV- telesna visina; TM- telesna masa; BMI- telesno maseni indeks; DVS- dohvatna visina smea; DVB- dohvatna visina bloka; SUD- skok u dalj; BMed- bacanje medicinke; S5m- sprint na 5m; S20m sprint
na 20m.

144

Proceedings of the Thematic Conference

Komparativna analiza odreenih morfolokih karak. i motorikih sposobnosti odbojkaica kadetskog uz. rep. S. i C. G.

Tabela 1. Deskriptivni pokazatelji varijabli morfolokog prostora enske odbojkake kadetske


reprezentacije Srbije i reprezentacije Crne Gore.
TV (cm)

TM (kg)

BMI (kg/m2)

DVS (cm)

DVB (cm)

SRB

CG

SRB

CG

SRB

CG

SRB

CG

SRB

CG

Srednja
Vrednost

179.4

172.2

68.29

60.38

21.2

20.44

233.1

223.7

230.7

222.9

Standardna
Devijacija

8.01

6.53

8.1

5.5

2.08

10.7

11.2

10.8

9.97

Minimum

156.7

156.5

46.4

49

16.7

17.15

201

201

200

200

Maksimum

189.8

184

89.6

70

25.5

24.8

246

243

244

239

U tabeli 1. su prikazani osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli morfolokog prostora testiranih odbojkaica Srbije i Crne Gore (u daljem tekstu SRB i CG). Na osnovu rezultata se moe
tvrditi da je prosena TV kod SRB 179.4 cm, dok je kod CG 172.2 cm. Prosena TM iznosi 68.29kg,
dok je kod CG 60.38 kg. Prosena vrednost Telesno-masenog idneksa na nivou SRB 21.2 kg/m2, a
kod odbojkaica CG 20.44 kg/m2 . Srednja vrednost dohvatne visine smea za SRB i CG su 233.1cm,
223.7cm, odnosno dohvatna visina bloka 230.7cm, 222.9cm.
Tabela 2. Deskriptivni pokazatelji varijabli motorikog prostora enske odbojkake kadetske
reprezentacije Srbije i reprezentacije Crne Gore.
SUD (cm)

Bmed (cm)

S5m

S20m

SRB

CG

SRB

CG

SRB

CG

SRB

CG

Srednja
vrednost
(AS)

208.1

198

979.0

753.6

1.22

1.49

3.50

3.49

Standardna
devijacija (SD)

17.3

12.7

109.8

83.6

0.08

0.14

0.15

0.25

Minimum

170

180

700

500

1.07

1.30

3.23

3.13

Maksimum

238

225

1275

900

1.37

1.79

3.83

.
U tabeli 2. su prikazani osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli motorikog prostora testiranih odbojkaica SRB i CG. Na osnovu rezultata se moe tvrditi da je srednja vrednost skoka u dalj
kod SRB 208.1, dok je kod CG taj iznos manji i iznosi 198 cm. Kod testa bacanje medicinki rezultati
pokazuju da je uspenija SRB 979 cm, dok je CG postigla rezultate u iznosu 753,6. U rezultatima
tranja na 5m SRB su postigle srednju vrednost od 1.22s, dok je CG postigla 1,49s.

Tematski zbornik radova

145

Nei, G., Obradovi, M., Sikimi, M., Ili, V., Majstorovi, N., uri, S.

DISKUSIJA
Iz navedenih rezultata motorikih i morfolokih varijabli moe se videti da postoji znatna
razlika dveju reprezentacija kadetskog uzrasta. Jedine varijable koje nemaju znaajnu statistiku razliku su BMI i S20m. Na grakonu 1. prikazani su deskriptivni pokazatelji morfolokih karakteristika odobojkaica kadetskih reprezentacija Srbije i Crne Gore, sa rezultatima T-testa i nivooam
znaajnosti razlika izmeu odbojkaica dve reprezentacije, dok gragikon 2. prikazuje deskriptnivne
pokazatelje motorikih sposobnosti.

* p -vrednost: nivo statistike znaajnosti na nivou p < 0.05


*t- rezultat T-testa

Slika 1. Graki prikaz deskriptivnih pokazatelja morfolokih karakteristika odbojkaica kadetskih


reprezentacija Srbije i Crne Gore, sa rezultatima T-testa i nivoom znaajnosti razlika
izmeu odbojkaica dve reprezentacije

Na osnovu obraenih rezultata dobivenih T- testom, moe se zakljuiti sledee: Telesno maseni indeks obe reprezentacije su priblino iste i ne postoji statistika razlika. Rezultat T- testa iznosi
294, dok je p=0,202. (na grakonu telesno maseni indeks prikazan je bez sive pozadine iza rezultata, po SPSS- u predstavlja da ne postoji znaajna statistika razlika). Telesna visina se statistiki razlikuje i visina kod reprezentativki Srbije je via. Rezultat T- testa za obe reprezentacije iznosi 3.429,
dok je p=0,001. Telesna masa se statistiki razlikuje i teina kod reprezentativki Srbije je vea. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 3,847, dok je p=0,001. Dohvatna visina smea (dohvatna
visina dominantne ruke u grakonu) se statistiki razlikuje i ista je vea kod reprezentativki Srbije.
Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 2,208, dok je p=0,032. Dohvatna visina bloka (dohvatna visina obema rukama u grakonu) se statistiki razlikuje i ista je vea kod reprezentativki Srbije.
Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 2,342, dok je p=0,024.

146

Proceedings of the Thematic Conference

Komparativna analiza odreenih morfolokih karak. i motorikih sposobnosti odbojkaica kadetskog uz. rep. S. i C. G.

Slika 2. Graki prikaz deskriptivnih pokazatelja motorikih karakteristika odobjkaica kadetskih


reprezentacija Srbije i Crne Gore, sa rezultatima T-testa i nivoom znaajnosti razlika
izmeu odbojkaica dve reprezentacije.

Skok u dalj iz mesta se statistiki razlikuje i uspenija je reprezentacija Srbije. Rezultat T-testa
za obe reprezentacije iznosi 2.260, dok je p=0,029. Bacanje medicinki se statistiki razlikuje i u ovom
testu su reprezentativke Srbije znatno uspenije. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 7.895,
dok je p=0,001. Rezultati na Sprintu 5m pokazuje najveu razliku u motorikim testovima gde je i u
ovom testu uspenija reprezentacija Srbije. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 8.493, dok
je p=0,001. Rezultati na Sprintu 20m pokazuje da ne postoji statistiki znaajna razlika izmeu reprezentacija Srbije i Crne Gore. Rezultat T-testa za obe reprezentacije iznosi 2.246, dok je p=0,807.
Rezultati testiranja pokazuju da su odbojkaice Srbije pokazivale bolje rezultate u sledeim testovima: Telesna masa, dohvatna visina smea, dohvatna visina bloka, skok u dalj, sprint 5m i bacanje
medicinki, dok statistikih znaajnih razlika nije bilo u testovima sprint na 20m i BMI.

ZAKLJUAK
Cilj ovog istraivanja je bio da se utvrdi da li i u kojoj meri postoje razlike u odreenim pokazateljima morfolokih osobina i motorikih sposobnosti kod elitnih odbojkaica kadetskog uzrasta,
koji se profesionalno bave sportom i redovno uestvuju na takmienjima svojih klubskih ekipa i
reprezentacije i da li postoji uticaj morfolokih osobina i motorikih sposobnosti na stepen uspenosti ako se zna da je reprezentacija Srbije na pomenutom prvenstvu Evrope osvojilo tree mesto,
dok reprezentativke Crne Gore nisu uspele da se plasiraju u glavni reb prvenstva. Adekvatnom
statistikom obradom podataka omogueno je da se utvrde relacije izmeu parametara koji deniu morfoloki status ispitanika i stepen motorikih sposobnosti. Izraunati su osnovni deskriptivni statistiki parametri ispitivanih antropometrijskih i motorikih varijabli. Takoe je izraunata
statistika zanajnost razlika srednjih vrednosti ispitivanih varijabli izmeu uporeivanih uzoraka,
pomou t-testa. Statistika znaajna razlika srednjih vrednosti izmeu uzorka ne postoji samo kod
BMI i S20m, dok kod ostalih testova postoji razlika u rezultatima i sve su ile u korist reprezentacije
Srbije. Ovim istraivanjem je utvreno da su odbojkaice Srbije motoriki znatno naprednije od
odbojkaica Crne Gore- Eksplozivna snaga nogu i ruku su presudne karike uspeha u odbojkakom
lancu. Kasnije su to i potvrdile na takmienju. Na osnovu navedenog, morfoloke osobine visina i
masa su od velikog znaaja za uspenost u odbojci i one najee koreliraju sa dohvatnom visinom
smea, odnosno bloka.
Tematski zbornik radova

147

Nei, G., Obradovi, M., Sikimi, M., Ili, V., Majstorovi, N., uri, S.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Jankovi, V., Mareli, N. (1995). Odbojka. Kinezioloki fakultet. Zagreb.
2. Koprivica, V. (1998). Osnovi sportskog treninga. Samostalno izdanje autora. Fakultet zike
kulture. Beograd.
3. Macura, M. (1997). Praktikum Biologija razvoja oveka. Fakultet zike kulture. Beograd.
4. Milii, B. (2003). Upravljanje sportskim treningom. Samostalno izdanje autora. Beograd.
5. Nei, G. (2002). Osnovi antropomotorike. Sportska akademija. Beograd.
6. Stojanovi, T., Kosti, R., Nei, G. (2005). Odbojka. Fakultet zikog vaspitanja i sporta. Banja
Luka.
7. Stojanovi, T., Nei, G., Karali, T. (2008). Komparativna analiza motorikih modela odbojkakih
pionirskih selekcija Srbije u periodu od 1996. do 2004. godine. Glasnik Antropolokog drutva
Srbije. Beograd.

148

Proceedings of the Thematic Conference

Funkcionalni dimorzam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opruaa nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba

UDK: 796.071.2:612.766

FUNKCIONALNI DIMORFIZAM RAZLIITIH INDIKATORA


IZOMETRIJSKIH FT KARAKTERISTIKA OPRUAA NOGU
KOD VRHUNSKIH SPORTISTA I NETRENIRANIH OSOBA

Jelena Ivanovi1, Milivoj Dopsaj2, Vladimir Koprivica2,


Saa Jakovljevi2, Dragan Radovanovi3
1

Zavod za sport i medicinu sporta, Beograd, Srbija


Univerzitet u Beogradu Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Univerzitet u Niu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Ni, Srbija

UVOD
U metrolokim procedurama u sportu (procedure testiranja) pored utemeljenih standarda o merenju maksimalnih vrednosti F-t krive, prepoznatih u vrednostima maksimalne izometrijske sile (Fmax),
optem pokazatelju eksplozivnosti (RFDFmax) i optem indeksu sinergije (IndxSNGBASIC) neophodno je
usvojiti procedure merenja i analiziranja i specine i specijalne karakteristike F-t krive, odnosno specijalne i specine pokazatelje sile i eksplozivnosti. injenica je da za vreme izvoenja maksimalno
brzih pokreta ekstremiteta nije mogue ostvarivanje apsolutnih vrednosti maksimalnih sila na nivou
punog kontraktilnog potencijala angaovanog miia. Vrhunski sportisti u takmiarskim uslovima najee realizuju pokrete u vremenskom intervalu do 300 ms (Andersen and Aagaard, 2006). Zbog toga
se svaki vid usmerene i specine zike pripremljenosti treba bazirati na poveanju eksplozivnosti
(RFD), upravo u specinom vremenskom intervalu izvoenja datih pokreta, odnosno u ranoj fazi
miine kontrakcije (Mero et al., 1988; Anderson et al., 2010; Ivanovi i sar., 2010).
Na osnovu rezultata dosadanjih istraivanja (Aagaard et al., 2002; Zatsiorsky and Kraemer,
2006; Dopsaj et al., 2010; Ivanovi et al., 2011) analizirani su i predloeni sledei indikatori sa
znaajnim informativnim vrednostima u proceni izometrijskih F-t karakteristika, odnosno indikatori koji imaju nauno validni znaaj u metrolokim i dijagnostikim procedurama testiranja sportista:

1. pokazatelji eksplozivnosti tj. eksplozivne miine sile (RFD) sa sledeom strukturomx RFDBASIC opti ili bazini pokazatelj razvijenosti eksplozivne sile denisan na nivou punog
kontraktilnog potencijala tj. Fmax i tFmax,
x RFDSPEC specini pokazatelj razvijenosti eksplozivne sile denisan na nivou 50% od
punog kontraktilnog potencijala tj. F50% i tF50%,
x RFDSPECIJ specijalni pokazatelj razvijenosti eksplozivne sile denisan na nivou vremenskog
intervala izvoenja specinog takmiarskog pokreta tj. Fx i tFx;
2. indeksi sinergije tj. odnosa razvijenosti nivoa ispoljavanja date miine sile i eksplozivne
miine sile sa sledeom strukturomx IndexSNGBASIC opti ili bazini indeks sinergije kao odnos Fmax i RFDBASIC,
x IndexSNGSPEC specini indeks sinergije kao odnos F50% i RFDSPEC,
x IndexSNGSPECIJ specijalni indeks sinergije kao odnos Fx i RFDx;
Tematski zbornik radova

149

Ivanovi, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljevi, S., Radovanovi, D.

3. razliiti funkcionalni i matematiki aspekti F-t krive sa sledeom strukturom (apsolutni,


relativni ili relativizovani F ili t aspekti krive)x
x
x
x
x

Relativne vrednosti sile u funkciji vremena ispoljavanja: Frel t zavisnost,


Relativne vrednosti sile u funkciji relativnog vremena ispoljavanja: Frel trel zavisnost,
Apsolutni pokazatelji sile u funkciji relativnog vremena ispoljavanja: F trel zavisnost,
Relativizovani pokazatelji sile u funkciji vremena: F% t zavisnost,
Relativizovani pokazatelji sile u funkciji relativnog vremena ispoljavanja: F% trel zavisnost.

S druge strane, u dosadanjim istraivanjima koja su se bavila specikom kretne strukture u


takmiarskim uslovima i denisanjem vremenskih parametara u kojima se realizuju najkarakteristiniji motoriki zadaci tehnike kretanja u sportu, mogu se izdvojiti sledei tipini vremenski intervali: 250 ms kao vreme realizacije kontraktilnog potencijala prelaznog reima miine kontrakcije
Stretch-Shortening cycle of Contraction (SSC), 180 ms - kao vreme kontakta sa tlom tokom tranja
u submaksimalnom reimu naprezanja, naglih promena pravaca kretanja i vertikalnih odskoka i 100
ms kao vremenskog intervala kontakta sa podlogom tokom tranja apsolutno maksimalnim intenzitetom (Hakkinen, 1991; Zatsiorsky and Kraemer, 2006; oh, 2010; oh & Supej, 2010).
Sa aspekta teorije i tehnologije sportskog treninga, veoma je vano da se utvrde sve karakteristike relacija izmeu razliitih zikih svojstava, kako kod kontrolne, netrenirane populacije, tako i
kod razliito treniranih populacija sa aspekta razliitih kriterijuma kao to su pol, uzrast, takmiarski
nivo i razliiti periodi treninga. Ali je jo vanije utvrditi i sve karakteristike (smerove i intenzitete
relacija) i u okviru istorodnog zikog svojstva, jer je to jedini nain da se metodom induktivnog
zakljuivanja usavrava opte i specino znanje u nauci o treningu.
Pored toga, poznato je da ljudsko telo ima odgovarajuu ravnoteu sa aspekta anatomske i/ili
funkcionalne razvijenosti parnih ekstremiteta. Gledano kroz biomehaniku prizmu osi u telu, ona
zavisi od normalnih razmera izmeu gornjeg i donjeg dela, prednjeg i zadnjeg te desnog i levog dela
tela. to je vei anatomski ili funkcionalni nesrazmer u odreenim miinim grupama, javlja se i vea
mogunost oteivanja i ozleivanja samih miia i/ili kotano-zglobnog sistema kojim one upravljaju. Upravo funkcionalni dimorzam predstavlja funkcionalnu vezu tj. odnos odreene zike
ili motorike sposobnosti izmeu dva parna ekstremiteta (Schantz et al., 1989; Dopsaj et al., 2009a;
Dopsaj et al., 2009b; Ivanovic et al., 2009).
Upravo zbog toga, cilj ovog rada je denisanje funkcionalnog dimorzma i modela razliitih
indikatora za procenu izometrijskih sila-vreme karakteristika opruaa nogu merenih na 100 i 50%
od maksimalne sile i na 100, 180 i 250 ms od poetka miine kontrakcije, kao vremenskih parametara u kojima se realizuju najkarakteristiniji motoriki zadaci tehnike kretanja u sportu, kod vrhunskih sportista i netreniranih osoba mukog pola.

METOD
Uzorak ispitanika inilo je ukupno 203 vrhunskih sportista i 33 netreniran osob mukog
pola. Osnovni antropo-morfoloki pokazatelji testiranog uzorka su bili za vrhunske sportiste: TV=
184.457.61 cm, TM = 82.5011.64 kg, BMI= 24.192.60, Uzrast= 22.614.48 godina i za netrenirane
osobe: TV= 181.766.23 cm, TM = 82.0411.79 kg, BMI= 24.752.60, Uzrast= 25.034.96 godina. Svi
testovi su realizovani u Laboratoriji za merenje motorikih sposobnosti u Zavodu za sport i medicinu
sporta Republike Srbije u toku 2012. godine, primenom iste standardizovane procedure, kao i pomou iste opreme (Ivanovi et al., 2011; Ivanovi et al., 2011a).

150

Proceedings of the Thematic Conference

Funkcionalni dimorzam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opruaa nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba

Varijable
Merni opseg denisan je na osnovu 30 varijabli koje se odnose na kontraktilne karakteristike
izometrijske sile ekstenzora nogu merene u unilateralnom (dominanta RFDDO i nedominanta
RFDND noga) i bilateralnom reimu miine kontrakcije:
x Nivo dostignute maksimalne sile Fmax, sile merene na 50% od maksimalne F50%, na
100ms od maksimalne F100ms, na 180ms od maksimalne F180ms, na 250ms od maksimalne
F250ms, izraeno u N;
x Pokazatelj opteg ili bazinog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opruaa
nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dobijen je na osnovu
sledee procedure (Ivanovi et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer, 2006):
Bilateralno RFDFmax = Fmax/tFmax
Dominantna noga RFDFmaxDO = FmaxDO/tFmaxDO
Nedominantna noga RFDFmaxND = FmaxND/tFmaxND
Gde: RFDFmax, RFDFmaxDO, RFDFmaxND predstavljaju maksimalnu vrednost dostignute izometrijske
sile opruaa nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dok tFmax, tFmaxDO,
tFmaxND predstavljaju vreme u s potrebno da se dostigne maksimalna sila bilateralno i unilateralno
(dominantne i nedominantne noge), izraeno u Ns-1.
x Pokazatelj razvijenosti specinog nivoa eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opruaa nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), ili S gradijent, izmeren na
50% od Fmax je dobijen na osnovu sledee procedure (Ivanovi et al., 2011a; Zatsiorsky and
Kreamer, 2006):
Bilateralno RFD50% = F50%/tF50%
Dominantna noga RFD50%DO = F50%DO/tF50%DO
Nedominantna noga RFD50%ND = F50%ND/tF50%ND
Gde: RFD50%, RFD50%DO i RFD50%ND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opruaa nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) dostignute na 50% od Fmax, dok tF50%, tF50%DO i
tF50%ND predstavljaju vremena u s potrebna za dostizanje F50%, F50%DO i F50%ND, izraeno u Ns-1.
x Pokazatelj specijalnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opruaa nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), izmeren na 250 ms od tFmax
je dobijen na osnovu sledee procedure (Ivanovi et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer,
2006):
Bilateralno RFD250ms = F250ms/tF250ms
Dominantna noga RFD250msDO = F250msDO/tF250msDO
Nedominantna noga RFD250msND = F250msND/tF250msND
Gde: F250ms, F250msDO i F250msND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opruaa nogu bilateralno i
unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dostignute na 250 ms od tFmax, dok tF250ms, tF250msDO i
tF250msND predstavljaju vremena u s potrebno za dostizanje izometrijske sile opruaa nogu bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) izmerene na 250 ms, izraeno u Ns-1.
Tematski zbornik radova

151

Ivanovi, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljevi, S., Radovanovi, D.

x Pokazatelj specijalnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opruaa nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), izmeren na 180 ms od tFmax
je dobijen na osnovu sledee procedure (Ivanovi et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer,
2006):
Bilateralno RFD180ms = (F180ms/tF180ms) * 1000
Dominantna noga RFD180msDO = F180msDO/tF180msDO
Nedominantna noga RFD180msND = F180msND/tF180msND
Gde: F180ms, F180msDO i F180msND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opruaa nogu bilateralno i
unilateralno (dominantne i nedominantne noge) dostignute na 180 ms od tFmax, dok tF180ms, tF180msDO
i tF180msND predstavljaju vreme u s potrebno za dostizanje izometrijske sile opruaa nogu bilateralno
i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) izmerene na 180 ms, izraeno u Ns-1.
x Pokazatelj specijalnog nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opruaa nogu
bilateralno i unilateralno (dominantne i nedominantne noge), izmeren na 100 ms od tFmax
je dobijen na osnovu sledee procedure (Ivanovi et al., 2011a; Zatsiorsky and Kreamer,
2006):
Bilateralno RFD100ms = F100ms/tF100ms
Dominantna noga RFD100msDO = F100msDO/tF100msDO
Nedominantna noga RFD100msND = F100msND/tF100msND
Gde: F100ms, F100msDO i F100msND predstavljaju vrednosti izometrijske sile opruaa nogu bilateralno i
unilateralno (dominantne i nedominantne noge), dostignute na 100 ms od tFmax, dok tF100ms, tF100msDO
i tF100msND predstavljaju vreme u s potrebno za dostizanje izometrijske sile opruaa nogu bilateralno
i unilateralno (dominantne i nedominantne noge) izmerene na 100 ms, izraeno u Ns-1.
x Funkcionalni dimorzam - funkcionalni odnos izmeu nedominantne i dominantne noge
za sve gore analizirane izometrijske F-t karakteristike opruaa nogu, dobijen je na osnovu
sledee procedure:
Za indikatore sile FxNd/Do = FxND / FxDO
Za indikatore eksplozivnosti RFDxNd/Do = RFDxND / RFDxDO
Gde: FxNd/Do i RFDxNd/Do predstavljaju nivo funkcionalnog dimorzma odreenog pokazatelja sile i
eksplozivnosti, FxND i FxDO odnosno RFDxND i RFDxDO predstavljaju nivo ostvarene sile i eksplozivnosti
merene u unilateralnim uslovima naprezanja, izraeno u indeksnim vrednostima.
Postupak merenja
Za procenu kontraktilnih karakteristika izometrijske miine sile opruaa nogu (bilateralno
i unilateralno) koriena je standardizovana oprema, sprava metalne konstrukcije gde je sila merena u sedeem poloaju. Testiranje i akvizicija sirovih podataka je realizovano korienjem posebno
izraenog hardversko-softverskog sistema, M_S_NI CW UI 8.0, od strane Instituta Nikola Tesla,
Beograd za potrebe kontrole i praenja treniranosti sportista u Zavodu za sport i medicinu sporta
RS (Slika 1).

152

Proceedings of the Thematic Conference

Funkcionalni dimorzam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opruaa nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba

Slika 1. Aparatura za merenje maksimalne izometrijske sile opruaa nogu


s pripadajuom hardversko-softverskom opremom

Tenziometrijska sonda, frekvencije odabira, uzorkovanja podataka od 2000 Hz, nalazi se unutar platforme za stopala koja je ksirana za konstrukciju. Tenziometrijska sonda, granine frekvencije NF ltra kroz koji se proputa izmereni signal od 50 Hz, bila je povezana s itaem sile (indikatorom sile) povezanim s raunarom (Slika 1).
Na osnovu upotrebljenog protokola testiranja, ispitanici su tokom testa merenja karakteristika
F-t krive opruaa nogu bilateralno i unilateralno realizovali po dva pojedinana testovna pokuaja,
prema sledeoj proceduri: svi ispitanici su testirani posle 5 minuta individualnog zagrevanja. Zadatak ispitanika bio je da ostvare maksimalnu miinu silu primenom maksimalno intenzivnog naprezanja u to kraem vremenskom periodu u sedeem poloaju (pozicija guranja nogama). Testiranje
je realizovano u izometrijskim uslovima naprezanja i pri uglu natkolenice i potkolenice od 120,
odnosno pri uglu potkolenice i stopala od 90. Ispitanik je izvodio testovni pokuaj na zvuni signal
merioca. Svaki ispitanik imao je pravo na dva pokuaja bilateralnog naprezanja i po dva pokuaja
unilateralnog naprezanja (desna-leva-desna-leva noga) izmeu kojih je bila pauza od jednog minuta.
Rezultati testa su automatski, pomou korienja tenziometrijske sonde i pripadajueg hardverskosoftverskog sistema beleeni u posebnu bazu podataka uz mogunost pregleda zapisa F-t krive. Za
potrebe ovog rada analiziran je pokuaj sa izmerenim najveim pokazateljem opteg ili bazinog
nivoa razvijenosti eksplozivne sile tj. eksplozivnosti opruaa nogu.
Statistika analiza
Od statistikih metoda, pored deskriptivnog statistikog modela, korien je i Studentov t-test
(Hair et al., 1998). Sve statike metode raene su pomou softverskog paketa Microsoft Oce Excel
2007 i SPSS za Windows, Release 17.0 (Copyright SPSS Inc., 19892002).

REZULTATI
Rezultati deskriptivne statistike (aritmetika sredina (Mean), standardna devijacija (SD), koecijent varijacije (cV%) i granine vrednosti totalnog opsega tj. raspona (Min i Max)) svih ispitivanih
karakteristika opruaa nogu u bilateralnom i unilateralnom reimu naprezanja su prikazani na Tabelama 1 (vrhunski sportisti) i 2 (netrenirane osobe).

Tematski zbornik radova

153

Ivanovi, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljevi, S., Radovanovi, D.

Tabl 1. Deskriptivna statistika za uzorak vrhunskih sportista


Vrhunski sportisti N=203
Fmax

RFDFmax

F50%

RFD50%

F100ms RFD100ms F180ms RFD180ms F250ms RFD250ms

bilateralno

Mean 4339.67 4152.14 2173.57 13192.90 1206.69 12083.34 2270.63 12627.34 2923.67 11706.56
SD

955.34 1996.04 478.31 4087.91 481.64 4836.51 672.35 3732.48 760.46 3024.84

cV%

22.01

48.07

22.01

30.99

39.91

40.03

29.61

29.56

26.01

25.84

Min

2192.59 994.86 1097.04 4419.28 190.32 1778.70 540.27 3035.20 1081.64 4309.32

Max

7992.48 12487.38 4001.36 24380.26 2507.78 25331.08 4244.32 23645.26 5596.83 22387.33

nedominantna

dominantna

Mean 2423.58 2286.16 1214.32 7240.32 644.82 6457.36 1235.21 6874.14 1622.60 6489.67
SD

572.85 1119.67 286.67 2161.92 259.08 2594.86 387.90 2158.84 439.70 1756.86

cV%

23.64

48.98

23.61

29.86

613.98 2585.00

40.18

40.18

31.40

31.41

27.10

27.07

47.36

473.56

211.92 1180.61 516.08 2052.02

Min

1224.55 735.19

Max

4714.09 7830.09 2358.41 16209.02 1477.59 14702.41 2878.57 16126.45 3589.39 14271.95

Mean 2290.46 2180.01 1147.57 6901.08 614.46 6156.22 1191.60 6626.28 1553.96 6219.60
SD

549.05 1103.00 274.94 2019.68 242.30 2434.33 365.08 2030.31 433.65 1729.44

cV%

23.97

50.60

23.96

29.27

39.43

39.54

30.64

30.64

27.91

27.81

Min

1119.31 596.73

561.10 1726.60 117.40 1176.94 205.30 1108.22 293.14 1188.80

Max

3907.67 7649.49 1959.07 12973.97 1253.71 12663.70 2346.77 12929.85 2970.98 11836.58

Tabl 2. Deskriptivna statistika za uzorak netreniranih ispitanika


Netrenirani ispitanici N=33
Fmax

RFDFmax

F50%

RFD50%

F100ms RFD100ms F180ms RFD180ms F250ms RFD250ms

bilateralno

Mean 3197.93 2466.90 1601.91 9632.30 895.98 8991.60 1634.99 9075.28 2053.35 8384.00
SD

431.68 1158.39 215.33 2759.79 367.51 3684.07 457.52 2540.26 488.85 1884.71

cV%

13.50

46.96

13.44

28.65

41.02

40.97

27.98

27.99

23.81

22.48

Min

2093.37 772.75 1051.39 3115.23 229.62 2404.43 490.94 2712.36 895.37 3610.35

Max

3972.41 6465.17 1988.25 13815.39 1419.10 14334.34 2135.14 11841.51 2753.56 10970.35

nedominantna

dominantna

Mean 1757.38 1473.16 880.46 6048.67 578.72 5802.19 1005.12 5585.57 1247.81 5030.52

154

SD

298.94

583.26

149.33 1854.63 240.48 2408.73 298.59 1659.40 272.18 1102.56

cV%

17.01

39.59

16.96

30.66

41.55

41.51

29.71

29.71

21.81

21.92

Min

1305.29 572.18

658.94 3158.46 131.13 1208.54 262.34 1486.36 570.17 2280.66

Max

2328.69 3104.15 1164.82 9155.88 932.58 9279.38 1426.21 7989.95 1700.79 6878.50

Mean 1681.56 1548.48 842.88 5682.31 523.75 5218.87 938.55 5217.39 1199.01 4805.61
SD

309.91

570.29

155.08 1932.79 240.30 2413.37 304.98 1691.49 285.72 1145.78

cV%

18.43

36.83

18.40

34.01

45.88

46.24

32.50

32.42

23.83

23.84

Min

1059.75 402.95

530.03 2082.65 127.79 1101.60 241.80 1332.23 497.52 1986.11

Max

2303.61 2866.26 1152.83 10878.52 1066.10 10878.52 1431.34 7907.95 1644.99 6514.82

Proceedings of the Thematic Conference

Funkcionalni dimorzam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opruaa nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba

Na Tabeli 3 je prikazan nivo funkcionalnog dimorzma kod vrhunskih sportista i netreniranih


osoba u funkciji svih praenih F-t karakteristika.
Tabela 3. Funkcionalni dimorzam
Funkcionalni dimorzam na razlicitim nivoima sile i eksplozivnosti

Netrenirani

Vrhunski

Fmax

F50%

F100ms

F180ms

F250ms RFDFmax RFD50% RFD100ms RFD180ms RFD250ms

Mean

0.9485 0.9484 1.0750 1.0208 0.9808

0.9783

0.9807

1.0070

1.0049

0.9816

SD

0.0979 0.0977 0.6059 0.3752 0.2493

0.2699

0.2426

0.3295

0.3201

0.2502

cV%

10.32

25.41

27.59

24.74

32.71

31.84

25.48

Min

0.7249 0.7242 0.2717 0.2394 0.2458

0.3817

0.4257

0.3058

0.2416

0.2419

Max

1.4165 1.4162 4.8725 2.9535 2.1593

1.8246

1.9889

2.1654

2.8267

2.1853

Mean

0.9607 0.9611 0.9413 0.9716 0.9753

1.0851

0.9397

0.9368

0.9111

0.9700

SD

0.1163 0.1158 0.3500 0.4009 0.2409

0.3341

0.1662

0.3651

0.2010

0.2424

10.29

12.05

56.37

37.17

36.75

cV%

12.10

24.70

30.79

17.69

38.97

22.05

24.98

Min

0.7104 0.7084 0.4085 0.4388 0.5743

41.27

0.4423

0.6041

0.3906

0.4352

0.5778

Max

1.1726 1.1777 2.1029 2.9170 2.0743

1.7395

1.4048

2.2590

1.4962

2.0868

Tabela 4. Rezultati Studentovog t-testa za uzorak vrhunskih sportista


Paired Mean Dierences

t- values

Sig. (2-tailed)

FmaxDO FmaxND

133.11

7.715

0.000

F50%DO F50%ND

66.74

7.744

0.000

F100msDO F100msND

30.35

1.925

0.056

F180msDO F180msND

43.59

2.162

0.032

F250msDO F250msND

68.64

3.288

0.001

RFDFmaxDO RFDFmaxND

106.15

2.098

0.037

RFD50%DO RFD50%ND

339.23

3.071

0.002

RFD100msDO RFD100msND

301.14

1.908

0.058

RFD180msDO RFD180msND

247.86

2.198

0.029

RFD250msDO RFD250msND

270.06

3.241

0.001

Na Tabelama 4 i 5 su prikazani rezultati Studentovog t-testa u unilateralnim uslovima naprezanja, u funkciji utvrivanja razlika izmeu nedominantne i dominantne noge za sve praene F-t
karakteristike kod vrhunskih sportista i netreniranih osoba.
Tabela 5. Rezultati Studentovog t- testa za uzorak netreniranih ispitanika
Paired Mean Dierences

t- values

Sig. (2-tailed)

FmaxDO - FmaxND

84.14

2.044

0.051

F50%DO - F50%ND

41.79

2.033

0.052

F100msDO - F100msND

53.43

2.429

0.022

F180msDO - F180msND

63.38

1.852

0.075

F250msDO - F250msND

40.97

1.139

0.265

RFDFmaxDO - RFDFmaxND

-153.14

-1.103

0.280

RFD50%DO - RFD50%ND

323.89

1.806

0.082

RFD100msDO- RFD100msND

558.44

2.517

0.018

RFD180msDO - RFD180msND

354.90

1.880

0.071

RFD250msDO - RFD250msND

202.40

1.408

0.171

Tematski zbornik radova

155

Ivanovi, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljevi, S., Radovanovi, D.

DISKUSIJA
U funkciji praenih F-t karakteristika kod vrhunskih sportista je utvren funkcionalni dimorzam na statistiki znaajnom nivou izmeu dominantne i nedominantne noge kod Fmax t=7.715,
p=0.000, F50% t=7.744, p=0.000, F180ms t=2.162, p=0.032, F250ms t=3.288, p=0.001, RFDFmax t=2.098,
p=0.037, RFD50% t=3.071, p=0.002, RFD180ms t=2.198, p=0.029, RFD250ms t=3.241, p=0.001, dok kod
netreniranih osoba na nivou F100ms t=2.429, p=0.022 i RFD100ms t=2.517, p=0.018 (Tabele 4 i 5).
Na osnovu rezultata istraivanja, moemo tvrditi, da za razliku od vrhunsko treniranih sportista kod netreniranih osoba sposobnost intenziteta razvijanja miine sile kod praenih karakteristika
ekstenzora nogu je istovetno razvijena. Razloge oigledne razlike u nivou funkcionalnog dimorzma
izmeu vrhunsko treniranih sportista i netreniranih osoba svakako treba traiti u specinoj adaptaciji na trenane napore kod vrhunskih sportista (Dopsaj et al., 2007; Dopsaj et al., 2009a; Dopsaj et al.,
2009b; Ivanovic et al., 2009). ini se da je znaaj dominantne noge imao uticaj na denisanje funkcionalnog dimorzma kod grupe vrhunskih sportista. Razloge, verovatno treba traiti u injenici da je u
istraivanju uestvovao veliki broj sportista iz sportskih disciplina gde dominantna noga igra znaajnu
ulogu (uloga dominantne noge u skakakim disciplinama atletike, razliitim vrstama skokova sa jedne
noge u odbojci, koarci, rukometu, razliite vrste uteva, dodavanja i driblinga u fudbalu, specinim
stavovima i kretnjama u maevanju...). U tim sluajevima esto nedominantna noga ne igra znaajnu
ulogu u uspenosti izvoenja odreenih motorikih zadataka, pa samim tim ni kontraktilne sposobnosti opruaa nogu nisu razvijene na istom/adekvatnom nivou kod svih pojedinaca.
U ranijim istraivanjima, slini podaci su dobijeni u cilju denisanja modela karakteristika
optih i specinih pokazatelja eksplozivne sile i vremenskih parametara stiska ake kod razliito
treniranih populacija sa aspekta snage (Dopsaj et al., 2009a) gde su najvee razlike izmerene izmeu sportista iz disciplina snage u odnosu na netrenirane osobe. Razliite pozicije hvatova, dranja
odnosno stiskanja ipke obema rukama kod sportista iz disciplina snage sigurno su doprinele specinoj adaptaciji koja je uslovila gubitak funkcionalne dominacije jedne ruke, odnosno doprinela
je ujednaavanju sposobnosti stvaranja kako nivoa maksimalne izometrijske sile tako i intenziteta
prirasta sile (RFDBASICHG) kod obe ruke. Uticaj specine adaptacije na nivo funkcionalnog dimorzma nije utvren samo na nivou odnosa treniranih i netreniranih osoba ve i na nivou uticaja pojedinanih sportskih grana na kontraktilne karakteristike stiska ake i stepen specine adaptacije
kod razliitih sportskih disciplina u odnosu na prirodni nivo funkcionalnog dimorzma (Dopsaj et
al., 2007; Dopsaj et al., 2009a; Dopsaj et al., 2009b; Ivanovic et al., 2009). Na primer, na uzorku 256
vrhunskih sportista mukog pola iz jedanaest sportskih grana: tekvondo, vaterpolo, laka atletika,
koarka, orijentiring, odbojka, streliarstvo, boks, dudo, rukomet i discipline snage (Ivanovic et al.,
2009) u funkciji maksimalne izometrijske sile stiska ake FmaxHGiso utvren je funkcionalni dimorzam na nivou celog uzorka ispitanika izmeu dominantne i nedominantne ruke na nivou znaajnosti
F=2.652 p=0.004 u korist dominantne ruke.Takoe, multivarijatna statistika analiza je utvrdila da
izmeu posmatranih subuzoraka sportskih grana postoji generalna statistiki znaajna razlika svih
ispitivanih kontraktilnih karakteristika na nivou Wilks Lambda 0.357, F=3.853, p = 0.000. Primenom
metrolokih procedura denisanja normativa u sportu, testirani sportisti su zatim kategorisani tako
da odbojka, koarka, dudo, boks i bodibilding spadaju u sportske grane sa simetrijom funkcionalnog dimorzma (0.9337 do 0.9597); taekvondo i vaterpolo spadaju u sportske grane sa prosenim,
tj. prirodnim funkcionalnim odnosom stiska ake (indeks od 0.9076 do 0.9336); laka atletika, orijentiring i streliarstvo spadaju u sportske grane sa asimetrijom funkcionalnog dimorzma (indeks
od 0.8816 do 0.9075); rukomet spada u sportske grane sa dominantnom asimetrijom funkcionalnog
dimorzma (indeks manji od 0.8815).
Za razliku od kontraktilnih karakteristika stiska ake, gde je oigledan uticaj redovnog trenanog
procesa na gubitak funkcionalne dominanacije jedne ruke, na osnovu rezultata ovog istraivanja u sluaju
kontraktilnih karakteristika opruaa nogu taj je uticaj u korist funkcionalne dominacije jedne noge.
Kako su u svim istraivanjima ispitanici bili razliito trenirani sportisti i netrenirane ziki
aktivne osobe mogue je s jedne strane postaviti hipotezu o uticaju odreene sportske grane na
specinu adaptaciju a sa druge strane mogue je da i u zavisnosti od testirane miine grupe,

156

Proceedings of the Thematic Conference

Funkcionalni dimorzam raz. indikatora izometrijskih f-t karakteristika opruaa nogu kod vrh. sportista i netreniranih osoba

zbog njenih anatomsko-funkcionalnih i miino-strukturnih specinih karakteristika indikatori


eksplozivnosti imaju i razliit nivo funkcionalnog dimorzma. Pored toga mogue je govoriti i o
uticaju odskone noge pod predpostavkom da ona ne mora po pravilu da bude i dominantna i/ili
jaa. Naravno, trebalo bi sve ove pretpostavke detaljno istraiti u nekom narednom istraivanju,
posebno zbog injenice da su grupu vrhunskih sportista inili sportisti iz razliitih grupa sportova
(brzinsko-snanih sportova, sportova sa kompleksnim ispoljavanjem svih motorikih svojstava i
sportova izdrljivosti) sa pripadajuim sportskim granama i disciplinama.

ZAKLJUCI
Na osnovu prikazanih rezultata, sa aspekta funkcionalnog odnosa izmeu nedominantne i
dominantne noge, moe se zakljuiti da su vrhunski sportisti i netrenirane osobe adaptirani da na
razliite naine ispoljavaju miinu silu i njene karakteristike.
Kod netreniranih osoba, sposobnost intenziteta razvijanja miine sile kod praenih karakteristika ekstenzora nogu istovetno je razvijena. Drugim reima, Fmax i RFDFmax nedominante bio
je na nivou od 96.07 i 108.51% Fmax i RFDFmax dominante noge, F50% i RFD50% nedominante bio je na
nivou od 96.11 i 93.97% F50% i RFD50% dominante noge, F100ms i RFD100ms nedominante bio je na nivou
od 94.13 i 93.68% F100ms i RFD100ms dominante noge, F180ms i RFD180ms nedominante bio je na nivou od
97.16 i 91.11% F180ms i RFD180ms dominante noge, F250ms i RFD250ms nedominante bio je na nivou od 97.53
i 97.00% F100ms i RFD100ms dominante noge.
Za razliku od netreniranih ispitanika, kod vrhunskih sportista, sposobnost intenziteta razvijanja miine sile kod praenih karakteristika ekstenzora nogu nije istovetno razvijena. Drugim reima, Fmax i RFDFmax nedominante bio je na nivou od 94.85 i 97.83% Fmax i RFDFmax dominante noge, F50%
i RFD50% nedominante bio je na nivou od 94.84 i 98.07% F50% i RFD50% dominante noge, F100ms i RFD100ms
nedominante bio je na nivou od 107.50 i 100.70% F100ms i RFD100ms dominante noge, F180ms i RFD180ms
nedominante bio je na nivou od 102.08 i 100.49% F180ms i RFD180ms dominante noge, F250ms i RFD250ms
nedominante bio je na nivou od 98.08 i 98.16% F100ms i RFD100ms dominante noge.
Rezultati velikog broja istraivanja su pokazali da miina sila, eksplozivnost i snaga donjih
ekstremiteta znaajno utiu na nivo izvoenja razliitih tehniko-taktikih zahteva u mnogim sportovima. S obzirom na to a i na injenicu da miii nogu predstavljaju znaajnu, gotovo presudnu
aktivnu jedinicu od koje, zajedno sa karakteristikama kotano-zglobnog sistema zavisi uspeh u lokomociji, pa i u drugim vrstama kretanja potrebno je u nekom narednom istraivanju detaljno istraiti
i ispitati uticaj dugotrajnih trenanih napora kod sportskih grana gde se dominantno koristi jedna
noga na prirodni nivo funkcionalnog i polnog dimorzma razliitih uzrasnih kategorija.
Na osnovu takvih podataka bie mogue izraunati kriterijume odluka, kako sa aspekta dijagnostikih procedura standardizovani testovi, sa metrolokog aspekta analitiki aspekt dobijenih
rezultata, tako i sa normativno-zdravstvenog aspekta denisanje stepena adaptiranosti, odnosno
promene prirodnog nivoa funkcionalnog dimorzma u odnosu na posmatrane kontraktilne karakteristike ekstezora nogu.
Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Aagaard, P., Simonsen, E.B., Andersen, J.L., Magnusson, P., Poulsen, P.D. (2002). Increased rate
of force development and neural drive of human skeletal muscle following resistance training.
Journal of Applied Physiology, 93, 13181326.
Tematski zbornik radova

157

Ivanovi, J., Dopsaj, M., Koprivica, V., Jakovljevi, S., Radovanovi, D.

2. Andersen L.L., Aagaard P. (2006). Inuence of maximal muscle strength and intrinsic muscle
contractile properties on contractile rate of force development. European Journal of Applied
Physiology, 96, 4652.
3. Andersen L.L., Andersen, J.L., Zebis, M.K., Aagaard, P. (2010). Early and late rate of force
development: dierential adaptive responses to resistance training? Scandinavian Journal of
Medicine & Science in Sports, 20(1), 162169.
4. oh, M., Supej, M. (2008). Dynamic and kimenatic model of the take-o action in hihg jump. In:
oh, M. (Ed.). Biomechanical diagnostic methods in athletic training. Ljubljana: Faculty of sport.
5. oh, M. (2010). Biomechanical characteristics of take o action in high jump a case study.
Serbian Journal of Sports Sciences, 4(4), 127135.
6. Dopsaj, M., Koropanovski, N., Vukovi, G., Blagojevi, M., Marinkovi. B., Milju, D. (2007).
Maximal isometric hand grip force in well-trained university students in Serbia: Descriptive,
functional and sexual dimorphic model. Serbian Journal of Sports Sciences, 1(14), 138147.
7. Dopsaj, M., Ivanovi, J., Blagojevi, M., Koropanovski, N., Vukovi, G., Jankovi, R., Marinkovi,
B., Atanasov, D., Milju, D. (2009). Basic and specic characteristics of the hand grip explosive
force and time parameters in dierent strength trained population. Brazilian Journal of
Biomotricity, 3(2), 177193.
8. Dopsaj, M., Ivanovi, J., Blagojevi, M., Vukovi, G. (2009b). Descriptive, functional and sexual
dimorphism of exsplosive isometric hand grip force in healthy university students in Serbia. FACTA
UNIVERSITATIS Series: Physical Education and Sport, 7(2), 125139.
9. Dopsaj, ., Blagojevic, M., Koropanovski, N. & Vuckovic, G. (2010). Structural analysis of basic
leg extensor isometric F-t curve characteristics in male athletes in dierent sports measured in
standing position. In: M.J. Duncan, M. Lyons (Eds.) Trends in Human Performance Research (pp.
5570). Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.
10. Dopsaj, M., Ivanovi, J. (2011). The analysis of the reliability and factorial validity in the basic
characteristics of isometric F-t curve of the leg extensors in well trained serbian males and
females. Measurement Science Review, 11(5): 165172.
11. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1998). Multivariate Data Analysis (Fifth Ed.). New
Jersey, USA: Prentice - Hall, Inc.
12. Hakkinen, K. (1991). Force production characteristics of leg extensor, trunk exor and extensor
muscles in male and female basketball players. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness,
31, 325331.
13. Ivanovi, J., Koropanovski, N., Vukovi, G., Jankovi, R., Milju, D., Marinkovi, B., Atanasov,
D. Blagojevi, M., Dopsaj, M. (2009). Functional dimorphism and characteristics considering
maximal hand grip force in top level athletes in the Republic of Serbia. Gazzetta Medica Italiana
Archivio per le Scienze Mediche, 168(5), 297310.
14. Ivanovi, J., Dopsaj, M., Nei, G. (2011). Factor Structure dierences of indicators for evaluating
isometric leg extensors explosive force in female volleyball athletes and dierent trained female
population. British Journal of Sports Medicine, 45, 542.
15. Ivanovi, J., Dopsaj, M., opi, N., Nei, G. (2011a). Is there a relation between maximal and
explosive leg extensors isometric force? FACTA UNIVERSITATIS Series: Physical Education and
Sport, 9(3), 239254.
16. Mero, A. (1988). Force-time characteristics and running velocity of male sprinters during
acceleration phase of sprinting. Research Quarterly, 59, 9498.
17. Schantz, P. G., Moritani, T., Karlson, E., Johansson, E., Lundh, A. (1989). Maximal voluntary
force of bilateral and unilateral leg extension. Acta Physiologica Scandinavica, 136, 185192.
18. Zatsiorsky, V.M., Kraemer W.J. (2006). Science and practice of strength training (Sec. Ed.).
Champaign, IL: Human Kinetics.

158

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike motorikih sposobnosti merenih u vodi kod selektiranih vaterpolista razliitih generacija istog uzrasta

UDK: 796.253.012.1

RAZLIKE MOTORIKIH SPOSOBNOSTI MERENIH U VODI


KOD SELEKTIRANIH VATERPOLISTA
RAZLIITIH GENERACIJA ISTOG UZRASTA

Zoran Milenkovi, Zoran Bratua


Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Svedoci smo tendencije opadanja zainteresovanosti drutva, dece i omladine za bavljenje zikom aktivnou uz sve vee prisustvo medija u drutvenom ivotu (televizije, kompjutera, igrica). Iz
tog razloga deca iskazuju slabiju zainteresovanost za bavljenje sportom koji iziskuje odreeni napor.
Vaterpolo je sportska igra koja se karakterie naizmeninim podnoenjem napora intenzivnog anaerobnog i aerobnog rada uz konstantnu promenu dinamikog i motorikog stereotipa (Dopsaj, 1993).
Kao posledica sredine (vode) u kojoj se vaterpolo odvija kretnje koje izvode vaterpolisti su nekoliko
puta sporije u odnosu na fudbalere, koarkae, odbojkae i druge sportiste. U takvim uslovima potrebno je znaajan obim rada na usvajanju i usavravanju osnovne tehnike kako bi se stekli uslovi za
ekasno sprovoenje taktike. Da bi ostvarili vrhunski nivo igre jedan od uslova vaterpolo ekipa je
adekvatna plivaka pripremljenost. Vrhunski vaterpolisti mora da razviju sva tri energetska sistema
koji su neophodni za ekasno podnoenje napora u toku treninga i utakmica.
Odgovarajue potrebna takmiarska pripremljenost vaterpoliste (seniora) se postie viegodinjim trenanim procesom. Zato je izuzetno bitno da se tokom realizacije trenanog procesa kvalitetno radi sa mlaim kategorijama. Kontrola trenanog rada je bitan element svakog trenanog
procesa. Periodino testiranje motorikih sposobnosti se izvodi kako bi treneri stekli uvid u ekasnost i adekvatnost trenanog rada. U sistemu razvoja vaterpola i dugogodinjeg praenja igraavaterpolista veoma je znaajno da se dobijeni rezultati sa testiranja mogu uporediti sa rezultatima
ranijih generacija.
Kroz dugu istoriju vaterpola, promene pravila igre imala su za cilj ubrzanje igre i elju da utakmice i takmienja postanu atraktivnija za publiku. Vaterpolo je sportska igra koja je u odnosu na
ostale u svojoj istoriji pretrpela, moda, i najvie izmena pravila. Promene pravila su vrene u svim
segmentima igre i u znaajnoj meri su uticale na trenani proces (Smith, 1998). Danas je tendencija
da se promene pravila igre realizuju svake etvrte godine i to nakon olimpijskog ciklusa.
Takoe, vee razumevanje igre od strane gledalaca je jedan od problema sa kojim se vaterpolo
bori i danas. Tome u prilog ne ide razliito tumaenje pravila od strane sudija koje od pojave vaterpolo sporta imaju veliki uticaj na rezultat. Promene pravila igre, skraenje vremena napada sa 35 na
30 sekundi, poveanje trajanje etvrtine sa 7 na 8 minuta, poveanje pauze izmeu 2 i 3 etvrtine sa
2 na 5 minuta, doneta su sa osnovnom idejom da se ubrza igra to samim tim izaziva i posledine
promene u trenanom procesu. Moe su postaviti pitanje da li su vaterpolisti zahvaljujui promenama pravila igre posledino korigovali trenani proces i unapredili svoje motorike sposobnosti u
cilju ostvarenja potrebne adaptacija radi intenzikacije igre na utakmici. Osnovni cilj ovog rada je
poreenje motorikih sposobnosti procenjivanih u vodi kod vaterpolista razliitih generacija istog
uzrasta (kadeta).
Tematski zbornik radova

159

Milenkovi, Z., Bratua, Z.

METOD
Uzorak ispitanika inile su dve grupe selektiranih vaterpolista istog uzrasta (N=38). Igrai
obe grupe su testirani u 50-metarskom bazenu SC Banjica. Igrai kadeti iz sezone 2000/01 koji su
testirani 30.06.2000.godine bili su prosene starosti 14.5 godina, teine 67.61 kg, visine 177.26 cm i
prosenog trenanog staa 5.9 godina, a igrai kadeti iz sezone 2009/10 koji su testirani 15.09.2009.
bili su prosene starosti 14.3 godina, teine 74.57 kg, visine 181.32 cm i prosenog trenanog staa
6.6 godina. Za proveru specinih motorikih sposobnosti u vodi korieni su standardizovani testovi (Dopsaj i Bratua, 2003; Bratua et al., 2008). Metodom hronometrije mereno je vreme plivanja
na deonicama od 25m, 50m i 200m kraul tehnikom. Na taj nain je nivo plivake pripremljenosti
igraa dve generacije procenjivan baterijom testova koja su simulirala naprezanje u tri karakteristine energetske zone i to:
x m25k, plivanje kraul tehnikom 25m, anaerobno-alaktatna energetska zona - igra startuje
iz vode na znak pitaljke i pliva 25 m kraul tehnikom, a toperica se zaustavlja kada igra
glavom presee zamiljenu liniju na 25-tom metru;
x m50k, plivanje kraul tehnikom 50m, anaerobno-laktatna energetska zona - igra startuje
iz vode na znak pitaljke i pliva 50 m kraul tehnikom, a toperica se zaustavlja kada igra
dodirne ivicu bazena na suprotnoj strani,;
x m200k, plivanje kraul tehnikom 200m, aeroba energetska zona - igra startuje iz vode na
znak pitaljke i pliva 200m kraul tehnikom, a toperica se zaustavlja kada igra dodirne
ivicu bazena nakon 4 preplivane duine bazena.
Rezultati su analizirani primenom deskriptivne statistike (srednja vrednost MEAN, standardna devijacija SD, koecijent varijacije cV%). Nakon toga je primenom t-testa utvrena razlika u
postignutim rezultatima izmeu grupa.

REZULTATI
U Tabeli 1 su prikazani osnovni statistiki pokazatelji ispitivanih varijabli (rezultati testiranja
prve grupe (G1) igraa (iz sezone 2000/01) i druge grupe (G2) igraa (iz sezone 2009/10).
Tabela 1. Rezultati osnovnih deskriptivnih pokazatelja varijabli korienih u istraivanju
2000/01

m25k

m50k

m200k

2009/10

m25k

m50k

m200k

MEAN (s)

13.52

29.40

149.54

MEAN

13.49

29.17

144.42

SD (s)

0.71

1.43

6.59

SD

0.60

1.02

5.38

cV%

5.26

4.86

4.41

cV%

4.46

3.49

3.73

Rezultati su pokazali da nema statistiki znaajne razlike izmeu grupa (G1 i G2) u odnosu na
nivo utreniranost sa aspekta anaerobno-alaktatnih naprezanja (plivanje kraul tehnikom 25m - G1
13.520.71s; G2 13.490.60s; p=0.84). Takoe, nije utvrena statistiki znaajna razlika u odnosu
na nivo utreniranosti testiranih igraa u odnosu na anaerobno-laktatna naprezanja (plivanje kraul
tehnikom 50m - G1 29.401.43s; G2 29.171.02s; p=0.501). Meutim, utvrena je statistiki znaajna
razlika izmeu grupa u odnosu na zonu aerobnih naprezanja (plivanje kraul tehnikom 200m - G1
149.546.59s; G2 144.425.38s; P=0.008).
Utvreno je takoe da izmeu grupa postoji statistiki znaajna razlika u morfolokim karakteristikama igraa (TT1 67.617.11kg; TT2 74.576.23kg; P=0.013, a TV1 177.264.04cm; TT2
181.325.61cm; P=0.006), igrai generacije 2009/10 su i tei i vii a imaju i dui trenani sta (TS1
5.900.81god; TS2 6.631.16god; P=0.018), skoro godinu dana su due u trenanom procesu, dok su
priblino istog uzrasta (GS1 14.50.61god; GS2 14.30.73god; P=0.259).

160

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike motorikih sposobnosti merenih u vodi kod selektiranih vaterpolista razliitih generacija istog uzrasta

DISKUSIJA
Istraivanje je pokazalo da izmeu razliitih generacija igraa istog uzrasta (razmaku od 9
godina) nema statistiki znaajnih razlika rezultata motorikih sposobnosti posmatrano sa anaerobno-alaktatnog i anaerobno-laktatnog energetskog aspekta u plivanju (deonice od 25m i 50m.
Meutom, u odnosu na aerobni energetski aspekt plivanja (deonica od 200m kraul tehnikom)
grupa kadeta iz sezone 2009/10 je statistiki znaajno imala bolji rezultat (G1 149.546.59s; G2
144.425.38s; P=0.008). S obzirom da je grupa igraa testirana u sezoni 2009/10 statistiki znaajno
via (TV1 177.264.04cm; TT2 181.325.61cm; P=0.006) i statistiko znaajno vee telesne mase
(TT1 67.617.11 kg; TT2 74.576.23kg; P=0.013), a i da im je trenani sta statistiki znaajno dui
(TS1 5.90.81god; TS2 6.631.16god; P=0.018) moe se, na hipotetskom nivou, data injenica objasniti upravo duem trenanom radu kod druge generacije igraa (GS2). Takoe, mogue je i da je
morfoloka struktura igraa iste generacije doprinela boljim rezultatima postignutim u aerobnoj
zoni naprezanja.
Bilo je oekivano da usled promene pravila igre, usmerene ka ubrzanju i takmiarskoj atraktivnosti, posledino doe do pojave korekcije trenanog rada i ka poboljanju motorikih sposobnosti
koje se realizuju u anaerobno-alaktatnoj energetskoj zoni i anaerobno-laktatnoj zoni ali rezultati
ovog istraivanja su pokazali da do takvih poboljanja rezultata nije dolo.

ZAKLJUAK
Na kraju se moe zakljuiti da grupa igraa-kadeta testirana u sezoni 2009/10 ima bolje razvijen aerobni kapacitet nego grupa testrana 9 godina ranije. Najverovatnije da je to posledica dueg
trenanog staa, kao boljih morfolokih karakteristika grupe igra iz pomenute generacije. Razvoj
anaerobno-laktatnih karakteristika nije primarni cilj u ovom periodu razvoja igraa pa i nije za oekivati da rezultati budu bolji, dok je oekivano da anaerobno-alaktatni kapacitet igraa kadeta testiranih u sezoni 2009/10 bude statistiki znaajno bolji. Najverovatnije da je usmerenost trenanog
rada u klubu u kojem su igrai trenirali ostala na nivou sezone 2000/01, odnosno da nije dolo do
promene tehnologije trenanog rada kako bi se ispratila promena pravila igre, do kojih je dolo izmeu dva testiranja, a usmerene su ka ubrzanju same igre.
Istraivanja praenja motorikih karakteristika igraa juniora za vreme igre pokazuju da na
zvaninim utakmicama juniora (igrai priblino istog uzrasta) dominiraju deonice od 10 do 25 metara (Perii i Bratua, 2010), to je posmatrano sa energetskog aspekta preteno u anaerobno-laktatnoj energetskoj zona. Moe se rei da igrai ovog uzrasta u vaterpolu nisu spremni na visok ritam
igre i brze promene pozicije u vodi, a rezultati dobijeni ovim poreenjem upravo na to ukazuju, a sa
druge strane potrebe same igra zu znaajno izmenjene.
Kao generalni zakljuak moemo rei da trenani proces u radu sa mlaim uzrastnim kategorijama treba da bude usmeren pre svega ka razvoju aerobnih kapaciteta, a zatim ka rezvoju anaerobno-alaktatnih kapaciteta kao i poboljanju reakcije na promenu situacije i razvoj kognitivnih
sposobnosti a sve u cilju ubrzanja igre.
Za budue istraivanje jedan od najveih izazova e biti kako otkriti u kojoj meri je mogue i
na koji nain poboljati brzinske sposobnosti igraa, kada se zna da je ekasnost kretanja ograniena
uticajem same sredine u kojoj se vaterpolo igra.

Tematski zbornik radova

161

Milenkovi, Z., Bratua, Z.

LITERATURA
1. Bratua, Z., Dopsaj, M., tirn, I., Peranovi, T. (2008). Modication of motor stereotype in
various modalities of crawl swimming tehnique in elite junior water polo playersin Slovenia, 4th
International Simposium Youth Sport 2008, pp. 62, Lubljana, Slovenija.
2. Dopsaj, M., Bratua, Z. (2003). Matematiki model za procenu generalne plivake pripremljenosti
vaterpolista mlaeg uzrasta od 12 do 14 godina, Nova sportska praksa, Via kola za sportske
trenere, Beograd.
3. Dopsaj, M. (2003). Metodologija pripreme vrhunskih ekipa u sportskim igrama: na primerima iz
fudbala, koarke, rukometa, odbojke i vaterpola. Nauna Knjiga, Beograd.
4. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1995). Multivariate Data Analysis: With readings
(Fourth Ed.), Prentice-Hall International, Inc., USA.
5. Perii, M., Bratua, Z. (2009). Opti pokazatelji obima plivanja kraul tehnikom vaterpolista
juniorskog uzrasta na utakmici, Zbornik radova, str. 249-253, Univerzitet u Beogradu, Fakultet
sporta i zikog vaspitanja, Beograd.
6. Smith, H.K. (1998). Applied physiology of water polo. Sports Medicine, 26(5), 317334.

162

Proceedings of the Thematic Conference

Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba enskog pola

UDK: 796.431.1-055-2

RELIABILNOST KARAKTERISTIKA SILE REAKCIJE PODLOGE


STANDARDIZOVANIH SKOKOVA UVIS KOD TRENIRANIH
I NETRENIRANIH OSOBA ENSKOG POLA

Nemanja opi, Milivoj Dopsaj, Sran Markovi


Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Najzastupljeniji tehniko-taktiki element igre u odbojci je skok uvis. Prilikom kontrole utreniranosti odbojkaica, pored ostalih komponenti pripremljenosti (energetika, taktika, psihologija...),
velika panja se posveuje pripremljenosti, sa aspekta sposobnosti realizacije razliitih tehnika skokova uvis. U mnogim sportovima pa i u odbojci veoma vanu ulogu ima i sposobnost razvoja snage.
Jedna od glavnih faktora u ovom sportu je brzinska snaga, za iju procenu se najee koristi visina
skoka koji predstavlja dominantni motoriki zadatak. U toku igre skok se realizuje na razliite naine
sa punim zamahom obe ruke, bez zamaha, zamahom jedne ruke itd., u razliitim delovima igre (u
napadu i u odbrani). Bez obzira na vrstu skoka u toku igre, ekstenzori miia nogu uestvuju sa 56%,
plantarni eksori 22%, ekstenzori u zglobu kuka 10%, antieksori 10% i ekstenzori u potiljanom
zglobu 2%. (Jari, 1987).
Testiranjem brzinske snage nogu korienjem skokova bez zamaha rukama i skokova sa zamahom rukama, moe se proceniti i ekasnost zamaha rukama, kao koordinacijska ekasnost u
odnosu na dati motoriki zadatak. Ovaj odnos ukazuje na sposobnost sportiste da ekasno koristi
postaktivno prenoenje zamaha koje se sa ruku prenosi na celo telo i na taj nain poboljava maksimalnu silu reakcije podloge i visinu skoka. Imajui u vidu irok spektar dostupnih skokova, postavlja
se pitanje na koji nain se mogu najbolje opisati i pruiti dijagnostike informacije o karakteristikama sile reakcije podloge, kao povretne informacije o kontraktilnim sposobnostima miia opruaa
nogu ostvarene tokom skoka, a date informacije povratno ukazuju i o primenjenom obrazcu i nainu
treniranja. Bilateralni skokovi uvis spadaju u osnovni vid testiranja brzinske snage u veini sportova
(odbojka, koarka, fudbal...)
Istraivanja koja su se bavila uestalou elemenata tehnike za vreme odbojkake igre su pokazala da su to razliite varijante skoka uvis (Kroon, 2000). Na osnovu velikog broja istraivanja zakljueno je da svaki igra u odbojkakoj ekipi ima u proseku po utakmici 22 ofanzivna i odbrambena
skoka, a ajvei broj zabeleenih skokova po igraa u toku dve prvoligake utakmice je 73 kod mukaraca i 45 kod ena (Ziv & Lidor, 2010). U uspenim timovima elementi odbojke koji se sastoje od
razliitih skokova, npr. servis, mogu uticati na konani rezultat, sa ekasnou od 48.42 do 53.54%,
kao i element bloka, sa ekasnou od 53.25% (Nei, 2008).
Cilj ovog rada je da se utvrdi reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge kod dva standardizovana skoka u odnosu na trenirane i netrenirane osobe enskog pola. Dobijeni podaci e ukazati
na metodoloki pristup testiranja kod osoba sa razliitim nivoom sportsko-trenanog iskustva.

Tematski zbornik radova

163

opi, N., Dopsaj, M., Markovi, S.

METOD
Uzorak ispitanika
U istraivanju je uestvovalo 38 ispitanika treniranih i netreniranih osoba enskog pola podeljene u dve grupe i to: I grupa 18 odbojkaica Super lige-Srbije; II grupa kontrolna grupa koju ini
20 studentkinja Univerziteta Beograda. Osnovni antropo-morfoloki pokazatelji terenskog uzorka kod odbojkaica Super lige su bili: TV=182.08.6 cm, TM=68.88 kg, BMI= 20.71.2, Uzrast=
20.03.7 godina, odnosno kontrolne grupe TV=167.85.9 cm, TM=60.85.0 kg, BMI= 21.31.3,
Uzrast= 21.11.1 godina. Sve ispitanice su bile obavetene o predmetu, cilju i zadatku istraivanja i
u saradnji sa trenerima su dale dobrovoljni pristanak za uestvovanjem.

Uzorak varijabli
Baterija testova kojom je procenjivana skonost sadri 2 vrste skokova koji su predstavljali i
pojedinane varijable merenja:
y Varijable ostvarene pri skoku uvis bez zamaha rukama (CMJNOARM) (Slika 1) y CMJNOARM_Fmax_con maksimalna sila u koncentrinoj fazi, izraena u N,
y CMJNOARM_Vmax_con maksimalna brzina u koncentrinoj fazi, izraena u m/s,
y CMJNOARM_RFD_con gradijent prirasta sile u koncentrinoj fazi, izraen u N/s,
y CMJNOARM_Pmax maksimalna snaga, izraena u W,
y CMJNOARM_Pavg prosena snaga, izraena u W.

Slika 1. Skok uvis bez zamaha rukama - CMJNOARM


y Varijable ostvarene pri skoku uvis sa zamahom rukama (CMJARM) (Slika 2) y CMJARM_Fmax_con maksimalna sila u koncentrinoj fazi, izraena u N,
y CMJARM_Vmax_con maksimalna brzina u koncentrinoj fazi, izraena u m/s,
y CMJARM_RFD_con gradijent prirasta sile u koncentrinoj fazi, izraen u N/s,
y CMJARM_Pmax maksimalna snaga, izraena u W,
y CMJARM_Pavg prosena snaga, izraena u W.

164

Proceedings of the Thematic Conference

Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba enskog pola

Slika 2. Skok uvis sa zamahom rukama - CMJARM

Skokovi su izmereni na tenziometrijskoj platformi na Fakultetu sporta i zikog vaspitanja,


Univerziteta u Beogradu, u Motoriko-istraivakoj laboratoriji (MIL). Pokazatelji takmiarske ekasnosti predstavljeni su pomou skokova uvis bez zamaha rukama (CMJNOARM) i sa zamahom rukama (CMJARM). Parametri ekasnosti su analizirani deskriptivnom statistikom metodom. Takoe,
koriena je i analiza reliabilnosti, gde je na osnovu ICC denisana korelacija izmeu prvog i drugog
pokuaja za dati skok kao i statistika znaajnost.
Na Grakonu 3 je prikazan nain ispoljavanja sile i brzine ostvarene pri skoku uvis sa zamahom i bez zamaha rukama. Vertikalne isprekidane linije predstavljaju podele na razliite faze (faza
mirovanja, ekscentrina, koncentrina faza, faza leta kao i faza doskoka na platformu) pri ostvarenoj
sili i brzini.

Grakon 3. Grak ispoljavanja sile i brzine ostvarene


pri skoku uvis sa zamahom i bez zamaha rukama

Tematski zbornik radova

165

opi, N., Dopsaj, M., Markovi, S.

REZULTATI
U Tabeli 1 su prikazani osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli Fmax_con,Vmax_con, RFD_con,
Pmax i Pavg u prvom i drugom pokuaju ostvarenih pri skoku uvis sa zamahom rukama (CMJNOARM) i
bez zamaha rukama (CMJARM), kod kontrolne grupe.
Najvea srednja vrednost maksimalne sile u koncentrinoj fazi pri skoku uvis bez zamaha
rukama kod kontrolne grupe, ostvarena je u drugom pokuaju 1389.44 N (Tabela 1), dok kod odbojkaica Super lige-Srbije u prvom pokuaju 1609.09 N (Tabela 2).
Tabela 1. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli prvog i drugog pokuaja za CMJNOARM i
CMJARM kod kontrolne grupe
Pokuaj 1

Pokuaj 2

Kontrolna grupa (n=20)


MeanSD

cV%

MeanSD

cV%

1368.76179.17

13.09

1389.44193.34

13.91

CMJNOARM_Vmax_con (m/s)

2.270.23

10.19

2.260.27

11.89

CMJNOARM_RFD_con (N/s)

5662.811605.10

28.34

5852.641711.47

29.24

CMJNOARM_Pmax (W)

3104.02497.98

16.04

3138.19576.49

18.37

CMJNOARM_Pavg (W)

461.81142.45

30.85

444.72161.35

36.28

CMJARM_Fmax_con (N)

1418.85151.35

10.67

1463.77191.58

13.09

CMJARM_Vmax_con (m/s)

2.400.24

9.84

2.440.29

12.00

CMJARM_RFD_con (N/s)

5423.752137.45

39.41

5786.972452.83

42.39

CMJARM_Pmax (W)

3394.86432.39

12.74

3558.61552.84

15.54

CMJARM_Pavg (W)

457.33165.73

36.24

526.07239.22

45.47

CMJNOARM_Fmax_con (N)

Srednja vrednost maksimalne sile u koncentrinoj fazi pri skoku uvis sa zamahom rukama kod
kontrolne grupe, ostvarena je u drugom pokuaju 1463.77 N (Tabela 1), dok kod odbojkaica Super
lige-Srbije takoe je ostvarena u drugom pokuaju 1583.23 N (Tabela 2).
U Tabeli 2 su prikazani osnovni deskriptini pokazatelji varijabli Fmax_con,Vmax_con, RFD_con,
Pmax i Pavg u prvom i drugom pokuaju ostvarenih pri skoku uvis sa zamahom rukama (CMJNOARM) i
bez zamaha rukama (CMJARM), kod odbojkaica Super lige-Srbije.

166

Proceedings of the Thematic Conference

Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba enskog pola

Tabela 2. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli prvog i drugog pokuaja za CMJNOARM i


CMJARM kod odbojkaica Super lige-Srbije
Pokuaj 1

Pokuaj 2

Super liga (n=18)


MeanSD

cV%

MeanSD

cV%

1609.09213.82

13.29

1562.73206.23

13.20

CMJNOARM_Vmax_con (m/s)

2.460.21

8.45

2.490.23

9.25

CMJNOARM_RFD_con (N/s)

6385.501487.13

23.29

5757.921268.12

22.02

CMJNOARM_Pmax (W)

3957.05627.87

15.87

3888.03626.01

16.10

CMJNOARM_Pavg (W)

610.08229.23

37.57

585.36228.44

39.02

CMJARM_Fmax_con (N)

1574.84189.76

12.05

1583.23209.81

13.25

CMJARM_Vmax_con (m/s)

2.810.37

13.02

2.630.19

7.27

CMJARM_RFD_con (N/s)

5320.861531.62

28.79

5356.98900.76

16.81

CMJARM_Pmax (W)

4423.51711.19

16.08

4174.48684.11

16.39

CMJARM_Pavg (W)

771.68331.30

42.93

603.49232.52

38.53

CMJNOARM_Fmax_con (N)

U Tabeli 3 u odnosu na parcijalne razlike utvreno je da postoji statistika znaajnost izmeu


prvog i drugog izvedenog pokuaja tj. skoka uvis bez zamaha rukama kod igraica Super lige-Srbije: CMJNOARM_Fmax_con Cron. Alpha=0.970, p=0.014; CMJNOARM_RFD_con Cron. Alpha=0.920,
p=0.003; dok u kontrolnoj grupi nije bilo statistike znaajnosti.
Tabela 3. Prikaz uporeenih varijabli pri prvom i drugom pokuaju kod skoka uvis bez zamaha
rukama kod odbojkaica Super-lige i kontrolne grupe
pokuaj 1 i pokuaj 2

Super Liga-Srbije

Kontrolna grupa

Cronbachs
Alpha

ICC

ANOVA
F

P value

Cronbachs
Alpha

ICC

ANOVA
F

P value

CMJNOARM_Fmax_con (N)

0.970

0.942

7.51

0.014

0.929

0.869

0.92

0.349

CMJNOARM _Vmax_con (m/s)

0.852

0.746

0.62

0.442

0.778

0.643

0.06

0.809

CMJNOARM _RFD_con (N/s)

0.920

0.862

12.51

0.003

0.919

0.852

0.876

0.361

CMJNOARM_Pmax (W)

0.959

0.921

1.380

0.256

0.830

0.717

0.138

0.714

CMJNOARM_Pavg (W)

0.850

0.739

0.402

0.535

0.669

0.507

0.254

0.620

Varijable

U Tabeli 4 to se tie parcijalnih razlika kod skoka uvis sa zamahom rukama postoji statistika
znaajnost izmeu prvog i drugog izvedenog pokuaja tj. skoka uvis sa zamahom rukama kod igraica Super lige: CMJARM_Vmax_con Cron. Alpha=0.607, p=0.024; CMJARM_Pmax Cron. Alpha=0.859,
p=0.046; CMJARM_Pavg Cron. Alpha=0.651, p=0.025; dok su u kontrolnoj grupi postojale razlike kod
CMJARM_Fmax_con Cron. Alpha=0.951, p=0.015; CMJARM_Pmax Cron. Alpha=0.947, p=0.004.

Tematski zbornik radova

167

opi, N., Dopsaj, M., Markovi, S.

Tabela 4. Prikaz uporeenih varijabli pri prvom i drugom pokuaju kod skoka uvis sa zamahom
rukama kod odbojkaica Super-lige i kontrolne grupe
pokuaj 1 i pokuaj 2

Super Liga-Srbije

Kontrolna grupa

Cronbachs
Alpha

ICC

CMJARM_Fmax_con (N)

0.972

0.950

0.290

0.597

CMJARM_Vmax_con (m/s)

0.607

0.530

6.152

CMJARM_RFD_con (N/s)

0.428

0.312

CMJARM_Pmax (W)

0.859

CMJARM_Pavg (W)

0.651

Varijable

ANOVA
Cronbachs
P value
F
Alpha

ICC

ANOVA
F

P value

0.951

0.931

7.193

0.015

0.024

0.917

0.866

1.550

0.228

0.010

0.921

0.724

0.573

0.576

0.457

0.753

4.626

0.046

0.947

0.926

10.748

0.004

0.513

6.004

0.025

0.774

0.674

3.025

0.098

DISKUSIJA
U funkciji adekvatne takmiarske pripremljenosti odbojkaica, naroito sa aspekta sposobnosti vertikalnih skokova (skonosti), pored opte zike pripremljenosti, veliki znaaj se pridaje
i specinoj zikoj pripremljenosti (Dopsaj, 2012; Marques, 2008; Marques, 2006; Zaciorsky and
Kraemer, 2006). U odbojci, kao sportskoj igri, pod specinom zikom pripremljenosti podrazumeva se sposobnost sportiste da sve tehniko-taktike situacije igre realizuje ekasno u funkciji
pobede svoje ekipe, to sa aspekta motorikih zadatka znai da na utakmici izvede veliki broj kratkih
a tanih, situaciono svrsishodnih, brzih i eksplozivnih horizontalnih i/ili vetrikalnoih kretanja, u ijij
motorikoj strukturi dominiraju skokovi uvis (Ercolessi, 1999).
U odnosu na dobijeni rezultati ovog istraivanja, sa aspekta ispoljavanja maksimalne sile u
koncentrinoj fazi, utvreno je da postoji obrnuto proporcionalnu povezanost izmeu dva analizirana razliita skoka gde odbojkaice u sluaju CMJARM ispoljavaju silu na isti nain a kod CMJNOARM
ne, dok je kod kontrolne grupe obrnuto.
Drugim reima, pokazalo se da kod vrhunskih igraica tj. odbojkaica Super lige pri skoku uvis
bez zamaha rukama, kod maksimalne sile u koncentrinoj fazi (CMJNOARM_Fmax_con) kao i kod gradijenta prirasta sile (CMJNOARM_RFD_con), postoji statistiki znaajna razlika izmeu prvog i drugog
pokuaja na nivou (p=0.014), odnosno (p=0.003), dok kod kontrolne grupe to nije bio sluaj. Utvrene
razlike kod odbojkaica verovatno ukazuju o nivou adaptacije u smislu da ove ne tipine vrste skokova
(skok bez zamaha ruku koji je takmiarski ne tipian pa ga i ne treniraju) ne izvode na isti nain (sa
aspekta tehnike) dok za varijantu skoka sa zamahom rukama, kao motoriki obrazac skoka na koji su
adaptirane, u odnosu na date varijable u situaciji ponavljanja skoka izvode na isti nain.
U kontrolnoj grupi, maksimalna ostvarena sila u koncentrinoj fazi (CMJNOARM_Fmax_con) pri
skoku uvis bez zmaha rukama, nije se statistiki znaajno razlikovala izmeu prvog i drugog pokuaja (p=0.349). To ukazuje na injenicu da su ispitanice iz kontrolne grupe kao specino netrenirane osobe skok uvis bez zamaha rukama (realizovan samo kroz pokret pregibanja i opruanja nogu)
izvodile na isti nain, dok u koordinaciono sloenijoj formi skoka (skok sa zamahom ruku) istovetan
nain izvoenja motorikog zadatka nisu uspele da ponove.
Kod odbojkaica koje su izvodile skok uvis sa zamahom rukama, pokazalo se da postoji statistiki znaajna razlika kod brzine skoka u koncentrinoj fazi (CMJARM_Vmax_con) p=0.024, maksimalnoj snazi (CMJARM_Pmax) p=0.046 i prosenoj snazi (CMJARM_Pavg) p=0.025. Dok kod kontrolne grupe,
u skoku uvis sa zamahom rukama, statistiki se znaajno razlikuju maksimalna sila u koncentrinoj
fazi (CMJARM_Fmax_con) i maksimalna snaga (CMJARM_Pmax), p=0.015, odnosno p=0.004. Ove vrednosti ukazuju da kontrolna gupa nije uspela da izvede skok na isti nain u prvom i drugom pokuaju sa
koordinaciono sloenog aspekta.

168

Proceedings of the Thematic Conference

Reliabilnost karakteristika sile reakcije podloge standardizovanih skokova uvis kod tren. i netren. osoba enskog pola

ZAKLJUAK
Na osnovu rezultata moe se zakljuiti da kod razliitih vrste skokova uvis razliito trenirane
osobe enskog pola ostvaruju ispoljavanje karakteristika sile reakcije podloge sa razliitom pouzdanosu (karakteristike sile reakcije podloge razliito ispoljavaju pri istoj vrsti skoka). U sluaju specino treniranih osoba, kod odbojkaica rezultati ukazuju na to da skok uvis sa zamahom rukama
izvode na isti nain u prvom i drugom pokuaju, i to verovatno jer im je taj vid pokreta poznat u
njihovim situacionim motorikim zadacima tj. u odbojkakoj igri. U sluaju skoka uvis bez zamaha
rukama utvreno ja da postoji razlika izmeu dva pokuaja. Uzrok ovoj pojavi je verovatno u injenici da je to vrsta skoka u nespecinim uslovima izvoenja pokreta za odbojkaice. U sluaju
specino ne treniranih osoba enskog pola i motorikog zadatka vertikalni sunoni skokovi sa i
bez zamaha rukama, rezultati upuuju na razmiljanje o postojanju mogue potrebe korigovanja
pristupa metodologiji testiranja u smeru poveanja broja skokova odnosno broja pokuaja prilikom
njihovog testiranja.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Dopsaj, M., opi, N., Nei, G., Sikimi, M. (2012). Jumping performance in elite female
volleyball players Relative to playing positions: a practical Multidimensional assessment model.
Serbian Journal of Sports Sciences, 6(2), 61-69
2. Ercolessi, D. (1999). La caduta dal salto. Super Volley, 1, 79-82.
3. Jari, S. (1987). Biomehanika istraivanja maksimalnog sunonog vertikalnog skoka i njihove
implikacije u praksi. Fizika kultura, 41(1), 30-37.
4. Kroon, S. (2000). Verical jump ability of elite voleyball palyers compared to elite atheltes in other
team sports, http:://www.Faccioni.com/ reviews (20.3.2002).
5. Marques, M.C., Gonzalez-Badillo, J. J., Kluka, D. (2006). In-season strength training male
professional volleyball athletes. Strength Condition Journal, 28, 6-12.
6. Marques, M. C., Van den Tillaar, R., Vescovi, J. D., & Gonzalez-Badillo, J. J. (2008). Changes in
strength and power performance in elite senior female professional volleyball players during the
in-season: a case study. Journal of Strength and Conditioning Research, 20, 563-571.
7. Nei, G. (2008). Struktura takmiarske aktivnosti odbojkaica. Godinjak, 14,89-112.
8. Zaciorsky, M. V., Kraemer, J.W. (2006). Science and practice of strength training. Human Kinetics,
Champaign, IL: USA.
9. Ziv, G., Lidor, R. (2010). Vertical jump in female and male volleyball players: a review of
observational and experimental studies. Scandinavian Journal of Medicine and Science in
Sports, 20(4), 556-567

Tematski zbornik radova

169

Sredojevi, N., Nikoli, B.

UDK: 796.61.012.1(497.1)

PRIMENA MOTORIKIH TESTOVA U PROCENI PRIPREMLJENOSTI


ELITNIH BICIKLISTA RS SRBIJE

Nevenka Sredojevi1, Biljana Nikoli2


1

Univerzitet u Beogradu, Fakultet za sport i ziko vaspitanje, Beograd, Srbija


2
Zavod za sport i medicinu sporta R. Srbije, Beograd, Srbija

UVOD
Drumski biciklizam je takmiarski sport gde je karakteristina velika aerobna i miina
izdrljivost, kao i anaerobna mo i kapacitet (trke traju i do 7 sati). Na vieetapnim trkama prisutni
su svi napori i sa razliitih aspekata specine snage (kratki napori skokovi i sprintevi, tj. nagla ubrzanja; kratki intervalni napori 1 do 2 min; kao i duge tempo vonje na aerobno anaerobnom pragu
hronometri). Takmiarski rezultat zavisi od vie faktora i to: tehniko-tehnoloke komponente,
radno-funkcionalne sposobnosti biciklista, taktikih faktora vonje, meteo-uticaja, konguracije terena, kao i motorikih sposobnosti bicikliste. Gledajui sa aspekta zikih napora drumski biciklizam moemo opisati kao najkompleksniji i jedan od najzahtevnijih i najteih sportova. U biciklizmu
postoje razliite discipline i specijalnosti u okviru njih.
U svakoj sportskoj grani, kao i u biciklizmu, neophodno je poznavati opte i specine motorike sposobnosti i u skladu s tim izdvojiti motorike testove za procenu tih sposobnosti. U trenanom procesu bilo kog sporta bazine motorike sposobnosti se modikuju prema zahtevima
tog sporta. Bazine motorike sposobnosti su osnova na koju se nadograuju specine motorike
sposobnosti, tj. vodee varijable (najvanije motorike sposobnosti) i one se razlikuju od sporta do
sporta.
Zahtevi biciklizma kao sporta za produkcijom aerobne i anaerobne energije su ispitani i vrednosti se mogu pronai u literaturi kod brojnih autora (Gardner et al., 2005). Ono to se u drugim
studijama ree sree je da li su denisani zahtevi u optim i specinim motorikim sposobnostima
biciklista kao to su: karakteristike sila i snage razliitih miinih grupa (donjih ekstremiteta, abdominalne ili lene muskulature), karakteristike sprinterskih sposobnosti, karakteristike sposobnosti
za penjanje na uspone i nivo sposobnosti koje deniu uspeh za hronometarske trke. Istraivanje
motorikih sposobnosti kod biciklista ima za cilj poveanje miine ekasnosti u toku takmienja
(Gardner et al., 2005). Meutim, jedan od najvanijih problema koji je evidentan u pregledu dostupne literature je utvrditi koje su osnovne a koje specine motorike sposobnosti bitne za takmiarsku
uspenost u biciklzmu, i u kojoj meri treba razviti i na koji nain odravati iste u pojedinim fazama
godinjeg trenanog ciklusa. U buduim istraivanjima bi trebalo dati fokus upravo ovom problemu.
Osnovni cilj ovog rada je dobijanje normativnih vrednosti za razliite grupe ispitanika, tj. da
utvrdi ima li razlika u maksimalnoj snazi, sili i eksplozivnosti nakon primenjene baterije standardnih
motorikih testova za procenu motorikih sposobnosti kod biciklista u funkciji takmiarske kategorije, specijalnosti, i ako ima, da prikae u kojim motorikim sposobnostima se razlikuju.

170

Proceedings of the Thematic Conference

Primena motorikih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije

METODE
Protokol testiranja
Biciklisti su u jednom danu izveli sva tri testa u Laboratoriji za motorika testiranja, Zavoda
za sport i medicinu sporta u Beogradu. Prvo je bio izveden test pojedinanih i serijskih vertikalnih
skokova, zatim Wingate modikovani test u trajanju od 6s ponovljen 3 puta, sa pauzama izmeu
svakog ponavljanja od 3 minuta, i na kraju test za procenu izometrijske maksimalne i eksplozivne
sile opruaa nogu na presi.

Prvi test: Pojedinani i serijski skokovi


Pojedinani skokovi:
1. Prvi skok iz unja (squat jump SJ) koji podrazumeva izvoenje maksimalnog vertikalnog naprezanja iz pozicije poluunja (zglob kolena pod uglom od 90), sa rukama postavljenim na
predeo kukova. Ova vrsta merenja omoguava procenu sposobnosti izolovane koncentrine miine
kontrakcije opruaa donjeg ekstremiteta (Harman et al., 1990).
2. Skok iz stojeeg stava sa rukama na kukovima (countermovement jump CMJ) izvodi se iz
pozicije stojeeg stava sa opruenim nogama u zglobu kolena i sa rukama na kukovima. Maksimalan
vertikalan skok nakon brzog poluunja omoguava indirektnu procenu sposobnosti opruaa donjeg ekstremiteta tj. sposobnosti brzog smenjivanja ekscentrine i koncentrine kontrakcije i transfer
elastine energije, esencijalne za sportsko postignue (Bobbert et al., 1987).
3. Skok iz stojeeg stava sa desne nogu sa rukama na kukovima (countermovement jump
CMJD); izvodi se iz pozicije stojeeg stava sa opruenom desnom nogom i savijenom levom nogom
u zglobu kolena i sa rukama na kukovima.
4. Skok iz stojeeg stava sa leve nogu sa rukama na kukovima (countermovement jump
CMJL); izvodi se iz pozicije stojeeg stava sa opruenom levom nogom i savijenom desnom nogom
u zglobu kolena i sa rukama na kukovima.
5. Maksimalni skok sa pripremom (Maximal Counter Movement Jump) se identino izvodi
kao skok iz unja sa pripremom. Razlika je u tome da se ruke ne izoluju na kukovima, ve su u funkciji zamaha (radi postizanja max visine skoka). Ruke se u poetnom poloaju nalaze u predruenju u
visini grudi. Koordinisano sa sputanjem u uanj ispitanik izvodi zaruenje, sledi maksimalni odraz
i zamah rukama kroz fazu predruenja do uzruenja. Pokret je karakteristian za veinu situacija
koje se javljaju tokom sportske aktivnosti. Koordinisan zamah rukama u funkciji skoka doprinosi
veoj visini skoka za 10% (Harman i sar., 1990). Test procenjuje ekscentrino-koncentrinu komponentu eksplozivnosti skoka (visina skoka izmerena u centimetrima) i koordinaciju ekstremiteta u
izvoenju skoka.

Serijski skokovi:
6. Sedam uzastopnih skokova (7RJ). Zahtevi testa su visina skoka i frekvencija skokova u zadatom vremenskom intervalu. Ispitanikove ruke su ksirane na kukovima (zbog maksimalne izolacije
prilikom skoka). On stoji u uspravnom poloaju nekoliko sekundi, a nakon zvunog signala poinje
izvoditi kontinuirane skokove iz unja sa pripremom. Prilikom kontaktne faze sa podlogom (faza
doskoka) noge moraju biti ektirane u kolenima pod uglom od priblino 90. Zavisno od trajanja,
test procenjuje: maksimalnu anaerobnu snagu (do 15sek) i snanu izdrljivost u izvoenju aktivnosti
eksplozivnog karaktera (preko 45 ili 60sek). Vrednosti su izraene u obliku visine izmerenog skoka
(cm).

Tematski zbornik radova

171

Sredojevi, N., Nikoli, B.

Drugi test: Wingate modikovani 6s test


Wingate modikovani 3x6s test izvodio se na Monark bicikl-ergometru (Monark 894E). Test je
bio primenjen nakon standardnog zagrevanja lagane vonje na biciklergometru u trajanju od 5min.
Test je zapoinjao na znak start od strane strunog lica koji je rukovodio testiranjem, nakon ega
su biciklisti maksimalnom brzinom pedalirali u trajanju od 6s.
Opis testa: Pre sprovoenja VAnT6s na bicikl ergometru visina sedita bila je podeavana za
svakog ispitanika posebno. Optimalna visina sedita je ona koja omoguava eksiju u zglobu kolena
izmeu 170 i 175 (ugao eksije pri potpuno opruenoj nozi je 180) za vreme najnie pozicije stopala pri okretu (Baker i Davies, 2004). Zadatak ispitanika je bio da okree pedale to je bre mogue
tokom vremenskog perioda od 6 sekundi. Poetak testa je bio nakon to je ispitanik ostvario okretanje pedalama maksimalnom brzinom bez optereenja u periodu od 3 sekunde, kako bi se izbegla
inercija toka i dostigla maksimalna brzina okretanja. Za procenu maksimalne snage miia bilo je
koriteno jedno ponavljanje. Pauze izmeu ponavljanja iznosile su 3 minuta.
Intezitet optereenja: Za potrebe ovog istraivanja u VAnT6s koristio se interval optereenja od
9% od TM. Preciznost podeavanja optereenja iznosila je 0.1 kg.

Trei test: Izometrijski Leg Press test


Za procenu maksimalne izometrijske sile opruaa nogu (bilateralno i unilateralno) koriena
je standardna oprema, metalne konstrukcije za merenje izometrijske sile opruaa nogu u sedeem
poloaju (Dopsaj & Ivanovi, 2011). Ispitanici su bili u sedeoj poziciji sa ciljem da guraju nogama
tenziometrijsku sondu unutar platforme za stopala, koja je bila ksirana za konstrukciju. Ispitanici
su dobili instrukcije da dostignu maksimalnu silu to je bre mogue i da je odre (Murphy & Wilson, 1996). Ispoljavanje sile trajalo je maksimalno 4s. Ispitanicima je pruana povratna informacija
o trenutnoj sili na monitoru koji su posmatrali i sve vreme su bili dodatno motivisani. Pauza izmeu
dva uzastopna pokuaja bila je 2 minuta. Obrada podataka je realizovana korienjem hardverskosoftverkog sistema. Na osnovu upotrebljenog protokola testiranja, ispitanici su test realizovali u dva
pokuaja, i to: svi ispitanici su testirani nakon 5-minutnog zagrevanja. Zadatak ispitanika je da na
testu ostvare maksimalnu miinu silu u to kraem vremenskom periodu. Testiranje je realizovano
u izometrjskim uslovima naprezanja i pri uglu natkolenice i potkolenice od 1101200, i pri uglu potkolenice i stopala od 900. Pauza izmeu pokuaja je bila u trajanju od jednog minuta.

Uzorak ispitanika
Uzorak je bio sastavljen od ukupno 39 biciklista sa prosenom TV=178.17.9 cm, TM=66.29.3
kg, BMI=22.191.3 kg/m2, seniorske, juniorske i kadetske kategorije koji su bili na iroj listi nacionalne reprezentacije. Struktura uzorka po takmiarskoj specijalnosti je bila sledea: kod seniora (N=16) (N=6 sprinter, N=4 hill (brdski voza) i N=6 at-rider), kod juniora (N=10) (N=3
sprinter, N=4 hill (brdski voza) i N=3 at-rider), kod kadeta (N=13) (N=2 sprinter, N=4
hill (brdski voza) i N=7 at-rider). Svakom ispitaniku, koji je uestvovao u merenjima, bilo je
predoeno objanjenje studije, mogui zdravstveni rizik i predvieni postupak merenja. Merenje je
bilo obavljeno u Centru za motorika testiranja i analitiku u sportu u Zavodu za sport i medicinu
sporta R Srbije u Beogradu.

Varijable
U istraivanju su ispitivani pokazatelji za procenu izometrijske eksplozivne sile, maksimalne
snage i eksplozivnosti donjih ekstremiteta i to kroz bateriju standardnih motorikih testova, vertikalni skokovi (pojedinani i serijski), Wingate modikovani 6s test i test na izometrijskoj presi:

172

Proceedings of the Thematic Conference

Primena motorikih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije

U toku serije testova vertikalnih skokova odreivali su se sledee varijable: visine ostvarene
pri skoku sa pripremom CJ (cm), skoku sa rukama na bokovima bez pripreme CMJ (cm), skoku sa
rukama na bokovima sa leve i desne noge CMJL i CMJD (cm), skoku sa zamahom CMJZ (cm) i kod
sedam uzastopnih skokova 7RJ (cm).

U toku Wingate testa odreivali su se sledei parametri anaerobnih sposobnosti koji su bili
izraeni u apsolutnim vrednostima:
x
x
x
x

Maksimalna anaerobna snaga (peak power PPaps),


Vrednost prosene snage ostvarene tokom celokupnog testa (mean power Paver),
Vrednost ostvarene snage na maksimalnoj brzini izraeno u vatima (W) PVmaxaps,
Vrednost maksimalne brzine izraene kao broj obrtaja pedala u 1 min- Vmax (rpm).

U toku testa na izometrijskom dinamometru-presi za ovo istraivanje koristili su se sledee


varijable:
x Maksimalna vrednost dostignute izometrijske sile opruaa nogu (Fmax) izraenu u
Njutnima (N),
x Eksplozivna miina sila (RFDFmax) opruaa nogu kao pokazatelj opteg nivoa razvijenosti
eksplozivne sile tj. eksplozivnosti, dobijena je na osnovu sledee procedure (Dopsaj &
Ivanovi, 2011) RFDFmax = (Fmax / tFmax) * 1000
Gde: Fmax predstavlja maksimalnu vrednost dostignute izometrijske sile opruaa nogu, dok tFmax
predstavlja vreme u ms potrebno da se dostigne maksimalna sila, izraeno u N/s.

METODE OBRADE PODATAKA


Svi podaci su prvo analizirani primenom deskriptivne statistike analize, radi denisanja
osnovnih pokazatelja centralne tendencije i mera varijablititeta rezultata (Mean, Standard Devijacija, i granine vrednosti ukupnog opsega (Min Max).
Razlika izmeu denisanih subuzoraka biciklista u funkciji takmiarske kategorije i specijalnosti je utvrivana primenom statistike tehnike analize varijanse (ANOVE) i post/hok test kao
kriterijum za utvrivanje razlika specijalnosti i kategorija pojednanih varijabli (Bonferonnis test)
(Hair et al., 1998).
Sve statistike metode raene su pomou softverskih paketa: Microsoft Oce Excel 2007
SPSS for Windows, Release 17.0 (Copyright SPSS Inc., 19962007). Sve vrednosti prilikom statistike obrade podataka bile su na nivou od p < 0.05.

Tematski zbornik radova

173

Sredojevi, N., Nikoli, B.

REZULTATI I DISKUSIJA
Rezultati deskriptivne statistike TV (cm), TM (kg) i BMI (kg/m2) u odnosu na ukupan uzorak
biciklista po uzrasnim takmiarskim kategorijama i specijalnostima, prikazani su u Tabeli 1.
Tabela 1. Rezultati antropomerisjkih parametara u odnosu na bicikliste po takmiarskim
kategorijama i specijalnostima
SENIORI

JUNIORI

KADETI

Varijable/specijaln
MeanSD

Min-Max

MeanSD

Min-Max

MeanSD

Min-Max

26.97.8

20-32

18.5-0.5

18-19

15.52

12-17

Sprinters

181.47.1

173-188

181.676.4

177-189

185.503.5

183-188

Hills

180.55.9

176-189

182.753.3

179-186

1784.2

172-182

Flat-rider

1784.8

171-181

176.673.5

173-180

172.710.7

161-188

Total

179.84.7

171-189

180.64.8

173-189

176.319.2

159-188

Sprinters

74.44.7

71-82

71.332.1

69-72

76.502.1

75-78

Hills

71.86

66-80

67.004.9

61-72

634.1

59-67

Flat-rider

70.14.8

59.5-78

64.675.5

59-70

55.710.2

43-73

Total

725.6

59.5-82

67.604.8

59-73

61.210.6

43-78

Sprinters

22.31.4

20.7-23.9

21.471.1

20.2-22.2

21.501.5

20.4-22.6

Hills

22.20.3

21.9-22.5

20.181.8

18.6-22.7

20.132.3

17.6-22.8

Flat-rider

70.14.8

19-24.3

20.831.6

18.9-21.8

18.571.6

16.2-20.7

Total

22.191.3

19-24.3

20.761.5

18.6-22.7

19.52.1

16.2-22.8

UZRAST (god)

TV
(cm)

TM
(kg)

BMI
(kg/
m2)

Motorike sposobnosti biciklista maksimalna sila (Fmax) i gradijent prirasta sile (RFD)
U sportu se sila (eng. strength) denie kao maksimalna sila (Fmax ) koja nastaje tokom maksimalne voljne kontrakcije (MVK), u zadatim uslovima (Abernethy et al., 1995). Jari i Kukolj (1996)
za istu osobinu koriste pojam jaina i deniu je kao sposobnost miia da razvije veliku jainu u
izometrijskim uslovima ili protiv velikog spoljnog optereenja pri malim brzinama skraenja.
Za razliku od sile i gradijenta prirasta sile - RFD, snaga predstavlja sposobnost miia da deluje
relativno velikim silama protiv manjeg spoljanjeg optereenja, ali pri velikim brzinama skraenja
miia (Jari i Kukolj, 1996). U pojedinim sportovima veoma je bitna i brzina kojom se sila razvija,
to se smatra vanom funkcionalnom osobinom miia (Mirkov, 2003; Andersen et al., 2005; Kneevi i Mirkov, 2010). Prilikom tranja, plivanja, vonje bicikla maksimalnom brzinom, sportisti ne
ispoljavaju maksimalnu silu, ali ostvarenu silu ispoljavaju to je mogue bre.
Izkvierdo i sar. (Izquierdo et al. 1999) navode da povrina preseka miia znaajno korelira sa
maksimalnom izometrijskom silom (Fmax). Sila utie na ispoljavanje snage opruaa u zglobu kolena pri razliitim nivoima optereenja i razliitim brzinama skraenja miia. Iako su ove dve sposobnosti, relativno nezavisne, snaga ovog miia je ipak uslovljena njegovom maksimalnom silom
( , 2011). Na ispoljavanje sile utiu: veliina i broj aktivnih motornih jedinica,
frekvencija pranjenja motoneurona, veliina poprenog preseka miia, duina miia, duina poluge na kojoj on deluje, veliina spoljanjeg optereenja, brzina miine kontrakcije, stanje antago-

174

Proceedings of the Thematic Conference

Primena motorikih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije

nistike grupe miia i drugo (Jari i Kukolj, 1996). Iz ovoga moemo zakljuiti da je za takmiarski
biciklizam bitno pored ostalih motorikih sposobnosti razvijati i silu kao i njen prirast.
U naem izstraivanju rezultati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru ukupnog uzorka biciklisti ne razlikuju u varijablama izometrijske sile opruaa nogu u zglobu kolena u
varijablama maksimalne sile obe noge (Fmax bilateralno, p=0.13), prirasta te sile (RFDFmax bilateralno,
p=0.14) i maksimalne sile desne noge (Fmax desna noga, p=0.45).
Tabela 2. Deskriptivni pokazatelji rezultata izometrijske sile opruaa nogu u zglobu kolena kod
biciklista u odnosu na kategoriju (seniori, juniori i kadeti)
Uzrast
Kateg.

Fmax (N)
bilateralno
Mean

SD

RFDFmax (N/s)
bilateralno
Mean

Fmax (N)
Desna noga

SD

Mean

SD
408.32

RFDFmax N/s
Desna noga
Mean

SD

Fmax (N)
Leva noga
Mean

SD

RFDFmax (N/s)
Leva noga
Mean

SD

Seniori

3886.3 829.3 1538.38

460.06

2177.24

8840.57 2508.95 2049.77

385.06 8378.90 2302.04

Juniori

3533.9 627.9 1518.82

294.82

1991.24 315.799 9058.98 2154.06 1837.39

240.96 8756.80 1553.11

Kadeti

2995.9

730

1147.20 2535.30 1782.97 444.354 7673.60 2085.78 1707.32

534.13 7372.85 2105.69

Ukupno 3488.9

824

1399.41 3953.46 1993.41 425.020 8498.82 2300.62 1876.73

430.57 8134.17 2088.69

Tabela 3. Deskriptivni pokazatelji rezultata izometrijske sile opruaa nogu na testu Leg Press kod
biciklista seniorskog uzrasta u odnosu na takmiarsku specijalnost
Seniori

Fmax (N)
bilateralno

RFDFmax (N/s)
bilateralno

Mean

Mean

SD

SD

Fmax DN
(N)
Mean

SD

RFDFmax_DN
(N/s)
Mean

Fmax_LN
(N)

RFDFmax_LN
(N/s)

SD

Mean

SD

Mean

SD

2471.94

2215.46

507.06

8042.42

2763

2301.36 317.77 10400.97

3222.71

2115.19

338.02

9841.62

2506.7

Flat-ride 3477.55 806.49 1480.77 293.79 1987.22 348.07 8003.12

1912.30

1868.09

265.4

7684.14

1599

2508.95

2049.77

385.06

8378.90

2302.03

Sprinters 4108.62 923.30 1386.97 489.70 2305.96 515.83 8597.18


Hills

Total

4221.52

3886.30

649.64

829.25

1814.08

1538.38

616.67

460.60

2177.24 408.32

8840.57

Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru seniorske kategorije biciklisti ne razlikuju u ostvarenoj maksimalnoj sili (Fmax) kao i u prirastu sile (RFDFmax).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kategorije juniora biciklisti
razlikuju u varijablama maksimalne sile Fmax bilateralno ( p=0.026), Fmax desna noga (p=0.003), kod
sprintera i hills (p=0.020), Fmax leva noga (p=0.002), kod sprintera i hills (p=0.011).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kategorije kadeta, biciklisti
razlikuju u prirastu sile RFDFmax bilateralno, desne i leve noge, izmeu brdaa i at-riders (p=0.020),
i sprintera i hills (p=0.014).

Motorike sposobnosti biciklista test procene eksplozivnosti donjih ekstremiteta


Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru ukupnog uzorka biciklisti
ne razlikuju u varijablama eksplozivne komponente opruaa nogu (visine skoka cm).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru juniorske kategorije biciklisti razlikuju u varijablama vertikalnog skoka. Rezultati Post-hok testa pokazuju razlike vertikalnog
skoka kod biciklista juniorskog uzrasta u funkciji takmiarske specijalnosti kod sledeih varijabli,
Tematski zbornik radova

175

Sredojevi, N., Nikoli, B.

SJ, izmeu sprintera i at-riders (p=0.003), zatim hills i at-riders (p=0.001), CMJZ se razliku kod
sprintera i hills (p=0.047), hills i at-riders (p=0.009). U varijabli 7RJ sprinteri su bili bolji od brdaa
(p=0.049).
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kadetske kategorije biciklisti ne razlikuju u varijablama vertiklnog skoka.
Deskriptivni pokazatelji rezultata rezultata vertikalnog skoka prikazani su na Tabeli 4.
Tabela 4. Deskriptivni pokazatelji rezultata vertikalnog skoka kod biciklista u odnosu na
kategoraiju (seniori, juniori i kadeti)
Test/specijalnost
CJ
(cm)

CMJ
(cm)

CMJD
(cm)

CMJL
(cm)

CMJZ
(cm)

7 RJ
(cm)

Mean

SD

Min

Max

senior

29.26

4.725

22

36

junior

27.90

3.429

25

35

kadet

29.43

4.242

22

35

senior

35.03

5.987

26

46

junior

34.06

5.215

28

47

kadet

33.98

4.380

24

40

senior

18.24

3.855

12

25

junior

16.84

2.051

12

19

kadet

16.68

3.117

12

23

senior

16.86

3.593

11

24

junior

16.86

2.609

13

21

kadet

16.54

1.871

13

20

senior

42.11

5.736

31

50

junior

39.50

5.399

32

46

kadet

40.07

3.082

35

45

senior

28.92

3.820

23

35

junior

27.61

4.965

19

35

kadet

26.57

3.636

20

33

Motorike sposobnosti biciklista - Test za procenu maksimalne snage tokom pedaliranja


Snaga (eng. power P) se denie i kao izvreni rad (A) u jedinici vremena (t), A = F/t, ili kao
proizvod jaine (F) i brzine (V), P = FxV. U biciklizmu je posebno vana i zbog toga sa velikom panjom praena funkcija miia nogu a meu njima najee miia opruaa u zglobu kolena (Swain,
1997)
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru ukupnog uzorka razlikuju varijable ostvarene maksimalne snage, prosene snage u testu kao i snage pri maksimalnoj brzini,
p=0.003, p=0.003 i p=0.002 (Ppeak 9%, Paver 9%, Pvmax 9%). Nakon post-hok testa utvreno je da su se
razlike pokazale u varijablama: maksimalne snage (Ppeak 9%) izmeu seniora i kadeta - p=0.002, prosene snage na testu (Paver 9%) izmeu seniora i kadeta - p=0.002, snage pri maksimalnoj brzini (Pvmax 9%)
izmeu seniora i kadeta p=0.001 i izmeu juniora i kadeta p=0.066.
Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru seniorske i juniorske kategorije biciklisti ne razlikuju u varijablama Wingate 6s testa, dok se u drugim studijama mogu pronai
podaci da je razlika izmeu grupa potvrena i oekivana (Tabela 8).

176

Proceedings of the Thematic Conference

Primena motorikih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije

Rezultati analize nakon Wingate 6-s testa prikazani su u Tabeli 7.


Tabela 7. Deskriptivni pokazatelji rezultata modikovanog Wingate 6s testa kod biciklista u
odnosu na kategoraiju
Test/specijalnost
Ppeak 9%
(W)

Paver 9%
(W)

P_Vmax 9%
(W)

Vmax_rpm 9%
(W)

Mean

SD

Min

Max

senior

1054.46

175.8

749

1364

junior

953.79

148.7

697

1208

kadet

825.00

156.2

520

1053

senior

953.01

135.7

688

1204

junior

886.42

122.4

648

1062

kadet

760.70

141.9

498

977

senior

1062.35

179.3

684

1430

junior

986.42

144.9

801

1214

kadet

809.31

174.7

544

1079

senior

141.21

11.4

126

161

junior

138.02

13.8

109

154

kadet

134.03

12.3

115

158

Tabela 8. Deskriptivni pokazatelji rezultata modikovanog Wingate 6s testa (W) kod biciklista
seniorskog uzrasta u odnosu na takmiarsku specijalnost (apsolutne vrednosti)
Test/ specijalnost

Ppeak_9% (W)

Paver %
(W)

PVmax_9%
(W)

Vmax_rpm 9%
(W)

Mean

SD

Min

Max

sprinters

1090.94

146.982

969

1343

hills

1125.33

201.987

922

1364

Flat-rider

976.82

179.303

749

1238

sprinters

978.22

83.645

874

1072

hills

1018.08

162.447

851

1204

Flat-rider

888.62

145.331

688

1088

sprinters

1058.30

78.038

978

1163

hills

1174.38

193.021

1022

1430

Flat-rider

991.05

215.955

684

1309

sprinters

140.26

12.806

126

158

hills

147.45

14.054

135

161

Flat-rider

137.85

8.367

127

149

Rezulatati jednofaktorske analize varijanse pokazuju da se u okviru kadetske kategorije biciklisti razlikuju u varijablama Ppeak 9%, Paver 9%, Pvmax 9%, Vmax rpm 9% Wingate 6s testa. Nakon post-hok
testa utvreno je da razlika postoji kod varijabli maksimalne snage ostvarene na testu (Ppeak 9%)
izmeu sprintera i at-riders (p=0.020), kao i izmeu hills i at-rider (p= 0.007). Takoe, utvreno
je da se razlika pojavila u varijabli prosene snage na testu (Paver 9%) izmeu sprintera i at-ridera
(p=0.011), kao i izmeu hills i at-ridera (p=0.026). Takoe, razlika je uoena i kod varijable snaga
na maksimalnoj brzini (PVmax 9%) izmeu sprintera i at-rider-a, (p=0.038). Vrednosti varijable maksimalna brzina pedaliranja (rpm) se razlikovala kod hills biciklista i at-riders, to nam verovatno
govori da su biciklisti at riders postizali svoj maksimum snage pri optimalnoj brzini pedaliranja u
Tematski zbornik radova

177

Sredojevi, N., Nikoli, B.

jedinici vremena (rpm), koja je utvrena da je od 110-130 rpm/min, dok su hills biciklisti naviknuti
na manju kadencu, usled specinosti konguracije terena na kojoj su dominantni, pokazivali nie
vrednosti rpm. Hills biciklisti voze na veim prenosima od at-riders to prouzrokuje veu silu na
veem otporu, ali pri manjoj brzini, rpm (Dorel et al. 2005; Martin et al., 1997)
Interesantno je da se u naem istraivanju biciklisti seniori i juniori ne razlikuju u varijabli
maksimalne snage u okviru njihovih specijalnosti, dok je kod drugih autora u njihovim studijama
pronaena razlika, to moe da govori u prilog tome da sprinetri kao specijalnost nisu dovoljno pripremljeni ni u seniorskoj ni u juniorskoj kategoriji.

ZAKLJUAK
Motorike sposobnosti su osnova na koju se nadograuju performanse koje su bitne za takmiarsku uspenost u svakom sportu. Na osnovu rezultata standardne baterije testova za procenu motorikih sposobnosti biciklista sile, snage i eksplozivnosti moemo uoiti da prol biciklista R Srbije
ne zadovoljava u potpunosti nivo motorike pripremljenosti koje pokazuju elitni biciklisti vodeih
zemalja. Varijable datih testova koji su procenjivali odreene motorike sposobnoti, sile, snage i eksplozivnosti pokazuju da se biciklisti u kljunim pokazateljima ne razlikuju, kao to je to sluaj kod
seniora i juniora u vodeim bicilistikim zemljama sveta i evrope.

LITERATURA
1. Abernethy, P., G. Wilson, P. Logan (1995). Strength and power assessment. Issues, controversies
and challenges. Sports Medicine, 19, 401-417.
2. Baker, J.S., Bailey, D.M., Davis, B. (2001). The relationship between total-body mass, fat-free mass
and cycle ergometry during 20 seconds of maximal exercise. Journal of Sciences and Medicine in
Sport, 1, 1-9.
3. Baker J., Davies, B. (2004). Inuence of body mass on ressistive force selection during high intesity
cycle ergometry: interrelationships betwenn laboratory and eld measures of performace.
Journal of Exercise and Physiology, 7(5), 34-43.
4. Bobbert, M.F., P.A. Huijing, Van Ingen Schanau, G.J. (1987). Drop Jumping I. The inuence of
jumping technique on the biomechanics of jumping. Medicine and Science in Sports and Exercise,
19, 332 338.
5. Dopsaj, M., Ivanovi J. (2011). The analysis of the reliability and factoral validity in the basic
characteristics of isometric F-t curve of the leg extensors in well trained Serbian males and
females. Measurement Science Review, 11(5), 165-172.
6. Dorel, S., Hautier, C.A., Rambaud, O. (2005). Torque and powervelocity relationships in cycling:
relevance to track sprint performance in world-class cyclists. International Journal of Sports
Medicine, 26,18.
7. Dugan, E., Doyle, T., Brendan, H., Christopher, J.. Hasson, R. (2004). Determing the optimal
load for jump sqats: a review of methods and calculations. Journal of Strength and Conditioning
Research, 18(3), 668674
8. Gardner, A.S., Martin, D.T., Barras, M., Jenkins, D.G., Hahn, A.G. (2005). Power output demands
of elite track sprint cycling. International Journal of Performance Analysis in Sport, 5, 149-154.
9. Harman, E.A., Rosenstein, M.T., Frykman, P.N., Rosenstein, R.M., (1990). The eects of arms and
countermovement to vertical jumping. Medicine and Science in Sports and Exercise, 22, 825833.
10. Hair, J. F. Jr., Anderson, R. E., Tatham, R. L. and Black, W. C. (1998). Multivariate Data Analysis
(5th ed.). New Jersey, Prentice-Hall.

178

Proceedings of the Thematic Conference

Primena motorikih testova u proceni pripremljenosti elitnih biciklista RS Srbije

11. Izquierdo, M., Ibanez, J., Gorostiaga, E., Garrues, M., Zuniga, A., Anton, A., et al. (1999).
Maximal strength and power characteristics in isometric and dynamic actions of the upper and
lower extremities in middle-aged and older men. Acta Physiologica Scandinavica, 167(1), 57-68.
12. Jari, S., Kukolj, M. (1996). Sila (jaina) i snaga u pokretima oveka. Fizika kultura, 50(1-2), 1528.
13. Julien PINOT, (2010). Le Prol de Puissance Record Une nouvelle mthode danalyse du potentiel
physique du cycliste, Anne universitaire , Ple Activit Physique et Sportive EA RTS BESANCON
EA-4267/2SBP.
14. , ., , ., (2011). ,
, 65 (2): 5-15.
15. Martin, J.C, Martin, S.M., Spirduso, W.W. (1997). Maximum power and optimal pedaling rate of
masters track cyclists. Medicine and Science in Sports and Exercise, 29(5), S155.
16. Murphy, A.J., Wilson, G.J. (1996). Poor correlations between isometric tests and dynamic
performance: relationship to muscle activation. Europen Journal of Applied Physiology, 73, 353357.
17. Mirkov, D. M. (2003). Uloga miine jaine u kinematikoj emi pokreta [Role of muscle strength
in kinematic scheme of movements]. Doktorska disertacija [Doctoral disertation], Univerzitet u
Beogradu [University of Belgrade].
18. Paasuke, M., Ereline, J., Gapeyeva, H. (2001). Knee extension strength and vertical jumping
performance in nordic combined athletes. Journal of Sports Medicine & Physical Fitness, 41(3),
354-361.
19. Swain, D. P. (1997). A model for optimizing cycling performance by varying power on hills and
in wind. Medicine and Science in Sports and Exercise, 29, 1104-1108.

Tematski zbornik radova

179

Spasi, M. Marti, E., Perasovi, I.

UDK: 796.853.23.012.56

POVEZANOST IZVOENJA JUDO BACANJA


S PRIMENJENIM UGLOM U ZGLOBU KOLENA

Miodrag Spasi, Emina Marti, Ivan Perasovi


Kinezioloki fakultet Split, Hrvatska

UVOD
Re judo prevedena s japanskog glasila bi nean put (JU = nean, mekan, gibak; DO = put,
nain, princip). Osnovni princip judoa koji glasi: popusti da bi pobedio jasno poruuje da se na silu
ne odgovara silom. Judo je vetina i kao takav podrazumeva minimalnu primenu sile u svrhu postizanja cilja. Cilj, meutim, za razliku od nekih drugih borilakih sportova, nije destrukcija protivnika,
ve njegovo savladavanje (pomou usvojene tehnike) koje simbolizuje pobedu. Jedna od najstarijih
poznatih, i dan danas najprimenjivanijih metoda za savladavanje odreenog otpora uz minimalnu
upotrebu sile je primena poluge. Poluga spada u jednostavne mehanizme, zajedno s vijkom, klinom,
kosinom, koturom i tokom/osovinom. Fizika veliina kojom izraavamo nastojanje sile da promeni rotaciono kretanje nekog krutog tela zovemo momentom sile (Delalija i Rausavljevi, 2005, str.
161). Da bi moment sile (M) ostao konstantan, to je krak (hvatite) sile (r) vei, primenjena sila (F)
za savladavanje otpora mora biti manja i obrnuto:

Prema japanskoj terminologiji, uke je onaj na kome se pokuava realizovati tehnika, a tori onaj
koji odreenu tehniku nastoji realizovati. U ovom istraivanju analiziran je ugao u zglobu kolena
toria u trenutku kada on ostvari kontakt trupom s telom ukea. To je jedan od bitnih momenata prilikom tehnike bacanja, u fazi koja se naziva tsukuri. Tsukuri je relativno irok pojam, jer oznaava
postavljanje svih delova tela toria u pravilan poloaj za bacanje. Kako judo spada u grupu kontaktnih
sportova, jasno je da taj pravilan poloaj za bacanje nije uvek mogue postii onako kako to nalae
kolska tehnika, ve ga treba prilagoditi trenutnoj situaciji u kojoj se judoke nalaze. Ipak, zakoni
zike vrede, bez obzira na situaciju u kojoj se judoke zateknu, i to sve vreme valja imati na umu.
Spomenuti ugao u zglobu kolena toria posmatran je za vreme izvoenja dva elementa judo
tehnike. To su runo bacanje ipon seoi nage i bono bacanje tsuri goshi. Tsukuri za oba navedena
elementa izgleda priblino jednako, barem to se tie ugla koji je predmet razmatranja ovog istraivanja. U kontekstu poluge taj ugao direktno utie na poloaj oslonca. Uzmemo li da je hvatite
sile uvek na istom mestu, tada posmatrani ugao direktno utie na krak sile, a samim tim i na njen
moment. Princip delovanja poluge spomenut na poetku uvoda prikazan je slikovito na primeru
bacanja tsuri goshi (slika 1).

180

Proceedings of the Thematic Conference

Povezanost izvoenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena

Slika 1. Primena poluge kod elementa tsuri goshi


(http://www.zenshin.nl/over-judo/judotechnieken-vertaald/heupworpen/)
Uzmimo za primer dvojicu judoka kojima se centar mase nalazi na priblino jednakoj visini od
podloge (hCMT hCMU). Pretpostavimo li da se hvatite sile F (ruke toria) uvek nalaze na istom mestu i da je visina centra mase ukea (hCMU) konstantna vrednost, tori smanjuje ugao iz vie razloga:
x smanjujui visinu svog centra mase (hCMT) dovodi svoje telo u stabilniji poloaj (smanjuje
mogunost da ga uke kontrira i omoguava sebi sigurnije postizanje veeg pretklona)
x osiguravajui sigurniji vei pretklon, tori zadovoljava jedan od osnovnih biomehanikih
principa izvoenja bacanja, a to je koritenje sopstvene telesne teine za izvoenje bacanja.
Ovakav poloaj tela toriu ujedno omoguava koritenje veih miinih grupa, a samim tim
i ispoljavanje veeg miinog potencijala za provoenje bacanja.
x pomie oslonac poluge (CMT), to rezultira poveanjem kraka sile (r) i smanjenjem sile F
potrebne za generisanje jednake vrednosti momenta sile
x dovodi ukea u neuravnoteen poloaj, jer mu se tada veina mase nalazi iznad oslonca
poluge (poloaj povoljan za toria jer tada zadovoljava jo jedan od osnovnih biomehanikih
principa izvoenja bacanja, a to je koritenje telesne teine tela protivnika pri izvoenju
bacanja)
Potrebno je spomenuti i neke objektivne potekoe prilikom provoenja biomehanikih eksperimenata u judou:
x za provoenje eksperimenta potrebno je najmanje dvoje ispitanika to za sobom povlai
dodatne probleme, kao to su: razlika u telesnoj visini i masi (telesnoj konstituciji uopte),
razlika u kvalitetu, strah od ukea,...
x svaka tehnika zahteva deliminu korekciju stereotipa kretanja kod promene partnera
x izuzetno teko provoenje u situacijskim uslovima (koji su, ujedno, i najinteresantniji), jer
biomehanika oprema najee nije zanemarivih dimenzija i ometa ispitanike prilikom
izvoenja.
Tematski zbornik radova

181

Spasi, M. Marti, E., Perasovi, I.

x kimono je obavezan deo sportske opreme svakog judiste i pokriva mu gotovo celo telo, pa se
samim tim o tanom poloaju odreenih delova tela judiste najee samo pretpostavlja....
Razni su autori u svojim istraivanjima sagledavali izvedbe judo tehnika s biomehanikog aspekta pratei pri tom itav niz razliitih kinetikih i kinematikih parametara (Busko i Nowak, 2008;
Imamura i Johnson, 2003; Puscok i sar., 2001). Primenjen manji ugao sa strane toria je za autore
ovog istraivanja bila pretpostavka za dobro izvedeno bacanje. Autoi su se stoga odluili provesti
ovo istraivanje i pokuati utvrditi postoji li znaajna korelacija izmeu ugla u zglobu kolena toria u
trenutku kontakta njegovog trupa s ukeovim i ocena eksperata za to isto bacanje. Primarni cilj ovog
istraivanja je dakle utvrditi povezanost izmeu ugla u zglobu kolena i kvaliteta izvedbe dve tehnike
bacanja u judou kod odraslih judo poetnika. Sekundarni cilj je utvrditi metrijske karakteristike novokonstruisanih testova: objektivnost (pouzdanost), homogenost i osetljivost.

METOD
Istraivanje je provedeno na uzorku od 30 studenata druge godine Preddiplomskog studija
kineziologije u Splitu. Svi ispitanicu odsluali su kolegij Borilaki sportovi 1 u trajanju od jednog
semestra i dobrovoljno su pristupili istraivanju. Pre provoenja eksperimenta ispitanici su, zavisno
o telesnoj visini, podeljeni u 4 grupe. Takvim homogenizovanjem grupa htelo se postii da ispitanici
svih grupa moraju (s obzirom na ugao u zglobu kolena) postii priblino jednak ugao u zglobu kolena u odnosu na ukea, odnosno da su im centri mase na priblino jednakoj visini od podloge. Svi
ispitanici jedne grupe za ukea su imali jednog (istog) ispitanika iz te grupe. Na poetku semestra
nitko od ispitanika nije imao predznanja iz judoa.
Nakon odsluanog kolegija Borilaki sportovi 1 studenti Preddiplomskog studija kineziologije
u Splitu polau praktini deo ispita iz tog kolegija, na kom demonstriraju nauene elemente. Za potrebe ovog istraivanja pratila su se samo dva elementa na spomenutom ispitu: ipon seoi nage i tsuri
goshi. Digitalnom video kamerom ispitanici su snimljeni kako izvode elemente u sagitalnoj ravni
(slika 2).

Slika 2. Ipon seoi nage


Elektrogoniometri esto se uspeno koriste prilikom merenja uglova u zikim aktivnostima
(Petushek i sar. 2012; Carcia i sar. 2012; Bucci i sar. 2006), ali u nedostatku istih u ovom istraivanju
ugao se merio na drugi nain. Iz video zapisa izdvojene su pojedinane slike u momentu kada je tori
za vreme ulaska pred/pod ukea svojim trupom ostvario kontakt s telom ukea (slika 2). Zatim su na
svakoj pojedinoj slici oznaene 3 take na toriu: lateralni maleolus, lateralni kondil golenine kosti
i glava femura (slika 3). Pomou digitalnog uglomera (MB-Ruler) manuelno je izmeren manji ugao

182

Proceedings of the Thematic Conference

Povezanost izvoenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena

koji te 3 take zatvaraju. Izmereni ugao predstavlja ugao u zglobu kolena, a kako je to prvi puta da se
taj merni instrument koristi u ove svrhe, izraunate su njegove metrijske karakteristike.

Slika 3. Markirane take za izraun ugla u zglobu kolena (ispitanik br.26)

Video zapis izvedbi bacanja ocenile su etiri nezavisne sudije (kineziologa), majstora judoa.
Kako je sudijama zbog navike najlake davati ocene na skali od 1 do 5, zamoljeni su da elemente
ocene na taj nain s tim da mogu davati i meuocene (1,5; 2,5; 3,5 i 4,5). Konana skala je, dakle, bila
dvostruko osetljivija. Ipon seoi nage uspeno je izvelo 29, a tsuri goshi 30 ispitanika.
Izraunom aritmetikih sredina ocena etvorice sudija (IPON_1 4) za element ipon seoi
nage, dobije se nova varijabla koja predstavlja srednju ocenu sudija i nazvana je IPON. Mogui raspon varijable IPON je od 1 do 5, gde ocena 5 predstavlja najbolji, a 1 najloiji rezultat izvedbe elementa. Isto vredi i za element tsuri goshi, a varijabla izraunata iz varijabli TSURI_1 4 nazvana je
TSURI.
Varijabla Alpha IPON predstavlja ugao koji je pojedini ispitanik ostvario u zglobu kolena za
vreme bacanja ipon seoi nage. Ona predstavlja vrednost aritmetike sredine izmeu triju estica
merenja dotinog ugla. Kako je dobijena odlina (maksimalna) pouzdanost mernog instrumenta
(Cr. alpha=1) za element ipon seoi nage, varijabla Alpha TSURI dobijena je na temelju jedne estice
merenja, a predstavlja ugao koji je pojedini ispitanik ostvario u zglobu kolena za vreme bacanja tsuri
goshi.
Kvalitet bacanja je bio ocenjen u rasponu ocena od 1-5 po sledeim kriterijumima:
x Ocena 4,5 i 5 bila je dodeljena za besprekorno izvedenu tehniku bacanja, odnosno za tano,
bez tehnikih greaka, izvedenu tehniku, uz adekvatnu snagu, brzinu i amplitudu izvedenog
bacanja.
x Ocena 3,5 i 4 bila je dodeljena za bacanje koje, s tehnike strane, nije u potpunosti tano
izvedeno ili nije izvedeno dovoljno snano, brzo, uke nije imao zadovoljavajuu amplitudu
leta, odnosno, ako je ispitanik napravio neku greku u tanom izvoenju tehnike, kao to su
nedovoljan kuzushi (izbacivanje ukea iz ravnotee) ili nepravilan tsukuri.
x Ocena 2,5 i 3 bila je dodeljena za bacanje koje je bilo izvedeno s bar dve greke ili u tehnikom
ili u energetskom smislu. Te ocene ispitanik bi dobio i ako je bacanje bilo izvedeno sa
nedovoljnom amplitudom, odnosno da nisu bile tano i kvalitetno izvedene dve od tri faze
bacanja: kuzushi, tsukuri i kake (zavrna faza bacanja).
x Ocena 1,5 i 2 bila je dodeljena za bacanje izvedeno s oiglednom grekom u tehnici
izvoenja. Pod tim se podrazumeva oigledan nedostatak ili pogreno izvoenje jedne od
Tematski zbornik radova

183

Spasi, M. Marti, E., Perasovi, I.

prvih dveju faza bacanja (kuzushi ili tsukuri), te nedostatak ili pogreno izvoenje nekog
segmenta bacanja. To podrazumeva da bacanje nije izvedeno odgovarajuom snagom,
brzinom i nema potrebnu amplitudu leta, ali ipak postoje bar dve faze bacanja, te se kao
takvo moe prepoznati.
x Ocena 1 bila je dodeljena za bacanje koje u potpunosti ne zadovoljava osnovne tehnike
karakteristike dotinog bacanja. Bacanje nije izvedeno dovoljno brzo, snano, niti uke ima
potrebnu amplitudu leta. Ujedno, bacanje nema dve ispravne od tri faze bacanja (ili su
preslabo izvedene).
Za obradu podataka koriten je raunarski program Statistica (verzija 5.0). Izraunati su i
odreeni osnovni deskriptivni pokazatelji (broj ispitanika, aritmetika sredina rezultata izvoenja,
standardna devijacija, minimalni rezultat, maksimalni rezultat, te vrednosti Kolmogorov Smirnovljevog testa).
Za utvrivanje:
x objektivnosti sudija izraunat je Crombah alpha koecijent,
x pouzdanosti mernog instrumenta za izraun ugla izraunat je Crombah alpha koecijent i
matrica korelacija estica
x homogenosti mernih instrumenata napravljena je faktorska analiza
x osetljivosti mernih instrumenata izraunat je Kolmogorov Smirnovljev test
x povezanosti ugla u zglobu kolena i ocene izvoenja elemenata primenjena je korelacijska
analiza

REZULTATI
Tablica 1. Rezultati deskriptivne statistike (N broj ispitanika, AS aritmetika sredina rezultata izvedbe, SD standardna devijacija, Min minimalni rezultat, Max maksimalni rezultat,
d vrednost Kolmogorov Smirnovljevog testa, D granine tabline vrednosti KS testa)
Varijabla

AS

SD

Min

Max

IPON_1

29,00

3,12

0,99

1,00

5,00

0,149

0,246

IPON_2

29,00

2,84

0,78

1,50

4,50

0,144

0,246

IPON_3

29,00

3,38

1,01

1,00

5,00

0,212

0,246

IPON_4

29,00

2,98

1,01

1,00

5,00

0,143

0,246

IPON

29,00

3,08

0,74

1,13

4,13

0,080

0,246

Alpha IPON 1

29,00

112,45

13,75

84,43

134,06

0,089

0,246

Alpha IPON 2

29,00

112,22

13,57

83,86

133,00

0,102

0,246

Alpha IPON 3

29,00

112,13

13,48

84,79

134,08

0,082

0,246

Alpha IPON

29,00

112,27

13,59

84,46

133,71

0,081

0,246

TSURI_1

30,00

3,67

1,15

1,00

5,00

0,181

0,242

TSURI_2

30,00

2,98

0,77

1,50

4,50

0,135

0,242

TSURI_3

30,00

3,28

1,42

1,00

5,00

0,160

0,242

TSURI_4

30,00

2,73

1,14

1,00

5,00

0,095

0,242

TSURI

30,00

3,17

0,98

1,25

4,63

0,118

0,242

Alpha TSURI

30,00

107,43

12,65

85,51

137,42

0,092

0,242

Legenda: IPON_1-4 ocene sudija za element ipon seoi nage; IPON prosena ocena sudija za element ipon seoi nage;
Alpha IPON_1-3 estice merenja ugla u zglobu kolena za element ipon seoi nage; Alpha IPON prosena vrednost ugla
u zglobu kolena za element ipon seoi nage; TSURI_1-4 - ocene sudija za element tsuri goshi; TSURI - prosena ocena sudija
za element tsuri goshi; Alpha TSURI - ugao u zglobu kolena za element tsuri goshi

184

Proceedings of the Thematic Conference

Povezanost izvoenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena

Cr. alpha koecijent izraunat kako bi se odredio nivo objektivnosti sudija iznosio je 0,78 za
element ipon seoi nage i 0,9 za element tsuri goshi, to ukazuje na zadovoljavajuu objektivnost
sudija, te injenicu da su se prilikom ocenjivanja pridravali zadatih im kriterijuma. Ocene svakog
pojedinog sudije za oba elementa (IPON_1 4 i TSURI_1 4) normalno su distribuirane kao i
prosene ocene (varijable IPON i TSURI) dobijene izraunom aritmetikih sredina ocena sudija za
svakog pojedinog ispitanika (tablica 1), to nam govori o dobroj osetljivosti merne skale. Faktorska
analiza izolovala je po jedan faktor (s visokim projekcijama varijabli) prilikom analiziranja ocena
sudija za element ipon seoi nage, kao i za element tsuri goshi, to ukazuje na dobru homogenost
mernog instrumenta (tablica 2).
Tablica 2. Rezultati faktorske analize
Factor 1

Factor 1

IPON_1

0,73

TSURI_1

0,83

IPON_2

0,72

TSURI_2

0,89

IPON_3

0,86

TSURI_3

0,88

IPON_4

0,79

TSURI_4

0,89

Expl.Var

2,42

Expl.Var

3,05

Prp.Totl

0,61

Prp.Totl

0,76

Legenda: IPON_1-4 ocene sudija za element ipon seoi nage; TSURI_1-4 ocene sudija za element tsuri goshi

Pouzdanost mernog instrumenta za izraun ugla utvrena je pomou matrice korelacija (tablica 3) i izraunom Cr. alpha koecijenta koji je, uzimajui u obzir tri estice merenja, iznosio 1.
Tablica 3. Koecijenti korelacije meu esticama merenja (CR. alpha = 1)
Alpha IPON 1

Alpha IPON 2

Alpha IPON 3

Alpha IPON 1

Alpha IPON 2

Alpha IPON 3

Legenda: Alpha IPON_1-3 estice merenja ugla u zglobu kolena za element ipon seoi nage

Vrednosti Kolmogorov Smirnovljevog testa prikazane u tablici 1 predstavljaju normalnu distribuciju vrednosti uglova, to govori o dobroj osetljivosti mernog instrumenta za izraun ugla.

U svrhu utvrivanja homogenosti mernog instrumenta za izraun ugla, napravljena je faktorska analiza (tablica 4). Rezultati faktorske analize ukazuju na dobru homogenost mernog instrumenta za izraun ugla, jer je izolovana samo jedna znaajna komponenta (faktor) s visokim (maksimalnim) projekcijama estica merenja na spomenuti faktor.

Tematski zbornik radova

185

Spasi, M. Marti, E., Perasovi, I.

Tablica 4. Rezultati faktorske analize


Factor 1
Alpha IPON 1

1,00

Alpha IPON 2

1,00

Alpha IPON 3

1,00

Expl.Var

2,99

Prp.Totl

1,00

Legenda: Alpha IPON_1-3 estice merenja ugla u zglobu kolena za element ipon seoi nage

Grakon 1. Graki prikaz meusobne zavisnosti vrednosti varijabli


IPON i Alpha IPON (ALPHA_IP)

Da bi sukladno cilju ovog istraivanja pokuali utvrditi postoji li znaajna korelacija izmeu
ugla u zglobu kolena toria u trenutku kontakta s telom ukea i ocena eksperata za to isto bacanje,
provedena je korelacijska analiza izmeu varijabli IPON i Alpha IPON, te TSURI i Alpha TSURI.
Izraunati koecijent korelacije za element ipon seoi nage iznosio je 0,04 (grakon 1) a za element
tsuri goshi 0,17 (grakon 2).

Grakon 2. Graki prikaz meusobne zavisnosti vrednosti varijabli


TSURI i Alpha TSURI (ALPHA_TS)

186

Proceedings of the Thematic Conference

Povezanost izvoenja judo bacanja s primenjenim uglom u zglobu kolena

DISKUSIJA
Niske vrednosti koecijenata korelacije predstavljaju gotovo nikakvu meusobnu zavisnost
primenjenog ugla u zglobu kolena s ocenom eksperata za to bacanje kod oba elementa. Kao razlog
tome autori vide injenicu da je svaki element judoa, pa tako i posmatrana dva elementa, u stvari
kompleksna motorika struktura. Drugim reima, svaki je element judoa sastavljen od niza kretnji
povezanih u jednu celinu. Upravo svaku od tih kretnji sudije su ocenjivale prilikom izvoenja oba
posmatrana elementa i po zavretku izvedbe promptno, na temelju tih ocena, davali konanu ocenu
o izvedenom elementu. Sudei po izraunima objektivnosti, sudije su prilino ujednaeno ocenjivale
izvedene elemente a ipak, korelacija s uglom u zglobu kolena ne postoji. Razlog tome je verovatno
to ispitanici nisu u vremenu od jednog semestra uspeli kvalitetno usvojiti niti automatizovati poduavane elemente. Tako, ak i ako pripremu za bacanje izvedu dobro, ostaje im jo niz kretnji koje
moraju izvesti do zavretka bacanja. Te im kretnje mogu umanjiti ukupnu ocenu bacanja, jednako
kao to i onim ispitanicima koji su pripremu za bacanje izveli loe, konanu ocenu mogu uveati.
Kao reenje ovog problema, tj. za dobijanje jasnije slike o uticaju odreenog dela nekog judo elementa na izvedbu tog istog elementa kod judista poetnika, autori vide provoenje istraivanja u kom bi
sudije ocenjivale svaki pojedini deo odreenog elementa judo tehnike. Tako dobijene ocene trebalo
bi staviti u regresijsku analizu s jednim kriterijumom ocenom eksperata za to bacanje. Pretpostavka je da bi tada ugao u zglobu kolena imao vei uticaj na ocenu izvedbe.
Autori pretpostavljaju da bi se kod iskusnijih judista dobili drugaiji rezultati od rezultata dobijenih ovim istraivanjem, jer su oni usavrili osnovne principe i primenjuju ih prilikom izvoenja
tehnika bacanja. Njihove bi se izvedbe, stoga, od izvedbe poetnika, trebale razlikovati u detaljima
od kojih sigurno veliku ulogu ima upravo ugao u kolenu. Interesantno bi bilo istraiti uticaj pominjanog ugla na izvedbu bacanja u situacijskim uslovima. Treba odmah naglasiti da je takvo jedno
istraivanje izuzetno teko provesti, zbog nekih objektivnih potekoa spomenutih u uvodnom delu.
U situacijskim uslovima (uslovima aktivnog otpora ukea) primena manjeg ugla u zglobu kolena,
znai lake savladavanje otpora protivnika, odnosno upotrebu znatno manje sile za izvedbu bacanja.
Dobro zapoeto bacanje daje veliku brzinu telu protivnika, to toriu omoguava laku manipulaciju
i kontrolu nad njim, a samim tim i manju potronju energije koja je i inae najvea za vreme tsukuri
faze sudei po rezultatima studije Blais i sar. (2007) provedene na slinom bacanju. Sporim telom
protivnika teko je manipulisati, a autori smatraju da su upravo velikom potronjom snage studenti
(ispitanici) u ovom istraivanju kompenzovali lo poetak bacanja. Na taj nain donekle su uspeno
priveli izvedbu kraju, to je kasnije rezultiralo zadovoljavajuom ocenom sa strane sudija i ujedno
loom korelacijom praenih varijabli (ugla u zglobu kolena i ocene izvedbe). Naalost, rezultate ovog
istraivanja nemogue je usporediti s rezultatima nekih dosadanjih istraivanja jer ova problematika nije ranije istraivana na ovaj nain.

ZAKLJUAK
Istraivanje je provedeno u skladu s ciljem, tj. izraunati su koecijenti korelacije izmeu ocene izvedbe i ugla u zglobu kolena za vreme bacanja (elemenata) ipon seoi nage i tsuri goshi. Niske
vrednosti koecijenata korelacije (0,04 za ipon seoi nage i 0,17 za tsuri goshi) predstavljaju gotovo
nikakvu meusobnu zavisnost primenjenog ugla u zglobu kolena s ocenom eksperata za to bacanje
kod oba elementa. Razlog tome je to je postizanje posmatranog ugla samo jedna u nizu kretnji koje
tvore oba primenjena judo elementa i ne moe se posmatrati odvojeno bez praenja ostalih delova,
kako bi se na temelju njega pretpostavio ishod izvedbe, barem kod ispitanika koji su participirali u
ovom istraivanju. Ipak, ovim istraivanjem utvreno je kako je raunalni alat MB-Ruler dobar merni instrument za merenje ugla u odreenom zglobu. Budua istraivanja ove problematike trebalo bi
provesti uz aktivan otpor ukea i (po mogunosti) uzimajui u obzir vie prediktora od samog ugla u
zglobu kolena.

Tematski zbornik radova

187

Spasi, M. Marti, E., Perasovi, I.

LITERATURA
1. Blais, L., F. Trilles, P. Lacouture (2007). Three-dimensional joint dynamics and energy expenditure
during the execution of a judo throwing technique (Morote Seo Nage). Journal of Sports
Sciences, 25(11), 1211-1220.
2. Bucci, G., F. Ciancetta, E. Fiorucci, R. Manno, L. Tedeschini (2006). A microcontroller system
for human mechanical power measurement during squat jumps. Conference Record - IEEE
Instrumentation and Measurement Technology Conference, 2215-2220.
3. Buko, K., A. Nowak (2008). Changes of maximal muscle torque and maximal power output of
lower extremities in male judoists during training. Human Movement, 9(2), 111-115.
4. Carcia, C. R., B. R. Kivlan, J. S. Scibek (2012). Time to peak force is related to frontal plane
landing kinematics in female athletes. Physical Therapy in Sport, 13(2), 73-79.
5. Delalija, M., N. Rausavljevi (2005). Biomehanika sporta. Split: Fakultet prirodoslovnomatematikih znanosti i odgojnih podruja.
6. http://www.zenshin.nl/over-judo/judotechnieken-vertaald/heupworpen/
7. Imamura, R., B. Johnson (2003). A kinematic analysis of a judo leg sweep: major outer leg reap osoto-gari. Sports biomechanics / International Society of Biomechanics in Sports, 2(2), 191-201.
8. Petushek, E., C. Richter, D. Donovan, W. P. Ebben, P. B. Watts, R. L. Jensen (2012). Comparison of
2D video and electrogoniometry measurements of knee exion angle during a countermovement
jump and landing task. Sports Engineering, 15(3), 159-166.
9. Pucsok, J. M., K. Nelson, N. D. Ng (2001). A kinetic and kinematic analysis of the Harai-goshi
judo technique. Acta Physiologica Hungarica, 88(3-4), 271-280.

188

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj zike aktivnosti na uspeh u koli

UDK: 796:371.26

UTICAJ FIZIKE AKTIVNOSTI NA USPEH U KOLI

Josip Tomako1,2, Ivan Zori1,2


1

Studenti Kineziolokog fakulteta, Sveuilite u Zagrebu, Hrvatska


DRITE Udruga studenata kineziologije u znanstveno-strunom radu, Zagreb, Hrvatska

UVOD
Telesno vebanje, odnosno zika aktivnost ima brojne zdravstvene koristi i efekte kako na
odrasle osobe, tako i na mlau populaciju odnosno decu (Bauman, 2004). Uprkos svim tim pozitivnim uincima veina ljudi u svetu je ziki neaktivna, gde veliki udeo zauzimaju deca i mladi
to je zabrinjavajue. Takoe, zika neaktivnost u deijem dobu u velikoj meri uslovljava i ziku
neaktivnost u odrasloj dobi, te poveava rizik od razliitih hroninih oboljenja u deijem i odraslom
dobu (Juraki, 2012). Nekoliko radova ve se bavilo istraivanjima uticaja zike aktivnosti u koli
na kolski uspeh.
Fizika aktivnost u koli obuhvata nastavu telesne i zdravstvene kulture, ali i vannastavne
sportske aktivnosti kao i vebanje u posebnim pauzama koje se sprovodi tokom asa u razredu.
Pregledni rad koji je objavio Taras (2005) obuhvata 14 istraivanja, te dolazi do zakljuka da postoje
dokazi za kratkorone efekte zike aktivnosti na neke kognitivne vetine, kao to je koncentracija.
Pregledni rad koje su objavili Trudeau i Shepard (2008) obuhvata ukupno 17 istraivanja. Pregledom
transverzalnih istraivanja u ovome radu utvrena je pozitivna povezanost izmeu zike aktivnosti
i uspeha u koli u 60% radova, negativna povezanost u 10% i nulta povezanost u 30% radova. Pozitivna povezanost utvrena je izmeu zike aktivnosti i ocene na testovima (matematika i maternji
jezik). Zakljueno je da jedan sat nedeljno zike aktivnosti u koli u okviru nastavnog plana i programa, moe doprineti blagom poveanju ukupne prosene ocene uenika. Zakljuak je izveden na
osnovu istraivanja u kojima je fond asova nastave telesne i zdravstvene kulture bio povean, ali se
ukupno nastavno optereenje nije menjalo. Rad Rasberry i sur. (2011) obuhvata 43 nauna lanka u
kojima se istraivala povezanost zike aktivnosti i kolskog uspeha. Utvren je ukupno 251 parametar povezanosti izmeu zike aktivnosti i kolskog uspeha (ocena na testovima, kognitivne vetine
i stavovi te ponaanje u koli). 50,5% parametara bilo je statistiki znaajno i pozitivno, 48% nije bilo
statistiki znaajno, a samo 1,5% je bilo statistiki znaajno i negativno. Takoe, u veini istraivanja
gde je zika aktivnost bila posmatrana sa aspekta vannastavnih aktivnosti utvrena je pozitivna
povezanost sa kolskim uspehom. Meta-analizom koju su proveli Fedewa i Ahn (2011) utvrena je
pozitivna znaajna povezanost zike aktivnosti s kognitivnim sposobnostima i kolskim ocenama.
Utvreno je da zika aktivnost najvie utie na rezultate u testovima iz matematike i uspenosti
itanja. Najvei pozitivni efekti u tim testovima utvreni su kod dece koja imaju potekoe u uenju.
Takoe, utvreno je da se najvei efekti postiu ako se zika aktivnost sprovodi tri puta nedeljno.
U veini navedenih istraivanja utvrena je pozitivna povezanost izmeu zike aktivnosti u
koli i kolskog uspeha, dok u manjem broju nije utvrena statistiki znaajna povezanost. Biddle i
Asare (2011) pozitivan uticaj zike aktivnosti na uspeh u koli objanjavaju putem psiholokih mehanizama. Meu te mehanizme svrstavaju uticaj zike aktivnosti na poveanje arausala, smanjenje
zamora i dosade te poveanje samopotovanja.
Tematski zbornik radova

189

Tomako, J., Zori, I.

Cilj ovog istraivanja je videti postoji li statistiki znaajna razlika u ukupnom proseku ocena i
ocenama iz matematike i maternjeg jezika na kraju kolske godine izmeu uenika srednje kole koji
se bave nekom zikom aktivnosti i onih koji se ne bave.

METODE
Ispitivanje je sprovedeno na uzorku od 161 uenice i 49 uenika drugog, treeg i etvrtog
razreda jedne opte gimnazije u Zagrebu, prosene starosti 16.61 godine. Ispitanici su popunjavali
anketu koja se sastojala od 7 pitanja (starost, pol, razred, zakljuna ocena iz matematike na kraju prethodne kolske godine, zakljuna ocena iz maternjeg (hrvatskog) jezika na kraju prethodne
kolske godine, ukupni prosek ocena na kraju prethodne kolske godine te jesu li se bavili sportom
ili nekom zikom aktivnosti u prethodnoj kolskoj godini). Ukoliko je posljednji odgovor bio DA,
uenici su odgovarali na jo dva pitanja: koji sport ili aktivnost i koliko puta nedeljno. Uenici su
zatim podeljeni u dve grupe:
1. Uenici koji se tokom prethodne kolske godine nisu bavili sportom ili nekom zikom
aktivnosti (N=110);
2. Uenici koji su se tokom prethodne kolske godine bavili odreenim sportom ili zikom
aktivnosti (N=100).
U Tabeli 1 moemo videti kako kod uenika koji se bave odreenom zikom aktivnosti najvie dominira ples (28%), to ne iznenauje s obzirom na injenicu da 77% uzorka ine uenice. Nakon
plesa sledi tenis sa 14%, isto kao i teretana ili tranje. 13% otpada na timske sportove (fudbal, koarka,
rukomet, odbojka), dok se jo 10% bavi borilakim sportovima, a njih 8 % plivanjem. Najvei broj
ispitanika (40%) bavio se odreenom aktivnosti 2 puta nedeljno. 3 puta nedeljno bavilo se 25%, dok
se 12% ispitanika bavilo sportskom aktivnosti 4 puta nedeljno (Tabela 2).
Tabela 1. Fizike aktivnosti uenika sa pripadajuim procentima
Fizika aktivnost

Ples

28

Tenis

14

Teretana/tranje

14

Timski sportovi (fud, ko, ruk, odb)

13

Borilaki sportovi

10

Plivanje

Ostali sportovi i akt.

13

Tabela 2. Nivo zike aktivnosti nedeljno sa pripadajuim procentima

190

Broj zike aktivnosti nedeljno

40

25

12

1
Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj zike aktivnosti na uspeh u koli

Prikupljeni podaci i informacije obraeni su primenom programskog paketa R verzija 9.10.


Za svaku od varijabla (ukupni prosek (UP), ocena iz matematike (MAT), ocena iz maternjeg jezika
(HRV)) sprovedena je deskriptivna analiza (srednje vrednosti (AS), standardna devijacija (SD), minimalni i maksimalni rezultat (Min i Max), simetrija i zakrivljenost distribucije (Skew i Kurt)). Za
testiranje statistike znaajnosti izmeu dve navedene grupe korien je t-test za nezavisne uzorke.
Da bi navedeni test mogli koristiti podaci trebaju biti normalno distribuirani. Pretpostavili smo da
nae ocene dolaze iz normalne distribucije jer ocene u koli prate gauss-ovu krivulju, pa ih nema
potrebe dodatno testirati. Nivo statistike znaajnosti postavljen je na p < 0.05.

REZULTATI I DISKUSIJA
Tabela 3. Deskriptivni parametri uenika
Varijabla

Fiz. akt.

AS

Min

Max

SD

Skew

Kurt

DA

100

4,42

3,30

5,00

0,42

-0,65

-0,03

NE

110

4,43

3,26

5,00

0,40

-0,88

0,23

DA

100

3,46

0,99

0,14

-1,02

NE

110

3,44

0,97

-0,02

-0,98

DA

100

4,41

0,71

-0,96

0,27

NE

110

4,48

0,73

-1,60

2,70

UP

MAT

HRV

U Tabeli 3 prikazani su glavni statistiki parametri posmatranih varijabli (UP-ukupni prosek;


MAT-ocena iz matematike; HRV-ocena iz maternjeg (hrvatskog) jezika) za obe grupe: srednje vrednosti (AS), standardna devijacija (SD), minimalni (Min) i maksimalni rezultat (Max), mere oblika
(Skew) i zakrivljenosti distribucije (Kurt). Kao to se moe videti iz tabele srednje vrednosti su vrlo
sline. Prosene vrednosti proseka ocena za obe grupe su oko 4,4, prosene ocene iz matematike oko
3.4, a iz maternjeg jezika oko 4.4.

Tabela 4. Analiza razlika izmeu uenika koji se bave zikom aktivnosti i onih koji se ne bave
Varijabla

df

UP

208

-0.206

0.83

MAT

208

0.106

0.91

HRV

208

-0.715

0.47

U Tabeli 4 moemo videti rezultat t-testa koji odgovara na pitanje ima li statistiki znaajne
razlike izmeu dve grupe uenika za svaku pojedinu varijablu. Uz pretpostavku normalnosti i jednakosti varijanci proveden je t-test za nezavisne uzorke. U tabeli se nalaze podaci o stupnjevima
slobode (df ), t-vrednost (t) i p-vrednost (p). Nivo statistike znaajnosti postavljen je na p < 0.05. Iz
tabele moemo videti kako nije dobijena niti jedna statistiki znaajna p-vrednost, to nam govori da
niti u ukupnom proseku ocena, kao ni u ocenama iz matematike i maternjeg jezika nema statistiki
znaajne razlike izmeu uenika koje se bave odreenom zikom aktivnosti ili sportom i onih koji
se ne bave.

Tematski zbornik radova

191

Tomako, J., Zori, I.

ZAKLJUAK
Osnovni cilj ovog istraivanja je videti postoje li razlike izmeu uenika srednjih kola u uspehu u koli zavisno o tome bave li se nekim sportom ili zikom aktivnosti ili ne. Uzorak ine uenici
drugih, treih i etvrtih razreda jedne opte gimnazije u Zagrebu. Nakon to su uenici ispunili
kratki upitnik u kome su ispunjavali podatke o uspehu u koli i zikoj aktivnosti, podeljeni su u dve
grupe, oni koji se bave sportom ili zikom aktivnosti i oni koji se ne bave. Uspeh u koli procenjen je
sa 3 varijable: ukupni prosek ocena na kraju prethodne kolske godine i zakljune ocene iz matematike i maternjeg (hrvatskog) jezika na kraju prethodne kolske godine. Statistika znaajnost razlika
izmeu ove dve grupe uenika testirana je t-testom za nezavisne uzorke. Dobijeni rezultati govore
kako niti u jednoj od tri navedene varijable nema statistiki znaajne razlike, odnosno kako izmeu
dve navedene grupe ne postoji statistiki znaajna razlika gledajui navedene varijable. Uprkos tome
kako su neki radovi (Taras, 2005; Rasberry i sur., 2011; Fedewa i Ahn, 2011) doveli do zakljuka kako
zika aktivnost dovodi do poboljanja odreenih kognitivnih dimenzija te boljih ocena u koli, u
ovome radu to nije dokazano.

LITERATURA
1. Bauman, A.E. (2004). Updating the evidence that physical activity is good for health: an
epidemiological review 2000-2003. Journal of Science and Medicine in Sport , 7(1), 6-19.
2. Biddle, S.J., Asare, M. (2011). Physical activity and mental health in children and adolescents: a
review of reviews. British Journal of Sports Medicine, 45(11), 886-895.
3. Fedewa, A.L., Ahn, S. (2011). The eects of physical activity and physical tness on childrens
achievement and cognitive outcomes: a meta-analysis. Research Quarterly for Exercise and
Sport, 82(3), 521-535.
4. Juraki, D. (2012). Utjee li tjelesna aktivnost na kolski uspjeh? U M. Andrijaevi i D. Juraki
(ur.), Meunarodna znanstveno-struna konferencija Odgojni i zdravstveni aspekti sporta i
rekreacije, Krievci, 31. oujka 2012., 133-138. Krievci: Zajednica sportskih udruga Krievci;
Sveuilite u Zagrebu, Kinezioloki fakultet.
5. Rasberry, C.N., Lee, S.M., Robin, L., Laris, B.A., Russell, L.A., Coyle, K.K., Nihiser, A.J. (2011). The
association between school-based physical activity, including physical education, and academic
performance: a systematic review of the literature. Preventive Medicine, 52(1), 10-20.
6. Taras, H. (2005). Physical activity and student performance at school. Journal of School Health,
75(6), 214-218.

192

Proceedings of the Thematic Conference

Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education

SEKCIJA 3
METODIKI ASPEKTI EFEKATA PRIMENE FIZIKIH AKTIVNOSTI
U FIZIKOM VASPITANJU, SPORTU I REKREACIJI

SESSION 3
ASPECTS OF TEACHING METHODS OF THE EFFECTS
OF PHYSICAL ACTIVITY APPLICATION IN PE, SPORT AND
RECREATION

Tematski zbornik radova

193

Bdicu, G., Priscaru, C.

194

Proceedings of the Thematic Conference

Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education

UDK: 796.01:371.3

STUDY ON THE FACTORS DETERMINING THE DENSITY


FLUCTUATIONS OF THE VARIABLES INVOLVED
IN PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS LESSONS
SECONDARY SCHOOL EDUCATION

Georgian Bdicu, Ciprian Priscaru


Transilvania University, Faculty of Physical Education and Mountain Sports, Braov, Romania

INTRODUCTION
In the current phase changing and modernizing education, lesson continues to be the basic
form of organizing the teaching process.
One of the most important problems of process is the density PE lesson, which is an important
indicator of the quality of teaching specic. It highlights how the use of the time allotted lesson both
in terms of volume and intensity and complexity of eort and time working relationship between
students and teachers assigned to measures taken by the teacher.
Density is not an end in itself, but it is a fundamental requirement on which level they achieved the lesson objectives. This is achieved in dierent ways, depending on the theme of lessons and
the conditions for business.
Density recorded by counting method. To have an objective conclusion, it should be done on
a representative sample of the number of classes.
Density can register only in certain situations the training session or all its main purpose being
to determine the amount of eort requirement, depending on they will take the necessary measures
to increase the level of eort. In terms of percentage, an eective lesson must have a motor density
(actual work) at least 35 minutes of the 50 available taken a lesson. (Balint, 2003, p. 196).
The aim of the research is that the introduction of the educational process of methodological
and organizational means and measures to improve density may result in physical and sports lesson.

METHODS
The research was conducted at the National College Mesota in Brasov, Romania, in the period:
January 12 to February 12, 2012 and is registered as motor and pedagogical protocols density of 6
lessons in each class included in the study.
Research students were enrolled in grades and-VIII (3 classes on each level, comprising a total
of 70 students in the class V, and 70 eighth grade).
Methods used in research: the study of bibliography specialized method, observation method,
questionnaire survey method as the method of registration of the case study method, statistical method - mathematical, graphical method.
Tematski zbornik radova

195

Bdicu, G., Priscaru, C.

The research hypothesis is based on the premise that the variables involved in improving
physical education lessons in terms of density values are determined both methodological and organizational measures pre-impact and impact, and the professional level of the teacher .

Summarized the most important methods used:

1. Experimental methods
The basic method used is ascertaining experiment.
The research was conducted in two stages:
Stage I - the cost in preparation of protocols density - students, teachers and observation, aiming thereby to students, which is the actual density of dierent types of physical education classes
and the teachers and the variables that inuence prejudicieaz physical education lesson on quality.
Stage II - consisted in interpreting the results of all density and observation protocols collected and taken to a table summarizing statistical and comparative analysis of the density lesson designed according to the didactic intentions.
Mention that throughout the performance of the health of the pedagogical experiment subjects was good, there were no injuries, and students involved in research have shown interest and
responsiveness to requests.

2. Measuring the performance of pupils in the sample (heart rate and respiratory rate)
The measurement was applied to several subjects, was objective, fair, done with subjects, so
the self registration, because it was considered that they know how,, making the right of those values.
A very important condition for using this method of assessing the level of eort in physical
education lesson, was the knowledge baseline heart rate (70-80) and respiratory rate (16-18), registering particularly aiming exceptions and them during their work.
F.C. and FR. measurement was conducted in 3 stages:
a. before exercise, at rest, in 15 seconds;
b. during exercise after each sequence of lessons, 15 seconds;
c. 15 seconds after exercise.
Measurement F.C. and F.R. is a good criterion for assessing the intensity eort, only if the activity (building, playing, baton, racing, driving quality development) is carried out with continuity.
Excessive disruption causes changes in F.C. and F.R., ultimately inuencing activity.

3. Recording method
It is a process that is observation, which is recorded using the saw. Also mention what was
seen, what changes have occurred over time, which is quality-quantity ratio of the tracked.
We followed the lessons of physical education students in their preparation. To attend lessons,
recording density protocols for students and teachers observation.

196

Proceedings of the Thematic Conference

Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education

4. Analysis results based on statistical computation - mathematical


This method is most important to process data collected. Statistics drawn from the study of
mass connections and correlations, and signicance of the results obtained on samples and anticipates some of their parameters.

As a method of processing and interpretation of data, statistics is indispensable to any researcher.


In this article were calculated:
x Arithmetic average density and density driven teaching based on all protocols recorded
throughout the experiment by nding enter data into a summary table.
x Statistical calculation of the values of density motor / learning intentions designed
(initiation, consolidation, training, education, grade and eighth).
Formula of the density and density driven teaching:
D.M. =

D.M. =

The eective work of the subject


Full length lesson

x 100

Time in which the subject actively participates in teaching measures


- - methods needed lesson (explanations, demonstrations, bringing
materials etc.)
Full length lesson

x 100

He plotted the density functional, which has a special formula calculation, but resulting in
the evolution of heart rate values (F.C.) and respiratory rate (F.R.) during the lesson. Based on changes in the values of the two fundamental functional parameters consists curve eort these lessons.

RESULTS AND DISCUSSION


In the two classes tracked in the experiment were recorded following relevant results: the average density motive to class V - 50, 25%, average density teaching the same class - 30, 05%, average
class density motive Eighth - 51, 5%, the average density in the same class teacher - 28, 05%.
The main negative reasons that led these lessons density uctuations relative to the current
requirements were: organizational - prior neamenajarea materials, facilities and venue, lack of optimal material conditions, deciencies in working bands choice etc.; such method: - using the lame
intuitive methods (direct demonstration performed incorrectly or in a placement that does not allow
receiving act / action that is learned driving, lack of explanation to accompany the action demonstration in using the indirect demonstration boards, etc. chinograme, less conclusive motor task that is
to be practiced; selection procedures for direct observation of driving execution of other subjects without direct students attention to the moments key movements to be tracked and so on, the drives
selected and / or designed not adequately establish the exercise to be submitted, the content does not
provide exercises and regulators use the method, methodical processes through which exercise is
performed is not consistent with a psycho-motor development subjects; other: lack of attractiveness
of the lesson; improvised lessons without a teacher preparedness project (Balint, 2003, p 198-199).

Tematski zbornik radova

197

Bdicu, G., Priscaru, C.

CONCLUSIONS
Student bodys physiological response to the physical education lesson specic eort by itermediul cardiorespiratory indicators (registered on rings) showed a good behavior of pupils during
exercise. This report reduced use of large and small eorts and the use of mild predilection eorts in
lessons investigated. Investigation undertaken and recorded data density based protocols revealed a
lack of concern of teachers to improve lesson density and lack of main directions of eciency, which
we will develop and implement programs to improve their strategy, both at specialist teachers and
the early career teachers.
Proposals for measures to improve the overall density of physical education and sports lessons
based on diversity issues raised above: organizational, methodological and other causes:

Organizational nature:
A1. Planning workspaces around the classroom or for each group, which in soon need to receive the necessary sports material, to handle equipment and to move in order to begin to the practice;
A2. To purchase sports material, it is preferable to provide limited material range, but in
adequate quantities early;
A3. Procuration materials (available school) that is to to use to achieve various thematic cycles
and their number, which I allow a process of intensive training;
A4. Since the end of the school year can prepare materials for year next;
A5. Checking the functionality of the equipment and installation, before starting teaching;
A6. Without early verication apparatus and installations can not be held lesson physical education normally because problems can arise such as, for example, injuries;
A7. Is necessary to choose devices that allow a large number of students working in same time.
For example: we are not indierent, if fashioned a simple toolbar for drawing in her arms, with the
possibility of working in table 1 -3 students or only once. As more students can work simultaneously,
the lesson will be greater eciency;
A8. Considering the size and shape of existing space at each school can develop a systematic
plan, outdoor sports base making the most of the opportunities oered, so make sure whatever is
necessary to achieve full curriculum requirements;
A9. In order to choose the most eective work teams and processes of organization exercising,
it is recommended:
A.9.1. Working front: it is advisable to use as much in the lesson, the teacher observed taking
advantage of all students during its development.
x Often used in the rst and the last link of the lesson, which by virtue of their require
this form of work;
x Frontal activity may extend into the lesson homework this but conditional the specic
theme and quantity of sports necessary to achieve that theme;
It can also be used to circuitry preparatory exercises and complexes link the second, the
use of development activities (education driving qualities: strength, speed, skill, and preparation for
dynamic games with collective participation of all students).
A.9.2. Working in pairs: can be used both to inuence selective link, and in the achievement of
lesson topics, especially those that require support and help (in acrobatic gymnastics, exercises for
strength development and some sports games).
x The lessons with loads of throws where the loss is high time it is recommended to work
in pairs.

198

Proceedings of the Thematic Conference

Study on the Fac. Det. The Density Fluc. of the Variables Involved in Physical Education and Sports Lessons - Sec. Sc. Education

A.9.3. Group work-teams. Workshop: Use particularly for sports games and especially for
power circuits. Oers several advantages:
x To achieve a correct application of the principle of availability, students are treated
dierently in terms of programming eort and its remarkable technical elements of
sports, leading to increased interest, motivation and a good student activation.
In physical education lessons, held in the gym, the team of students can be organized in groups (workshops) using basic lesson tasks and additional tasks (especially for subjects that require
exercise machines, because in this case students wait until their turn comes).
Themes of jumps (over chest, goat, horse, etc..), or those of acrobatics where you can work in
ood or in pairs, groups may be higher.

The Nature Methods:


Over to the practice teacher must constantly nd in the middle students to submit specications methodical order, make assessments, incentives, warnings, conducting demonstrations, explanations, corrections individulizate achieve, apply predetermined direction indicators, etc..

Other:
Attractiveness lesson - is the problem of key eciency. The way it manages to achieve this
aspect of the lesson depends on the interest and participation, conscious and active students, who
are devoting their full mental and physical availability for program activities.
These aspects of the lesson contributes greatly to pupils to love exercise determination and
desire to manifest one independent practice.
Attractiveness exercise can be done by their content (which must have a high emotional level,
interesting) or permanent insurance for self and spirit race against a pleasant climate recreational
conducted mainly by racing games movement (Bdicu & Balint, 2009, pp. 30-33).

REFERENCES
1. Bdicu, G., Balint, L. (2009). Sistematizarea cauzelor care determin o slab densitate n
lecia de educaie fizic i soluii de ameliorare a acesteia. Revista de informare olimpic
OLYMPIA, Nr. 9, Braov.
2. Balint, L. (2003) Didactica general a educaiei fizice i sportului. Braov, 2003.

Tematski zbornik radova

199

Markovi, M., Markovi, M., Vinji, D., Petkovi, M.

UDK: 796-053.5:371.3

AKTUELNI PROBLEMI BAVLJENA SPORTOM


UENIKA OSNOVNE KOLE

Miroslav Markovi1, Milo Markovi2, Dragoljub Vinji2, Mladen Petkovi3


1

Drutvo pedagoga zike kulture Beograda, Beograd, Srbija


Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Udruenje pedagoga zike kulture optine Palilula, Beograd, Srbija

UVOD
Poslednjih godina konstantno se govori kako se kod nas sve vei broj dece bavi nekim od sportova i kako taj trend iz godine u godinu raste. Osim novinskih lanaka i izjava u sredstvima informisanja, niko do sada nije dao prave podatke o tome niti sproveo neko opirnije istraivanje. injenica
je da se kolske sale za ziko izdaju raznim klubovima i pojedincima esto bez ikakve kontrole (i
ako zakon to ne dozvoljava), te se ne moe znati da li i u kojoj meri se one koriste za rad sa decom.
Svedoci smo, bar nastavnici iz prakse, koliko se kolske sale koriste ne namenski, koliko u njih ulaze
pojedinci koji se najmanje bave decom ve su im deca izgovor da uu u kolsku salu.
Neophodno je da se deca bave zikim aktivnostima, odnosno telesnim vebama zbog pravilnog rasta i razvoja (psihozikog, socijalnog, duhovnog), to jest zbog zdravlja u najirem smislu.
Kontinuirano opadanje zike aktivnosti i vebanja u porodici, zatim u iroj drutvenoj zajednici,
kao i smanjene mogunosti za svakodnevno ziko vebanje dece u kolama navode se kao najvei
razlozi zbog kojih je veliki broj mladih danas nedovoljno ziki aktivan (Hardman, 2003). Osnovna
potreba oveka jeste kretanje, a svedoci smo (rtve) naina ivota koji podrazumeva dugo i nepravilno sedenje ispred kompjutera, TV ekrana, radnog stola, preterano korienje prevoznih sredstava
(automobila, autobusa, liftova) ak i za male razdaljine. Deca do kole koriste autobus za jednu stanicu ili ih prevoze roditelji. Pored mnogih drugih posledica hipokinezije, registrovana je masovna
pojava loeg dranja tela i ravnih stopala ve kod dece niih razreda osnovne kole. Najvea vrednost
sporta ogleda se kroz negovanje sportskog duha, a karakteriu ga etika, fer-plej, timski rad, zdravlje,
izuzetna dostignua, karakter i obrazovanje, radost i zabava, potovanje pravila i zakona, potovanje
sebe i drugih uesnika, hrabrost, solidarnosti... (Baanac i sar. 2009). Mnogi strani autori govore o
znaaju sporta za pravilan rast i razvnoj deteta i preventivnom znaaju zike aktivnosti od raznioh
bolesti i deformiteta (Collins, 2012).
Drutvo pedagoga zike kulture je u nekoliko svojih biltena u proteklih 12 godina ukazivalo
je na problem bavljenja (ne bavljenja) dece sportom kao i na problem ne namenskog korienja kolskih sala za ziko vaspitanje esto i u vreme nastave. Anketiranje koje je sprovedeno 2008 i 2009.
godine u organizaciji Udruenja pedagoga zike kulture optine Palilula koja obuhvata kole iz
centralnih, gradskih i prigradskih delova grada, pokazalo je tendenciju pada bavljenja dece sportom.
Po rezultatima te ankete svega se 16% dece bavi sportom, a 59% dece i omladine ziku aktivnost
upranjava iskljuivo na asovima zikog vaspitanja. 87% dece elelo bih da se bavi sportom. Kao
razlog ne bavljenja nekim sportom najvei broj uenika njih 82% odgovorilo je da nema materijalnih
sredstava za to, dok je 10% navelo da ne voli da se bavi nekim sportom, ostalih 8% kae da mu je
daleko da odlazi do mesta gde se nalazi sportski klub. U slobodno vreme upranajva ziku aktivnost

200

Proceedings of the Thematic Conference

Aktuelni problemi bavljena sportom uenika osnovne kole

(igra u parku - dvoritu fudbal, koarku odbojku, lasti....) svega 25% uenika, 59% uenika slobodno
vreme provodi uz kompijuter ili televizor (fejsbuk, igrice, drutveni sajtovi) i ne upranjava gotovo
nikakvu ziku aktivnost, osim etnje sa drugovima i drugaricama. Rezultati ove ankete izneti su
na kongresu na Fakultetu sporta i zikog vaspitanja 2010. godine kao deo rada na temu Gojaznost
epidemija ili pandemija autora Miroslava Markovia.
Da li su podaci koje dobijamo iz medija i klubova tani ili ne, i ta je to to spreava nae maliane da se bave sportom? Taj odgovor moda moemo pronai u dosadanjim istraivanjima u naim
kolama. Svi znamo koliko je vano i znaajno da se naa dece bave zikom aktivnou, da usvajaju
zdrave ivotne navike i usade ih u sopstvenu kulturu ivljenja. Iz sveg goreg navedenog proizilazi
naa opta hipoteza:
Ho Broj dece uzrasta od petog do osmog razreda koja se bave sportom manji je od 25%,
a preko 55% dece se bavi zikim vebanjem samo na asu zikog vaspitanja.

METODE
Ispitivanju koje je realizovano 2012. godine na optini Palilula, uzorak su inila 854 uenika
petog, estog, sedmog i osmog razreda iz 12 osnovnih kola na teritoriji grada Beograda. Analizom
dobijenih podataka dobili su se rezultati koji ukazuju da se mali broj dece ovog uzrasta bavi sportom
van asova zikog vaspitanja. Anketa je sadrala je 8 pitanja koja se odnose na bavljenje zikim
vebanjem i kako provede slobodno vreme. Na roditeljskim sastancima roditeljima ili starateljima
uenika podeljene su ankete i data detaljna uputstva kako njihova dece uz njihovu pomo treba da
popune anketu. Anketarenje je realizovano u treem tromeseju kolske 2011/2012 godine. Anketa
je preuzeta od Drutva pedagoga zike kulture Beograda koja je istu anketu sporvelo 2008 i 2009.
godine, kao i slinu anketu sprovedenu 2002 godine nakon ponovnog oivljavanja rada nae strukovne organizacije.

Primer ankete uenika

Udruenje pedagoga zike kulture optine Palilula


Beograd, Vanezelisova 70
Molimo te da paljivo proita anketu i ukoliko je potrebno u saradnji sa roditeljima odgovori
iskreno na postavljena pitanja. Molimo te da ne upisuje svoje line podatke osim razreda koji pohaa. Anketa je potpuno anaonimna i rezultati iste koristie iskljuivo u nauno istraivakom radu.
ANKETA
Naziv kole u koju ide ___________________________________
Zaokrui razred koji trenuto pohaa

VI

VII

VIII

1. Da li si osloboen nastave zikog vaspitanja? (zaokrui)

DA

NE

Ukoliko si trajno osloboen-a od nastave zikog vaspitanja navedi razlog i dalje odgovori samo na pitanja od 4 do 6)

________________________________________________________________________________
2. Da li aktivno trenira i koliko dugo neki sport (navedi koji), ili veba samo u koli na asovima zikog vaspitanja?
________________________________________________________________________________
Tematski zbornik radova

201

Markovi, M., Markovi, M., Vinji, D., Petkovi, M.

3. Navedi razlog ili vie njih zato ne trenira (popuni samo ako ne trenira)?
________________________________________________________________________________
4. Napii kao najee provodi svoje slobodno vreme?
________________________________________________________________________________

5. Da li psotoji sportska sekcija u tvojoj koli? (zaokrui)


DA

NE

NE ZNAM

6. Da li u tvojoj koli postoje klubovi koji koriste salu? (zaokrui)


DA

NE

7. Da li si upoznat sa projektom kolica sporta od strane svog nastavnika zikog vaspitanje


ili roditelja? (zaokrui)
DA

NE

8. Da li bi voleo da u tvojoj koli bude organizovana kolica sporta? (zaokrui)


DA

NE

REZULTATI
Rezultati ankete ueniuka

1. Svega se 16% dece bavi sportom;


2. 82% uenika bavi se zikom aktivnou jedino na asovima zikog vaspitanja i izabranog
sporta;
3. 2% ne seme da se bavi zikim vebanjem iz zdravstvenih razloga;
4. Kao razlog ne bavljenja nekim sportom navedeni su sledei razlozi:
x najvei broj uenika njih 79% odgovorilo je da nema materijalnih sredstava za to,
x 11% uenika navelo je da ne voli da se bavi nekim sportom,
x ostalih 10% kao razlog ne bavljenja nekim sportom navelo udaljenost sportskog kluba
od mesta stanovanja;
5. Svega 44% uenika u slobodno vreme upranjava ziku aktivnost (igra u parku - dvoritu
fudbal, koarku, odbojku, lasti....);
6. 56% uenika slobodno vreme provodi uz kompjuter ili televizor i ne upranjava gotovo
nikakvu ziku aktivnost, osim etnje sa drugovima i drugaricama;
7. Sportska sekcija postoji u 8 od 12 anketiranih kola;
8. U 10 od 12 kola koje su uestvovale u anketi psotoje sportski klubovi kojima se izdaje
sala;
9. Skoro 95% uenika podrava organizovanje kolica sporta u koli koju bi vodilo struno
vee zikog vaspitanja.

202

Proceedings of the Thematic Conference

Aktuelni problemi bavljena sportom uenika osnovne kole

DISKUSIJA
Zbog svega navedenog, ne moemo rei da se sve vie dece bavi sportom van kole. Uporeujui ovo istraivanje sa slinim koje je sprovedeno od strane Udruenja pedagoga zike kulture
optine Palilula, kolske 2008/2009 godine u najmanju ruku moemo rei da broj dece koji se bavi
aktivno nekim sportom stagnira (po prethodnom istraivanju procenat dece koja se bave sportom
iznosio je oko 16.5%). Veina medija i mnogi klubovi govore kako se sve vie dece bavi sportom, i
kako taj broj iz dana u dan je sve vei meutim ovo istraivanje je pokazalo da to nije ba tako. I ako
se situacija, to se tie sportskih terena i objekata menja na bolje (sve je vie renoviranih terena i
hala) broj dece koja se bave sportom stagnira i to najvie iz materijalnih razloga.
Danas oko 80% nae dece od petog do osmog razreda, ziku aktivnost upranjava jedino na
asovima zikog vaspitanja i izabranog sporta. Veliki broj dece, njih preko 80% nema nansijske
mogunosti za bavljenje sportom. Poraavajui su podaci da se veoma mali procenat dece igra - igra
u prirodi, koarke, fudbala, odbojke, lastia... dok ogroman broj dece sedi i svoju potrebu za kretanjem zamenjuje virtuelnom stvarnou koju im omoguava kompjuter ili mobilni telefon. Frapantan
je podatak da sve vie dece u poslednjih 15 godina, oboljeva od kardiovaskularnih bolesti i eerne
bolesti, o poveanju deformiteta kimenog stuba da i ne govorimo (Ljubi i sar. 2002). Bavljenje zikom aktivnou odavno se pokazalo kao najbolja preventiva od gore navedenih bolesti.
Podaci dobijeni od iz Klifornije (Wilson, 2011) pokazuju da se u slobodno vreme sportom bavi
preko 65% dece kolskog uzrasta od 11- 15 godina. Obrazovni sistem u SAD-u je takav da deci nakon
kole omoguava da se aktivno bave sportom koji ele nakon kolskih asova sa svojim nastavnikom.
Sredstva koja se ulau u sistem kolskog sporta znaajna.
Warwick University (Harris, 2009) u svom urnalu objavljuje podatak da se u engleskoj jedno
od etvoro dece ne bavi organizovano sportom u koli.
Preventivna edukacija, roditelja o vanosti i znaaju zikog vebanja za njihovu decu je
od neprocenjivog znaaja. Znaajnu ulogu u ovom procesu treba da imaju profesori zikog vaspitanja, uz podrku obrazovnog i zdravstvenog sistema nae drave. Uloiti u preventivu je svakako
mnogo jeftinije nego u saniranje posledica, koje mogu biti nesagledive po celu drutvenu zajednicu.
Neophodno je omoguiti velikom broju dece koja nemaju uslove za bavljenjem nekom zikom aktivnou (sportom), da se istom bave uz nadzor svojih profesora zikog vaspitanja. Neophodno je kole i sale otvoriti za decu tokom cele godine, a ne samo na redovnoj nastavi, poveati broj
asova zikog vaspitanja kao i da nastavnici zikog vaspitanja vie panje treba da posvete tome da
deci govore o vanosti njihovog bavljenja zikom vebanjem i njegovom znaaju za njihov pravilan
rast i razvoj. Projekat kolica sporta koja bi bila nansirana od strane lokalnih samouprava moda
bi bilo jedno od reenja. Na optini Palilula nekoliko kola uz saglasnost kolskog odbora uvelo je
kolicu sporta koju nansiraju roditelji po principu lanarine koju oni sami predlau na Savetu roditelja uz specikaciju neophodnih trokova koju dostavlja Struno vee zikog vaspitanja (koja je u
veini sluajeva i do 70% nia od cene u klubovima), dovelo je to toga da se veliki broj dece ukljuio
u nju da je bilo potrebno poveati broj termina u kolskoj sali. Reakcija roditelja i dece je vie nego
zadovoljavajua jer kako oni sami kau u anketi (sugestije i ideje): ...vie volim da su mi deca u svojoj
koli sa svojim nastavnikom i drugovima nego da ih vodim negde dalje gde je prvenstveno mnogo
skuplje...
Rezultati ankete potvruju gore navedenu hipotezu Ho: Broj dece uzrasta od petog do osmog
razreda koja se bave sportom manji je od 25%, a preko 55% dece se bavi zikim vebanjem samo na
asu zikog vaspitanja.

Tematski zbornik radova

203

Markovi, M., Markovi, M., Vinji, D., Petkovi, M.

ZAKLJUAK
Hipokinezija i njene posledice nisu izolovani problem pojedinca, ve problem celog naeg savremenog drutva. Danas mnogi strunjaci govore o znaaju bavljenja zikim vebanjem za pravilan rast i razvoj deteta kao i preventivi od tekih oboljenja srca, krvnih sudova i gojaznosti itd. Mediji
koji konstantno prenose uspehe naih sportista takoe imaju vanu ulogu u popularisanju sporta
kod dece. Materijalna situacija velike veine naih porodica ne dozvoljava roditeljima da izdvoje
velika sredstva za bavljenje sportom njihove dece, jo vei problem su porodice sa dvoje ili vie dece
imajui u vidu da je prosena plata u naoj zemlji 35000 din. a da smo za sport (u zavisnosti od sportske grane) potrebno je izdvojiti od 2500 do 6000 dinara meseno. Polako sport postaje privilegija
bogatih slojeva u drutvu. Drava kroz svoj sistem mora da napravi strategiju sporta, zdravstvenog
vaspitanja, prevencije od bolesti i deformiteta jer je to najbolje i najjeftinije za nju.
Sportske sale koje koriste klubovi esto imaju jedan do dva termina za decu kolskog uzrasta
(koja imaju to da plate), dok ostale termine koriste za svoje starije kategorije (profesionalce). Sistemski je potrebno reiti ne tako lak poloaj klubova i tu vanu ulogu treba da imaju sportski savezi
optina i gradova koji poseduju svoje sportske objekte dok bi se u kolskim salama razvijao kolski
sport od kojeg bi kasnije i klubovi mogli imati koristi. Projekat kolica sporta moe biti jedno od
reenja ovog ne malog problema.
Tei as zikog vaspitanja, danas Izabrani sport veliki je napredak i blagodet u vaspitno obrazovnom radu sa decom, ali je neophodno da se svoj deci (koja to ele) omogui da se u svoje
slobodno u svojoj koli sa svojim profesorima bave zikom aktivnou sportom.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status kolske populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Baanac. Lj., Petrovi N., Manojlovi N. (2009). Prirunik za roditelje mladih sportista. Republiki
zavod za sport, Beograd.
2. Bilten Drutva pedagoga zike kulture grada Beograd (2002). Problem kolskog sporta i izdavanje
kolskih sala za ziko vaspitanje. Drutvo pedagoga zike kulture, Beograd.
3. Colins, H. (2012). Children and sports. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry.
4. Dinko, K. (2008). eerna bolest kod djece. Potral za kole, Ministarstvo znanosti obrazovanja i
sporta republike Hrvatske, Zagreb.
5. Hardman, K. (2003). School physical education and sport in Europe-rhetoric and reality: current
and future perspectives. Kinesiology, 35, pp. 97-107.
6. Harris S. (2009). One in four childrens is not playing organised sport at school or home. Warvick
University.
7. Ljubi, M., Risti, V., Markovi, V. (2002). Zavrni rezultati ispitivanja deformiteta kime kod
kolske dece. Acta medica Medianae, 2, 63-68.
8. Wilson, K. (2011). Statistic on kids involved in sports. Pediatrics, pp. 32-33.

204

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti primjene korektivnog vjebanja na korekciju posturalnih poremeaja srednjokolske omladine

UDK: 796.41-057.874:615.825

EFEKTI PRIMJENE KOREKTIVNOG VJEBANJA


NA KOREKCIJU POSTURALNIH POREMEAJA
SREDNJOKOLSKE OMLADINE

Gorana Teanovi1, Zlatko Babi2, Goran Bonjak1


1

Univerzitet u Banja Luci, Fakultet zikog vaspitanja i sporta, Banja Luka, Bosna i Hercegovina
2
Tehnika kola, Banja Luka, Bosna i Hercegovina

UVOD
Djeiji ivot je usmjeren na obrazovno-vaspitni i intelektualni razvoj, koji omoguava uspjeno
lanstvo u materijalistikoj borbi za opstanak. Djeca i omladina sve manje vremena provode u igri,
kretanju i zikoj aktivnou bilo koje vrste. Njihovo odrastanje prate raunari, video-igre, televizijski program i mobilni telefoni, a u kolama su prinueni da mnogo vremena provedu sjedei u
kolskim klupama koje su esto neudobne i anatomski neprilagoene. Hipokinezija uzima danak
na razne naine, a jedan od njih je i sve vea pojava posturalnih poremeaja i deformiteta kimenog
stuba i stopala kod djece i omladine. Kosinac (2008) je istraivao relacije nekih pokazatelja otklona
posture i skolioze u djece razliitog pola, i doao do zakljuka da priblino oko 28% uenica i 20%
uenika juvenilne dobi ima blagi otklon kimenog stuba u frontalnoj ravnini, te da se u pojedinim
sluajevima skoliotino dranje, potpomognuto brojnim ambijentalnim faktorima, pretvara u patoloku skoliozu sa specinom etiopatogenezom. Posturalne poremeaje djeca ne mogu uoiti niti
otkloniti bez strune pomoi. Prvu strunu pomo u rjeavanju ovog problema, djeca bi trebala dobiti od nastavnika zikog vaspitanja koji ranom detekcijom, strunim zalaganjem i uz saradnju sa
zioterapeutima, na asovima zikog vaspitanja mogu doprinijeti otklanjanju nastalih poremeaja.
Korektivno vjebanje je kineziterapijska metoda kojom se ciljano djeluje na ispravljanje deformiteta
i loih posturalnih odnosa u tijelu koji uzrokuju bol, skraenost mekihtkiva, kotane i zglobne deformitete i teu patologiju kao to su problemi sa normalnim radom organa, pritisci na korjene ivaca, razliita duina ekstremiteta, asimetrija hoda, itd. Odravanje uspravne pozicije tijela zahtijeva
stalno prilagoavanje miia trupa i udova, sa ciljem suprostavljanju sili gravitacije. Principi korektivnog vjebanja usmjereni su prema rjeenju svakog specinog deformiteta kako bi se uspostavili
normalni odnosi svih struktura lokomotornog sistema. Program vjebi sadri sve kineziterapijske
aspekte vane za izlijeenje: jaanje oslabljenih miia, rastezanje skraene muskulature, vjebe cirkulacije i disanja, mobilizacija zglobova, pravilno pozicioniranje okolnih segmenata,stabilnost, balans i koordinacija, inhibiciju skraene i facilitaciju oslabljene muskulature. Otklanjanje posturalnih
poremeaja sastoji se u korigovanju dranja tijela lakim zatezanjem muskulature i dodvoenjem
svih segmenata tijela u pravilan, simetrian poloaj, to se moe sprovoditi u predkolskim, kolskim
ustanovama ili u dispanzerima.
Fiziko vaspitanje je sistematska, trajna i organizovana pedagoka aktivnost u formiranju sretnog ovjeka, a kao nastavni predmet u kolama, integralni je dio odgoja, u kome se vjebanjem
utie na odravanje i poboljanje zdravlja, pravilan rast i razvoj organizma, te razvoj konativnih i
kognitivnih osobina uenika. Nastavni plan i program zikog vaspitanja ima svoje ciljeve i zadatke
koji treba da budu provedeni tokom 72 asa u toku kolske godine. Nevolja je u tome to to znai
Tematski zbornik radova

205

Teanovi, G., Babi, Z., Bonjak, G.

da se nastavnici sa uenicima susreu dva asa sedmino po 45 minuta i u tako kratkom vremenu
trebaju ispotovati zahtjeve nastavnog plana i programa, koji je pretrpan sportskim igrama a vjebi
iz programa korektivne gimnastike nema. Vjebe koje se, uglavnom, izvode na asovima zikog
vaspitanja su vjebe oblikovanja i vjebe za jaanje muskulature trupa. Razna istraivanja, koja su
sprovedena da bi utvrdila ekasnost zikog vaspitanja, pokazala su da intenzitet i sadrina nastavnog plana i programa nisu takvi da bi znaajnije mogli da utiu na razvoj motorikih sposobnosti
uenika (Milenkovi, 2002).
U posljednjoj deceniji primjenjuju se novi nastavni planovi i programi za ziko vaspitanje
usvojeni od Prosvjetno-pedagokog zavoda Republike Srpske i Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske. Ti nastavni planovi i programi su savremeniji, ali i dalje bazirani na primjeni i realizaciji klasinih formi i bez jasnih zahtjeva o postizanju pozitivnih efekata na motorike sposobnosti,
motorna znanja i somatski status uenika. Evaluacijom rezultata dugogodinje primjene ovih nastavnih planova i programa stie se utisak da kapaciteti i mogunosti uenika nisu dovoljno iskoriteni
i da nedostaju odreeni sadraji koji bi bili jak impuls za aktivaciju uenika i njihov pravilan rast i
razvoj. Ovo istraivanje je poniklo na ovakvim razmiljanjima, a provedeno je sa namjerom da se
na redovnim asovima zikog vaspitanja, u skladu sa nastavnim planom i programom, sa uenicima srednje kole, u periodu od jedne kolske godine, utvrdi pravilnost posturalnog stava uenika
i ustanovi efekat primjene korektivnog vjebanja tokom nastave zikog vaspitanja na posturalne
poremeaje uenika. Dakle, cilj istraivanja bio je utvrditi efekte primjene korektivnog vjebanja na
korekciju posturalnih poremeaja uenika prvog razreda srednje kole.

METOD
Istraivanje je provedeno na poetku i na kraju kolske godine u Kabinetu za ziko vaspitanje u Tehnikoj koli u Banjaluci. Oba mjerenja, i inicijalno i nalno, raena su u jutarnji asovima.
Prikupljanje podataka proveo je jedan mjerilac (autor istraivanja) sa istim instrumentima, koji su
badareni prije mjerenja.
Status lokomotornog aparata utvrivan je procjenom dranja tijela. Jedna od najpogodnijih i
najpraktinijih metoda ocjenjivanja dranja tijela u kolskim ustanovama je somatoskopska metoda
ili metoda posmatranja. Prije poetka mjerenja na svakom ispitaniku oznaene su dermografskom
olovkom potrebne antropometrijske take i nivoi. Budui da primjena ove metode zahtijeva nesmetan uvid u zionomiju tijela ispitanika, morali su biti bosi i u adekvatnoj opremi tako da se vide sve
obiljeene antropometrijske take i nivoi. Ocjenjivanje dranja tijela zapoinjalo je posmatranjem
ispitanika, sa rastojanja od 2-3 metra. Inspekcija se vrila posmatranjem cijele posture, odreenim
redoslijedom po segmentima, sa zadnje, prednje i bone strane tijela. Ukoliko je somatoskopskom
metodom uoeno bilo kakvo odstupanje u frontalnoj ili sagitalnoj ravni, pristupalo se daljoj detekciji
lokacije, oblika i stepena posturalnog poremeaja. Utvrivanje veliine poremeaja u sagitalnoj ravni, izvodilo se tako to se vrpca viska polako sputala, du, dermografom obiljeenih rtnih nastavaka
i preko glutealnog ureza prema podlozi. Nakon to bi se visak ustabilio, lenjirom se mjerilo rastojanje
od tjemene vratne krivine do vrpce viska. Svaka izmjerena vrijednost preko 3.5 cm ukazuje na loe
kifotino dranje. Onda se lenjirom mjerilo rastojanje od tjemena lumbalne krivine do vrpce viska,
ukoliko je ova vrijednost vea od 5 cm, prisutno je loe lordotino dranje. Pomou viska i lenjira se
u frontalnoj ravni utvrivalo prisustvo loeg skoliotinog dranja, ukoliko je uoeno bono odstupanje kimenog stuba od vrpce viska, vrijednost skolioze mjerila se lenjirom od tjemena skoliotine
krivine do vrpce viska. Sve vrijednosti izraene su sa preciznou od 0.1 cm.
Uzorak je brojao 77 ispitanika mukog pola, uenika srednje Tehnike kole u Banjaluci, starosti 15 godina ( 6 mjeseci). Uzorak ispitanika je izabran metodom sluajnog uzorka, nisu bili ukljueni u neki trenani proces, niti su bili lanovi nekog sportskog kluba. Ispitanici su, prije otpoinjanja
istraivanja, a pema odjeljenjskoj pripadnosti, bili podijeljeni u dvije grupe - eksperimentalnu, koju
je sainjavalo 38 ispitanika i kontrolnu grupu, koja je brojala 39 ispitanika.

206

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti primjene korektivnog vjebanja na korekciju posturalnih poremeaja srednjokolske omladine

Eksperimentalni program primjenjivao se sa uenicima eksperimentalne grupe tokom jedne


kolske godine, a osmiljen je tako da se ne narui plan i program nastave zikog vaspitanja, nego
samo da se dopuni korektivnim vjebanjem u pripremnom dijelu asa, dok je uvodni, glavni i zavrni
dio asa odraivan prema planu i programu nastave zikog vaspitanja. Na taj nain se vaspitnoobrazovni proces zikog vaspitanja nije naruio, ali je vei dio asa bio usmjeren na korektivno
vjebanje. Program vjebi za uenike kod kojih se mjerenjima utvrdilo postojanje nekog posturalnog
poremeaja je sastavljen nakon utvrivanja stanja lokomotornog aparata, obima i lokacije posturalnog poremeaja, a izvoen je u pripremnom dijelu asa koji je trajao 20 minuta. Sastavljeni su
programi za korekciju kifotinog, lordotinog i skoliotinog dranja, a svaki od programa sadravao
je po deset vjebi. U zavisnosti od prirode vjebe, tj. da li je vjeba statikog ili aktivnog karaktera,
vjebe su raene po deset ponavljanja ili po 10-15 sekundi.Uenici kod kojih mjerenjem nisu utvreni posturalni poremeaji, u pripremnom dijelu asa, koji je trajao 20 minuta, radili su etiri vjebe
oblikovanja i est vjebi korektivnog vjeanja (tri za korekciju kifoze, tri za korekciju lordoze). Ispitanici kontrolne grupe odraivali su nastavu zikog vaspitanja prema planu i programu.
Procjena statusa lokomotornog aparata, na osnovu ega su se mjerili, analizirali i procjenjivali
efekti nastave zikog vaspitanja, vrila se na osnovu sljedeih varijabli: kifotino dranje (PPKD),
lordotino dranje (PPLD), skoliotino dranje (PPSD).
Za obradu podataka koriten je statistiki paket SPSS 17.0 for Windows. Da bi se dolo do
valjanih zakljuaka, izraunati su osnovni deskriptivni parametri manifestnih bazinih varijabli i
primijenjena je analiza kovarijanse.

REZULTATI
U okviru deskriptivne statistike analize izraunati su osnovni parametri centralne tendencije
i disperzije rezultata mjerenja: srednja vrijednost i standardna devijacija.
Tabela 1. Parametri centralne tendencije i disperzije rezultata inicijalnog i nalnog mjerenja
Varijable

Srednja vrijednost

Standardna devijacija

eksperimentalna grupa

2.8421

.91049

38

kontrolna grupa

2.5538

.69466

39

eksperimentalna grupa

2.8368

.64028

38

kontrolna grupa

2.6692

.62245

39

eksperimentalna grupa

2.9868

.81080

38

kontrolna grupa

3.1410

.82101

39

eksperimentalna grupa

3.3868

.79463

38

kontrolna grupa

3.2564

.75037

39

eksperimentalna grupa

.4818

.62992

38

kontrolna grupa

.5462

.75907

39

eksperimentalna grupa

.5045

.42926

38

kontrolna grupa

.5038

.77691

39

PPKDin

PPKDn

PPLDin

PPLDn

PPSDin

PPSDn

Posmatrajui podatke navedene u tabeli 1. uoava se da je, kada se posmatra eksperimentalna


grupa, srednja vrijednost varijable kifotino dranje (PPKD) nia na nalnom mjerenju, dok je sredTematski zbornik radova

207

Teanovi, G., Babi, Z., Bonjak, G.

nja vrijednost varijabli lordotino dranje (PPLD) i skoliotino dranje (PPSD) na nalnom mjerenju
via nego na inicijalnom mjerenju, to ukazuje na smanjenje vrijednosti zakrivljenosti kimenog stuba u torakalnom i poveanje zakrivljenosti kimenog stuba u lumbalnom dijelu i u frontalnoj ravni.
Takoe, kada se posmatraju podaci navedeni za kontrolnu grupu, uoava se da su srednje vrijednosti
varijabli kifotino dranje (PPKD) i lordotino dranje (PPLD) vie na nalnom mjerenju, dok je
srednja vrijednost varijable skoliotino dranje (PPDS) bila nia na nalnom mjerenju, to ukazuje
na poveanje zakrivljenosti kimenog stuba u torakalnom i lumbalnom dijelu i smanjenje zakrivljenosti kimenog stuba u frontalnoj ravni.
Tabela 2. Analiza varijanse
Varijable

Suma kvadrata

df

Aritmetika sredina sume kvadrata

R2

PPKD

.017

.017

.191

.664

.773

PPLD

1.217

1.217

6.731

.011

.695

PPSD

.007

.007

.061

.806

.629

Posmatranjem rezultata navedenih u tabeli, na osnovu vrijednosti znaajnosti moe se uoiti


da ne postoji statistika znaajnost varijabli kifotino dranje (PPKD) i skoliotino dranje (PPSD),
niti na nivou 0.01 niti na nivou 0.05, dok se moe konstatovati da postoji statistika znaajnost kod
varijable lordotino dranje (PPLD) na nivou 0.05.

DISKUSIJA
Kova (2000) istie kifozu, lordozu i skoliozu kao najee deformitete kime u djeijem dobu,
te daje osvrt na probleme rane dijagnostike, probleme interdisciplinarne dijagnostike i lijeenja.
Jovovi (2003) je uvrdio stanje i strukturu kifotinog poremeaja kimenog stuba kod uenika-ca i
doao do zakljuka da je kod velikog broja uenika-ca status lokomotornog aparata ugroen, te da je
prisutan najvei procenat funkcionalne ili reduktibilne kifoze. Podaci dobijeni u ovom istraivanju,
pokazali su da je na nalnom mjerenju srednja vrijednost kifotinog dranja eksperimentalne grupe
bila nia od vrijednosti na inicijalnom mjerenju, a srednja vrijednost kifotinog dranja kod ispitanika kontrolne grupe bila je via na nalnom mjerenju, dok je analiza varijanse pokazala da nije
bilo statistiki znaajne razlike u vrijednostima izmeu grupa nakon provoenja eksperimentalnog
programa. Budui da je granina vrijednost izmeu normalne kifoze i hiperkifoze 3.5 cm, dakle sve
vrijednosti vee od 3.5 cm oznaavaju loe kifotino dranje i vode ka hiperkifozi, tako da se moe
konstatovati da nije bilo statistiki znaajne razlike u vrijednostima zakrivljenosti kimenog stuba
u torakalnom dijelu nakon provedenog eksperimentalnog programa, tj. nije bilo ni pozitivnog ni
negativnog uticaja primjene korektivnog vjebanja na zakrivljenost kimenog stuba u torakalnom
dijelu, tako da se ne moe govoriti o korekciji posturalnih poremeaja u torakalnom dijelu kimenog
stuba primjenom eksperimentalnog programa. Posmatrajui srednje vrijednosti lordotinog dranja
obje grupe, bila je via na nalnom mjerenju, a znajui graninu vrijednost izmeu normalnog i
loeg lordotinom dranja od 5.00cm i uzimajui u razmatranje statistiku znaajnost izmeu grupa
na nivou 0.05 (0.011), moe se konstatovati da. nije bilo ni pozitivnog ni negativnog uticaja primjene korektivnog vjebanja na zakrivljenost kimenog stuba u lumbalnom dijelu ali je bilo znaajnih
promjena u vrijednostima zakrivljenosti kimenog stuba u lumbalnom dijelu nakon provoenja
eksperimentalnog programa, tj. eksperimentalni program je imao uticaj na poveanje zakrivljenosti kimenog stuba ispitanika u lumbalnom dijelu. Dakle, moe se govoriti o uticaju eksperimentalnog programa na zakrivljenost kimenog stuba u lumbalnom dijelu. to se tie skoliotinog
dranja, neeljena je pojava bilo kakve zakrivljenosti, a srednje vrijednosti su pokazale da je dolo
do poveanja u eksperimentalnoj grupi i smanjenja vrijednosti u kontrolnoj grupi, dok je vrijednost
znaajnosti razlike izmeu grupa nakon primjene eksperimentalnog programa od .806 pokazala

208

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti primjene korektivnog vjebanja na korekciju posturalnih poremeaja srednjokolske omladine

da nema efekata provednog programa na korekciju posturalnih poremeaja u frontalnoj ravni tj. da
nije bilo ni pozitivnog ni negativnog uticaja eksperimentalnog programa na zakrivljenost kimenog
stuba u frontalnoj ravni.
Iz svega navedenog moe se konstatovati da nakon provoenja eksperimentalnog programa
ne postoje statistiki znaajne razlike izmeu vrijednosti zakrivljenosti kimenog stuba u torakalnom dijelu i u frontalnoj ravni, te da postoje statistiki znaajne razlike izmeu vrijednosti zakrivljenosti kimenog stuba u lumbalnom dijelu izmeu ispitanika eksperimentalne i kontrolne grupe.
Dakle, istraivanje je pokazalo da eksperimentalni program primijenjen u toku jedne kolske
godine, nije imao uticaja na vrijednosti zakrivljenosti kimenog stuba ispitanika u torakalnom dijelu i u frontalnoj ravni, a imao je uticaja na vrijednosti zakrivljenosti kimenog stuba u lumbalnom
dijelu. Da bi se govorilo o pozitivnom ili negativnom uticaju, morala bi se izvriti detaljnija analiza
primijenjenog programa. Budui da korektivno vjebanje ima za cilj korekciju, a tokom primjene
eksperimentalnog programa bilo je primijenjeno pravilno i uz struni nadzor, postavlja se pitanje
efekta sadraja programa zikog vaspitanja koji se primjenjuju, broj asova tokom jedne kolske
godine, broj sedminih asova te trajanja jednoga asa. Bala (1981) u svom kritikom osvrtu govori
da je ziko vaspitanje natrake postavljeno i ne dovodi do znaajnijih transformacija u bilo kojim
antropolokim dimenzijama djece, jer je obim i intenzitet aktivnosti na asovima neadekvatan. Kosinac i Banovi (2008) navode da djecu u zavisnosti od pola karakteriu razliiti pokazatelji nepravilnog tjelesnog dranja, te da se nepravilno dranje moe izbjei ili ublaiti aktivnim programom
vjebanja.
Dakle, istraivanje je ukazalo na uticaj eksperimentalnog programa na lordotino dranje,
dok uticaja na kifotino i skoliotino dranje tijela nije bilo. Razlozi za ovakve pokazatelje mogu se
traiti u sadrajima koji se primjenjuju na asovima zikog vaspitanja, njihovoj strukturi i svrsi koju
bi trebalo da imaju, u sedminom broju asova zikog vaspitanja i trajanju tih asova, u strunosti
profesora zikog vaspitanja i njihovoj posveenosti i individualnom pristupu svakom ueniku, u
zalaganju uenika u radu na asovima zikog vaspitanja, njihovim ivotnim navikama u koli i svakodnevnom ivotu i poimanju o znaajnosti bavljenja zikim aktivnostima i unapreenju zdravlja,
to bi trebalo da potakne strunjake raznih prola na kompleksnija istraivanja koja bi mogla ponuditi konkretna rjeenja.

ZAKLJUAK
Budui da je istraivanje provedeno samo u toku jedne kolske godine na uzrastu od 15 godina
6 mjeseci uenika muke populacije, a znajui da rast i razvoj traje tokom cijelog srednjokolskog
kolovanja, te da se promjene u posturalnom statusu deavaju konstantno, bilo bi poeljno istraivanje ovoga tipa provoditi do kraja srednjokolskog kolovanja, da bi se dobio bolji uvid u efekte korektivnog vjebanja na posturalni status uenika i da bi se dobile smjernice o eventualnim izmjenama
plana i programa zikog vaspitanja.
Takoe, moda bi se znaajnije uticalo na antropoloki status uenika srednjokolskog uzrasta
izborom sredstava i sadraja korektivnog i zikog vjebanja opteg statusa i njihovom primjenom
veim intenzitetom nego to se u praksi primjenjuju. Jovovi (1999) navodi da se najbolji rezultati
postiu organizovanjem posebnih asova korektivne gimnastike, koje treba da realizuje nastavnik
zikog vaspitanja za djecu iz vie oblinjih kola te da uenici sa odreenim poremeajima, umjesto
redovne nastave zikog vaspitanja sprovode korektivnu gimnastiku u koli.
Dakle, da bi se obezbijedio pravilan rast i razvoj djece i omladine, tokom cjelokupnog kolovanja je neophodan konstantan rad nastavnika na aktivnom utvrivanju individualnog statusa uenika radi otklanjanja njegovih nedostataka i zadovoljavanja njegovih potreba za kretanjem, to sve
omoguuje sistematsko i realno obavjetavanje uenika i roditelja o promjenama koje nastaju u organizmu uenika zbog uticaja tjelesnog vjebanja, to sve vodi poboljanju i ouvanju zdravstvenog
statusa uenika i njihovoj svjetlijoj budunosti.
Tematski zbornik radova

209

Teanovi, G., Babi, Z., Bonjak, G.

LITERATURA
1. Bala, G. (1981). Struktura i razvoj morfolokih i motorikih dimenzija dece SAP Vojvodine. Novi
Sad: Fakultet zike kulture u Novom Sadu, OOUR Institut zike kulture.
2. Jovovi, V. (1999). Tjelesni deformiteti adolescenata. Niki: Filozofski fakultet u Nikiu.
3. Jovovi, V. (2003). Transverzalna analiza uestalosti kifoze kod uenika-ca adolescenata. Glasnik,
38, 177-184.
4. Kova, V. (2000). Problematika kraljenice razvojne dobi. Paediatrica Croatica, 44(1), 199-204.
5. Kosinac, Z., Banovi, I. (2008). Povezanost izmeu nekih pokazatelja nepravilnoga tjelesnoga
dranja i skolioze u djece juvenilne dobi. ivot i kola, (LVI-19), 9-20.
6. Milenkovi, V. (2002). Antropometrijske karakteristike i ekasnost primene eksperimentalnog
programa sportske gimnastike na neke motorike sposobnosti uenika VII razreda osnovne kole.
Neobjavljena doktorska disertacija, Leposavi: Fakultet za ziku kulturu, Univerzitet u Pritini.
7. Uli, D. (1997). Osnove kineziterapije. Novi Sad: Samostalno autorskom izdanje.

210

Proceedings of the Thematic Conference

Eects of Sports Games Program to the Motor Abilities Development in Physical and Health Education

UDK: 796.3.012.1

EFFECTS OF SPORTS GAMES PROGRAM


TO THE MOTOR ABILITIES DEVELOPMENT
IN PHYSICAL AND HEALTH EDUCATION

Sanjin Daji
Srednja kola Konjic, Konjic, Bosnia and Herzegovina

INTRODUCTION
The aim of teaching physical and healthy education is focused on healthy and positive imapct
on growth and development of school population. Duration of lesson, weekly number of lessons,
group size, dierent level of motivation can have positive and negative impact on nal results in
physical and healthy education (PHE). Program of physical exercise in physical and healthy education directs to transformation from special anthropological characteristics from one to another better
condition, which will have an positive imapct on growth and development of school population
(Malacko, 2004). Disadventages of material resources in organization of physical and healthy education has an negative impact on transformation level,because of that sport teachers have to correrct
curriculum by adapting to the material condition in which they work (Hadzikadunic, 2004).
During the school year author has applied program of dierent sport games by increasing
number of lessons for each sport game (football, basketball, volleyball and handball). This has also
increased the possibilities for learning new technical elements. Learnt technical elements, sensitive
period of development some motor abilities for selected sample (Malacko, 2004) has enabled increased work intensity; all this should caused positive impact on development of motor abilities. Eects
issues of programmed in physical and healthy education was interested by many authores (Skender,
2003; Kucuk, 2006; Stankovic, 2005; Milenkovic, 2005; Hadzikadunic, 2007). In their researches,they
have conrmed that programmed instruction in physical and healthy education can cause motor
abilities changes, especially for abilities that are inuenced by endogenous factors as well as for some
that have been on low level in initial testing. After examining above factes hypothesis can be dened:
Applied program will have positive eect on motor abilities development.

METHODS
The study was conducted on a sampling of male participiants (N=50), 6 elementary school.
They are 12 years old (+/- 6 months) with avarage high 155+/-10cm and weight 42kg +/-8kg, with no
physical deformity.The participiants dont practice sport.
For assessing motor abilities was used system of 14 variables and were assessed on:exibilities
,coordination, movement frequency, explosive strenght, repetitive strenght and endurance (Momirovic et al., 1975; Gredelj et al., 1975, Dzajic, 2010)

Tematski zbornik radova

211

Daji, S.

Ordinary
number

Variables for assessing basic motor abilities

Test code

Measuring unit

1.

Variables for assessing movement frequency:


taping by hand
.taping by leg

(MBFTAP)
(MBFTAPN)

no.of repetitions
no.of repetitions

2.

Variables for assessing exibilities


Flexibility with bat
Sit and reach

(MFLISK)
(MBFDS)

cm
cm

3.

Variables for assessing explosive strenght


Jumping forward from a place
Jumping vertically from a place
Running at 20m from a high start

(MFESDM)
(MFESVM)
(MFE20V)

cm
cm
sec

4.

Variables for assessing repetetive strenght


Sit ups 30s
Deep squats 40s
Push ups

(MRCLDT)
(MFRD)
(MFRSKL)

No.of repetitions
No.of repetitions
No.of repetitions

5.

Variables for assessing coordination


Side steps
Envelop test
Polygon backwardes

(MAGKUS)
(MAGTUP)
(MREEPOL)

sec
sec
sec

6.

Variables for aerobic endurance


Beep test

(MAIT20I)

sec

Sport games program had 70school lessons. Program was made for four sport games (handball, basketball, volleyball and football). Every game had 16 school lessons. Program contents of
sport games is made from: technical elements, tactical elements (1:1 game, cooperation with two or
three players), two polygon lessons with contents of sport games and two circle work lessons,with
getting stronger of whole body musculature. There was made initial and nal testing of motor abilities at the beginning and at the end of school year. During the school year were used complex work
forms.
By data processing there was used program system for multivariates data analysis. Data analysis were done with SPSS 17.0 and Statistica 5.0 programes. Information were done on univariate
and multivariates level. With univariates ttest for dependent samples there were tested dierences
between initial and nal measurement. Establishing global quantitive dierences was performed by
canonical discriminant analysis.

212

Proceedings of the Thematic Conference

Eects of Sports Games Program to the Motor Abilities Development in Physical and Health Education

RESULTS WITH DISCUSSION


Table1.

Results t-test for dependent samples of motor abilities (AM arithmetical mean, SD standard deviation, tvalues of ttest, DF freedom degrees and a signicance level of p)
initial

nal

t-test

variables
AM

SD

AM

SD

DF

MFLDS

14,420

5,321

15,380

5,708

-1,919

49,000

0,061

MFLISK

80,157

10,112

74,213

9,054

4,967

49,000

0,000

MBFTAP

25,020

4,386

26,540

3,005

-3,707

49,000

0,001

MBFTAN

19,387

1,518

19,937

1,502

-3,636

49,000

0,001

MREEPOL

14,828

2,342

12,657

1,444

8,713

49,000

0,000

MAGTUP

25,863

1,788

24,566

1,344

6,300

49,000

0,000

MAGKUS

10,815

0,836

10,212

0,885

5,569

49,000

0,000

MFESSDM

158,777

16,224

170,192

18,087

-7,488

49,000

0,000

MFESSVM

29,020

3,633

31,433

4,619

-5,610

49,000

0,000

MFE20V

4,324

0,208

4,211

0,178

5,511

49,000

0,000

MFRDc

30,740

4,553

32,260

5,514

-1,909

49,000

0,062

MFRSKL

6,460

6,072

8,060

6,793

-2,993

49,000

0,004

MFRSPDL

19,180

3,544

20,600

3,551

-4,057

49,000

0,000

MAIT20

169,940

64,485

245,920

95,451

-6,692

49,000

0,000

There were established the partial dierences by t-test on tested variables for assessing motor
abilities for dependent samples on signicance level ( sig < 0.05). Obtained reuslts of ttest show us
that program has caused statistical signicant changes at all motor abilities except test for asessing
repetetive strenght of the legs and exibility of the lower extremities. Dicrepancy is not just because the program impact,as well we have to pay attention on the fact that participiantes are still in
growth and develpoing phase. Obtained changes are the results of constantly applying of exercises
in preparation part of PHE lesson as well as two lessons of conditional preparation for every cycle.
The biggest increase was found in variables for assessing legs explosive strenght (MFESSDM), the
same was established in others studies (Stankovic, 2005; Milenkovic et al., 2005; Hadzikadunic, 2007;
Tomljenovic, 2011). However, there was found high increase in aerobic endurance, even it was low
at tested participantes. The low level of areobic abilities is probably determinated by huge break
between two period of physical and healthy education (summer vacation),which is the only form of
organized physical exercises at most participiantes. The same discrepancy at school population was
conrmed by others studies and authores (Hadzikadunic, 2007).
Global quantitive dierences between two measurement was established by discriminant
analysis method of canonical discriminant analysis, as a special form of factor analysis

Tematski zbornik radova

213

Daji, S.

Table 2.

Value of isolated discriminant function (eigenvalue,% of var pecentage of the variance,


cum % -total variance, which are being described by discriminant functions, R
canonical correlation coecient, Lambda value of Wilks lambda, chi sq hi square
test, df freedom degrees, signicance level of p.

Function

Eigenvalue

% of Var

Cum %

Lambda

Chi-sq

df

0,542

100,000

100,000

0,593

0,648

39,416

14,000

0,000

There has been isolated one statistical signicant (p=0.000) function with characteristical root
of (0.542) by canonical discriminant analysis. The value of canonical correlation is (R=0.593) indicates the correlations high in which there are set of tested variables. The strenght of discriminant
function has been established by Wilks` lambda (lambda =0.648), and statistical signicant discriminant has been tested by Bartlets` hi square test (chi sq=39.416).

Table 3. Structure of discriminative function


VARIABLES

FUNCTION
1

MREEPOL

0,766

MAIT20

-0,640

MAGTUP

0,562

MAGKUS

0,481

MFESDM

-0,456

MFLISK

0,425

MFESVM

-0,398

MFE20V

0,398

MBFTAP

-0,277

MFRSPDL

-0,275

MBFTAN

-0,250

MFRD

-0,206

MFRSKL

-0,170

MFLDS

-0,119

GROUP

0,729

-0,729

Having analysed dicriminant function (table no.3), it can be seen which tested variables have
had the biggest changes between two measurements. By program applying of physical education the
biggest changes between two measurements have had: variables for assessing coordination (MREEPOL), explosive strenght (MFESSDM; MFESVM i MFE20V), aerobic endurance (MAIT20), segment
extremities speed (MBFTAP and MBFTAN). At tested variables for assessing repetative strenght
there has been emphasized the variables for assessing repetative strengh of abdomen (MFRSPDL),
and at tested variables for assessing exibilities there has been emphasized variables for assessing
exibilities of shoulders region (MFLISK).
Statistical signicant dierences that are not obtained in variables for assessing repetative
strenght of shoulders region and legs (MFRSKL and MFRDC) indicate that applying of technical tac-

214

Proceedings of the Thematic Conference

Eects of Sports Games Program to the Motor Abilities Development in Physical and Health Education

tical elements with ball can`t be sucient for improving of repetative strenght then is needed bigger
external workload. Weaker results in a test for assessing exibilites of lower extremities (MFLDS)
was contributed by impact of longitudinal dimensions, especially the lenght of lower extremities.
The program contents in each teaching cycle has had two lessons of conditional preparations
with special focus on muscle regions, which are essencial for performing some elements in a sports
game. Every teaching cycle has had two lessons for performing technical elements on polygon. For
consolidation some special motion structures lessons were performed through elementary games.
However, in preparatory part of each lesson were performed exercises with domination of dinamical
one, streching and jumping exercises. During the major exercises there were applyed some additional one. More exibilities improvement of sholuder region have been resulted by constantly using
of shoulder muscle in a sport games as a basketball, handball and volleyball. Charateristics of sport
games structures are explosive movements followed by agilities and body control in a space. After
examining above factes, besides genetically determinated growth and development of each participant, have contributed dierences between two measurements.

CONCLUSION
Based on these results, it can be concluded that dened hypotesis is conrmed after applying
of this program by statistically signicant dierences in motor abilities. The program of sport games
has contributed: better result in corrdination, explosive strenght, endurance, movement frequency,
as well as the exibilities of shoulders region. Applying of technical tactical elements in some work
conditions through the game, with application of some complex form of work organisation has had
an positive impact on motor abilities changes. This program hasn`t had an positive impact on motor
development of repetative strenght of shoulder blade region and legs, indicating that for repetative
strenght development are necessary to perform exercises with the increased workload. Having realised the legitimated cirriculum for physical and healthy education, gym lessons besides aecting on
other motor areas, have to have an impact on repetative strenght development as well. It is especially
refer for elements which performance is determinated by strenght.
Program of sport game can be applied in physical and healthy education , only with content
of gymnastics, which has an positive impact on repetative strenght development; it has been conrmed in other studies as well (Milenkovic, 2005). After examining above factes, besides genetically
determinated growth and development of each participant, have contributed dierences between
two measurements

REFERENCES
1. Daji, S. (2010). Efekti eksperimentalnog programa sportskih igara na razvoj motorikih
sposobnosti i situaciono-motorikih sposobnosti u nastavi tjelesnog i zdravstvenog odgoja kod
uenika VI razreda. Magistarski rad, FASTO, Sarajevo.
2. Hadikaduni, M., Maarevi, M. (2004). Metodika tjelesnog odgoja sa osnovama ziologije
vjebanja. PA Zenica.
3. Hadikaduni, A. (2007). Transformacioni procesi bazino motorikih, situaciono motorikih i
funkcionalnih sposobnosti uenika VIII razreda pod utjecajem programirane nastave tjelesnog i
zdravstvenog odgoja. Magistarski rad, FASTO, Sarajevo.
4. Kuuk, M. (2006). Strukturalne promjene morfolokih domenzija i motorike sposobnosti
djevojica i djeaka. Magistarski rad, Fakultet za tjelesni odgoj i sport, Tuzla.
5. Malacko, J., Popovi D. (2001). Metodologija kinezioloko antropolokih istraivanja. Univerzitet
u Pritini, Fakultet za ziku kulturu, Leposavi.

Tematski zbornik radova

215

Daji, S.

6. Malacko, J., Rao, I. (2004). Tehnologija sporta i sportskog treninga. Univerzitet u Sarajevu,
FASTO, Sarajevo.
7. Milenkovi, V., Aleksi, D. (2005). Utjecaj primjene eksperimentalnog programa iz sportske
gimnastike na razvoj nekih motorikih sposobnosti uenica VII razreda osnovne kole. NTS,
Zbornik naunih i strunih radova, FASTO, Sarajevo, str. 464-471.
8. Rao, I., Wolf, B. (2002). Kvantitativne metode u sportu- taksonomska i diskriminativna analiza.
Fakultet sporta, Sarajevo.
9. Skender, N. (2003). Transformacioni procesi motorikih sposobnosti i antropolokih karakteristika
pod utjecajem sedmomjesenog tretmana kod uenika treeg i etvrtog razreda. Doktorska
disertacija, Fakultet sporta i tjelesnog odgoja, Sarajevo.
10. Tomljenovi, B., Pejic, A., Trajkovski-Vii, B. (2011). Razlika u antropolokim obiljejima
uenika petih i estih razred u redovitoj nastavi i uenika ukljuenih u kolski sport u Gospiu. 6th
FIEP European Congress Physical Education In The 21st Century Pupils Competencie, Hrvatski
kinezioloki savez, Pore.

216

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj programirane nastave zikog vaspitanja na morfoloke i motorike karakteristike uenika III i IV razreda o..

UDK: 796.012.1-053.5

UTICAJ PROGRAMIRANE NASTAVE FIZIKOG VASPITANJA


NA MORFOLOKE I MOTORIKE KARAKTERISTIKE UENIKA
III I IV RAZREDA OSNOVNE KOLE

Milan Domanovi, Sran Markovi, Boo Bokan


Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Cilj nastave zikog vaspitanja jeste da raznovrsnim i sistematskim motorikim aktivnostima, povezanim sa ostalim vaspitno-obrazovnim podrujima, doprinese integralnom razvoju linosti
uenika (kognitivnom, afektivnom, motorikom), razvoju motorikih sposobnosti, sticanju, usavravanju i primeni motorikih umenja, navika i neophodnih teorijskih znanja u svakodnevnim i specinim uslovima ivota i rada (Prosvetni glasnik RS, 2010, str. 85).
Doprinos nastave zikog vaspitanja integralnom i harmoninom razvoju dece, koji bi se mogao denisati i kao ekasnost nastave zikog vaspitanja predmet je mnogih rasprava, ne samo u
krugovima strunjaka, ve i u iroj drutvenoj javnosti. Uglavnom preovladavaju kritike ocene u kojima se jasno i nedvosmisleno izraava nezadovoljstvo sadanjim stanjem u sistemu kolskog zikog
vaspitanja i rezultatima koji se u njemu postiu. Negativne ocene posebno su naglaene u analizama
koje se odnose na stanje i ekasnost nastave u mlaim razredima osnovne kole, pri emu se uzroci
pripisuju najrazliitijim faktorima i okolnostima.
Mlae kolsko doba je veoma pogodno da se kod uenika razvije razumevanje i smisao za
ziku kulturu i stvore trajne navike za angaovanje u njoj. Sve to se moe realizovati samo kroz konkretnu i raznovrsnu motoriku aktivnost koja bi ueniku osigurala osnovno motoriko obrazovanje
i preko kojih bi spoznao najznaajnije vrednosti zikog vaspitanja.
Meutim, stanje u stvarnosti je takvo da je odnos drave i kole prema ovoj nastavnoj oblasti
neadekvatan, to za posledicu ima nizak kvalitet nastave, samim tim i smanjenu ekasnost nastave
zikog vaspitanja. Jedan od uzroka jeste i preputanje celokupne brige o zikom vaspitanju u ovom
uzrastu profesoru razredne nastave, koji najee nema adekvatno obrazovanje u ovoj oblasti, ali ni
adekvatan pristup prema nastavi zikog vaspitanja (Berkovi i sar., 1982).
Sutina problema nije u tome ko e predavati nastavu ikog vaspitanja nastavnik zikog
vaspitanja ili profesor razredne nastave, ve kako e se ono predavati, odnosno kako e se obezbediti
vii nivo ekasnosti u ovoj oblasti, naravno pod uslovom da su oba prola dovoljno obrazovana za
rad u ovoj oblasti.
Neosporna su istraivanja o znaaju redovne zike aktivnosti u mlaem kolskom uzrastu
(urkovi, 1973; Proje, 1980; Simi, 1985). Naime, ovaj period predstavlja kritini period za razvoj
mnogih motorikih sposobnosti kao to su koordinacija, brzina, gipkost (Koprivica i sar., 1994).
Takoe, istie se znaaj zike aktivnosti i samim tim i nastave zikog vaspitanja na spreavanje
nastajanja, ali i na otklanjanje razliitih deformiteta (Stamatovi, 1995). Istraivanja u vezi sa problemom loeg stanja zikog vaspitanja u kolama su mnogobrojna. Jo 70-ih godina prolog veka ukazivano je na loe stanje nastave zikog vaspitanje u kolama. Kao glavni uzrok, navodi se, pored loe
Tematski zbornik radova

217

Domanovi, M., Markovi, S., Bokan, B.

materijalne opremljenosti, jednostrana orijentacija uitelja, neshvatanje sutine zadataka zikog


vaspitanja, nepoznavanje programskih sadraja i nedovoljna strunosti profesora razredne nastave.
Kao reenje, navodi se uvoenje strune, sistematske i kontinuirane nastave i u nie razrede osnovne
kole (Konstantinovi, 1968; Ivanevi, 1972, prema Milanovi, 2006).
Kao dodatni problem naglaava se poloaj nastave zikog vaspitanja u optem rasporedu i
reimu kolskog rada, pri emu se uoava da broj nedeljnih asova zikog vaspitanja dobrim delom
uslovljava ukupnu ekasnost nastave zikog vaspitanja (Berkovi, 1976, prema Milanovi, 2006).
Kao konkretan problem u mlaim kolskim uzrastima, navodi se zamena nastave zikog vaspitanja
sa nastavom iz drugih oblasti (Boinovi, 1980).
U novije vreme istraivanja koja su raena sa mlaim kolskim uzrastom su se bavila procenom ekasnosti nastave zikog vaspitanja u zavisnosti od toga da li se izvodi kao predmetna ili
kao razredna nastava (Stamatovi, 2001; Markovi, 2002; Bigovi, 2003; Milanovi, 2006). Rezultati
koji su dobijeni u ovim istraivanjima ukazuju da je nastava zikog vaspitanja u mlaim razredima
ekasnija ukoliko se izvodi kao predmetna nastava. Meutim, i pored neospornih dokaza o znaaju
zikog vaspitanja, naroito u mlaem kolskom dobu, kao i injenica da se sve manje koriste pozitivni uticaji zike aktivnosti na celokupan razvoj deteta i dalje je ziko vaspitanje na relativno
niskom nivou kada je mlai kolski uzrast u pitanju. Jedan od faktora jeste i struna obuenost profesora razredne nastave, to dovodi do usporenog razvoja motorikih i drugih sposobnosti dece.
Iz toga proizilazi da je problem ekasnosti nastave zikog vaspitanja u prostoru razvoja motorikih
sposobnosti uenika s obzirom na nain realizacije i realizatore nastavnog procesa. Predmet ovog istraivanja je programirana nastava zikog vaspitanja, koju sprovodi nastavnik zikog vaspitanja, kao sredstvo
poveanja ekasnosti nastavnog procesa kod mlaeg kolskog uzrasta.
Cilj istraivanja je da se utvrdi znaaj programirane nastave zikog vaspitanja, koju sprovodi
nastavnik zikog vaspitanja, na razvoj motorikih sposobnosti uenika mlaeg kolskog uzrasta.
Na osnovu postavljenog cilja denisana je glavna hipoteza da programirana nastava zikog vaspitanja pozitivno utie na razvoj motorikih sposobnosti dece. Takoe, denisane su i dve posebne
hipoteze i to da se ne oekuju statistiki znaajne razlike u promenama izmeu uenika eksperimentalne i uenika kontrolne grupe u morfolokom prostoru, ali da se oekuju statistiki vee pozitivne
promene kod uenika eksperimentalne u odnosu na uenike kontrolne grupe u varijablama motorikog prostora.

METOD
Ovo je istraivanje sa kvazi-eksperimentalnim nacrtom sa kontrolnom grupom, jer nije bilo
mogunosti za formiranje grupa ispitanika sluajnim procesom, nego su koriena odeljenja dva
razreda osnovnih kola. Istraivanje je obavljeno na uenicima mukog pola III i IV razreda osnovne
kole. U istraivanju je uestvovalo 119 uenika, ali bar u jednom od merenja nije uestvovalo 23
uenika, tako da je uzorak koji je korien za analizu 96 uenika. U O 1300 kaplara nastavu zikog vaspitanja u III i IV razredu dri nastavnik zikog vaspitanja tako da su uenici ove kole inili
eksperimetnalnu grupu, dok u O Braa Jerkovi u ovim razredima nastavu zikog vaspitanja
dre profesori razredne nastave i oni su inili kontrolnu grupu.
Sva merenja su obavljena u salama pomenutih kola, u priblino istim uslovima, korienjem
istih instrumenata i istim redosledom merenja pojedinih varijabli. Pre poetka, uenicima su date
detaljne instrukcije o testovima, organizaciji i ponaanju. Pre svakog testa, uenicima je pruena demonstracija od strane nastavnika, kao i dodatne instrukcije. Pre poetka motorikog dela testiranja,
sprovedeno je zagrevanje u trajanju od 5 min.

218

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj programirane nastave zikog vaspitanja na morfoloke i motorike karakteristike uenika III i IV razreda o..

Varijable morfolokog prostora


Visina tela (TV) je merena pomou metra privrenog za zid. Pri merenju uenik stoji u
uspravnom stavu na vrstoj podlozi, pri emu su lea ispravljena, stopala spojena (stav spetni), glava
u produetku kimenog stuba, pogled pravo. Horizontalna preka se sputa na teme glave i oitava
se rezultat sa tanou 0.1 cm.
Masa tela (TM) je merena elektronskom vagom, stabilno postavljenoj na vrstoj podlozi, sa
tanou 0.1 kg. Pri merenju, ispitanik je u opremi za as zikog vaspitanja, bez patika. Merenje
se vri tako to uenik stane na sredinu vage, u uspravnom poloaju i ne pravi naknadne pokrete
dok se na ekranu ne oita vrednost mase tela. TMI (telesno-masni indeks), odreivao se po formuli:
TMI = M / V2.
Varijable motorikog prostora
Za procenu repetitivne snage trupa korien je test Leanje-sed za 30 sekundi. Pri izvoenju
ovog testa, ispitanik lei na leima, sa prstima ukrtenim na potiljku i nogama zgrenim, pod uglom
od 90 stepeni. Ispitanik ima zadatak da napravi to vei broj pregibanja za 30 s, pri emu je obavezno
da laktovima dodirne kolena, a u leanju da ramenima dodirne tlo. Prilikom merenja jedan merilac
meri vreme, dok drugi dri noge ksirane, kontrolie poloaj i belei rezultat.
Za procenu gipkosti korien je test Duboki pretklon. U ovom testu, ispitanik stoji na klupici,
pruenih nogu, i u pretklonu dohvata metar ksiran du klupice. Poetak metra je okrenut na gore,
20 cm iznad stopala. Ispitanik ima zadatak da napravi to dublji pretklon ispod nivoa stopala. Noge
moraju biti maksimalno ispruene bez savijanja u kolenima. Meri se razdaljina izmeu stopala i vrhova prstiju (nivo stopala je vrednost 0, iznad stopala negativna vrednost, ispod pozitivna). Prilikom
merenja jedan merilac vodi rauna o ispravnosti poloaja ispitanika, dok drugi belei rezultat.
Za procenu agilnosti korien je test unasto tranje 4x10m. Ispitanik, na znak merioca, tri
izmeu dve linije udaljene 10m, pri emu je obavezno da pree liniju jednom nogom pre okreta.
Meri se vreme potrebno da se istri etiri deonice od po 10m. Prilikom izvoenja testa, jedan merilac
kontrolie izvoenje i meri vreme, dok drugi belei rezultat.
Za procenu spretnosti i okretnosti korien je Poligon. Poligon je specijalno osmiljen za potrebe ovog testiranja i sastoji se iz 9 zadataka postavljenih na rastojanju od 3m:
1. Kretanje etvoronoke napred
2. Kretanje etvoronoke unazad
3. Sunoni poskoci preko 2 palice, koje su postavljene na kapice visine 10 cm na rastojanju
od 1 m
4. Provlaenje kroz obru
5. Preskok preko prepreke napravljene od vijaa irine 60 cm
6. Preskok preponice, visine 35 cm
7. Slalom tranje izmeu 6 kapica, postavljenih na razmaku 30 cm
8. Osloncem rukama, preskok preko vedskog sanduka koji je postavljen na tlu.
9. Prolazak punom brzinom izmeu dve kapice (cilj)
Prilikom izvoenja testa jedan merilac meri vreme dok drugi kontrolie izvoenje testa i belei
rezultat.
Programirana nastava
x I nedelja: testiranje
x II nedelja: obuka tranja, kombinovana sa igrom izmeu 2 vatre
x III nedelja: obuka igre sedei fudbal u kombinaciji sa laganim tranjem, vijaom i vebama
snage za jaanje lene i trbune muskulature
Tematski zbornik radova

219

Domanovi, M., Markovi, S., Bokan, B.

x IV nedelja: rad na promeni smera kretanja, upoznavanje sa razliitim oblicima brzine


kretanja (progresivno ubrzanje, naizmenicno brzo-sporo), elementarna igra izmeu 4 vatre
x V nedelja: elementarna igra jurke, poligon (savladava se iz delova), brzina reagovanja u
kombinaciji sa fudbalom
x VI nedelja: isti sadraji kao i prethodne nedelje, uz dodate elemente povratnog tranja
x VII nedelja: savladavanje motoriki sloenijeg poligona, brzina reagovanja iz razliitih
poetnih poloaja, tafete
x VIII nedelja: uvebavanje razliitih poligona, vebe snage, tranje sa preprekama, sedei
fudbal
x IX nedelja: obuka koluta napred, elementarne igre
x X nedelja: uvebavanje koluta napred, elementarne igre
x XI nedelja: ponavljanje sadraja obraenih tokom VIII nedelje, koarka
x XII nedelja: dva asa namenjena su razliitim elementarnim igrama, dok je trei as u ovoj
nedelji namenjen uvebavanju sadraja, koji e biti na testiranju
x XIII nedelja: uvebavanje i priprema za testiranje - poligon, brzina reagovanja, povratno
tranje, vebe snage
x XIV nedelja: testiranje
Obrada podataka
Podaci dobijeni istraivanjem obraeni su primenom deskriptivnih i komparativnih statistikih procedura. U okviru deskriptivne statistike za sve varijable odreene su: aritmetika sredina,
standardna devijacija, minimum i maksimum. Takoe, odreen je Kohenov efekat veliine promene,
koji se rauna kao odnos razlike aritmetikih sredina posttesta i pretesta s jedne strane i standardne
devijacije pretesta sa druge strane, pri emu se efekti izmeu 0.2 i 0.5 nazivaju malim efektima, izmeu 0.5 i 0.8 srednjim efektima, a preko 0.8 velikim efektima.
U okviru komparativne statistike primenjena je analiza varijanse (ANOVA) sa ponovljenim
merenjima ime je procenjivan uticaj eksperimentalnog faktora programirana nastava na promene
varijabli motorikog i morfolokog prostora. Ako je uticaj statistiki znaajan, primenjena je Bonferoni post-hoc analiza.

REZULTATI
Rezultati istraivanja prikazani su tabelarno i graki. U Tabelama 1 i 2 prikazani su deskriptivni pokazatelji ispitivanih varijabli, dok su na Grakonima 1-4 prikazani srednje vrednosti motorikih varijabli sa razultatima ANOVE sa ponovljenim merenjima. U Tabeli 3 prikazani su efekti
veliine promena ispitivanih varijabli.

220

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj programirane nastave zikog vaspitanja na morfoloke i motorike karakteristike uenika III i IV razreda o..

Tabela 1. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli morfolokog prostora za eksperimentalnu


i kontrolnu grupu. Prikazane su srednje vrednosti (A), standardne devijacije (SD),
minimumi i maksimumi (min i max) za pretest i posttest
TM (kg)
grupa

posttest

pretest

posttest

pretest

posttest

36.8

38.8 **

143.3

145.6 **

17.8

18.2 **

SD

7.5

8.5

7.0

7.2

2.7

3.0

MAX

69.9

74.8

158.8

162.0

27.7

28.6

MIN

24.5

25.9

125.8

127.8

14.0

14.3

36.2

38.3 **

139.1

141.5 **

18.6

19.0 **

SD

8.4

9.6

6.4

6.8

3.5

3.9

MAX

60.0

63.5

156.2

159.1

28.5

29.5

MIN

23.5

22.6

125.0

127.2

13.5

13.8

EXP

(n=56)

pretest

(n=40)
CON

TMI (kg/m2)

TV (cm)

** p<0.01 statistiki znaajna razlika pretesta u odnosu na posttest


U Tabeli 1 prikazani su deskriptivni pokazatelji varijabli morfolokog prostora. Rezultati govore u prilog tome da su svi uenici znaajno poveali masu, visinu i telesno-masni indeks u posttestu
u odnosu na pretest (p<0.01).
Tabela 2. Osnovni deskriptivni pokazatelji varijabli motorikog prostora za eksperimentalnu
i kontrolnu grupu. Prikazane su srednje vrednosti (A), standardne devijacije (SD),
minimumi i maksimumi (min i max) za pretest i posttest

CON
(n=40)

EXP
(n=56)

grupa

LS_30 (n)

DP (cm)

4x10m (s)

Poligon (s)

pretest

posttest

pretest

posttest

pretest

posttest

pretest

posttest

23.9

25.0

-1.1

0.6 **

13.2

12.4 **

15.7

13.1 **

SD

6.7

3.6

7.6

6.9

1.5

1.6

4.4

3.3

MAX

37.0

35.0

10.0

12.0

19.2

17.9

37.0

29.5

MIN

10.0

15.0

-26.0

-19.0

11.0

10.0

11.8

9.4

19.2

21.5 **

-1.1

-2.0

12.6

12.5

14.6

14.2

SD

5.6

4.5

5.9

7.0

1.1

0.9

2.4

2.6

MAX

31.0

31.0

10.0

13.0

14.9

14.9

24.0

21.7

MIN

7.0

9.0

-19.0

-16.0

10.6

11.1

10.6

10.1

** p<0.01 statistiki znaajna razlika pretesta u odnosu na posttest

U Tabeli 2 prikazani su deskriptivni pokazatelji varijabli motorikog prostora. Rezultati govore u prilog tome da su svi uenici iz eksperimentalne grupe znaajno poboljali rezultate u testovima
Duboki pretklon, Tranje 4x10m i Poligon (p<0.01), dok je u testu Leanje-sed znaajno poboljala
rezultat kontrolna grupa (p<0.01).

Tematski zbornik radova

221

Domanovi, M., Markovi, S., Bokan, B.

Grakon 1. Graki prikaz srednjih vrednosti i pripadajuih standardnih devijacija


za varijable motorikog prostora sa prikazanim rezultatima post-hoc analize

Analiza varijanse za rezultate testa Leanje - sed za 30s (Grak 1a) ukazuje da eksperimentalni faktor programirana nastava nije statistiki znaajno povezan sa promenama rezultata u testu
(F=1.606; p=0.208). Takoe, rezultati ukazuju da je samo kontrolna grupa znaajno poboljala rezultat (p<0.001), ali se razlika izmeu dve grupe poveala tako da postoji znaajna razlika u postestu
(p<0.001).
Analiza varijanse za rezultate testa Duboki pretklon (Grakon 1b) ukazuje da eksperimentalni faktor programirana nastava statistiki znaajno utie na promene dubine pretklona (F=9.922;
p=0.002). Takoe, samo je eksperimentalna grupa znaajno poboljala rezultat (p=0.002), ali se razlika izmeu dve grupe poveala tako da je razlika u postestu na granici znaajnosti (p=0.078).
Analiza varijanse za rezultate testa unasto tranje 4x10m (Grakon 1c) ukazuje da eksperimentalni faktor programirana nastava statistiki znaajno utie na promene rezultata u testu
(F=9.859; p=0.002). Takoe, samo je eksperimentalna grupa znaajno poboljala rezultat (p<0.001).
Zbog neujednaenosti grupa u pretestu gde je postojala znaajna razlika u rezultatu u korist kontrolne grupe (P=0.032), u posttestu ne postoji znaajna razlika izmeu grupa (p=0.814). Analiza
varijanse za rezultate testa Poligon (Grakon 1d) ukazuje da eksperimentalni faktor programirana
nastava statistiki znaajno utie na promene rezultata u testu (F=22.833; p<0.001). Takoe, samo
je eksperimentalna grupa znaajno poboljala rezultat (p<0.001), to je dovelo do znaajnih razlika u
posttestu izmeu dve grupe (p=0.049).
Tabela 3. Efekti veliina promena varijabli motorikog prostora
Grupa

LS_30

DP

4x10m

Poligon

EXP

0.16

0.22

0.52

0.61

KON

0.43

-0.15

0.09

0.15

U Tabeli 3 prikazani su efekti veliina promena ispitivanih varijabli pod dejstvom eksperimentalnog faktora. Moe se primetiti da su samo varijable merene testovima unasto tranje 4x10m i
Poligon u eksperimentalnoj grupi, pretrpele srednje efekte promena.

222

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj programirane nastave zikog vaspitanja na morfoloke i motorike karakteristike uenika III i IV razreda o..

DISKUSIJA
Pre diskusije glavnih nalaza postojee studije, neophodno je razmotriti odreene metodoloke
aspekte, bitne za izvoenje odgovarajuih zakljuaka. Pre svega, potrebno je istai da korieni uzorak nije bio randomizovan, tanije korieni su ve formirani uzorci u vidu kolskih odeljenja. Kako
se odeljenja ujednaavaju na osnovu nekih drugih parametara, a ne na osnovu zikih sposobnosti,
u nekim varijablama kontrolna i eksperimentalna grupa nisu bile ujednaene na poetku istraivanja
(u pretestu).
Takoe, uzorke su inila odeljenja iz razliitih kola, tanije odeljenja iz razliitih delova grada
to bi potencijalno moglo da utie na razultate ovog istraivanja (Jovanovi, 1983; Jovanovi, 1984).
Tree, to moe uticati na rezultate postojee studije, jeste veliina uzorka. Iako su grupe dovoljno
velike, za razmatranja ovog tipa poeljni su znatno vei uzorci, u kojima je obuhvaeno mnogo vie
kola iz razliitih krajeva.
etvrto, s obzirom da su eksperimentalni podaci prikupljeni u okviru asova zikog vaspitanja, nije bilo dovoljno vremena za vei broj pokuaja, ime bi se izbegao uticaj upoznatosti sa motorikim zadacima na rezultate testova.
Kada se posmatraju morfoloke varijable uoen je znaajan prirast rezultata u svim varijablama i u kontrolnoj i eksperimentalnoj grupi, to se moe povezati sa rezultatima prethodnih studija
(Jovanovi, 1998; Milanovi, 2006; Stamatovi, 2001). Takoe, ovim je potvrena hipoteza da eksperimentalni faktor programirane nastave ne utie na promene telesnih dimenzija.
U pogledu repetitivne snage trupa, ispitivane testom Leanje sed za 30 sekundi, uoen je vei
efekat kod kontrolne grupe, iako je i eksperimentalna grupa napravila pozitivne promene. Meutim,
treba uzeti u obzir injenicu da su grupe bile prilino neujednene u pretestu, tako da je postojala
statistiki znaajna razlika pre poetka nastave, koja je neznatno umanjena nakon 14 nedelja nastave.
Iz tih razloga, ovaj program nije dao oekivane rezultate, dobijene u prethodnim istraivanjima (Stamatovi, 2001). Takoe, kao prilog ovome treba dodati i da je u jednom od istraivanja (Milanovi,
2006) utvrena znaajna razlika kod uenika IV, ali ne i kod uenika III razreda, to moe uticati
na objanjenje rezultata u ovom istraivanju, ako se uzme u obzir da su uzorak u ovom istraivanju
inili i III i IV razred.
Gipkost merena testom duboki Pretklon pokazuje veliki varijabilitet rezultata, kako u eksperimentalnoj, tako i u kontrolnoj grupi. I pored toga, eksperimentalna grupa je znaajno popravila
rezultate u posttestu u odnosu na pretest, za razliku od kontrolne grupe iji su rezultati loiji u
posttestu. Takoe, promene su tolike da u posttestu rezultati dolaze na granicu statistiki znaajnih
razlika (p=0.078). Ovaj nalaz moe biti znaajan u pogledu otklanjanja raznih korektivnih problema
dece ovog uzrasta.
Rezultati agilnosti merene testom unasto tranje 4x10m, pokazuju znaajno poboljanje rezultata kod eksperimentalne grupe. Kako je postojala statitstiki znaajna razlika u rezultatima u
pretestu u korist kontrolne grupe, moe se rei da su uenici eksperimentalne grupe sustigli uenike
kontrolne grupe, tako da u posttestu izmeu ove dve grupe nema statistiki znaajnih razlika. Iz
toga, sledi zakljuak da je napredak eksperimentalne grupe nastao kao posledica delovanja eksperimentalnog faktora. Kao prilog tome govori i srednji efekat veliine promene (ES=0.52) za razliku od
kontrolne kod koje nije bilo efekta.
to se tie procene spretnosti i okretnosti ispitivane korienjem Poligona i ovde je uoeno
znaajno poboljanje rezultata u posttestu kod eksperimetalne grupe, srednji efekat veliine promene kod iste grupe, i znaajna razlika u posttestu izmeu dve grupe (p=0.049).
Iz svega ovoga, moe se izvui zakljuak da programirana nastava, koju izvodi profesor zikog vaspitanja, ima znaajan uticaj na razvoj motorikih sposobnosti uenika, naroito u onim segmentima koji su dominantno korieni kao sredstvo same programirane nastave, kao to su unasta
tranja i poligoni, gde su i primeeni najvei efekti.

Tematski zbornik radova

223

Domanovi, M., Markovi, S., Bokan, B.

ZAKLJUAK
Ovo istraivanje je imalo za cilj utvrivanje razlike u ekasnosti nastave zikog vaspitanja,
u zavisnosti od toga da li se ona organizuje kao razredna nastava, koju realizuju profesori razredne
nastave, ili se organizuje kao predmetna nastava, a realizuju je nastavnici zikog vaspitanja, sa idejom da se, pokau pre svega mogunosti koje sistem programirane nastave sa nastavnikom zikog
vaspitanja kao realizatorom ima u cilju celokupnog razvoja deteta.
Sve postavljene hipoteze su potvrene, osim dela hipoteze u vezi sa motorikim prostorom, a
koji se tie repetitivne snage trupa. ak i u ovoj situaciji, mora se uzeti u obzir da senzitivni period
za razvoj snage dolazi do izraaja tek kasnije, tako da bi se i ovaj rezultat mogao smatrati donekle
oekivanim.
Ako se uzmu u obzir rezultati dobijeni ovim istraivanjem, moe se sa sigurnou tvrditi da
nain realizacije, ali i sam realizator, znaajno utiu na razvoj motorikih sposobnosti deteta, a samim tim i deteta u celini. injenica je da profesori razredne nastave realizuju jo pet nastavnih programa, to predstavlja, pored opte strune osposobljenosti, veliko optereenje, kako u pripremnom,
tako i u organizacionom smislu. Isto tako, nastavnik zikog vaspitanja, ima na raspolaganju mnogo
vei spektar mogunosti u sprovoenju nastave zikog vaspitanja, pre svega zbog specine strune osposobljenosti upravo za taj deo razvoja deteta.
I pored svega toga, postoji jo itav niz faktora od kojih zavisi rezultat koji e se postii u odnosu na ekasnost realizacije nastave zikog vaspitanja, gde upravo u situacijama loijih drutvenih
i materijanih uslova, uloga nastavnika zikog vaspitanja i njegova struna osposobljenost najvie
dolaze do izraaja.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status kolske populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Berkovi, L., Malacko, J., Bala, G. (1982). Ekasnost nastave zikog vaspitanja u zavisnosti od
nivoa strune osposobljenosti nastavnika. Fakultet zike kulture, Novi Sad
2. Bigovi, M. (2003). Ekasnost nastave zikog vaspitanja u zavisnosti od nivoa strune
osposobljenosti nastavnika. Magistarski rad, Fakultet zike kulture, Novi Sad
3. Boinovi, M. (1980). Problemi zikog vaspitanja u mlaim razredima osnovne kole. Fizika
kultura, 34, 66-76.
4. urkovi, Z. (1973). Prilog prouavanju svakodnevnog uticaja zikog vebanja odgovarajueg
trajanja na porast zikih sposobnosti kod uenika IV razreda osnovne kole. Magistarski rad,
Fakultet zikog vaspitanja, Beograd.
5. Jovanovi, A. (1983). Fiziki razvitak i biomotorike sposobnosti uenika prvih razreda osnovnih
kola Beograda i Kraljeva. Magistarski rad, Fakultet zikog vaspitanja, Beograd.
6. Jovanovi, A. (1998). Dinamika razvoja morfolokih i antropolokih dimenzija uenika osnovnih
kola iz Beograda. Doktorska disertacija, Fakultet zike kulture, Beograd.
7. Jovanovi, N. (1984). Komparativna analiza zikog razvitka i biomotorikih sposobnosti uenika
etvrtih razreda osnovnih kola Nia, Beograda i Kraljeva. Magistarski rad, Fakultet zikog
vaspitanja, Beograd.
8. Konstantinovi, S. (1968). Potreba uvoenja predmetne nastave zikog vaspitanja u mlae
razrede osnovne kole. Nastava i vaspitanje, 1, 15-22.

224

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj programirane nastave zikog vaspitanja na morfoloke i motorike karakteristike uenika III i IV razreda o..

9. Koprivica, V. i sar. (1994). Znaaj senzitivnih perioda za planiranje nastave zikog vaspitanja.
Nauni skup Pripremanje nastavnika zikog vaspitanja za realizaciju nastavnih planova i
programa dece i omladine, Zbornik radova, Fakultet zike kulture, Novi Sad.
10. Markovi, M. (2002). Ekasnost predmetne i razredne nastave zikog vaspitanja uenika IV
razreda osnovne kole. Magistarski rad, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd.
11. Milanovi, I. (2006). Efekti programirane nastave zikog vaspitanja u mlaem kolskom uzrastu.
Magistarski rad, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd.
12. Pravilnik o izmenama i dopunama pravilnika o nastavnom planu i programu osnovnog
obrazovanja i vaspitanja (2010). Prosvetni glasnik Republike Srbije, Beograd, 2.
13. Proje, S. (1980). Prediktivna vrednost poligona u utvrivanju optih i specinih motorikih
sposobnosti u niem kolskom uzrastu u sportskoj gimnastici. Doktorska disertacija, Fakultet
zikog vaspitanja, Beograd.
14. Simi, M. (1985). Uticaj dva sistema vebanja na poboljanje osnovnih deformiteta stopala,
antropometrijski status i neke motorike sposobnosti uenika I i II razreda osnovnih kola u optini
Kraljevo. Doktorska disertacija, Fakultet zikog vaspitanja, Bograd.
15. Stamatovi, M. (1995). Unapreenje ocenjivanja u nastavi zikog vaspitanja. Zbornik radova sa
XII sabora uitelja Srbije, Uitelj.
16. Stamatovi, M. (2001). Ispitivanje ekasnosti nastave zikog vaspitanja u IV razredu osnovne
kole u zavisnosti da li se organizuje kao razredna ili predmetna nastava. Doktorska disertacija,
Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd.

Tematski zbornik radova

225

ivkovi, M., Stamenkovi, M., Panteli, S., Ivanovski, A.

UDK: 796.1-053.5

INTERESOVANJA I MILJENJA DECE


O PROGRAMU REKREATIVNE NASTAVE

Milena ivkovi1, Miljana Stamenkovi2, Saa Panteli2, Aleksandar Ivanovski3


1

Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija


2
Univerzitet u Niu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Ni Srbija
3
Visoka sportska i zdravstvena kola, Beograd, Srbija

UVOD
Okolina predstavlja jednu vrstu izazova deci i to je ona raznovrsnija i drugaija njima e
predstavljati vei izazov. Prirodno okruenje predstavlja detetu jedan od najveih izazova sa kojim
se susree u svom razvoju. Najbolja priprema za odraslo doba je zabava i uivanje u detinjstvu. Detinjstvo mora da sadri igru na otvorenom prostoru, deci mora da se prui prilika za istraivanje,
eksperimentisanje, manipulisanje, promenu, otkrie, pomeranje sopstvenih granica, pevanje i viku.
(Johnson & Christie, 2005). Fiziko vebanje izraeno kroz igru predstavlja veoma bitan deo svakog
detinjstva, deca kroz igru pored to se motorno razvijaju ona ostvaruju prijateljstvo i razvijaju socijalnu komponentu.
Posmatrajui prirodno okruenje kao mesto za deiju igru mogu se izdvojiti dva znaajna momenta zato je ono nezaobilazno kod dece mlaeg uzrasta. Prvi koji se ogleda u tome da deca putem
igre na otvorenom prostoru zadovoljavaju potrebu za kretanjem to doprinosi njihovom motornom
razvoju i stiu bazino znanje o svetu koji ih okruuje. Drugi koji se odnosi na trenutno stanje svuda
u svetu, gde upotreba kompjutera i ostale tehologije za zabavu, nebezbedni krajevi, i akademski standardi koji sve vie i ranije ulaze u deije programe oduzimaju vreme za igru.
Veliki je broj istraivaa koji govori o znaaju prirodnog okruenja i njegovoj ulozi kod dece
mlaeg uzrasta. Deca ue upoznavajui i gradei sopstveno znanje o svetu koji ih okruuje, a ne
pamtei injenice (Piaget, 1962). Fjortoft (2001) tvrdi da svakodnevno igranje dece u prirodnom
okruenju dovodi do poveanog intereasa i zanimanja za prirodu. Sobel (2004) u svom istraivanju
potvruje da prirodno okruenje i zike aktivnosti imaju pozitivan uticaj na rast i razvoj deteta, i
to je raznovrsnija topograja i vegetacija okruenja to je vei uticaj na deiji organizam i njihovo
iskustvo. Karen i Tarner (2003) u svom radu takoe istiu pozitivan uticaj topograje prirodnih igralita (livada, uma, parkova), izdvajajui umske predele kao najpogodnije za raznovrsnu deiju igru.
Rekreativna nastava predstavlja znaajnu stavku osnovno kolskog plana i programa upravo
zbog mogunosti koje nudi i raznovrsnog uticaja koji ima na deiji organizam. Uticaj rekreativne
nastave prepisuje se uticaju prirodnog okruenja na deiji organizam, moe se sagledati kroz sledee
elemente: stimulie motorni razvoja deteta, omoguava viestruka iskustva, stimulie uenje putem
igre i kognitivni razvoj, razvija matu, kreativnost, samopouzdanje, prua unutranji mir, omoguava detetu da shvati realnost i upozna prirodu, razvija prijateljstvo i komunikaciju (Fjortoft, 2001;
White, 2004). Boravak u prirodi i realizacija rekreativne nastave pored toga to stimulie celokupan
razvoj deteta predstavlja i zdraviju sredinu za njegovo sprovoenje.

226

Proceedings of the Thematic Conference

Interesovanja i miljenja dece o programu rekreativne nastave

Rekreativna nastava ima iroke i znaajne zadatke sa veoma vanim pedagokim i rekreativnim nivoom organizacije, ivota i rada dece sa bogatom i funkcionalnom strukturom (Ivanovski,
2010). Ona i pored opte poznatog znaaja nije obavezna stavka nastavnog kolskog plana i program,
a ak je bilo rei i o njenom odstranjivanju.

Predmet ovog istraivanja bie program rekreativne nastave, dok se problematika rada ogleda
u mogunosti postajanja razlika u interesovanjima i miljenjima izmeu polova. Pretpostavlja se da
ne postoji znaajna razlika izmeu interesovanja i miljenja deaka i devojica.

Cilj rada moe se podeliti na dva segmenta:


1. utvrivanje interesovanja ispitanika o realizovanom programu rekreativne nastave,
2. utvrivanje miljenja i sticanje sugestija za njegovu bolju realizaciju.

METODE ISTRAIVANJA
Uzorak
Uzorak ispitanika inilo je 222 ispitanika, od ega je bilo 110 deaka i 112 devojica, uzrasta
9 i 10 godina. Svi ispitanici pohaali su osnovnu kolu Sveti Sava iz Nia, a uslov za istraivanje
bio je da su bili na rekreativnoj nastavi sprovedenoj u okviru kole. Realizacija programa rekreativne
nastave bila je na Zlatiboru, Lukovskoj banji i Sokobanji. Ispitanici su anketirani u uionicama svojih
kola, nakon odobrene potvrde od strane roditelja i kole od strane Fakulteta sporta i ziko vaspitanja iz Nia. Pre samog anketiranja, ispitanicima je objanjen postupak i tok samog anketiranja.
Merni instrumenti
Za potrebe ovog istraivanja primenjen je anonimni anketni upitnik koji je sadrao ukupno 20
pitanja, koja su uslovno podeljena u tri grupe. Prva grupa pitanja denisana je kao 1) Opte karakteristike programa rekreativne nastave i upoznatost dece sa njim i sainjena je od ukupno tri pitanja.
2) Drugu grupu inilo je deset pitanja, koja su izdvojena kao Zadovoljstvo i interesovanja dece sprovedenim programom rekreativne nastave. 3) Treu grupu pitanja inilo je deset ajtema, i ova grupa
pitanje je denisana kao Interesovanja i inovacije za budui program rekreativne nastave. U ovom
istraivanju primenjena je trostepena, etvorostepena i petostepena skala.
Statistika analiza
Za statistiku obradu upotrebljeni su neparametarski testovi za ispitivanje znaajnosti razlike
Hi-kvadrat test (2). Za utvrivanje razlika izmeu grupa deaka i devojica primenjen je Hi-kvadrat
test (2) nezavisnosti. Za nivo znaajnosti odabrana su dva nivoa, p < 0.05 i p < 0.01. Rezultati su
obraeni uz pomo programa SPSS (Verzija 20.0).

REZULTATI
U Tabeli 1 prikazane su opaene uestalosti (frekvencije), procentualne vrednosti, Hi kvadrat test (2) za ispitivanje nezavisnosti izmeu grupa za grupu pitanja koja je denisana kao Opte
karakteristike programa rekreativne nastave i upoznatost dece sa njim.
Na osnovu dobijenih frekvencija (Frq), moe se konstatovati da je veina deaka (51.8%) i
devojica (58.9%) polo na rekreativnu nastavu zbog boravka u prirodi. Veliki broj ispitanika deaka
(30.9%) i devojica (38.4%) je bio delimino upoznat sa programom rekreativne nastave koji e biti
Tematski zbornik radova

227

ivkovi, M., Stamenkovi, M., Panteli, S., Ivanovski, A.

realizovan. Veina ispitanika smatra da je rekreativna nastava dobra zbog druenja na prvom mestu (deaci 40%; devojice 33.9%), a dok je zdravlje bilo na drugom mestu (deaci 28.2%; devojice
30.4%). 2 test nezavisnosti (uz korekciju prema Yates) primenjen je za utvrivanje razlika u izmeu
grupa deaka i devojica. Rezultati su pokazali da ne postoji statistiki znaajna razlika kod pitanja
u Tabeli 1, optih karakteristika programa rekreativne nastave i upoznatosti dece sa njim, izmeu
deaka i devojica.
Tabela 1. Opte karakteristike programa rekreativne nastave i upoznatost dece sa njim
Pitanje

Na rekreativnu nastavu
poao/la sam zbog

Da li ste bili upoznati sa


programom rekreativne
nastave pre odlaska

Rekreativa nastava je
dobra zbog

m (110)

(112)

Frq (%)

Frq (%)

druga, drugarice

14 (12,7 )

11 (9,8)

boravka u prirodi

57 (51,8)

66 (58,9)

sportskih aktivnosti

28 (25,5)

16 (14,3)

neki drugi razlog

11 (10.0)

19 (17.0)

da

48 (43,6)

41 (36,6)

delimino

34 (30,9)

43 (38,4)

ne

28 (25,5)

28 (25,0)

zdravlja

31 (28,2)

34 (30,4)

druenja

44 (40,0)

38 (33,9)

uenja

8 (7,3)

9 (8,0)

zabave

27 (24,5)

31 (27,7)

nije dobra

m vs

Odgovor
2

Sig.

6.407

.093

1.585

.453

.894

.827

Legenda: Frq. - frekvencije broj subjekta, 2 - Hi-kvadrat test, * - p< .05, **- p< .01, Sig - nivo znaajnosti

Rezultati odgovora na grupu pitanja koja su se odnosila na zadovoljstvo i interesovanja dece


sprovedenim programom rekreativne nastave prikazani su na Tabeli 2.
Od programskog sadraja koji je sproveden na rekreativnoj nastavi ispitanicima se najvie
dopalo u okviru sportskih aktivnosti, deacima fudbal (67.3%), devojicama odbojka (53.6%). Moemo zakljuiti da postoji statistiki znaajna povezanost srednjih veliina izmeu polova kod datog
pitanja, od 0.00, za nivo znaajnosti p<0.01.
Kao opti utisak programa sprovedene rekreativne nastave veina ispitanika (deaci 61.8% i
devojice 74.1%) je ocenilio najviom moguom ocenom. Veini ispitanika (deaci 64.5%; devojice
47%), od programa rekreativne nastave najvie su se dopale popodnevne aktivnosti. Kod ovog pitanja
je uoena statistika znaajnost od 0.002 (Sig < 0.01).
U Tabeli 3. prikazani su rezultati odgovora na grupu pitanja koja su se odnosila na interesovanja i inovacije za budui program rekreativne nastave. U tekstu su pomenuti rezultati frekvence statistiki znaajnih pitanja iz tree grupe. Program jutarnjih aktivnosti, meu kojima je izdvojena etnja,
rezultatima je dobijeno neslaganje miljenja izmeu polova. Deaci ele da zamene etnju sportskim
aktivnostima (40%), a devojice (54.5%) je ne bi menjale. Kod programa sportskih aktivnosti, poklapaju se miljenja deaka i devojica, rezultatima je dobijeno da je plivanje na prvom mestu izbora
(deaci 35.5%; devojice 50%). Najvea zainteresovanost ispitanika kod veernjeg programa je bila
odlazak u diskoteku (deaci 37.3%; devojice 50%). Pored rekreativnih aktivnosti, programom je
predviena i nastava, gde je predmet najveeg interesovanja dece likovno (deaci 34.5%; devojice
55.4%). Razlike izmeu grupa utvrene su 2 testom nezavisnosti. Rezultati 2 testa (uz korekciju
prema Yates) pokazali su da od izdvojenih est pitanja ove grupe, kod etiri je utvrena statistiki
znaajna razlika na nivou 0.05 i nivou 0.01.

228

Proceedings of the Thematic Conference

Interesovanja i miljenja dece o programu rekreativne nastave

Tabela 2. Zadovoljstvo i interesovanja dece sprovedenim programom rekreativne nastave


Pitanje

Koje od navedenih aktivnosti


su ti se najvie dopale na
rekreativnoj nastavi

Da li biste eleli da jutarnja


gimnastika bude zamenjena
nekom drugom aktivnou

Da li vam prija etnja na


rekreativnoj nastavi

Od sportskih aktivnosti koje su


raene na rekreativnoj nastavi
najvie mi se svia

Od veernjeg programa na
rekreativnoj nastavi najvie mi
se svia

Da li biste eleli da veernji


program bude drugaiji

Da li ste na rekreativnim
aktivnostima imali nastavu

Da li smatrate da rekreatori
dobro obavljaju svoj posao

Da li ste nauili neke nove stvari


od vaih rekreatora

Kojom ocenom bi ste ocenili


rekreativnu nastavu

m (110)

(112)

Frq (%)

Frq (%)

jutarnja
gimanstika

12 (10,9)

15 (13,4)

popodnevne
aktivnosti

71 (64,5)

47 (42,0)

veernji program

27 (24,5)

50 (44,6)

m vs

Odgovor

da

40 (36,4)

34 (30,4)

ponekad

35 (31,8)

35 (31,2)

ne

32 (29,1)

42 (37,5)

da

77 (70,0)

91 (81,2)

delimino

24 (21,8)

12 (10,7)

ne, naporna mi je

3 (2,7)

7 (6,2)

voleo/la bih
da se zameni
nekom drugom
aktivnou

5 (4,5)

2 (1,8)

fudbal

74 (67,3)

10 (8,9)

odbojka

3 (2,7)

60 (53,6)

izmeu dve vatre

12 (10,9)

27 (24,1)

ostalo

21 (19,1)

15 (13,4)

maskembal

37 (33,6)

46 (41,1)

frizurijada

10 (9,1)

13 (11,6)

mis i mister

11 (10,0)

12 (10,7)

pokai ta zna

17 (15,5)

16 (14,3)

plesno vee

7 (6,4)

12 (10,7)

igre bez granica

28 (25,5)

13 (11,6)

da

17 (15.5)

11(9,8)

delimino

23(20,9)

21(18,8)

ne

70 (63,6)

80 (71,4)

da

27 (24,5)

20(17,9)

ponekad

43 (39,1)

52(46,4)

ne

40(36,4)

40 (35,7)

da

77 (70,0)

91(81,2)

delimino

26 (23,6)

15 (13,4)

ne

7 (6,3)

6 (5,4)

da, puno

56 (50,9)

68 (60,7)

neto malo

37 (33,6)

37 (33,0)

ne, sve sam ve to


znao/la

17 (15,4)

7 (6,2)

pet

68 (61,8)

83 (74,1)

etiri

26 (23,6)

23 (20,5)

tri

11 (10,0)

5 (4,5)

dva

1 (0,9)

1 (0,9)

jedan

4 (3,6)

Sig.

12.068

.002*

2.820

.420

9.035

.060

107.093

.000**

8.227

.144

3.171

.336

2.890

.409

6.191

.103

5.665

.129

7.906

.050*

Legenda: Frq. - frekvencije broj subjekta, - Hi-kvadrat test, * - p< .05, **- p< .01, Sig - nivo znaajnosti

Tematski zbornik radova

229

ivkovi, M., Stamenkovi, M., Panteli, S., Ivanovski, A.

Tabela 3. Interesovanja i inovacije za budui program rekreativne nastave

Pitanje

Jutarnju gimanstiku
moe da zameni

Od ponuenih odgovora
voleo/la bih da se etnja
zameni sa

Koje od navedenih sportskih


aktivnosti bi voleo/la da budu
na rekreativnoj nastavi

Voleo/la bih da u veernjem


programu bude

Da li biste voleli da svakog


dana imate nastavu na
rekreativnoj nastavi

Koje predmete biste voleli da


imate na rekreativnoj nastavi

m (110)

(112)

Frq (%)

Frq (%)

buenje uz
muziku

14 (12,7)

20 (17,9)

jutarnja etnja

42 (38,2

39 (34,8)

razgovor o
zdravom nainu
ivota

4 (3,6)

9 (8,0)

due spavanje

39 (35,5)

35 (31,2)

neto drugo

11 (10,0)

9 (8,0)

ne bih voleo/la
da se zameni

39 (35,5)

61 (54,5)

sportskim
aktivnosti

44 (40,0)

23 (20,5)

igrama

21 (19,1)

27 (24,1)

nastavom

2 (1,8)

neto drugo

4 (3,6)

1 (0,9)

rukomet

18 (16,4)

2 (1,8)

koarka

25 (22,7)

7 (6,2)

plivanje

39 (35,5)

56 (50.0)

Odgovor

igre sa
preprekama,
jurke, murke,

16 (14,5)

39 (34,8)

neto drugo

12 (10,5)

8 (7,1)

odlazak u
diskoteku

41 (37,3)

56 (50,0)

kviz

31 (28,2)

41(36,6)

sportske
aktivnosti

34 (30,9)

15 (13,4)

neto drugo

4 (3,6)

da

21(19,1)

14 (12,5)

moda

19 (17,3)

20 (17,9)

ne

69 (62,7)

78 (69,7)

srpski jezik

11 (10,0)

10 (8,9)

matematika

21 (19,1)

14 (12,5)

poznavanje
prirode

17 (15,5)

11 (9,8)

likovno

38 (34,5)

62 (55,4)

neki drugi

23 (20,9)

15 (13,4)

m vs
2

Sig.

3.491

.479

15.955

.003*

36.370

.000**

15.059

.002*

2.966

.563

10.160

.038*

Legenda: Frq. - frekvencije broj subjekta, - Hi-kvadrat test, * - p< .05 , **- p< .01, Sig - nivo znaajnosti

230

Proceedings of the Thematic Conference

Interesovanja i miljenja dece o programu rekreativne nastave

DISKUSIJA
Boravak u prirodi omoguava veliki broj raznovrsnih aktivnosti. Deca uz pomo zikih aktivnosti stiu zdrave navike, upoznaju svet oko sebe i svoje okruenje. Da bi deca sve to mogla moraju da testiraju granice svojih zikih i emocionalnih kapaciteta, a prirodno okruenje im to prua
(Johnson & Christie, 2005).
Meutim, sve je vie naunih radova koji svedoi o trenutnom stanju dece i njihove zike
angaovanosti, koje nije na zadovoljavajuem nivou, svi oni apeluju da su gojaznost i ostale pratee
posledice neaktivnosti u porastu kako u svetu tako i kod nas (Deforche et al., 2003; Ara et al., 2007).
Prema istraivanju iz 2009. godine obavljenom na prostoru Vojvodine, kojem su bila obuhvaena
deca uzrasta od 7. do 9. godine, utvreno je da kod sprovoenje veoma intenzivne zike aktivnosti
(koja dovodi do znojenja ili ubrzanog disanja dece) deava kod samo 30.07% dece, dok se oko dve treine
ispitane dece nikad ne zadie i oznoji. Kao mogunost za poveanje zike aktivnosti svog deteta roditelji vide u organizovanim aktivnostima u koli, ukljuenju u sportski klub i u zajednikim aktivnostima
roditelja i dece. Prostori koji su na prvim mestima za realizaciju aktivnosti su upravo zatvorenog tipa
(sportske sale, bazeni), dok je na poslednjem mestu aktivnost koja se sprovodi na otvorenom prostoru
(Loli, 2001). Rekreativna nastava kao jedan vid organizovane aktivnosti koja pripada koli, zauzima
znaajno mesto programskog sadraja, iako jo uvek nije poprimila obeleje obaveznog sadraja.
U istraivanju o slobodnom vremenu dece iz 2010. godine, takoe na podruju Vojvodine,
utvreno je da 89% dece bi se pre igralo napolje sa drugarima nego gledalo televizijske programe
(Drakovi, 2010). Ovim istraivanjem ispitanici su izdvojili da je boravak u prirodu (deaci 51.8%
i devojica 58.9%) najbitniji razlog njihovog odlaska na rekreativnu nastavu, smatrajui da je ona
dobra zbog zdravlja i druenja. Autori Johanson i Christi (2005) istiu da deca koja uivaju u prirodi
i steknu zdrave navike kad odrastu sklonija su peaenju, biciklizmu, penjanju i ostalim aktivnostima na otvorenom prosotoru. Ovim se potvruje svesnost dece, ovog uzrasta o znaaju prirodnog
okruenja za zdrav nain ivota, gde je njihova potreba za zikom aktivnou postojna, ali naalost
uguena novonastalom tehnologijom.
O uticaju prirodnog okruenja na ziku aktivnost deteta i njegov razvoj bavio se tim strunjaka u Norvekoj jo 1999. godine (Fjortoft & Sageie, 2000). Oni su u svom radu istraivali uticaj
prirodnog okruenja- umskog predela na decu uzrasta 5, 6 i 7 godina koja su svakodnevno boravila
i igrala se u njoj. Zakljueno je da prirodno okruenje ima pozitivan uticaj na deiji organizam i
da topograja i raznovrsna vegetacija zadovoljavaju deije potrebe za igrom i razvijaju motorike
sposobnosti (ravnoteu i koordinaciju). Deci su potrebne zelene povrine, livade za igru, drvee za
penjanje i bunje za skrovite. Smatra se da su vetaka igralita previe jednostavna u odnosu na
okruenje koje nudi priroda, pa odlazak na rekreativnu nastavu predstavlja idealno reenje za realizaciju pomenutih aktivnosti.
Mesto realizovanja rekreativne nastave je veoma bitno, jer od same konguracije terena, karakteristika podruja zavisi odabir aktivnosti, kako zikih tako i nastavnih. U okviru programskih
sadraja rekreativne nastave, pored zikih aktivnosti koje zauzimaju centralno mesto, nalazi se i
nastava. Za vreme boravka u prirodi (uma, livada, itd.), gde se sprovodi rekreativna nastava deca
mogu puno da saznaju, a istovremeno i sistematizuju steena znanja iz nastavnih predmeta kao to
su poznavanje prirode, poznavanje drutva (Benur & Veinovi, 2008). Rezultati ovog istraivanja su
pokazali da nastavni program nije sproveden svakodnevno, i da ispitanici (devojice 62.7%; deaci
69.7%) nisu zainteresovani da bude realizovan kao obavezna stavka programa rekreativne nastave.
Interesovanja su relativno trajne dispozicije, koja su znaajna u svim periodima ivota. U
predkolskom uzrastu interesovanja se provlae kroz deiju igru, zapitkivanja, a u ranom kolskom
uzrastu su bitna za praenje nastave i uenje. Interesovanja su u isto vreme i pokazatelj kapaciteta
linosti, a u manjoj meri i optih intelektualnih sposobnosti (Panti, 1980). Ovim istraivanjem su
obuhvaena interesovanja dece u skladu sa realizovanim programom rekreativne nastave, ali i njihovo miljenje koje je znaajno za uvoenje noviteta, u cilju poboljanja i to kvalitetnije realizacije
programa u skladu sa njihovom zainteresovanou.
Tematski zbornik radova

231

ivkovi, M., Stamenkovi, M., Panteli, S., Ivanovski, A.

Ispitanici su u ovom istraivanju pokazali najveu zainteresovanost za popodnevne aktivnosti


koje su realizovane u sklopu rekreativnog programa (deaci 64.5%, devojice 42%). Miljenja o elji
za realizacijom jutarnje gimnastike su podeljena, dok je 70% deacaka i 81.2% devojica izrazilo
prijatno zadovoljstvo sprovoenjem etnje, kao dela programa rekreativne nastave. Interesovanja
ispitanika za realizovani program sportskih aktivnosti podelila su se u odnosu na pol to je bilo i
oekivano, deaci su iskazali interesovanje prema fudbalu, a devojice prema odbojci. Ispitanici su
iskazali zadovoljstvo realizacijom veernjeg programa na rekreativnoj nastavi, a kao najzanimljiviji
segmenat ovog programa izdvojili su maskenbal.
Jedno od istraivanja sa naih prostora pokazalo je da raznovrsne vanastavne aktivnosti doprinose razvoju kreativnosti i uenikog stvaralatva (Jankovi, 2002). Vanastavne aktivnosti su utemeljene na slobodnom opredeljenju i unutranjoj motivaciji uenika te se posredstvom njih moe
podstaknuti razvoj kreativnosti. Rekreativna nastava nudi raznovrsne sadraje koji mogu podsticati
u velikoj meri ueniko stvaralatvo. Studje su potvrdile da zika aktivnost na otvorenom prostoru,
u prirodi dovodi i do razvoja socijalizacije, koncentracije i motorikih sposobnosti (Malone & Tranter, 2003).
Anketiranjem ispitanika dobijena je i povratana informacija koja je od znaaja konkretno realizatoru programa rekreativne aktivnosti rekreatoru. Ispitanici u velikom procentu (deaci 70%;
devojice 81.2%) smatraju da rekreator dobro obavlja svoj posao i da su nauili nove stvari na rekreativnoj nastavi zahvaljujui njima. Za opti utisak realizovanog programa rekreativne nastave,
ispitanici su izabrali ocenu pet (deaci 62%; devojice 74%).
Ovo istraivanje imalo je za cilj i da ispita interesovanje i miljenje ispitanika o moguim izmenama programa rekreativne nastave, kako bi bio to vie prilagoen njihovim potrebama i eljama.
Anketom je obuhvaen svaki segmenat programa rekreativne nastave i ponuen niz aktivnosti, koje
je mogue sprovesti i realizovati u nekom narednom ciklusu rekreativne nastave.
Jutarnja gimnastika, po rezultatima dobijenim istraivanjem je deo programa koji bi ispitanici
zamenili na prvom mestu jutarnjom etnjom (deaci 38%; devojice 35%), dok se na drugom mestu
nalo buenje uz muziku (koreograje). etnja kao zika aktivnost, koja je predviena programom
rekreativne nastave izazvala je razliite rezultate u odnosu na pol ispitanika, pa su deaci 40% iskazali elju da je zamene sportskim aktivnistima, dok je devojice 54.5% ne bi menjale.
Pored sportskih aktivnosti koje su realizovane, ispitanicima su bile ponuene aktivnosti koje
se mogu realizovati u skladu sa materijalno - tehnikim uslovima prostora i koje predstavljaju aktuelne sportove u naoj zemlji, a nisu realizovani na programu rekreativne nastave. Ispitanici oba pola
su pokazali isto miljenje i zainteresovanost za plivanje. U sklopu veernjeg programa, ispitanici oba
pola (deaci 37.3%; devojice 50%) su ikazali elju i interesovanje za odlazak u diskoteku.
Iako ispitanici oba pola nisu pokazali zainteresovanaost za nastavni program koji je deo programa rekreativne nastave, iskazali su elju da jedan od predmeta likovno i to 34.4% deaka i 54.4%
devojica bude realizovan.

ZAKLJUAK
Rekreativna nastava predstavlja samo jedan stimulans iz niza spektra aktivnosti koij treba da
postakne deiji pravilan rast i razvoj. Zbog duine trajanja nedovoljan je za neke vee promene u motornom razvoju, ali svakako moe uticati na iranje interesovanja i promenu miljenja dece o odreenim vidovima sportske aktivnosti. Njena realizacija kod mlaih uzrasta je prvenstveno okrenuta
ka njihovom socijalnom razvitku, ali je nezaobilazni stimulans za ostale stavke deijeg rasta i razvoja.
Ovim istraivanjem dobijena je povratna informacija od ispitanika o njihovim interesovanjima, miljenju realizovanog programa, ali i njihove sugesetije i inovacije koje su usaglaene sa njihovim eljama.

232

Proceedings of the Thematic Conference

Interesovanja i miljenja dece o programu rekreativne nastave

Na osnovu rezultata istraivanja utvreno je da postoje statistiki znaajne razlike u intresovanju u pojedinim aktivnostima koje se realizuju na rekreativnoj nastavi izmeu deaka i devojica,
pa se postavljena hipoteza odbacuje. Na osnovu dobijenih rezultata moe se zakljuiti da program
rekreativne nastave treba prilagoditi posebno za deake posebno za devojice, koliko je to mogue.
Ovim istraivanjem dobijene su informacije, koje se mogu iskoristiti kao smernice za realizaiju buduih programa rekreativne nastave u cilju njihovog poboljanja i u saglasnosti sa eljama
ispitanika.
Preporuuje se da prilikom odabira mesta realizacije programa rekreativne nastave postoji
objekat koji poseduje bazene, kako bi plivanje, sport koji je najvie rangiran i za koji je pokazana
najvea zainteresovanost bio realizovan. Sa naglaskom da uvek bude prisutano i obezbeeno struno lice (vie rekreatora ili trener plivanja, spasioci), realizovano u manjim grupama koje treba da su
podeljene na neplivae i plivae i realizovano u srednjim ili manjim bazenima u zavisnosti od uslova
i programa realizacije.
U cilju razvoja socijalizacione komponente, ali i iskazane zainteresovanosti ispitanika preporuuje se da u sklopu veernjeg programa bude ee ukljuen odlazak u diskoteku, ili slian vid okupljanja. Ovim istraivanjem zakljuuje se da asovi nastavnog programa u odnosu na ostale zike
aktivnosti nisu dominantni, a ukoliko se i realizuju preporuuju se aktivnosti koje su relaksirajueg
karaktera, manjeg intenziteta i obima, sa preporukom da likovno, kao predmet bude realizovano.

LITERATURA
1. Ara, I., Moreno, A.L., Leiva, T.M., Gutin, B., Casajs, A.J. (2007). Adiposity, physical activity, and
physical tness among children from Aragn, Spain. Obesity, 15, 1918-1924.
2. Benur, V., Veinovi, Z. (2008). kola u prirodi i obrazovanje za ivotnu sredinu. Pedagoka
stvarnost, 9(10), 973-980.
3. Deforche, B., Lefevre, J., Bourdeaudhuij, I., Hills, A.P., Duquet, W., Bouckaert, J. (2003). Physical
tness and physical activity in obese and nonobese Flemish youth. Obese Res, 11, 434-441.
4. Drakovi, M. (2010). Deca, mediji i trosenje budeta slobodnog vremena. Medijski dijalozi, 4
(10), 339-354.
5. Ivanovski A, (2010). Prol animatora rekreacije u turizmu. Magistarski rad, Beograd, Fakultet
sporta i zikog vaspitanja.
6. Johanson, J., Christie, J. (2005). Outdoor play. Play, development and early education. Preuzeto
3. maja 2012. sa adrese:
7. http://www.communityplaythings.co.uk/resources/articles/outdoor-play.html.
8. Jankovi, P. (2002). Vannastavne aktivnosti i ueniko stvaralatvo. Norma, 8(3), 59-78.
9. Loli, V. (2011). Socijalno-porodina sredina, ishrana i ziki razvoj. Sportske nauke i zdravlje,
1(1), 12-17.
10. Mikalaki, M. (2005). Sportska rekreacija. Fakultet zike kulture, Novi Sad.
11. Miti, D. (2001). Rekreacija. Univerzitet u Beogradu, Beograd.
12. Panti, D. (1980). Priroda interesovanja. Istazivacko izdavacki centar SSO Srbije, Beograd.
13. Piaget, J. (1962). Play, dreams, and imagination in children. New York: Norton.
14. Sobel, D. (2004). Place-Based Education, Connecting Classrooms & Communities. Great
Barrington, MA: The Orion Society.
15. Tranter, P., Karen, M. (2003). School Grounds as Sites for Learning: making the most of
environmental opportunities. Environmental Education Research, 9 (3), Preuzeto 23. septembra

Tematski zbornik radova

233

ivkovi, M., Stamenkovi, M., Panteli, S., Ivanovski, A.

2012. sa adrese: http://uws.academia.edu/KarenMalone/Papers/367964/School_Grounds_As_


Sites_for_Learning_Making_the_Most_of_Environmental_Opportunities.
16. Fjortoft, I., Sageie, J. (2000). The natural environment as a playground for children Landscape
description and analyses of a natural playscape. Landscape and Urban Planning, 48, 83-97.
17. White, R. (2004). Young Childrens Relationship with Nature: Its Importance to Childrens
Development & the Earths Future. White Hutchinson Leisure & Learning Group, Preuzeto 30.
oktobra 2012. sa adrese: http://myscienceplace.org/uploads/3/0/8/2/3082677/young_childrens_
relationship_with_nature.pdf.

234

Proceedings of the Thematic Conference

Sportsko rekreativne aktivnosti uenika osnovnih kola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji

UDK: 796.1-053.5(497.1)

SPORTSKO REKREATIVNE AKTIVNOSTI UENIKA


OSNOVNIH KOLA U GRADSKIM I SEOSKIM SREDINAMA
U SRBIJI

Silvija Kermeci, Duan Miti


Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Promovisanje zike aktivnosti dece i mladih je teak i sloen zadatak. Jedan od bitnih faktora
koji moe da ima snaan uticaj na reavanju tog zadatka je ziko vaspitanje, kao i prosvetni radnici
koji predaju ziko vaspitanje. Fiziko vaspitanje, sa tri asa nedeljno u osnovnom obrazovanju i
obaveznim sportskim sekcijama, i dva asa nedeljno u srednjem obrazovanju, za pojedine uenike
predstavljaju jedini izvor zike aktivnosti. Organizovanost nastave zikog vaspitanja i sportsko
rekreativnih aktivnosti razlikuje se u gradskim sredinama u odnosu na seoske sredine.
Potrebno je od perioda ranog detinjstva, raditi na stvaranju navike za svakodnevnim telesnim vebanjem, na ostvarivanju potrebe za kretanjem, kao i na razvoj svesti o znaaju pomenutog.
Veoma veliku vrednost ima vaspitanje pravilnog odnosa prema zikom vebanju i stvaranju line
odgovornosti za vlastiti uinak...
Veliki znaaj za uspeno sprovoenje programa ima prepoznavanje karakteristika ciljne grupe,
u ovom sluaju uenika od VI VIII razreda. To je doba ljudskog odrastanja kada se zavrava detinjstvo i poinje adolescencija, doba karakteristino po dubokim telesnim i psihikim promenama,
usled pojaanog luenja hormona rasta i polnih hormona. Teina i brojnost problema ini period
predadolescencije periodom dramatinih bura, potreba i protesta, koji se ispoljavaju kroz razliite oblike ponaanja.
Tokom adolescenicje, psiholoke varijable kao to su orijentacija postignua, opaanje kompetencija u aktivnosti, kao i namera da se bude aktivan su veoma vane varijable u determinisanju
zike aktivnosti ( Sallis et al., 2000). Takoe, pozitivna motivacija uenika u nastavi zikog vaspitanja moe da utie na prihvatanje aktivnog ivotnog stila u odraslom dobu (Sallis & McKenzie, 1991) i
uenici koji su aktivni u zikom vaspitanju bie aktivniji i u slobodnom vremenu (Dale et al., 2000).
Kao specino podruje zike kulture, sportska rekreacija je usmerena na zadovoljavanje
relevantnih ljudskih potreba i interesa koji se javljaju u dananje vreme. Da bi to postigla mora ponuditi takve sportsko rekreativne aktivnosti, koje su svima dostupne i usaglaene sa nivoom sposobnosti, zdravstvenim stanjem, polnim i uzrasnim karakteristikama svakog pojedinca...
Na uzorku od 822 uenika sedmog razreda na teritoriji Republike Srbije, sporvedeno je istraivanje o angaovanosti u rekreaciji. Uenici iz seoskih sredina (optina Seanj) ini 45% uzorka dok
su ostali iz gradskih sredina (Beograd i Srbija, i Vojvoanski gradovi) 55%.

Tematski zbornik radova

235

Kermeci, S., Miti, D.

METOD
Istraivanjem su prouavani stavovi uenika i odnosa prema nastavi zikog vaspitanja i
sportsko rekreativnih aktivnosti u slobodno vreme u gradskim i seoskim sredinama, na teritoriji
Republike Srbije. Za ovo istraivanje primenjen je Servey metod, odnosno nainjen je transferzalni
presek korienjem standardizovanog upitnika. Upitnik je korien za istraivanje Angaovanost u
rekreaciji graana Srbije (Miti i sar., 2010.) Uzorak obuhvata 822 uenika sedmog razreda na teritoriji Republike Srbije. Uenici iz seoskih sredina (Optina Seanj) ini 45% uzorka, dok su ostali iz
gradskih sredina (Beograd i Srbija, i Vojvoanski gradovi) 55%.

REZULTATI ISTRAIVANJA
Tabela 1. lanstvo u drutvenim organizacijama

60
50
40
30
20
10
0
Izv iaki
odred

Drutv o za
rekreaciju

Lov ako
drutv o

Ribolov ako
drutv o

KUD

kolsko sportsko

Sportski klub

Osnov ci Bg i Srbija

0,27

Osnov ci Vojv odina

2,29

2,16

2,7

2,16

11,89

10,27

46,22

3,27

2,94

1,63

12,09

15,36

Osnov ci Optina Seanj

2,05

48,37

2,05

3,42

10,96

5,48

13,01

51,37

Anketiranjem je potrveno da postoji raznolikost interesa za lanstvo u drutvenim organizacijama meu uenicima gradskih i seoskih sredina. Ispitanici sa sela su najvie zastupljeni u
sportskim klubovima (51.37%), zatim im je najinteresantnije kolsko sportsko drutvo (13.01%),
dok je na treem mestu interesovanje za ribolovako drutvo (10.96%). U KUD je ukljueno 5.48%
ispitanika, 3.42% u lovako drutvo, a najslabije interesovanje je za izviake odrede i drutva za rekreaciju. Ispitanici iz Vojvoanskih sredina takoe su najvie ukljueni u sportske klubove (48.37%),
drugi po redu su kolsko sportsko drutvo (15.36%) i na treem mestu je KUD sa (12.09%) ispitanika. Svega (3.27%) je lan drutva za rekreaciju, dok je najmanje interesovanje za ribolovako drutvo
(2.94%). Ispitanici u Beogradu i Srbiji su kao i njihovi vrnjaci najvie zastupljeni u sportskim klubovima (46.22%), posle klubova najvie ih je u KUD-u (11.89%), zatim u skolskom sportskom drutvu
(10.27%), ostala udruenja im nisu u velikoj meri interesantna,a najmanje ih je ukljueno u izviake
odrede (0.27%).
Na osnovu dobijenih podataka anketiranih osnovaca moe se zakljuiti da je u svim sredinama najvei broj ispitanika lan sportskog kluba.

236

Proceedings of the Thematic Conference

Sportsko rekreativne aktivnosti uenika osnovnih kola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji

Tabela 2. Vanost redovne nastave zikog vaspitanja


60
40
20
0

Vrlo je vana

Da, vana je

I jeste i nije

Nije vana

Osnovci Bg + Srbija

45,68

41,62

10,54

2,16

Osnovci Vojvodina

45,42

37,98

12,42

4,58

Osnovci Optina Seanj

54,1

34,2

10,3

1,4

Najvei procenat ispitanika (54.1%) koji se izjasnio da im je nastava zikog vaspitanja vrlo
vana je iz seoskih sredina, dok su se osnovci iz Vojvodine i Beograda i Srbije podjednako izjasnili
(45.42 45.68%). Sa stavom da im je nastava vana, najvie ispitanika se izjasnilo meu osnovcima
Beograda i Srbije (41.62%), drugi sa tim stavom su osnovci iz Vojvodine (37.98%), najmanje sa takvim
stavom je u seoskim sredinama (34.2%). Da nastava i jeste i nije vana, pribilino su se svi ispitanici
izjasnili (10.3 12.42%). Najvie ispitanika iz Vojvodine (4.58%) se izjasnilo da im nastava nije vana,
zatim ispitanicima iz Beograda i Srbije (2.16%), a najmanje njih se tako izjasnilo iz seoskih sredina
(1.4%).
Tabela 3. Interesantnost nastave zikog vaspitanja
60
50
40
30
20
10
0

Veoma je interesantna

Uglavnom interesantna

Osnovci Bg + Srbija

42,43

49,19

Neinteresantna
7,57

Osnovci Vojvodina

46,08

41,18

12,75

Osnovci Optina Seanj

52,7

45,9

1,4

Najinteresantnija nastava zikog vaspitanja je ispitanicima iz seoskih sredina 52.7%, zatim ispitanicima iz Vojvodine (46.08%), a najmanje interesantna ispitanicima iz Beograda i Srbije (42.43%).
Da je nastava uglavnom interesantna, najmanje ispitanika (41.18%) se izjasnilo u Vojvoanskim gradovima, zatim meu osnovcima iz seoskih sreidina(45.9%), a najvie ispitanika sa ovim stavom se
izjasnilo u Beogradu i Srbiji (49.19%). Najneinteresantnija nastava je kod ispitanika u Vojvoanskim
gradovima (12.75%), zatim u Beogradu i Srbiji (7.57%), i najmanje u seoskim sredinama svega (1.4%).

Tematski zbornik radova

237

Kermeci, S., Miti, D.

Tabela 4. lanstvo u kolskim sekcijama iz oblasti zike kulture


40
36,3

Osnovci Bg i Srbija
30

Osnovci Vojvodina

24,32
20,55
15,36

Osnovci Optina Seanj

20

15,14
13,7
10

8,82
5,68
0

Atletika

12,33

7,52

6,22
5,88

4,58
2,97

0
Rukomet Gimnastika

17,57
12,09
9,59
1,89
00,98

Karate

Koarka

Dudo

Odbojka

10,13
5,95
1,37
Plesna
grupa

12,97
12,09
6,16
5,68
2,29
Fudbal

Stoni tenis

Osnovci Bg i Srbija

5,68

15,14

6,22

2,97

17,57

1,89

24,32

5,95

12,97

5,68

Osnovci Vojvodina

8,82

7,52

5,88

4,58

12,09

0,98

15,36

10,13

12,09

2,29

13,7

12,33

9,59

20,55

1,37

36,3

6,16

Osnovci Optina Seanj

Osnovcima iz Beograda i Srbije,od kolektivnih sportova najinteresantnija je odbojka (24.32%),


zatim koarka (17.57%), rukomet (15.14%), i na kraju fudbal (12.97%). Od individualnih sportova
najinteresantnija im je gimnastika (6.22%), zatim plesna grupa (5.95%), podjednako su im interesantne atletika i stoni tenis (5.68%), karate (2.97%) i dudo (1.89%). Ispitanicima iz Vojvodine najinteresantnija je odbojka (15.36%), zatim koarka i fudbal (12.09%), plesna grupa (10.13%), pa slede atletika
(8.82%), rukomet (7.52%), gimnastika (5.88%) i kararte (4.58%), stoni tenis (2.29%) i na poslednjem
mestu dudo (0.98%). Ispitanici iz seoskih sredina najvie su ukljueni u fudbalsku sekciju (36.3%),
zatim odbojkaku (20.55%), rukometnu (13.7%), karate (12.33%), koarkaku (9.59% i sekciju za stoni
tenis (6.16%), najmanje interesovanje je za plesnu grupu (1.37%), dok za dudo i atletiku nema interesovanja.
Tabela 5. Mogunost da umesto klasine nastave zikog vaspitanja imaju svaki dan po 30 minuta
zikih aktivnosti
60
50
40
30
20
10
0
To je odlino,

Interesantno bi

eleo bih takv u bilo probati tako

Suv ie je

Bolje je ov ako

komplikov ano

kako je

Osnov ci Bg + Srbija

37,57

32,43

7,03

21,35

Osnov ci Vojv odina

41,5

31,05

9,8

17,65

Osnov ci Optina Seanj

54,8

26,7

3,4

15,1

Rezultati istraivanja su pokazali da bi najvie ispitanika sa svih teritorija eleli da imaju umesto klasine nastave, svakodnevno po 30 minuta zike aktivnosti (Beograd i Srbija (37.57%), Vojvoani (41.5%), i ispitanici iz seoskih sredina (54.8%)).da bi bilo interesantno da se tako neto proba,
najvie ispitanika je podralo taj predlog u Beogradu i Srbiji (32.43%), zatim Vojvoani (31.05%) i
osnovci iz optine Seanj (26.7%). Da je suvie komplikovan ovaj predlog, najvie se izjasnilo u Voj-

238

Proceedings of the Thematic Conference

Sportsko rekreativne aktivnosti uenika osnovnih kola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji

vodini (9.8%) ispitanika, zatim u Beogradu i Srbiji (7.03%) i meu osnovcima sa sela (3.4%). Za odgovor da je bolje ovako kako je, najmanje se izjasnilo u seoskim sredinama (15.1%) ispitanika, zatim
osnovci Vojvodine (17.65%) i Beograani i Srbija (21.35%).
Tabela 6. Bavljenje sportom ili rekreacijom u slobodno vreme
80
60
40
20
0

Osnovci Bg +
Srbija
Osnovci Vojvodina
Osnovci Optina
Seanj

Nikad se
ne bavim

Nikad ali Ponekad,


bih voleo
kad

Imam to Redovno
bar
(barem tri

2,7

5,41

20,54

15,95

52,43

7,52

17,32

24,18

6,54

44,44

4,8

4,1

19,2

8,2

63,7

Istraivanja su nam pokazala da su najaktivniji (redovno barem, tri puta nedeljno) ispitanici
iz seoskih sredina (63.7%), zatim Beograd i Srbija (52.43%), i Vojvoani sa (44.44%). Da bar jednom
nedeljno imaju ziku aktivnost, najvie ispitanika se izjasnilo u Beogradu i Srbiji (15.95%), zatim u
seoskim sredinama (8.2%) i osnovci Vojvodine (6.54%). Ponekad, kad stignu najvie vebaju osnovci
Vojvodine (24.18%), zatim osnovci Beograda i Srbije (20.54%) pa osnovci iz seoskih sredina (19.2%).
Sa stavom, nikada se ne bave ali bi voleli najvie ispitanika se izjasnilo u Vojvodini (17.32%), zatim u
Beogradu i Srbiji (5.41%), zatim ispitanici iz seoskih sredina (4.1%). Da se nikada ne bave i da im nije
stalo, najvie ispitanika se izjasnilo u Vojvoanskim gradovima (7.52%), zatim u seoskim sredinama
(4.8%) i u Beogradu i Srbiji (2.7%).

DISKUSIJA
Rezultati itraivanja su nam pokazali da je najvei procenat ispitanika lan sportskog kluba.
Ovaj podadatak ne iznenauje, pogotovo u seoslim sredinama, gde su klubovi jedini izvor sportske
rekreacije. Najmanji procenat ispitanika je lan KUD - a u seoskim sredinama. U optini Seanj
trenutno ima svega 3 Kuda a. Migracijom stanovnitva ka gradovima i teka materijalna situacija, doveli su do gaenja KUD ova. Ispitanici iz gradskih sredina mnogo su manje u odnosu na
ispitanike sa sela, ukljueni u ribolovaka drutva. Ispitanici sa teritorije optine Seanj su okrueni rekama, tako da je ovaj vid rekreacije, zastupljen u lepim mesecima. Lovaka drutva su skoro
podjednako zastupljena u svim sredinama, u seoskim sredinama je ovaj vid rekreacije kod deaka
popularan. Drutva za rekreaciju su isto podjednako zastupljena u svim sredinama.
Ispitanici sa sela su se u najveem procentu izjasnili da je nastava vrlo vana, u pojedinim
selima, ispitanicima je nastava jedini vid zike aktivnosti. Da je nastava vana najvie ispitanika
se izjasnilo u Beogradu i Srbiji, da i jeste i nije vana najvie ispitanika se izjasnilo u Vojvodini. Da
nastava nije nikako vana najvie ispitanika se izjasnilo u Vojvodini.
Nastava je najinteresantnija ispitanicima u seoskim sredinama, podatak koji smo dobili je iz
razloga to je ovo jedini vid zike aktivnosti. Nastava je uglavnom interesantna najvie ispitanicima
iz Beograda i Srbije, a najvie neinteresantna ispitanicima iz Vojvodine.
Tematski zbornik radova

239

Kermeci, S., Miti, D.

Rezultati itraivanja su pokazali da ispitanici vie orijentisani ka kolektivnim sportovima. U


seoskim sredinama sekcije koje se organizuju u kolama uglavnom su iz kolektivnih sportova. U
odreenim selima, postoji saradnja izmeu klubova i kola, pa je ponuena aktivnost sport koji ima
klub. Ugradskim sredinama je svakako vea mogunost izbora sportova. Individualni sportovi u seoskim sredinama u vidu sekcija nisu zastupljeni. Uzima se u obzir da ni jedna seoska sredina nema
ni jedan klub za individualan sport. Plesne grupe najvie su zastupljene u Vojvoanskim gradovima.
Odreene Vojvoanske plesne grupe imaju zapaene razultate, kako na domaim tako i meunarodnim takmienjima. Gimnastika kao sekcija najvie lanova broji u Beogradu i Srbiji. Mora se
priznati da su u kolama i gradovima u Srbiji mnogo bolji uslovi to se tie gimnastike, mnogo je vea
i bolja opremljenost sala gimnastikim spravama. Atletika je najvie zastupljena u Vojvoanskim
gradovima. Sve je vie kola koje prave uslove za atletske sekcije, a i kole imaju saradnju a atletskim
klubovima irom Vojvodine.
Osnovcima iz optine Seanj najvie se dopada ideja da umesto klasine nastave zikog vaspitanja imaju svaki dan po 30 minuta. Osnovci vole zike aktivnosti, tako da bi ovu ideju veoma
podrali. Da im je ovo interesantno i da bi probali ovako neto, najvie ispitanika se izjasnilo u Beogradu i Srbiji. Da je komplikovano znojiti se svaki dan, najvie smeta osnovcima u Vojvodini. Da
ostane ovako kako je najvie ispitanika podralo je meu osnovcima u Beogradu i Srbiji.
Osnovci sa teritorije optine Seanj najvie (63.7%) vebaju redovno (barem tri puta nedeljno). Ove aktivnosti vezane su za sportski klubove, zatim vebaju ponekad kad stignu (19.2%), pa
bar jednom nedeljno (8.2%), i nikada se ne bavim i nikada ali bi voleli oko (4%). Osnovci Beograda
i Srbije takoe najvie redovno vebaju (52.43%), jednom nedeljno veba (15.96%) ispitanika, kad
stigne (20.54%), nikad ali bi voleli (5.41%), i nikada i nije im stalo (2.7%). Osnovci Vojvodine takoe
redovno barem tri puta nedeljeno vebaju (44.44%), zatim ponekad kad stignu (24.18%), nikada ali
bi voleli (17.32%), nikada se ne bave i nije im stalo (7.52%) i imaju to bar jednom nedeljno (6.54%).

ZAKLJUAK
Rezulate koje smo dobili nam govore da su ispitanici iz seoskih sredina aktivniji od svojih
vrnjaka iz Vojvoanskih gradova i Beograda i Srbije. Ovi podaci su oekivani, deca iz seoskih sredina mogu jedino da se bave aktivnostima koje im pruaju kole i drutvene organizacije naseljenih
mesta (ako uopte postoje). Najee su ispitanici sa sela ukljueni u sportske klubove (51.37%) kao
drutvene organizacije jer im je samo to i mogunost, i naravno lovakim (3.42%) i ribolovakim
(10.96%) drutvima jer je to vrlo popularno meu metanima sa sela. Fiziko vaspitanje je u veini
sela jedini vid zike aktivnosti, pa samim tim ne iznenauje podatak da su oni ubedljivo aktivniji,
da im je nastava interesantna da su spremni za promene. Shvataju vanost nastave zikog vaspitanja. Ispitanici iz gradskih sredina (Beograd i Srbija u rukometu (15.14%), gimnastici (6.22%), koarci
(17.57%), dudou (1.89%), odbojci (24.32%), a Vojvoani u atletici (8.82%), plesnoj grupi (10.13%))
su vie ukljueni u kolske sekcije, ovi podaci ne izneuju, jer ispitanika u gradskim sredinama ima
mnogo vie nego u seoskim, pa samim tim nastavnici imaju veu mogunost da ponude vie sekcija
jer imaju i vei broj dece. Ispitanici sa sela vie se bave redovno rekreacijom ili sportom (63.7%) nego
njihovi vrnjaci iz gradova. Ovaj podatak vezujemo za istiju i zdravlju sredinu u seoskim sredinama,
u mesecima u kojima ispitanici vie borave u prirodi.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status kolske populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.
Rad je realizovan u okviru projekta Unapreivanje kvaliteta i dostupnosti obrazovanja u procesima modernizacije Srbije
br. III47008, koji je nansiran od strane Ministarstva za nauku i tehnoloki razvoj Republike Srbije Ciklus naunih projekata
2011-2014.

240

Proceedings of the Thematic Conference

Sportsko rekreativne aktivnosti uenika osnovnih kola u gradskim i seoskim sredinama u Srbiji

LITERATURA
1. Dale, D., Corbin, C. B., Dale, K. S. (2000). Restricting opportunities to be active school time: Do
children compensate by increasing physical activity levels after school? Research Quarterly for
Exercise and Sport, 71(3), 240-248.
2. Radisavljevi-Jani, S., Milanovi, I., Miti, D. (2011). Angaovanost uenika u sportskorekreativnim aktivnostima u Srbiji. : BURAJA, L. V. (ur.).
: -
. I. : -, str. 215-220.
3. Kermeci, S. (2011). Angaovanost uenika u rekreaciji osnovnih kola Optine Seanj. Magistarski
rad, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd
4. Kermeci, S., Miti, D. (2012).-
= Sports and recreation activities of colonistschildren
and local residents children in the municipality of Seanj. : , (.),
, (.). . : ,
. 149-153.
5. Miti i sar. (2010). Angaovanost u rekreaciji graana Srbije. Istraivanje obavljeno za potrebe
Ministarstva omladine i sporta RS, FSFV Univerziteta u Beogradu
6. Miti, D., efkui, J. (2008). Cooperation of health system and sports in solving problems of
youth obesity ages 12 to 18 years. : Sport and health: from theory to practice: abstract book.
Barcelona: IASFA., str. 52.
7. Miti, D. (2009). kolsk oprt v Srbsku - sksenosti a perspektvy = kolski sport u Srbiji iskustva i perspektive. : Slovensk kolsk port : podmienky - prognzy - rozvoj. trbsk Pleso:
Ministerstvo kolstva Slovenskej Republiky, str. 26-41.
8. Sallis, J., McKenzie, T. (1991). Physical educations role in public health. Research Quarterly for
Exercise and Sport, 62, 124-137.
9. Sallis, J.F., Prochaska, J.J., Taylor, W.C. (2000). A review of correlates of physical activity of
children and adolescents. Medicine and Science and Sports and Exercise, 32, 963-975.

Tematski zbornik radova

241

Popovi, S. Stojiljkovi, S., orevi-Niki, M., Miti, D.

UDK: 796.1.012.1:613.2

FITNES IZAZOV PROGRAM VEBANJA I ISHRANE


KAO MODEL PODSTICANJA NA REDOVNO VEBANJE

Slaven Popovi2, Stanimir Stojiljkovi1, Marina orevi-Niki1, Duan Miti1


1

Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija


2
Fitnes centar Wellness Land, Beograd, Srbija

UVOD
Danas, kada tendencije savremenog naina ivota ukljuujui nedostatak kretanja i nezdravog
naina ishrane, uzimaju danak ostavljajui posledice na zdravlje oveka i samim tim na poveanje
faktora rizika smrtnosti, mnogo znaaja se pridaje ouvanju zdravlja i optimalne zike forme.
Aktivnosti aerobnog intenziteta 60 85% od maksimalne pulsne vrednosti u odnosu na godine starosti minimalno tri puta nedeljno po 40 minuta, znaajno utiu na metabolizam lipida i lipoproteina i tako spreavaju nagomilavanje masnoa i arterosklerozu, odnosno, spreavaju koronarne
bolesti (Miti, 2001., str. 16). Mera za umerenu ziku aktivnost je potronja od oko 150 kalorija
dnevno, odnosno oko 1000 kalorija nedeljno kroz razliite oblike aktivnosti (Miti, 2001., str. 25).
Promene (adaptacije) u telesnoj kompoziciji koje nastaju kao rezultat zikog vebanja, zavise
od mnogih meusobno povezanih faktora, a najznaajniji su: vrsta i oblik treninga, zastupljenost telesnih masti, uzrast, pol kao i genetski faktori. Smatra se da se efekti vebanja manifestuju kroz dui
vremenski period (orevi-Niki, 2002., str. 93)
Najbolji programi za korekciju telesnog sastava predstavljaju kombinaciju korigovane ishrane
i posebno programiranog vebanja. Pod telesnim sastavom podrazumevamo relativnu zastupljenost
razliitih konstitutivnih inilaca telesne mase oveka. Fiziko vebanje i sport, veoma su znaajno
povezani sa telesnim sastavom. Pogreno je tretirati telesni sastav kao komponentu zikih sposobnosti. Telesni sastav nije zika sposobnost, ali se moe menjati pod uticajem vebanja. Takoe,
telesni sastav u dobroj meri utie na ispoljavanje odreenih zikih sposobnosti, te zbog toga predstavlja vaan posredni pokazatelj nivoa tnesa (Stojiljkovi i sar., 2005, str. 9). Telesni sastav se spontano menja pod uticajem vebanja.
Danas se sve vie koristi neka od varijanti BIA (bioelectrical impedance analysis) metode za
procenu telesnog sastava. BIA metoda je neinvazivna, brza, jednostavna i pouzdana metoda, primenljiva u terenskim uslovima. Kroz ljudski organizam se proputa struja male snage, koja nailazi
na razliit otpor u zavisnosti od telesnog sastava. U odnosu na izmeren otpor aparat izraunava
telesni sastav. Postoji nekoliko generacija BIA aparata, od kojih najnoviji i najprecizniji izraunavaju koliinu telesne masti (FM fat mass), masu telesnih elija (BCM body cell mass), vanelijsku
masu (ECM extra cellular mass), unutar-elijsku vodu (ICW intra cellular water) i van-elijsku
vodu (ECV extra cellular water), kao i jo nekoliko izvedenih veliina (Stojiljkovi i sar., 2010, str.
165-166).
Jedan od ovakvih aparata novije generacije marke Tanita, korien je i u naem radu.

242

Proceedings of the Thematic Conference

Fitnes izazov - program vebanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vebanje

Poveanje aerobne izdrljivosti je praeno smanjenjem podkonog masnog tkiva dok je razvoj
snage najee praen poveanjem miine mase, naroito ako za cilj imamo hipertroju miia.
Ukoliko vebanje specijalno programiramo i doziramo u cilju korekcije telesnog sastava i uz to kombinujemo odgovarajui reim ishrane, promene kvaliteta telesnog sastava mogu biti jo znaajnije.
Vebanjem u kome se kombinuje dugotrajno upranjavanje ciklinih aktivnosti umerenog intenziteta u cilju potronje kalorija i vebi snage u cilju hipertroje miia, praenih pravilnom ishranom u
kojoj ima dovoljno svih hranljivih materija a naroito proteina, mogue je postii smanjenje masnog
tkiva uz istovremeno poveanje miine mase.
Vebanje u cilju smanjenja prekomerne telesne teine i masne komponente telesnog sastava,
uglavnom se bazira na korienju aerobnih aktivnosti, pre svega hodanja i tranja, u kombinaciji sa
vebama snage. Tranje i hodanje su upravo i aktivnosti najee koriene u cilju razvoja aerobne
izdrljivosti, koja je najznaajnija zika sposobnost sa aspekta zdravlja (Stojiljkovi i sar. 2007.)
Iz tog razloga izabrali smo da i na projekat bude u direktnoj vezi sa pomenutim. Projekat smo
sproveli pod nazivom Fitnes izazov u klubu WellnessLand u Beogradu.
Savremeni razvoj trita i konkurencija u tnesu nalau stalnu progresiju inovacija u ponudi.
Cilj modela Fitnes izazov bio je promocija novog Technogym velnes sistema u klubu WellnessLand
to bi za rezultat imalo njegovo prihvatanje meu lanovima kluba.

METOD
Izbaen je promotivni materijal i objavljen konkurs za prijavljivanje na tnes izazov u trajanju
od sedam dana. Pravo da se prijave imali su svi aktivni lanovi kluba ije lanstvo obuhvata korienje tnes zone kluba, bez obzira na pol i godine. Za najuspenije su odreene nagrade i to: za prvo
mesto estomeseno, za drugo tromeseno i za tree meseno lanstvo u klubu. Takoe su odreene
i utene nagrade u vidu raznih vauera.
Na konkurs se prijavilo 42 lana kluba oba pola, starosti od 26 do 58 godina.
Za potrebe kontrole merenja, testiranja, programiranja trenanog procesa i praenje rezultata
korien je wellness system.
Wellness System se koristi za dizajniranje individualnih programa vebi po potrebama pojedinanog korisnika na osnovu prethodno uraenih i zabeleenih testova, uz praenje rada i realizacije
kako unutar kluba tako i van njega.
Wellness System podrazumeva sledee, meusobno povezane komponente:
x Wellness Mate, merne ureaje za voenje vebi i merenje uinka na klasinim spravama
za vebanje.
x Feed back point, ureaj pomou koga se na ulazu u klub preuzima unapred pripremljen
program, a po zavretku rada u klubu, serveru predaju prikupljeni podaci o aktivnostima.
x Wellness System Client, PC raunar trenera na kome se pripremaju pojedinani treninzi.
x Wellness System Server, baza podataka sa kolekcijom upravljakih programa.
x Wellness Expert, interaktivni multimedijalni kiosk namenjen za prikaz vebi i voenje
korisnika tokom rada.
x Cardio upgrade kit, deo kardio opreme namenjen za itanje podataka sa TGS key-a i
automatsko kongurisanje programa rada na kardio mainama prema mogunostima i
potrebama korisnika.
x TGS key, medij za prenoenje programa treninga i prikupljanje podataka o ostvarnom
uinku. Dobija se od kluba i poseduje ga svaki lan.

Tematski zbornik radova

243

Popovi, S. Stojiljkovi, S., orevi-Niki, M., Miti, D.

Pre poetka trenanog procesa svaki od prijavljenih kandidata proao je proceduru koja obuhvata:
x Antropometrijsko merenje - merenje telesnog sastava na vagi
x merenje obima struka, nadkolenice i nadlaktice
x Fitnes test na traci (maksimalna potronja kiseonika u ml O2/min/kg)
x Maksimalni test snage (10 RM )
x Obuku za korienje velnes sistema
Prijavljeni lanovi su podeljeni po polu, pa zatim u 3 grupe:
1. Do 30 godina
2. Od 30 do 50 godina
3. 50 i vie godina
Nakon odraenih merenja i testiranja svaki lan je u odnosu na svoje potrebe rasporeen u
jednu od dve ponuene grupe: redukcija telesne mase ili miina hipertroja.
Kada su formirane grupe, pristupili smo izradi preporuenog reima ishrane svakom od uesnika u zavisnosti od individualnih potreba i cilja koji elimo postii.
Obzirom da su u naem projektu uestvovali rekreativci iji nain ishrane iz raznih razloga
nismo mogli da kontroliemo i u potpunosti pratimo, nismo mogli da pristupimo programiranju
ishrane po principu odreenog broja kalorija za svakog pojedinca ponaosob. Ono to smo mi inili
jeste konstantna edukacija uesnika o principima zdrave ishrane, kao i izrada i dodeljivanje preporuenih planova ishrane.
Na osnovu podele po grupama osmiljen je sistem bodovanja koji je naveden u tabeli 1.
Tabela 1. Sistem bodovanja po grupama

Sprovedeni projekat trajao je devet nedelja i obuhvatao je uvodna merenja i testiranja, kontrolna merenja i testiranja na svake tri nedelje, programiranje zike aktivnosti i konstantno praenje
klijenata putem velnes sistema.

244

Proceedings of the Thematic Conference

Fitnes izazov - program vebanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vebanje

Pre poetka tnes izazova, odran je sastanak trenera na kome su dogovoreni svi detalji u vezi
sa tim koje e procedure biti sprovedene u radu sa klijentima. Na koji nain emo vriti merenja,
testiranja, programirati treninge i kontrolisati klijente. Prijavljeni klijenti su rasporeeni trenerima
koji e ih pratiti u narednih tri meseca.
Rezultati su praeni na mesenom nivou, to znai da smo imali tri kontrolna merenja, posle
prvog i drugog meseca i na kraju tnes izazova po isteku treeg meseca.
Procedura kontrolnih merenja je bila slina kao i na poetku projekta, mereni su telesni sastav,
obimi i raen test aerobne izdrljivosti. Iz dobijenih rezultata izvuene su vrednosti koje su uzete da
budu bodovane i unete su u tabelu.
Prva dva kontrolna merenja nisu bila obavezna i sluila su uesnicima da vide koliki su pomak
napravili do tog trenutka i na kom mestu na tabeli se trenutno nalaze, to je jo vie rasplamsalo
atmosferu, pogotovo kod onih najvie uspenih poto je za svaki presek bilo uraeno bodovno stanje, a lista istaknuta na panou u klubu.
Tree i nalno merenje bilo je obavezno, jer je jedino ono bilo merodavno, poto su te vrednosti uporeivane sa vrednostima sa poetka izazova i na osnovu istih je, kao to je prikazano u tabeli
2, napravljen konani presek bodova i proglaen pobednik.
Tabela 2. Finalni presek bodova po kategorijama bodovanja tnes izazova

REZULTATI SA DISKUSIJOM
Posle tri meseca eksperimentalne primene modela javne evidencije evidentirali smo da je 11%
lanova kluba prihvatilo izazov i redovno uestvovalo u sprovoenju programa. Do kraja programa je uestvovalo 22 vebaa.
U tabeli 3 prikazani su rezultati antropometrijskih merenja na inicijalnom i nalnom merenju
grupe koja je radial na redukciji telesne mase, sa prosenim poboljanjima za svaku bodovanu vrednost. Moemo primetiti da su ispitanici u obimu struka izgubili proseno 3.9 cm, u obimu nadkolenice 2.8 cm, u obimu nadlaktice 0.2 cm, procenat masti su smanjili za 1.4 %, dok su maksimalnu
potronju kiseonika popravili za 2.1 ml O2/min/kg.
Tematski zbornik radova

245

Popovi, S. Stojiljkovi, S., orevi-Niki, M., Miti, D.

Tabela 3. Rezultati antropometrijskih merenja na inicijalnom I nalnom merenju

Obzirom da je projekat trajao 3 meseca moemo zakljuiti da napredak i nije naroit, to moemo pripisati tome to se veina ispitanika nije pridravala preporuenog reima ishrane, niti imala
optimalan broj treninga (3-5) nedeljno.
Kao to moemo videti u tabeli 4, vebai koji su u kategoriji redukcija telesne teine zavrili
program do kraja, njih 17, u proseku su zabeleili poboljanja od izgubljenih 4.1 cm u obimu struka;
3 cm u obimu nadkolenice; 0.8 cm u obimu nadlaktice; 2.2 % masne komponente telesnog sastava,
kao i poboljanje VO2max za 3.8 ml O2/min/kg.
Tabela 4. Pojedinana i prosena poboljanja zabeleena na nalnom merenju u grupi redukcija
telesne mase

246

Proceedings of the Thematic Conference

Fitnes izazov - program vebanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vebanje

U grupi koja je radila na miinoj hipertroji do kraja programa je ostalo 5 ispitanika koji su,
kao to vidimo u tabeli 5, u proseku zabeleili napredak od 1.8 cm u smanjenju obima struka; 1.6 cm
u poveanju obima nadkolenice; 0.9 cm u poveanju obima nadlaktice; 1,8 % smanjenja masne komponente telesnog sastava; kao i poboljanje VO2max za 5.6 ml O2/min/kg. Danas, godinu dana nakon
sprovedenog projekta Fitnes izazov, 45% aktivnih klijenata kluba koristi Technogym velnes system.
Tabela 5. Pojedinana i prosena poboljanja zabeleena na nalnom merenju u grupi miina
hipertroja

Kod uesnika u naem projektu koji su bili u grupi redukcija telesne mase od inicijalnog do
nalnog merenje dolo je do statistikog poveanja maksimalne potronje kiseonika, smanjenja masne komponente telesnog sastava, obima struka, nadkolenice i nadlaktice, dok je kod onih koji su bili
u grupi miina hipertroja takoe dolo do statistikih poveanja maksimalne potronje kiseonika,
zatim i obima nadkolenice i nadlaktice, smanjenja obima struka, kao i masne komponente telesnog
sastava.
Rezultete naeg istraivanja uporedili smo sa istraivanjima gde se uglavnom navode procentualne vrednosti masnog tkiva kod ispitanika, vrednost maksimalne potronje kiseonika i gde je isto
kao i kod nas primenjen eksperimentalni program vebanja.
U cilju procene efekata rekreativnog treninga snage u teretani (2-5 puta nedeljno, najmanje
60 minuta) testirano je 7 zdravih ena, prosene starosti 31 8 godina (Makivi i sar., 2007.) Sve
ispitanice profesionalno se bave poslovima u kojima dominiraju sedanterne aktivnosti. Metodom
bioimpedance izmeren je procenat masne komponente telesnog sastava u vrednosti 22.29% ( 2.53),
to je za 9.21% manje nego u naem istraivanju (31.5% 7.6), to moemo pripisati veoj brojnosti
nae grupe, viem proseku godina naih ispitanika (39 7), kao i veoj uestalosti vebanja i duem
vebakom stau ispitanica iz 2007.
U cilju utvrivanja efekta estonedeljnog programa tranja na poveanje aerobne izdrljivosti kod 22 ziki aktivna muka ispitanika starosti 21 1 godina (Stojiljkovi i sar. 2007) zabeleen
je napredak od 4.44 ml O2/min/kg od inicijalnog do nalnog merenja, to je za 2,3 ml vie nego u
naem istraivanju. Ovu razliku moemo pripisati prvenstveno tome to je cilj istraivanja iz 2007.
bio direktno usmeren na razvijanje aerobne izdrljivosti kao i tome da je grupa ispitanika bila znatno
mlaa od nae.

Tematski zbornik radova

247

Popovi, S. Stojiljkovi, S., orevi-Niki, M., Miti, D.

Jedanaest studenata mukog pola starosti 24 1.7 godina (Stojiljkovi i sar. 2009.) testirano
je u cilju beleenja rezultata istraivanja efekata programiranog vebanja (koje ukljuuje aerobne i
vebe snage) u trajanju od 12 nedelja i ishrane sa dosta proteina i malo masti, na telesnu kompoziciju. Na inicijalnom merenju ispitanici su imali proseno 23.84 7.72 % masne komponente telesnog
sastava, dok su na nalnom zabeleili vrednost od 14.85 3.25 %, to je za 8.99 % manje nego na
poetku a za 6.8 % bolji rezultat nego na naem istraivanju. Poreenjem ovog istraivanja sa naim
moemo zakljuiti vanost kvaliteta ishrane (koji je u naem istraivanju bilo nemogue kontrolisati,
ve je ostao na nivou preporuke) u cilju korekcije telesnog sastava.
Moe se rei da je model Fitnes izazov ostvario pozitivne efekte kod uesnika na polju poboljanja strukture telesnog sastava i aerobne izdrljivosti iako su u pitanju bili rekreativci od kojih
mnogi nisu uspevali da vebaju optimalan broj puta nedeljno, kao ni da se hrane po preporuenom
reimu ishrane. Takoe, ono to je nama bilo jo bitnije jeste to da je na projekat, kroz sistematizaciju bodovanja svakog odradjenog treninga uspeo da motivie uesnike da redovno vebaju i dokazao
im da uz upotrebu novog velnes sistema mogu da imaju kvalitetnu i konstantnu kontrolu trenanog
procesa.

ZAKLJUAK
Nakon zavrenog tnes izazova, iako je iz raznih razloga odreeni broj uesnika odustao, te
nam je na kraju od 42 uesnika do nala ostalo svega 22, moemo zakljuiti da je efekat bio pozitivan
na poslovanje kluba jer su svi lanovi obnovili svoje lanarine i ostali u klubu, dok su neki uputli
i svoje prijatelje na nau adresu . Takoe smo se uverili u to da nam posedovanje velnes sistema
predstavlja jedan veliki korak napred u smislu poboljanja usluge kluba, naina pristupa problemu
individue, lakeg praenja rada kijenata, kao i samom bavljenju klijentima i komunikaciji sa istima.
Fitnes izazov kao model javne evidencije je postigao svoj osnovni marketinki efekat da vebai u klubu prihvate novi Technogym velnes sistem koji nudi nove programske mogunosti, vii nivo
usluga koje imaju i veu cenu od dosadanjih programa, jer se zasniva na softverskom povezivanju
postojeih sprava i preporuka vebanja.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status radno aktivne populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

248

Proceedings of the Thematic Conference

Fitnes izazov - program vebanja i ishrane kao model podsticanja na redovno vebanje

LITERATURA
1. orevi-Niki, M. (2002). Ishrana sportista. Fakultet sporta i zikog vaspitanja Univerzitet u
Beogradu, Beograd
2. Makivi, B., orevi-Niki, M., Macura, M., Stojiljkovi, S. (2007). Zbornik radova, Meunarodna nauna konferencija Fizika aktivnost i zdravlje, Beograd: Fakultet sporta i zikog vaspitanja,
Univerzitet u Beogradu.
3. Miti, D. (2001). Rekreacija. Beograd: Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu.
4. Ostoji, S. M., Stojanovi, M., Veljovi, D., Stojanovi, M. D., Meedovi, B., Ahmetovi, Z.
(2009). Fizika aktivnost i zdravlje. Fakultet za sport i turizam, Novi Sad
5. Stojiljkovi, S., Juhas, I., Mazi, S., Nei, D. (2007). Efekti programa aerobnog tranja na telesni
sastav. Zbornik radova, Meunarodna nauna konferencija Fizika aktivnost i zdravlje,
Beograd: Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu.
6. Stojiljkovi, S., Mazi, S., orevi-Niki, M., Macura, M., Popovi, D., Nei, D. (2009). Inuence
of individual programmed exercise and nutrition on the body composition of student population.
Proceedings, FISU Conference 25th Universiade, The role of University sports in education and
society a platform for change, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu,
Beograd, 02-05.07.2009., str. 217-223.
7. Stojiljkovi, S., Miti, D., Mandari, S., Nei, D. (2005). Fitnes. Beograd: Fakultet sporta i zikog
vaspitanja, Univerzitet u Beogradu.
8. Stojiljkovi, S., Obradovi Z., Miti, D., Macura, M. (2010). Telesni sastav vrhunskih srpskih
takmiara u bodibildingu. Zbornik radova, Meunarodna nauna konferencija Teorijski,
metodoloki i metodiki aspekti takmienja i pripreme sportista, Univerzitet u Beogradu,
Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, str. 165-170.
9. www.technogym.rs

Tematski zbornik radova

249

Popovski, L., Nikovski, G.

UDK: 796.54(497.2)

VALORIZATION VALUATION OF SPORTS AND RECREATIONAL


ACTIVITIES OF THE MOUNTAIN VODNO ACCORDING
GEOGRAPHICAL CONDITIONS IN A GROUP OF MOUNTAINEERS

Luka Popovski, Goran Nikovski


Sport Cancelor, Municipality Gjore Petrov, Skopje, Republic of Macedonia
University of Skopje, Faculty for physical culture, Skopje, Republic of Macedonia

INTRODUCTION
The return of people to the mountains is very vital because they are hiding the silence, which
is increasingly threatened as a result of modern lifestyles (Vasovic, 1968). Logical need for evaluation
of sports and recreational activities according to their eect on the dimensions of anthropological
status, especially because it is required by the current conditions of socio-economic development
(Naumovski et al., 1988).
To assess the suitability of geographical conditions for sports and recreational activities most
valued opinion of the respondents in terms of vegetation, orientation and slope of the terrain, the microclimatic conditions, fauna and natural terrain eligibility for sports and recreation (uki, 1996).
The subject of this research is the study of valuation and meaning or valorization sports and
recreational activities, based on geographical criteria, which are related to meeting the individual
needs of the population and development, the existence of sports and recreational tourism, mountain Vodno, and goals consist in determining the valuation and the importance of sports and recreational activities in mountain Vodno, in the opinion of the climbers mountaineering clubs in Skopje,
on the basis of geographical criteria. Considering the numerous relationships and relationships that
can appear determined to study the valorization of recreational activities, we expect each sports and
recreational activity, will have a dierent value and meaning (to be ranked dierently), that will allocate groups of several activities that are highly ranked, average and low valorized.

METHOD OF WORK
For the purposes of this research are valorized 37 recreational activity, while assessing the
value and importance of sports and recreational activities, carry out 100 surveyed respondents and
mountaineers from mountaineering organizations in Skopje. These assessors evaluate sports and
recreational activities according to geographical criterion with grades on a scale of Likertov type.
Valuation and the importance of sports and recreational activities are given scores from 1 to 5. Given
grades surveyed group (assessors) for each sports activity calculated arithmetic environments, standard deviation and variance. Then, calculate standardized scores Z value for each evaluation visit
for every sport and recreational activity and calculated their average Z-values. These values represent projections of sports and recreational activities that have served their ranking. The method of
correlation between scores assessors and their average Z values checked relijability or objectivity
of the evaluation. The condition of the correlation coecients for all 100 assessors show that evaluators objectively assessed sporting activities.

250

Proceedings of the Thematic Conference

Valorization (Valuation) of Sports and Recrea. Activ. of the Moun. Vodno Accor. Geograp. Cond. in a Group of Mountaineers

RESULTS
Presented evaluation or ranking sports activities with the appropriate Z-values in Table 1.
Based on the sizes of the Z-values from one sports activity, there was little separation of sporting
activity in the upper part of the table. Then we have a uniform distribution, as manifested from the
seventh to the last sporting activity. This shows that the mountain Vodno with its geographical position oers an opportunity for the development of almost all sports and recreational activities and
conrmed expectations that separated groups of several activities that are highly ranked, average
and low valorized.
Table 1. Valorization of sports activities according to geographical conditions
Sporting activities
hiking
mountain biking
cycling
paragliding
orientation running
sport climbing
alpinism
athletics
luge
parachuting
car-moto sport
shooting
aviation
judo
soccer
gymnastics
karate
table-tenis
basketball
tennis
volleyball
handball
Chess
skiing
freestyle wrestling
sport hunting
cross-country skiing
badminton
lifting
equestrian sports
boxing
pelivanstvo
fencing
hockey
ski jumps
bowling
swimming
Tematski zbornik radova

Average Z-values
1,14
1,13
1,00
0,99
0,94
0,85
0,72
0,31
0,22
0,22
0,13
0,09
0,08
0,04
0,02
-0,06
-0,07
-0,10
-0,10
-0,17
-0,19
-0,25
-0,26
-0,29
-0,30
-0,30
-0,31
-0,32
-0,35
-0,36
-0,39
-0,43
-0,55
-0,62
-0,71
-0,85
-0,90

251

Popovski, L., Nikovski, G.

DISCUSSION
The rst part of Table 1. can single out a group of very highly evaluated sports activities
ranging from number 1 to number 7. It consists of: hiking, mountain biking, cycling, paragliding,
orientation running, sports climbing and alpinism. The dierences between these recreational activities are quite small, it can be seen from the eld values Z-values ranging from 1.14 to 0.72. This it
can be said that the valorization between these recreational activities is particularly homogeneous,
meaning that mountaineering with 1.14 and mountain biking 1.13, highest rank, are not sensitive to
higher evaluated than other recreational activity of this subgroup.
The high ranking of these recreational activities in relation to the other is objective and their
ranking is realistic. These sports activities are characterized by similar, but with such content and
form that is ideal for organizing and conducting in terms of geographical conditions oered by the
mountain Vodno as a natural potential.
This behavior in the valorization of this group sports activities is particularly logical and understandable. High rank mountaineering, mountain biking, cycling, paragliding, orientation running,
sports climbing and alpinism is normal and understandable, because these sports activities in their
scope, form and structure, as well as the conditions in which way: relief (slope of the ground) Weather enable load the body with various intensity can be adapted and programmed according to the
needs of each individual.
Valorization of the values of certain recreational activities as walks (98.14%), hiking (68.51%),
orientation running (64.81), are needed before people from urban areas. These contents are part of
the activities in nature and they can address both children and adults (uki, 1996).
In the next group of sports and recreational activities, is a larger group that according to their
Z-values ranging from 0.31 to -0.43 evaluated from 8 to 32 place, or sporting activity are evenly
placed and dierences in sizes corresponding Z-values from one sports activity is not very noticeable. These activities can be said to be particularly real-evaluated because almost all sporting
activities are suitable for implementation in terms of geographical potential that the mountain water.
This group of activities are activities that progressively decline (Z-values), ranging from athletics,
through almost all sports games to pelivaning
As the lowest evaluated or evaluated activities according to the geographical location of the
mountain water activities with average Z-values from -0.55 to -0.90, and these are: fencing, eld
hockey ski jumps, bowling and swimming, these occupy the last ve places in the valorization of
climbers this criterion. Determination evaluators low valorization of these sports activities, in favor
of their form and content, and probably they are in terms of geographical opportunities oered by
the mountain Vodno, but also because of their specicity and the conditions in which they are performed.

CONCLUSION
Valorizavijata sports and recreational activities in this research is performed arbitrary assessment. Arbitrary assessment is made according to estimates of 100 assessors climbers mountaineering clubs in Skopje and based on the given criterion by geographic features, it oers mountain Vodno as a natural and tourist potential. Based on the processed data obtained several conclusions that
can nd application in further more ecient, more economical and faster development of sports
and recreational activities on the mountain Vodno.
In particular criterion to distinguish groups of several activities which are high, average and
low valorized.
As the highest evaluated or ranked sports and recreational activities can be distinguished
mountaineering, mountain biking, cycling, paragliding, orientation running, sports climbing and alpinism. According to achieving geographic features high-ranking sports recreational activities oer

252

Proceedings of the Thematic Conference

Valorization (Valuation) of Sports and Recrea. Activ. of the Moun. Vodno Accor. Geograp. Cond. in a Group of Mountaineers

the opportunity for inclusion as additional incentives that are attractive to visitors of Mount Vodno.
These sports activities in their scope, form and structure, as well as the conditions in which way:
relief (slope of the ground), weather, allow the organism load with various intensity which can be
adapted and programmed according to the needs of each individual.

REFERENCES
1. Naumovski, A., Matovski, S., Boev, G. (1988). Valorization of sports activities in the Socialist
Republic of Macedonia. Faculty of Physical Education, Skopje.
2. Naumovski, A., Matovski, S. (1988). Valorization of sports activities in Skopje. Faculty of Physical
Education, Skopje.
3. Panov, N. (1998). Travel Encyclopedia of the Republic of Macedonia. Skopje.
4. Panov, N., Shtetikj, S. (2008). Tourism geography. Skopje.
5. Savoski, M. (1987). Valorization of the natural resources of the region Rudoka for winter sports
and recreational activities. Ph.D. thesis, Faculty of Physical Education, Skopje.
6. uki, S. (1996). Valuation of natural resources for sports and recreational activities of the
National Park Tara. Ph.D. thesis, Faculty of Physical Education, Skopje.

Tematski zbornik radova

253

Kuna, D., Kovaevi, J., Daji, S.

UDK: 796.1.012.1-055-2

EFEKTI GRUPNOG PROGRAMA VJEBANJA NA MOTORIKE


I FUNKCIONALNE SPOSOBNOSTI ENA

Danijela Kuna1, Josip Kovaevi2, Sanjin Daji3


1

Srednja kola Kupres, Kupres, BiH


Fitness centar Tomislavgrad, Tomislavgrad, BiH
3
Srednja kola Konjic, Konjic, BiH

UVOD
Sve vei problem suvremenog naina ivota je nedostatak kretanja koji za posljedicu ima pojavu velikog broja pretile skupine stanovnitva i izrazit je rizini imbenik za pojavu razliitih bolesti.
Drugi neizostavan imbenik koji predstavlja veliki zdravstveni problem i sprjeava normalno funkcioniranje ljudskog organizma je stres. Stoga, kako bi zadovoljio svoje potrebe za kretanjem i poboljao ope stanje organizma, ovjek mora nauiti pravilno koristiti slobodno vrijeme i razviti pozitivne zdrave navike ivljenja. Najekasniji i najprirodniji nain u ouvanju i unaprjeenja zdravlja
su programi sportske rekreacije ija je primarna uloga prevencija, ublaavanje i otklanjanje mnogih
zdravstvenih tegoba i smetnji. Primjenom planiranih i tono programiranih tjelesnih aktivnosti, prilagoenih karakteristinoj dobnoj i spolnoj skupini pojedinaca, uinkovito se stimulira mehanizam
regulacije rada pojedinih organa i sustava organizma u cjelini. Pozitivno se utjee na unaprjeenje i
odravanje normalne funkcije specinih antropolokih karakteristika pojedinaca. Grupni programi tjelesnog vjebanja, zbog druenja, lake socijalizacije linosti u drutvu, te pozitivne energije
homogene sredine u kojoj se vjeba, privlae sve vei broj vjebaa, a osobito enski dio populacije.
Meu najpopularnijim i iroko prihvaenim grupnim programima vjebanja kod ena su programi
suvremene aerobike (Kuna, 2011.) Pozitivni uinci aerobike su mnogobrojni, a svoju svrhu imaju
u unaprjeenju cjelokupnog psihozikog stanja i zdravlja organizma, a osobito aerobne izdrljivosti, te motorikih sposobnosti koordinacije, eksibilnosti, repetitivne jakosti i ravnotee (Wang
GuoYong, 2004; Viski-talec i sur. 2007; Sierra Leone, 2010; Kuna i sur., 2012), volumena i mase
tijela (Kraemer i sur. 2000; Hulya i sur. 2007; Vatansev i Cakmakci, 2010) te potkonog masnog tkiva
(Mandari, 2003; Sekuli i sur. 2003; Kosti i sur. 2006). U svijetu trenutno egzistiraju brojni programi suvremene aerobike, iji se broj u elji da se pokrene i zaivi novi trend vjebanja, iz godine u godinu sve vie poveava. Unato tome, do danas niti jedan program suvremene aerobike nije dostigao
i zadrao popularnost kao to je step aerobik. Glavna karakteristika step aerobika je upotreba klupice
u duini 110 cm i visini 20 5 cm, na koje se vjeba naizmjenino penje i silazi primjenjujui razliite kretne strukture, povezane u smislenu cjelinu, uz zadani ritam glazbe i pod vodstvom strunog
voditelja. Karakteristine kretnje i koraci step aerobika se izvode u razliitim ravninama i razliitom
vremenskom trajanju, a primjerene su svim vjebaima zdravog lokomotornog sustava, bez obzira
na dob, spol i trenano stanje.
U kontekstu unaprjeenja funkcionalnih i motorikih sposobnosti, te kontrole volumena i
mase tijela, najee se spominje i sve veu popularnost poprima HIIT trening (High Intensity Interval Training) (Edge i sur., 2005). Koncept HIIT treninga je takav da se izmjenjuju kratkotrajni intervali monostrukturalne aktivnosti visokog intenziteta, sa manje intenzivnim intervalima aktivnog

254

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti grupnog programa vjebanja na motorike i funkcionalne sposobnosti ena

oporavka, prilagoenih dobnoj, spolnoj i trenanoj deniciji pojedinca. Moe se primjenjivati kao
dio razliitih programa grupnih oblika vjebanja, to vjebaima predstavlja vei izazov i motivaciju
tijekom treninga.

U skladu s navedenim, postavljen je cilj ovog istraivanja, a to je utvrivanje ekasnosti step


aerobika i HIIT treninga na transformacije nekih motorikih i funkcionalnih sposobnosti mladih
ena.

METODE RADA
Uzorak ispitanika su inile 22 mlade ene prosjene dobi od 27 godina, gdje je najmlaa imala
22, a najstarija 40 godina. Redovite su lanice tnes centra Tomislavgrad u Tomislavgradu, a dragovoljno su pristale sudjelovati u ovome istraivanju.
Eksperimentalni program je trajao 12 tjedana, a radila su se 3 treninga tjedno u trajanju od 60
min, to je ukupno inilo 43 individualna treninga. Tijekom tjedna radila su se 2 sata step aerobike i
1 sat modiciranog HIIT treninga intervalnog tranja. Sat step aerobike je poinjao zagrijavanjem i
istezanjem vee skupne miia nogu (7-10 min). Uglavnom su se primjenjivali koraci malog utroka
energije, karakteristinih za step aerobik, te osnovne kretnje povezane u jednostavnu koreograju
uz pratnju glazbe iji se tempo kretao od 120-134 bpm. Zatim je slijedilo prvi dio glavnog dijela sata,
odnosno aerobni rad, koji je trajao ukupno 30 min uz pratnju glazbe iji se tempo kretao od 122144 bpm. Prema tono deniranom i unaprijed planiranom metodikom putu, od strane voditelja,
poevi od jednostavnih pokreta i koraka manjeg utroka energije (Tap, Basic, V-step, Knee Up, Kick,
Leg-curl, Lunge), pa sve do sloenijih koraka veeg utroka energije (Basic turn, Repeater, Over The
Top, Cross over, Mambo, Cha-cha-cha, Box, Jumping jack), vjebaice su usvajale smislene cjeline
razliitih i zabavnih koreograja. Sve koreograje su bile simetrine, sa ravnomjerno zastupljenim
koracima i optereenjem nogu. Na kraju aerobnog rada izvodio se cooldown, odnosno, zioloko
smirivanje kardiovaskularnog i respiratornog optereenja organizma. U drugom dijelu glavnog sata,
uz pomo razliitih pomagala, slobodnih utega, traka, vijaa, medicinskih lopti i vlastite teine, u
vremenskom periodu od 10 do 15 min, primjenjivale su se vjebe za jaanje miia abdomena, lea,
ruku i ramenog pojasa, prsa, nogu i glutealne regije. Na kraju sata, uz umirujuu glazbu i priguena
svjetla, u vremenskom trajanju od 5-7 min, izvodile su se vjebe istezanja i oputanja aktiviranih
miia.
Koncept modiciranog HIIT treninga, koji se primjenjivao jednom tjedno bio je podijeljen na
uvodno - pripremni, dva glavna, te zavrni dio sata. Uvodni dio sata trajao je 10 min, a za zagrijavanje
organizma na predstojee napore i zahtjeve treninga, radio se jednaki omjer naizmjenine kombinacije laganog tranja i brzog hodanja, te na kraju sata, istezanje vee skupne miia nogu. Pripremni
dio sata je trajao 10 - 15 min, a izvodili su se ope pripremne vjebe, s naglaskom na razliite varijante unjeva i njihovih izdraja, te vjebe za jaanje miia abdomena i lea. Prvi dio glavnog dijela
sata je trajao 15 - 20 min, a izvodilo se intervalno tranje temeljeno na piramidalnim postavkama
faze optereenja i oporavka. Drugi dio glavnog dijela sata je trajao 10 - 15 min, a radile su se vjebe za
jaanje miia ruku, ramenog pojasa, prsa, abdomena i glutealne regije. Uvodno - pripremni i glavni
dijelovi treninga, izvodili su se uz pratnju odgovarajue glazbe ija brzina se kretala od 110 do 130
bpm. U zavrnom dijelu treninga, koji je trajao oko 5 min, radile su se vjebe istezanja i oputanja uz
pratnju umirujue glazbe.
Uzorak varijabli su inili standardni testovi za procjenu nekih motorikih i funkcionalnih sposobnosti. Za procjenu eksibilnosti koriteni su testovi pretklon raznono (MFLPRR); statika eksibilnost ramena (MSFLR) i statika eksibilnost trupa i vrata (MSFLTV). Za procjenu repetitivne
snage izmjereni su trbunjaci s ogranienim pokretom (MPTOP) i sklekovi na koljenima (MSNK).
Statika snaga izmjerena je u testu izdraj u unju uza zid (MIUUZ). U cilju provere niova ope
koordinacije, upotrebljen je test 20 iskoraka s provlaenjem palice (M20IPP). Za procjenu aerobne
Tematski zbornik radova

255

Kuna, D., Kovaevi, J., Daji, S.

izdrljivosti koriten je viestupnjevani Beep test (BEEP). Pouzdanost vieestinih mjernih instrumenata utvrena je Cronbach alpha koecijentom. Normalitet distribucije mjernih instrumenata
utvren je Kolmogorov-Smirnovljevim testom. Razlike izmeu mjerenja i grupa u inicijalnom i nalnom testiranju utvrene su univarijatnom i multivarijatnom analizom varijance (ANOVA i MANOVA).

REZULTATI I DISKUSIJA
Tablica1. Deskriptivna statistika inicijalnog (IN) i nalnog (FIN) mjerenja (AS aritmetika
sredina i SD standardna devijacija); Univarijatne (ANOVA) i multivarijatne
(MANOVA) razlike izmeu mjerenja (F test i p - nivo signikantnosti).
INICIJALNO

FINALNO

Varijable

11,04

4,59

0,04*

51,84

16,25

1,16

0,29

7,81

47,41

8,86

6,39

0,02*

31,36

12,27

49,82

16,34

17,95

0,00**

MSNK (pon)

19,91

7,67

28,45

9,08

11,38

0,00**

MCUI (sec)

139,55

110,22

207,14

129,56

3,47

0,07

M20IPP 20 (sec)

30,82

3,61

26,18

5,95

9,77

0,00**

BEEP (sec)

213,50

60,61

291,59

113,14

8,14

0,01*

7,52

0,00**

AS

SD

AS

SD

MFLPRR (cm)

57,05

8,68

63,45

MSFR (cm)

46,82

14,63

MSFLTV (cm)

41,05

MPTOP (pon)

MANOVA IN-FIN

Wilks Lambda = 0,37

LEGENDA: Statistika znaajnost razlika na nivou p<0,05*; Statistika znaajnost razlika na nivou p<0,001**; MFLPRR
- pretklon raznono; MSFR - statika eksibilnost ramena; MSFLTV - statika eksibilnost trupa i vrata; MPTOP pretklon trupa ogranienim pokretom, MSNK - sklekovi na koljenima; MCUI - izdraj u unju; M20IPP 20 - 20 iskoraka
s provlaenjem palice BEEP - Beep test.

U obje toke mjerenja za vrijednost svih varijabli, pomou K-S testa, utvrena je normalna
distribucija rezultata, p > 0.20. Vrijednosti koecijenta Cronbach Alpha su se kretale od 0.80 do 0.99,
to je potvrdilo dobru pouzdanost vieestinih mjernih instrumenata za procjenu eksibilnosti.
Dobivene vrijednosti osnovnih statistikih parametara ukazuju da je pod utjecajem eksperimentalnog programa dolo do pozitivnih promjena u svim izmjerenim testovima.
Testiranjem znaajnosti razlika izmeu aritmetikih sredina inicijalnog i nalnog mjerenja ispitanica, u testovima za procjenu motorikih i funkcionalnih sposobnosti, ustanovljena je statistiki
znaajna razlika uz Wilks Lambdu (0.37), F- test (7.52) na nivou od (p=0.00). Vrijednost u doprinosu
razlika aritmetikih sredina primijenjenih testova ispitana je pomou univarijatne analize varijance
(tablica 1).
Pod utjecajem tretmana, ispitanice su sa razini pogreke p<0.05 (tablica 1.), znaajno unaprijedile rezultate u testovima: pretklon raznono (MFLPRR), statika eksibilnost trupa i vrata
(MSFLTV) i Beep testu (BEEP). Temeljem navedenog, moe se konstatirati kako su ispitanice znaajno unaprijedile svoju eksibilnost i aerobnu izdrljivost. Dobiveni rezultati ovog rada su potvrdili injenicu da je eksibilnost motorika sposobnost u kojoj je pod utjecajem sustavnog treninga mogue
oekivati veliki napredak (Sekuli i Metiko 2007; Kuna, 2012), te da se pomou malo sustavnog
rada na eksibilnosti, u kratkom vremenskom periodu moe napraviti puno pozitivnih promjena.
Naime, na kraju svakog treninga, oko 6 minuta, izvodile su se vjebe za razvoj eksibilnosti, to je
ukupno 216 minuta u periodu od 12 tjedana.

256

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti grupnog programa vjebanja na motorike i funkcionalne sposobnosti ena

Pod utjecajem tretmana, ispitanice su znaajno unaprijedile svoje rezultate u nalnom mjerenju Beep testa, primijenjenog radi procjene aerobne izdrljivosti (tablica 1). Eksperimentalni program vjebanja u trajanju od 12 tjedana s 3 treninga tjedno su inila 2 sata step aerobike i 1 sat
modiciranog HIIT treninga intervalnog tranja. Obzirom da step aerobik spada u polistrukturalne
cikline aktivnosti, pogodnih za razvoj aerobnih sposobnosti (Sekulu, 2007; Kuna i sur. 2012), a
HIIT program predstavlja ujedinjenje kratkotrajnih intervala visokog aerobnog intenziteta s izmjenom manje intenzivnih intervala aktivnog oporavka monostrukturalne aktivnosti, omogueni su
povoljni uvjeti za poboljanje funkcionalnih sposobnosti organizma. To je i potvrdila vrijednost F
testa i statistiki znaajna razlika izmeu mjerenja Beep testa (tablica 1), primijenjenog radi procjene
aerobne izdrljivosti.
Pod utjecajem eksperimentalnog programa vjebanja, ispitanice su znaajno unaprijedile repetitivnu snagu. To su pokazali rezultati F testa i statistike znaajnosti testova pretklon trupa ogranienim pokretom (MPTOP) i sklekovi na koljenima (MSNK) (tablica 1). Razlog tome treba traiti u
injenici to su se u drugom dijelu glavnog sata step aerobike, uz pomo slobodnih utega, traka, vijaa, medicinskih lopti i vlastite teine, te u pripremnom i u drugom dijelu glavnog sata HIIT treninga
primjenjivale vjebe za jaanje kompletne muskulature tijela. Uzimajui u obzir vrijeme u kojem se
unutar pojedinanog treninga posvetilo razvoju i jaanju kompletne muskulature tijela, te vremenski period trajanja eksperimentalnog programa, ispitanice su sveukupno oko 8 sati izvodile razliite
vjebe jaanja, to je u konanici doprinijelo statistiki znaajnom poboljanju rezultata testova za
procjenu repetitivne snage.
Na osnovu prikazanih rezultata F testa i statistike znaajnosti (tablica 1), jasno se uoava kako
su ispitanice znaajno unaprijedile svoje rezultate u testu za procjenu ope koordinacije 20 iskoraka
s provlaenjem palice (M20IPP 20). Programi suvremene aerobike funkcionalnog usmjerenja, sadre
raznolike kretne strukture koje se u razliitim kombinacijama ponavljaju vei broj puta. Doprinose
razvoju posebnog motorikog programa koji omoguava osobi koja redovito trenira ekonomino
iskoritavanje velikog broja miinih grupa koje se lanano ukljuuju i iskljuuju. U testu za procjenu
ope koordinacije M20IPP 20, izmjenino ukljuivanje i usklaivanje velikog broja miinih grupa i
pokreta ima kljunu ulogu u doprinosu rezultata. Naizmjenino penjanje i sputanje na step klupicu,
te vjebe u kojima su se izvodili razliiti iskoraci i unjevi, zasigurno su utjecali na statistiki znaajno poboljanje rezultata ispitanica u nalnom mjerenju navedenog testa, te poboljanje koordinacije
openito.
U skladu s navedenim, moe se konstatirati kako je eksperimentalni program vjebanja, deniran specinim sadrajem po modelu kombinacije step aerobika i HIIT treninga, kod mladih ena,
rezultirao je velikim brojem statistiki znaajnih promjena u testiranim varijablama.

ZAKLJUAK
Na osnovu dobivenih rezultata, moe se zakljuiti kako je primijenjeni model grupnog programa vjebanja, u kombinaciji step aerobike i HIIT treninga, utjecao na veliki broj pozitivnih transformacijskih efekata motorikih i funkcionalnih sposobnosti mladih ena koje su bile ukljuene u
ovo istraivanje. Rezultat je to planiranog i sustavnog programa rada koji se odvijao pod vodstvom
strune osobe. Vjebanje se odvijalo uz pratnju odgovarajue glazbe, ime se uspjeno zadrala motivacija i odgaala pojava umora ispitanica.
Praktina vrijednost ovog istraivanja vidljiva je u mogunosti primjene novog, zabavnog i
uinkovitog programa grupnog oblika vjebanja. Postavljeni su temelji za njihovu daljnju reorganizaciju i intenzikaciju sadraja rada s ovom vrstom populacije, kao i pruanje novih kreativnih ideja
grupnog programa vjebanja.

Tematski zbornik radova

257

Kuna, D., Kovaevi, J., Daji, S.

LITERATURA
1. Edge, J., Bishop, D., Goodman, C. (2005). The eects of training intensity on muscle buer
capacity in females. European Journal of Applied Physiology, 96, 97105.
2. GuoYong, W. (2004). Eects of school aerobic exercise intervention on childrens health-related
physical tness : a portuguese middle school case study. Doctoral dissertation, Portugal, Braga:
Universidade do Minho Instituto de Estudos da Criana
3. Kraemer, W. J., Keuning, M., N. A. Ratamess, J. S. Volek, M. Mccormick, J. A. Bush, B. C. Nindl,
S. E. Gordon, S. A. Mazzetti, R. U. Newton, A. L. Gmez, R. B. Wickham, M. R. Rubin, K.
Hkkinen. (2001). Resistance training combined with bench-step aerobics enhances womens
health prole. Medicine and Science in Sports and Exercise, 33(2), 259-269.
4. Kuna, D. (2011). Ekasnost nastave tzk u kojoj se kao glavni sadraj rada koristi suvremena
aerobika. IV Meunarodni simozij Sport i zdravlje, Tuzla, 314-317.
5. Kuna, D., ular D., Daji, S., (2012). Uinci primjene suvremenog aerobika u nastavi TZK.
U Andrijaevi, Mirna; Juraki, Danijel (Ed.). Meunarodna znanstveno-struna konferencija
Odgojni i zdravstveni aspekti sporta i rekreacije. Krievci: Kinezioloki fakultet Sveuilita u
Zagrebu, Hrvatska, str. 151-156.
6. Rodrguez, P. L., Santonja, F.M., Lpez-Mi, P.A., SinzdeBaranda, P. (2008). Eect of physical
education stretching programme on sit-and-reach score in schoolchildren. Science & Sports, 23,
170175.
7. Sekuli, D., Metiko, D. (2007). Osnove transformacijskih postupaka u kineziologiji - Uvod u
Osnovne Kinezioloke Transformacije. Sveuilite u Splitu, Split.
8. Sekuli, D., Rausavljevi, N., Zeni, N. (2003). Changes in motor and morphological measures
of young women induced by the hi-lo and step aerobic dance programmes. Kinesiology, 35(1),
48-58.
9. Sekuli, D., Rausavljevi, N., Zeni. N. (2003). Hanges in motor and morphological measures of
young women induced by the hi-lo and step aerobic dance programmes. Kinesiology, 34(1), 4858.
10. Viski-talec, N., talec, J., Kati, R., Podrovac, ., Katovi, D. (2007). The impact of dance-aerobics
training on the morpho-motor status in female high-schoolers. Collegium Antropologicum, 31,
259266.

258

Proceedings of the Thematic Conference

Eects of a Group-Exercising Program on Motoric and Functional Ability Females

UDK: 796.1.012.1-055-2

EFFECTS OF A GROUPEXERCISING PROGRAM ON MOTORIC


AND FUNCTIONAL ABILITY FEMALES

Danijela Kuna1, Josip Kovaevi2, Sanjin Daji3


1

High school Kupres, Kupres, BiH


Fitness centar Tomislavgrad, Tomislavgrad, BiH
3
High school Konjic, Konjic, BiH

INTRODUCTION
The increasing problem of the contemporary way of living is a lack of movement which
results in the appearance of a great number of obese people and is an outstanding risk factor for
the appearance of many dierent disorders. The other unavoidable factor which is a huge health
problem and prevents normal function of human organism is stress. Therefore, in order to fulll his
needs for movement and improve the general state of organism, a human being has to learn how to
use free time properly and to develop positive healthy habits of living. The most ecient and the
most natural way in maintaining and improving health are the programs of sports and recreations
with the prime task to prevent, ease and remove many health problems and disorders. Applying
the planned and properly programmed physical activities, adjusted to specic age and sex group
of individuals, mechanism of regulation of function of single organs and the system of the organism in general is eectively stimulated. These activities aect positively the improvement and
maintenance of normal function of specic anthroplological characteristics of an individual. Group
exercise programs, due to company , much easier socializing, positive energy of homogenous environment of the exercising site, attract the increasing number of exercisers and especially of
female population. The most popular and widely accepted group exercise programs with women are
the programs of contemporary aerobics (Kuna 2011). The positive eects of aerobics are numerous,
and its purpose is to improve the total psycho-physical condition and health of organism , especially
cardiovascular endurance , as well as motor abilities of coordination, exibility, repetitive strenght
and balance (Wang GuoYong, 2004., Viski-talec et al., 2007; Sierra Leone 2010; Kuna et al., 2012),
volume and body mass (Kraemer et al., 2000; Hulya et al., 2007; Vatansev and Cakmakci 2010) and
subcutaneous fatty tissue (Mandari, 2003; Sekuli et al., 2003; Kosti et al., 2006). At the moment
there are numerous programs of contemporary aerobics in the world, and in order to start and popularize the new trend of exercises their number is getting bigger each year. However, not a single
program has reached and maintained its popularity so far as step aerobics. The main feature of step
aerobics is the usage of a bench 110 cm in lenght and 20 5 cm in height, on which a person gets on
and o alternately applying dierent moving structures, combined into a meaningful whole, with the
given rhythm of music in the background and under the leadership of a skilled leader.
Characteristic movements and steps of step aerobics are done at dierent levels and of dierent time duration, and are applicable to all exercisers of healthy locomotor system, regardless of the
age, sex and physical condition.
In the context of the improvement of functional and motor abilities as well as the control of
volume and body mass, HIIT training is getting more popular and is much discussed about (Edgei
Tematski zbornik radova

259

Kuna, D., Kovaevi, J., Daji, S.

et al., 2005.). The idea of HIIT training is the exchange of short intervals of high- intensity monostructural activities with less intensive intervals of active recovery, adjusted to age, sex and training
denition of an individual. It can be implemented as a part of dierent programs of group exercises,
which is a bigger challenge to exercisers and motivation for them during the training.
In conformity with the above stated, the aim of this research is set, and that is to establish
the eciency of step aerobics and HIIT training on transformations of some motor and functional
abilities of young women.

METHOD
The sample of examinees consisted of 22 young women of approximately 27 years of age, with
the youngest who was 22, and the oldest was 40. They are regular members of the tness center
Tomislavgrad in Tomislavgrad, and they agreed willingly to take part in this research.
The experimental program lasted 12 weeks, and there were 3 trainings a week of 60 minutes
of duration, which was in total 43 individual trainings. During the week there were 2 periods of step
aerobics and 1 period of modied HIIT training of the interval running. The period of step aerobics
started by warming and stretching the larger group of leg muscles (7-10 minutes). Mainly the steps
of little energy expenditurewere implemented, typical of step aerobics, and also the main moves
combined into a simple coreography with background music which pace was from 120-134 bpm.
Then there was the rst part of the main period, namely aerobic exercise work, which lasted 30
minutes with the background music with the pace of 122-144 bpm. According to precisely dened
and in advance planned methodical route, by the help of a leader, starting with simple moves and
steps of less energy expenditure, to more complex steps of higher energy expenditure, the exercisers
adopted meaningful wholes of dierent and amusing coreographies. All the coreographies were
symetrical, with equally implemented steps and leg load. At the end of aerobic exercise work there
was cooldown, or biological settling of cardiovascular and respiratory load of organism. In the other
half of the main period , by means of dierent equipment, free weights, tapes, jumping rope, medicine balls, and own weighs, in the time period of 10 to 15 minutes, the exercises for building the
muscles of abdomen, back, arms and shoulder belt, chest, legs and gluteal region were implemented.
At the end of the period, with the calming music in the background and the dimmed lights, in the
time period of 5-7 minutes, the exercises of stretching and relaxation of activated muscles were done.
The idea of modied HIIT training, which was implemented once a week was divided into an
introductory-preparatory period, two main periods, and the nal period. The introductory period
lasted 10 minutes, and for the warming the organism for the forthcoming eorts and demands of
the training, the equal ratio of alternate combination of slow running and fast walking was done,
and at the end of the class, the stretching of the larger group of leg muscles. The preparatory part of
the period lasted 10-15 minutes, and general preparatory exercises were done, with the emphasise
on the dierent variants of squats and their endurance, together with the exercises for building abdomen and back muscles.
The rst part of the main period lasted 15-20 minutes, and interval running based on pyramid
thesis of load phase and recovery phase was done. The second part of the main period lasted 10-15
minutes, and the exercises for building muscles of arms, shoulder belt, chest, abdomen and gluteal
region were done. Introductory preparatory part as well as the main parts of the training, were
done with the adequate background music with the speed of 110 to 130 bpm. In the nal part of the
training, which lasted about 5 minutes, the exercises of stretching and relaxation with background
calming music were done.
The sample of variables consisted of standard tests for evaluation some motor and functional
abilities. For the evaluation of exibility the following tests were done: lean forward leg stretched
(MFLPRR); static exibility of shoulders (MSFLR) and static exibility of body and neck (MSFLTV).

260

Proceedings of the Thematic Conference

Eects of a Group-Exercising Program on Motoric and Functional Ability Females

For the evaluation of repetitive strenght these are measured: sit-ups with the limited move
(MPTOP) and push-ups on knees (MSNK). Static strenght is measured in the test endurance in the
squatted position against the wall (MCUI). In order to check the level of general coordination,
the test 20 steps with barbell lunge (M20IPP) is used. For the evaluation of the aerobic endurance
more-levelled Beep test (BEEP) is used. The reliability of multi-particle measuring instruments is
established by Cronbach alpha coecient. The normality of distribution of measuring instruments
is established by K-S test. The dierences between measuring and the groups in the initial and nal
testing are established by univariate analysis and multivariate analysis of variance (ANOVA and
MANOVA).

RESULTS AND DISCUSSION


Table 1. Descriptive statistics of initial (IN) and nal (FIN) measuring (AS arithmetic means
and SD standard deviation); Univariate (ANOVA) and multivariate (MANOVA)
dierences between measuring (F test and p-level of signicance).
INITIAL

FINAL

Variables

11,04

4,59

0,04*

51,84

16,25

1,16

0,29

7,81

47,41

8,86

6,39

0,02*

31,36

12,27

49,82

16,34

17,95

0,00**

MSNK (pon)

19,91

7,67

28,45

9,08

11,38

0,00**

MCUI (sec)

139,55

110,22

207,14

129,56

3,47

0,07

M20IPP 20 (sec)

30,82

3,61

26,18

5,95

9,77

0,00**

BEEP (sec)

213,50

60,61

291,59

113,14

8,14

0,01*

7,52

0,00**

AS

SD

AS

SD

MFLPRR (cm)

57,05

8,68

63,45

MSFR (cm)

46,82

14,63

MSFLTV (cm)

41,05

MPTOP (pon)

MANOVA IN-FIN

Wilks Lambda = 0,37

KEY: Statistical importance of the dierences at the p<0,05*; Statistical importance of the dierences at the p<0,001**;
MFLPRR - lean forward leg stretched; MSFR static exibility of shoulders; MSFLTV- staticl exibility of body and neck;
MPTOP lean forward of the body limited by the movement; MSNK push-up on the knees; MCUI endurance in the
squatted position; M20IPP 20 20 steps with barbell lunge BEEP- Beep test.

At the both points of measurement for the value of all variables, by means of K-S test, normal
distribution of the results is established, p > 0,20. The values of the coecient Cronbach Alpha
varied between 0,80 and 0,99, which proved well-known reliability of the multi- particle measuring
instruments for the evaluation of the exibility. The given values of the basic statistical parameters
show that under the inuence of the experimental programme the positive changes in all checked
tests have been reached.
Statistically important dierence at the p<0,001 level between the arithmetic mean of the
initial and nal measuring of the examinees, is established by means of the multivariant analysis
of the variance (MANOVA), in the tests for motor and functional ability evaluation (Table 1). The
value in the contribution of the arithmetic means dierences of the applied tests is tested by means
of univariant analysis of the variance (ANOVA) (Table 1).
Being inuenced by the treatment, the examinees have, at the level of mistake p<0,05 (Table
1), improved the results in the tests: lean forward legs stretched (MFLPRR), static exibility of the
Tematski zbornik radova

261

Kuna, D., Kovaevi, J., Daji, S.

body and neck (MSFLTV) and Beep test (BEEP). Based on this, it is noticed that the examinees have
improved their exibility and cardiovascular endurance signicantly. The given results of this work
proved the fact that the exibility is motor ability in which under the inuence of the constant training a huge improvement can be expected (Sekuli and Metiko 2007; Kuna et al 2012), as well as
by means of little methodical work on exibility, in a very short time, a lot of positive changes can
be achieved. Namely, at the end of each training process, around 6 minutes, exercises for exibility
development are done, which comes to 216 minutes in the period of 12 weeks.
Being inuenced by the treatment, the examinees have improved signicantly their results in
the nal measurement of Beep test, applied in order to estimate cardiovascular endurance (Table 1).
Experimental program of exercises in the period of 12 weeks 3 training processes a week consisted
of 2 hours of step aerobics and 1 hour of modied HIIT training of the interval running. Since, step
aerobics is a cyclical activity, adequate for the development of the cardiovascular abilities (Sekuli
and Metiko 2007; Kuna 2011), and HIIT program means the unication of the short intervals of
high aerobic intensity with the exchange of the less intensive intervals of the active revival of monostructural activity, the adequate conditions for the improvement of the functional ability of the
organism are enabled. The value of the F test proved that as well as the statistically important dierence between the Beep test measuring (Table 1), applied in order to evaluate the aerobic endurance.
Being inuenced by the experimental program of exercises, the examinees have improved
signicantly their repetitive strength. The results of the F test proved that as well as the statistical
importance of the tests lean forward of the body limited by the movement (MPTOP) and push-up on
the knees (MSNK) (Table 1). The reason for this should be looked for in the fact that in the second
part of the main period of aerobics, by means of free weights, tapes, ropes, medicine balls and own
weight, as well as preparatory period and the other half of the main period of HIIT training, the exercises for building the complete muscular system of the body have been implemented. Taking into
account the time which was devoted within each single training to the development and the building
of the complete muscular system of the body, and the time period of the experimental program, the
examinees have all in all done dierent exercises for strengthening for 8 hours, which, nally, resulted in statistically signicant improvement of the test results for the repetitive strength evaluation.
Based on the showed results of the F test and statistical importance (Table 1), it can be easily
noticed that the examinees have signicantly improved their results in the test for the evaluation of
the common coordination of 20 steps with barbell lunge (M20IPP 20). The Programs of the contemporary aerobics of the functional direction, consist of the dierent movement structure which are repeated in dierent combinations several times. They contribute to the development of special motor
program which enables the person who trains regularly economical employment of the great number of muscle groups which are included and excluded in turns. In the test for the evaluation of the
common coordination (M20IPP 20), alternate inclusion and coordination of the great number of the
muscle groups and movements play an important role in the results contribution. Alternate climbing
the step chair and getting down the step chair, the exercises in which dierent steps and push-ups
were done, denitely inuenced the statistically signicant results improvement of the examinees in
the nal measuring of the stated test, and the improvement of the coordination in general.
In conformity with the above stated, it can be said that experimental program of exercises, dened by specic content after the model of the combination of step aerobics and HIIT training, with
young ladies, resulted in a great number of statistically important changes in the tested variables.
The drawback of the conducted research is the non-existence of the control group of examinees for
the sake of comparison of the values of the given results.

262

Proceedings of the Thematic Conference

Eects of a Group-Exercising Program on Motoric and Functional Ability Females

CONCLUSION
Based on the given results, it can be concluded that the applied model of the group exercise
program, combination of step aerobics and HIIT training, inuenced a great number of positive
transformational eects of motor and functional abilities of young ladies who were included in this
research. It is the result of the planned and methodical program of work under the supervision of a
skilled person. The exercises were done with the adequate music in the background, due to which
motivation was successfully kept and the tiredness of the examinees was postponed.
Practical value of this research is noticed in the possibility of implementation of new, amusing
and eective program of group exercises. The foundations are laid for their further reorganization
and intensication of the content of work with this sort of population, as well as for the oering of
new creative ideas of the group exercise program.

REFERENCES
1. EdgeJ, Bishop D, Goodman C.(2005). The eects of training intensity on muscle buer capacity
in females.Eur J Appl Physiol96:97105.
2. GuoYong Wang 2004, GuoYong W. (2004). Eects of school aerobic exercise intervention on
childrens health-related physical tness : a portuguese middle school case study, Doctoral
dissertation, Portugal, Braga :Universidade do Minho Instituto de Estudos da Criana
3. Kraemer i sur. 2000. Kraemer, W. J, M. Keuning, N. A. ratamess, J. S. volek, M. mccormick, J.
A. bush, B. C. nindl, S. E. gordon, S. A. mazzetti, R. U. newton, A. L. gmez, R. B. wickham,
M. R. rubin, and k. hkkinen. (2001). Resistance training combined with bench-step aerobics
enhances womens health prole. Med. Sci. Sports Exerc., Vol. 33, No. 2, pp. (259-269)
4. Kuna Danijela (2011). Ekasnost nastave tzk u kojoj se kao glavni sadraj rada koristi suvremena
aerobika. IV Meunarodni simozij Sport i zdravlje, Tuzla, 314-317.
5. Kuna, D., ular D., Daji, S., (2012). Uinci primjene suvremenog aerobika u nastavi
TZK. Meunarodna znanstveno-struna konferencija Odgojni i zdravstveni aspekti sporta i
rekreacije/Andrijaevi, Mirna ; Juraki, Danijel (ed). Krievci: Kinezioloki fakultet Sveuilita
u Zagrebu, Hrvatska, 151-156.
6. Rodrguez, P.L. Santonja, F.M. Lpez-Mi, P.A. SinzdeBaranda, P. (2008). YusteEect of physical
education stretching programme on sit-and-reach score in schoolchildrenScience & Sports 23
(2008) 170175.
7. Sekuli i Metiko 2007 Sekuli, D., D. Metiko (2007). Osnove transformacijskih postupaka u
kineziologiji - Uvod u Osnovne Kinezioloke Transformacije. Sveuilite u Splitu
8. Sekuli, D., Rausavljevi, N., Zeni, N. (2003). Changes in motor and morphological measures
of young women induced by the hi-lo and step aerobic dance programmes. Kinesiology 35 (1),
48-58.
9. Sekuli, Rausaljevi i Zeni 2003. Sekuli, D. Rausavljevi, N. Zeni. N. (2003). Hanges in motor
and morphological measures of young women induced by the hi-lo and step aerobic dance
programmes. Kinesiology, 34(1), Pages (48-58)
10. Viski-talec, N. talec, J. Kati, R. Podrovac, . Katovi, D. (2007). The Impact of Dance-Aerobics
Training on the Morpho-Motor Status in Female High-Schoolers. Collegium Antropologicum,
Vol 31: 259266.

Tematski zbornik radova

263

Jakovljevi, V., Ljubojevi, A.

UDK: 796.012.2-053.5

RAZLIKE U ISPOLJAVANJU SPOSOBNOSTI KOORDINACIJE


U ODNOSU NA POL, UZRAST I FIZIKU AKTIVNOST
KOD DJECE MLAEG KOLSKOG UZRASTA

Vladimir Jakovljevi, Adriana Ljubojevi


Univerzitet u Banjoj Luci, Fakultet zikog vaspitanja i sporta, Republika Srpska (BiH)

UVOD
Bazina motorika sposobnost koja jo uvijek u velikoj mjeri privlai panju strunjaka je koordinacija. Razlog lei u tome to rezultati istraivanja ove sposobnosti ne daju dovoljno podataka
na osnovu kojih bi se mogla smatrati dobro prouenom. Za nedovoljno prouavanje ove sposobnosti, odgovorno je nedovoljno poznavanje funkcionisanja mozga, pri emu ni strunjaci iz oblasti
neurologije nemaju konane odgovore. Smatra se da na poboljanje koordinacije, pored sazrijevanja
funkcija CNS-a, utie i zika aktivnost obogaena raznovrsnim pokretima i kretnjama naroito u
senzitivnim periodima za njen razvoj. Da bi se dolo do odreenih zakljuaka vezanih za koordinaciju, ovaj rad je bio upuen na analizu standardizovanih testova za njenu procjenu. Odabrano je est
testova koordinacije koji su analizirali veinu njenih manifestacija i to koordinacija ruku, koordinacija nogu, reorganizacija dinamikog stereotipa i agilnost. Pokuala se objasniti razlika u rezultatima
koje su ispitanici postigli u ispoljavanju koordinacije odnosu na pol, bavljenje zikom aktivnou i
uzrast ispitanika.
Problem istraivanja je analiza razlika u koordinaciji djece mlaeg kolskog na osnovu rezultata razliitih testova u odnosu na pol, uzrast i bavljenje zikom aktivnou. Predmet istraivanja
je koordinacija kao jedna od slabije prouenih motorikih sposobnosti. S obzirom na tretiranu problematiku rada, cilj je utvrivanje postojanja razlika u postignutim rezultatima testova za procjenu
koordinacije kod djece mlaeg kolskog uzrasta u odnosu na pol, uzrast i bavljenje zikom aktivnou. Dobijeni rezultati olakae planiranje i programiranje nastave zikog vaspitanja, izbor
metoda i organizacionih oblika rada kod djece mlaeg kolskog uzrasta. Poznavanje specinosti u
ispoljavanju koordinacije karakteristinih za pol, uzrast kao i bavljenje zikom aktivnou olakae
odabir vjebi i aktivnosti na osnovu kojih se mogu najracionalnije i efektnije realizovati ciljevi i zadaci zikog vaspitanja.

METODE RADA
Metodoloki rad spada u grupu transverzalnih, neeksperimentzalnih komparativnih istraivanja. Rad pripada grupi terenskih neeksperimentalnih istraivanja. U radu su koritene metode
teorijske analize koja je posluila za prouavanje relevantnih pisanih izvora iz domena koordinacije
i deskriptivna metoda koja je imala za cilj da opie i objasni veze izmeu dobijenih rezultata, kao
i njihove meusobne odnose. Koritene su slijedee istraivake tehnike i njima odgovarajui instumenti: testiranje testovi za procjenu odabranih oblika koordinacije; anketiranje upitnik na
osnovu kojeg su sublimirane informacije o polu, uzrastu i zikoj aktivnosti. Instrumenti kojima
su ispitivane varijable su standardizovani motoriki testovi koji zadovoljavaju potrebne metrijske
karakteristike (Metiko i saradnici, 1989).

264

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i ziku aktivnost kod djece mlaeg k. uzrasta

Uzorak ispitanika
Istraivanje je sprovedeno na uzorku od 132 dijeteta mlaeg kolskog uzrasta i to 86 ispitanika
mukog pola i 46 ispitanice enskog pola. Starost ispitanika je bila od 9 godina (32 ispitanika) i 12
godina 6 mjeseci (100 ispitanika). Svi ispitanici su pripadnici osnovnih kola sa teritorije Republike
Srpske.
Uzorak varijabli
Uzorak kriterijske varijable ine: Pol (POL); da li se bavi zikom aktivnou (TRENING);
uzrast ispitanika (UZRAST); Uzorak prediktorske varijable ine: vodjenje lopte rukom (MKAVLR);
slalom nogama sa dvije lopte (MKLSNL); provlaenje i preskakanje (MBKPOP); osmica sa saginjanjem (MAGOSS); poligon natrake (MREPOL); koraci u stranu (MAGKOS).
Opis testova
Upitnik kojim su prikupljeni podaci o polu, uzrastu i bavljenju zikom aktivnou proveden
je u uionicama, a testiranje u sportskim salama pripadajuih kola. Sva testiranja su vrili profesori
zikog vaspitanja i sporta koji su prethodnio edukovani.
Metode obrade podataka
Podaci prikupljeni tokom istraivanja obraeni su postupcima deskriptivne i komparativne
statistike. Za analizu osnovnih statistikih podataka i distribucije rezultata primjenjeni su deskriptivni parametri i to: aritmetika sredina, varijaciona irina, standardna devijacija, varijansa, mjere
asimetrinosti skewness i kurtosis. Kolmogorov-Smirnov test posluio je za testiranje normaliteta
raspodjele svih rezultata, pri emu je za normalnost raspodjele izvrena logaritamska transformacija
dobijenih podataka. Iz prostora komparativne statistike koritena je diskriminativna procedura testiranje razlika aritmetikih sredina velikih nezavisnih uzoraka (t-test). Statistika obrada podataka
izvrena je primenom statistikog programa SPSS (verzija 11.0).

REZULTATI I DISKUSIJA
Tabela 1. Deskriptivna statistika rezultata testova za procjenu koordinacije kod ispitanika oba pola
mukarci

Rang

Min

Max

S. D.

Varianc

Skewne

Kurtosi

KS test

MKAVLR

86

1.63

2.26

3.88

2.81

0.32

0.10

0.86

0.70

0.10

MKLSNL

86

1.03

3.02

4.04

3.51

0.23

0.05

0.19

-0.02

0.40

MBKPOP

86

1.65

1.85

3.50

2.93

0.33

0.11

-0.05

-0.34

0.13

MAGOSS

86

0.78

3.24

4.02

3.59

0.15

0.02

0.60

1.15

0.06

MREPOL

86

1.42

2.20

3.62

2.80

0.36

0.13

0.52

-0.98

0.07

MAGKOS

86

1.23

2.36

3.59

2.99

0.25

0.06

0.24

-0.33

0.18

ene

Rang

Min

Max

S. D.

Varianc

Skewne

Kurtosi

KS test

MKAVLR

46

0.91

2.37

3.28

2.75

0.19

0.04

0.53

0.22

0.44

MKLSNL

46

0.87

3.20

4.07

3.64

0.18

0.03

0.27

-0.20

0.88

MBKPOP

46

0.98

2.46

3.44

2.99

0.28

0.08

-0.22

-1.12

0.59

MAGOSS

46

0.55

3.44

3.99

3.63

0.13

0.02

0.90

0.17

0.16

MREPOL

46

0.66

2.30

2.97

2.62

0.16

0.03

0.27

-0.62

0.79

MAGKOS

46

0.57

2.52

3.10

2.87

0.12

0.02

-0.75

0,45

0.44

Tematski zbornik radova

265

Jakovljevi, V., Ljubojevi, A.

U Tabeli 1 su prikazani rezultati deskriptivne statistike rezultata za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na pol. Prilikom analize razlika izmeu maksimalnog i minimalnog ostvarenog
rezultata prema pojedinanom testu, odnosno vrijednosti ranga kod svih ispitanika u odnosu na
pol, primjeene su vee vrijednosti kod ispitanika mukog pola. To govori o manjoj homogenosti u
odnosu na ostvarene rezultate u savladavanju testova kod muke populacije u odnosu na ensku.
Ispitanici mukog pola su pokazali manje prosjene vrijednosti u rezultatima testova slalom nogama
sa dvije lopte (MKLSNL), provlaenje i preskakanje (MBKPOP), osmica sa saginjanjem (MAGOSS),
to znai da su na ovim testovima ostvarili neznatno bolje rezultate od ispitanika enskog pola.
Ispitanici enskog pola su pokazali manje prosjene vrijednosti u rezultatima vodjenje lopte rukom
(MKAVLR), poligon natrake (MREPOL), koraci u stranu (MAGKOS) to znai da su na ovim testovima ostvarili bolje rezultate od ispitanika mukog pola. Mjera asimetrinosti Skewness (nagnutost
krive) kod oba pola pokazuju uglavnom rezultate pozitivnih vrijednosti koji govore u prilog tome da
su izuzeti testovi za procjenu koordinacije bili relativno lagani za ispitanike. Mjera asimetrinosti
Kurtosis (zaobljenost krive) takoe pokazuje rezultate pozitivnih i negativnih vrijednosti. Negativne
vrijednosti pokazuju odstupanje rezultata prema platikurtinoj krivoj i veu rasprenost rezultata,
dok pozitivne vrijednosti pokazuju odstupanje prema leptokurtinoj krivoj i grupisanje rezultata
oko aritmetike sredine.
Tabela 2. Razlika izmeu ispitanika u rezultatima testova za procjenu koordinacije u odnosu na
pol ispitanika
Test za
jednakost
varijanse

F-test

12.33

0.00

T-test za jednakost aritmetikih sredina

t-test

Stepeni
slobode

Aritmetik.
sredina

Standardna
greka
aritmetike
sredine

95% interval
povjerenja razlike
Donji

Gornji

1.56

130.00

0.12

1.61

1.04

-0.44

3.66

1.89

128.82

0.06

1.61

0.85

-0.08

3.30

-3.20

130.00

0.00

-0.12

0.04

-0.20

-0.05

-3.42

110.25

0.00

-0.12

0.04

-0.20

-0.05

-1.02

130.00

0.31

-0.06

0.06

-0.17

0.06

-1.08

107.47

0.28

-0.06

0.05

-0.17

0.05

-1.67

130.00

0.10

-0.04

0.03

-0.10

0.01

-1.74

102.94

0.08

-0.04

0.03

-0.10

0.01

3.19

130.00

0.00

0.18

0.06

0.07

0.29

3.91

127.52

0.00

0.18

0.05

0.09

0.27

3.02

130.00

0.00

0.12

0.04

0.04

0.20

3.63

129.66

0.00

0.12

0.03

0.05

0.18

MKAVLR
1.01

0.32

MKLSNL
2.86

0.09

MBKPOP
0.00

0.99

MAGOSS
37.10

0.00

MREPOL
22.19

0.00

MAGKOS

U Tabeli 2 su prikazani rezultati komparativne statistike procedure analizirane T-testom. Na


osnovu vrijednosti znaajnosti na nivou 0.05, moe se vidjeti da se ispitanici u odnosu na pol razlikuju u tri od ukupno est posmatranih testova. Razlika ne postoji u testovima vodjenje lopte rukom
(MKAVLR), provlaenje i preskakanje (MBKPOP) i osmica sa saginjanjem (MAGOSS). Nepostojanje statistiki znaajne razlike izmeu rezultata na testu vodjenje lopte rukom (MKAVLR) moe se
opravdati na osnovu slijedeih pretpostavki. Koordinacija se uslovno moe podjeliti na koordinaciju
gornjih i donjih ekstremiteta, koordinacija tijela, spretnost i okretnost. Kako je ovaj test bio upuen

266

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i ziku aktivnost kod djece mlaeg k. uzrasta

na analizu koordinacije gornjih ekstremiteta, moe se zakljuiti da pol ispitanika nije pokazao razliku u rezultatima ovog testa. Pretpostavlja se da sadraji kretnih aktivnosti unutar asa zikog vaspitanja koja se provode kod oba pola, generalno, podjednako utiu na razvoj manuelne koordinacije.
Testovi provlaenje i preskakanje (MBKPOP) i osmica sa saginjanjem (MAGOSS) su manifestacije koordinacije cijelog tijela koje se odnose na sposobnost agilnosti odnosno brzinu promjene
pravca i visine kretanja. Poznato je da se djeaci i djevojice u mlaem kolskom uzrastu nalaze
na gotovo istom nivou razvoja brzine, koja, svakako, utie na ispoljavanje agilnosti. Pretpostavlja
se da niko od ispitanika u odnosu na pol nije u prednosti to se tie prirodnog razvoja brzine, te se
na osnovu toga moe opravdati nepostojanje statistiki znaajnih ralika u rezultatima ostvarenim
na ovim testovima. Meutim, primjetna je statistiki znaajna razlika izmeu djeaka i djevojica
u ispoljavanju koordinacije donjih ekstremiteta (procjenjene kroz testove slalom nogama sa dvije
lopte MKLSNL i koraci u stranu MAGKOS). Rezultati iz Tabele 1. pokazuju da su ostvarene razlike
postignute u korist djeaka, odnosno da su djeaci u pomenutim testovima pokazali bolje rezultate
od djevojica. Ako uzmemo u obzir da je najomiljeniji sport dananjice, naroito kod muke populacije, fudbal koji se posebno upranjava u slobodno vrijeme odnosno kroz igru, sasvim je oekivano
da su djeaci u tom smislu razvili veu koordinaciju donjih ekstremiteta. Praktikujui aktivnosti koje
su usmjerene na kaudalni dio tijela ne samo da utie na jaanje miia donjih ekstremiteta nego i na
ispoljavanje koordinativnih sposobnosti manipulacije sa nekim rekvizitom. Dalje, sposobnost reorganizacija dinamikog stereotipa procjenjena kroz test poligon natrake (MREPOL) pokazuje statistiki znaajne razlike u ostvarenim rezultatima. Uvidom u rezultate srednjih vrijednosti za pomenuti test kod djeaka i djevojica primjeuje se da su ostvarene razlike u korist djevojica, odnosno
da su se djevojice bolje snale u zadacima koje se tiu kretnih struktura koje se izvode u prizemnim
poloajima kretanjem unazad.
Tabela 3. Deskriptivna statistika rezultata testova za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na
ziku aktivnost
sportisti

Rang

Min

Max

S. D.

Variance

Skewness

Kurtosis

KS test

MKAVLR

64

1.02

2.26

3.28

2.73

0.22

0.05

0.17

-0.03

0.68

MKLSNL

64

0.70

3.37

4.07

3.52

0.18

0.03

0.78

-0.26

0.37

MBKPOP

64

1.64

1.85

3.49

2.88

0.33

0.11

0.04

0.23

0.25

MAGOSS

64

0.62

3.40

4.02

3.60

0.14

0.02

1.15

0.82

0.05

MREPOL

64

0.82

2.20

3.02

2.64

0.19

0.04

0.05

-0.54

0.77

MAGKOS

64

0.78

2.43

3.21

2.91

0.13

0.02

-0.80

2.23

0.60

nesportisti

Rang

Min

Max

S. D.

Variance

Skewness

Kurtosis

KS test

MKAVLR

68

1.51

2.37

3.88

2.84

0.32

0.11

0.98

0.66

0.12

MKLSNL

68

0.94

3.02

3.96

3.49

0.23

0.06

0.10

-0.47

0.60

MBKPOP

68

1.00

2.50

3.50

3.03

0.29

0.08

-0.19

-1.37

0.14

MAGOSS

68

0.71

3.24

3.95

3.57

0.15

0.02

0.37

0.60

0.15

MREPOL

68

1.31

2.30

3.62

2.82

0.38

0.14

0.47

-1.32

0.06

MAGKOS

68

1.23

2.36

3.59

2.99

0.27

0.07

0.29

-0.85

0.17

U Tabeli 3 prikazani su rezultati deskriptivne statistike rezultata za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na bavljenje zikom aktivnou. Komogorov-Smirnov testa (K-S test) upuuje
na normalnost raspodjele svih dobijenih rezultata. Posmatrajui numeriki odnos rezultata sportista i nesportista (posmatran kroz vrijednosti aritmetike sredine) primjeuje se da su bolji rezultati
Tematski zbornik radova

267

Jakovljevi, V., Ljubojevi, A.

sportista ostvareni kod etiri od est posmatranih testova koordinacije. Primjeuje se da su bolji
rezultati u korist sportista u ispoljavanju koordinacije primjeeni kod testova vodjenje lopte rukom
(MKAVLR), provlaenje i preskakanje (MBKPOP), poligon natrake (MREPOL) i koraci u stranu
(MAGKOS). Postignute razlike u etiri navedena testa pokazuju da djeca koja se redovno bave zikom aktivnou imaju bolje koordinativne sposobnosti, jer im zika aktivnost, kroz raznovrsna
kretanja sigurno obogauje cjelokupnu motoriku.
Tabela 4. Razlika izmeu ispitanika u rezultatima testova za procjenu koordinacije u odnosu na
bavljenje zikom aktivnou
Test za
jednakost
varijanse

F-test

11.50

0.00

T-test za jednakost aritmetikih sredina

t-test

Stepeni
slobode

Aritmetika
sredina

95% interval
povjerenja
razlike

Standardna
greka
aritmetike
sredine

Donji

Gornji

2.20

130.00

0.03

0.11

0.05

0.01

0.20

2.22

118.48

0.03

0.11

0.05

0.01

0.20

-3.62

130.00

0.12

-0.13

0.04

-0.20

-0.06

-3.65

124.89

0.06

-0.13

0.04

-0.20

-0.06

2.79

130.00

0.01

0.15

0.05

0.04

0.26

2.78

126.10

0.01

0.15

0.05

0.04

0.26

-3.09

130.00

0.12

-0.08

0.02

-0.13

-0.03

-3.10

129.98

0.06

-0.08

0.02

-0.13

-0.03

3.45

130.00

0.00

0.18

0.05

0.08

0.29

3.51

100.62

0.00

0.18

0.05

0.08

0.28

2.16

130.00

0.03

0.08

0.04

0.01

0.16

2.20

99.17

0.03

0.08

0.04

0.01

0.16

MKAVLR
2.55

0.11

MKLSNL
0.00

0.95

MBKPOP
0.01

0.91

MAGOSS
51.70

0.00

MREPOL
44.03

0.00

MAGKOS

U Tabeli 4 su prikazani rezultati komparativne statistike procedure analizirane t-testom. Primjeene numerike razlike u korist sportista iz Tabele 3., su se pokazale statistiki znaajnim u sva
etiri posmatrana testa koordinacije. Na osnovu vrijednosti znaajnosti na nivou 0.05, zakljuuje se
da se posmatrani ispitanici u odnosu na bavljenje zikom aktivnou meusobno razlikuju u prikazu koordinativnih sposobnosti donjih ekstremiteta i sposobnobnosti reorganizacije dinamikog
stereotipa, u odnosu na one ispitanike koji se ne bave zikom aktivnou. Na osnovu ovih rezultata
moe se zakljuiti da bavljenje zikom aktivnou predstavlja osnov za razliku u koordinaciji donjih ekstremiteta i sposobnobnosti reorganizacije dinamikog stereotipa. U ovom periodu ljudskog
ivota, se smatra da bavljenje zikom aktivnou ne utie znatno na razvijanje koordinativnih sposobnosti, ali i ostale motorike, iz razloga to prirodni razvoj muskulature i organizma u cjelini ima
svoj put razvoja koja svaka jedinka mora da proe.

268

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i ziku aktivnost kod djece mlaeg k. uzrasta

Tabela 5. Deskriptivna statistika rezultata testova za procjenu koordinacije kod ispitanika u


odnosu na uzrast ( 9 i 12 godina starosti )
9 godina

Rang

Min

Max

S. D.

Variance

Skewness

Kurtosis

KS
test

MKAVLR

32

0.92

2.37

3.29

2.81

0.23

0.05

0.35

-0.14

0.84

MKLSNL

32

0.54

3.53

4.07

3.82

0.14

0.02

-0.29

-0.36

0.89

MBKPOP

32

1.64

1.85

3.49

3.06

0.32

0.10

-1.74

5.31

0.57

MAGOSS

32

0.52

3.50

4.02

3.77

0.14

0.02

-0.20

-0.73

0.92

MREPOL

32

0.72

2.38

3.09

2.74

0.19

0.04

-0.16

-0.86

0.96

MAGKOS

32

0.85

2.36

3.21

2.86

0.20

0.04

-0.67

0.74

12 godina

Rang

Min

Max

S. D.

Variance

Skewness

Kurtosis

MKAVLR

100

1.63

2.26

3.88

2.78

0.30

0.09

1.10

1.53

0.80
KS
test
0.07

MKLSNL

100

0.83

3.02

3.85

3.47

0.17

0.03

-0.50

0.65

0.06

MBKPOP

100

1.06

2.44

3.50

2.92

0.31

0.10

0.36

-1.31

0.05

MAGOSS

100

0.76

3.24

3.99

3.55

0.11

0.01

0.07

3.85

0.14

MREPOL

100

1.42

2.20

3.62

2.73

0.35

0.12

0.90

-0.43

0.05

MAGKOS

100

0.95

2.64

3.59

2.98

0.22

0.05

0.76

-0.20

0.05

U Tabeli 5 su prikazani rezultati deskriptivne statistike rezultata testova za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na uzrast. Posmatrajui rezultate srednjih vrijednosti kod oba uzrasta
primjeuje se da su, generalno, bolji rezultati ispoljavanja koordinativnih sposobnosti ostvareni kod
uzrasta od 12 godina. To je sasvim razumljivo ako uzmemo u obzir da se koordinacija manifestuje
kao ispoljavanje veeg stepena plastinosti nervnog sistema, koje karakteriu veliku mogunost
adaptacije, rekonstrukcije i usavravanja kretanja (Malacko i Rao, 2004) to se u starijem uzrastu,
svakako, zbog zrelosti CNS-a oekuje.
Tabela 6. Razlika izmeu ispitanika u rezultatima baterije testova za procjenu koordinacije u
odnosu na uzrast ispitanika ( 9 i 12 godina )
Test za
jednakost
varijanse
F-test

MKAVLR

MKLSNL

MBKPOP

MAGOSS

MREPOL

MAGKOS

2.80

2.35

2,07

15.36

15.49

4.87

Tematski zbornik radova

0.10

0.13

0,15

0.00

0.00

0.03

T-test za jednakost aritmetikih sredina

t-test

Stepeni
slobode

Aritmetika
sredina

Standardna
greka
aritmetike
sredine

95% interval
povjerenja razlike
Donji

Gornji

0.10

130.00

0.92

0.12

1.16

-2.18

2.42

0.13

80.00

0.90

0.12

0.94

-1.76

2.00

12.23

130.00

0.00

13.57

1.11

11.37

15.76

11.26

46.27

0.00

13.57

1.21

11.14

15.99

2.18

130.00

0.03

2.73

1.25

0.25

5.21

2.25

55.28

0.03

2.73

1.21

0.30

5.16

9.83

130.00

0.00

8.81

0.90

7.04

10.59

7.76

38.90

0.00

8.81

1.13

6.52

11.11

-0.60

130.00

0.55

-0.72

1.19

-3.08

1.64

-0.86

114.57

0.39

-0.72

0.84

-2.38

0.94

-2.55

130.00

0.01

-2.33

0.92

-4.14

-0.52

-3.06

75.68

0.00

-2.33

0.76

-3.85

-0.82

269

Jakovljevi, V., Ljubojevi, A.

U Tabeli 6 prikazani su rezultati komparativne statistike procedure analizirane T-testom.


Na osnovu vrijednosti znaajnosti na nivou 0.05, moe se vidjeti da se ispitanici u odnosu na uzrast
razlikuju u etiri od est testova. Razlika ne postoji u testovima vodjenje lopte rukom (MKAVLR) i
poligon natrake (MREPOL). Pretpostavlja se da su na asovima zikog vaspitanja, ili uopte, kod
mlaeg kolskog uzrasta podjednako zastupljeni sadraji koji razvijaju sposobnost manuelne koordinacije. Nepostojanje statistiki znaajne razlike izmeu rezultata na testu poligon natrake (MREPOL), kod ispitanika u odnosu na uzrast, moe se opravdati nainom izvoenja testa. Koordinacija
na ovom testu se procjenjuje na neuobiajan nain, gdje dolazi do izraaja spretnost snalaenja u
novim uslovima izvoenja testa. Takoe, na treninzima kod veine sportova kretanja se vre prema
naprijed, a rijetko prema nazad. to znai da bi se trebalo vie raditi na ovom vidu koordinacije, i na
treninzima i u koli.

ZAKLJUAK
Na osnovu provedene analize razlika u ispoljavanju koordinacije u odnosu na pol, uzrast i
ziku aktivnost kod djece mlaeg kolskog uzrasta dolo se do interesantnih saznanja. Ispitanici
mukog pola su pokazali statistiki bolje rezultate na testovima za procjenu koordinacije donjih
ekstremiteta to je sasvim razumljivo imajui u vidu strukturu kretnih zadataka koji djeaci najee
provode kroz sadraje popularnih sportova. Ispitanici enskog pola pokazuju statistiki bolje rezultate u sposobnosti reorganizacije dinamikog stereotipa odnosno kretanja na neubiajan nain. Ovo
je sasvim oekivano ako se zna da djevojice mlaeg kolskog uzrasta uglavnom upranjavaju igre u
kojima su zastupljene aktivnosti u kojima dominira estetika pokreta, a koje se manifestuju, izmeu
ostalog, i kroz vjetine savladavanja i orjentacije u prostoru. Rezultati pokazuju, takoe, da nema
statistiki znaajnih razlika u ispoljavanju sposobnosti koordinacije gornjih ekstremiteta i koordinacije cijelog tijela.
Analizirani rezultati testova za procjenu koordinacije ispitanika u odnosu na bavljenjem zikom aktivnou doveli su do oekivanih zakljuaka. Ispitanici koji se bave bilo kojom vrstom sportskih aktivnosti mlaeg kolskog uzrasta ostvarili su bolje rezultate u ispoljavanju koordinacije ruku,
sposobnosti reorganizacije dinamikog stereotipa, koordinacije cijelog tijela i agilnosti, a primjeene
razlike pokazale su se i statistiki znaajne. Sigurno da dodatna zika aktivnost van asova zikog
vaspitanja, organizovana i voenja pod strunim nadzorom, dodatno oplemenjuje motoriku djece,
razvija i usavrava vjetine i sposobnosti, a svakako podstie pravilan rast i razvoj djece u ovom
ovom senzibilnom periodu.
Poznavanje razvojnih karakteristika pojedinih uzrasnih dobi, anitete upranjavanja kretnih
struktura prema polu, imajui u vidu individualno diferenciranje motorikih sposobnosti koje su
uslovljene biolokim i hronolokim sazrijevanjem CNS-a, individualnim razlikama u broju i vrsti
nauenih kretanja i tako dalje, umnogome e pomoi nastavnicima i trenerima u planiranju i programiranju nastave zikog vaspitanja ili treninga, izboru nastavnih metoda i organizacionih oblika
rada, a naroito u odabiru vjebi na osnovu kojih se ralizuju ciljevi i zadaci zikog vaspitanja.

270

Proceedings of the Thematic Conference

Razlike u ispoljavanju sposobnosti koordinacije u odnosu na pol, uzrast i ziku aktivnost kod djece mlaeg k. uzrasta

LITERATURA
1. Bala, G. (1999). Struktura relacija motorikih i kognitivnih dimenzija studenata zike kulture
pod nelinearnim modelom [Orginalni nauni rad]. Preuzeto 28. oktobra 2011.sahttp://www.
kinesis.co.rs/pdf/radovi_metodologija/redundantna_motorike_i_kognitivnih.pdf.
2. Batrievi, D. (2008). Diskriminativna analiza motorikih i funkcionalnih sposobnosti sportski
aktivnih i neaktivnih uenika [Izvorni znanstveni rad]. Preuzeto28.oktobra2011.sahttp://www.
sposci.com/PDFS/BR0101/SVEE/04%20CL%2010%20DB.pdf.
3. Cicovi, B., Pelemi, V. (2011). Kanonike relacije morfolokih karakteristika i funkcionalnih
sposobnosti sa rezultatima koordinacije dudista [Orginalni nauni rad]. Preuzeto28. oktobra2011.
sahttp://www. vis.rs.ba/media/publikacije/radovi/2011/05/16/Cicovic_Pelemisi.pdf.
4. Horvatinovi, S. (2008). Motorike sposobnosti dojenadi i djece u ranom djetinjstvu [Struni
radovi izvan teme]. Preuzeto 28. oktobra 2011. sa http://www.hrks.hr/skole/17_ljetna_
skola/496-500.pdf.
5. Malacko, J. (2007). Relacije izmeu varijabli voluminoznosti tijela I motorikih sposobnosti kod
djevojica osnovne kole. [Izvorni znanstveni rad]. Preuzeto 28. oktobra2011. sahttp://www.
actakin.com/PDFS/BR0102/SVEE/04%20CL%2013%20JM.pdf.
6. Malacko, J., Rao, I., (2004). Tehnologija sporta i sportskog treninga. Univerzitet u Sarajevu.
Fakultet sporta i tjelesnog odgoja. str. 180
7. Marku, D., Marku, J. (2006). Utjecaj posebno programiranog treninga na promjene nekih
motorikih sposobnosti lanova gimnastike sekcije. [Znanstveni radoviizvanteme].Preuzeto28.
oktobra2011. sahttp://bib.irb.hr/datoteka/575004.27.pdf.
8. Metiko, D., Hofman, E., Prot, F., Pintar, ., Oreb, G. (1989). Mjerenje bazinih motorikih
dimenizja sportaa. Zagreb.
9. Niin, . (2000). Antropomotorika, Novi Sad, str. 167.
10. Rodi, N. (2010). Uticaj sportske igraonice na motorike sposobnosti dece predkolskog doba
[Izvorni nauni rad]. Preuzeto 28. oktobra 2011. sa www.pef.uns.ac.rs/index.php.

Tematski zbornik radova

271

Mati, M.

UDK: 796.012.1:612.766

UTICAJ RAZLIITIH SPOLJANJIH POVRATNIH INFORMACIJA


NA MOTORNO UENJE

Milan Mati
Univerzitet u Beogradu, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija

UVOD
Sva motorna uenja koja ovek usvaja tokom ivota se procesuiraju pomou unutranjih ili
spoljanjih (augmented feedback) povratnih informacija. Spoljanje povratne informacije se mogu
davati pre zapoinjanja motornog zadatka, tokom izvoenja i nakon njegovog zavretka. Informacije
koje dobijamo preko razliitih ula pre, tokom ili posle izvravanja zadatka se nazivaju unutranjim
povratnim informacijama (intrinsic feedback). Unutranje povratne informacije se porede sa referencom korekcije. Takvo samodetektovanje greke se naziva subjektivno pojaanje (Adams 1971).
Informacije koje se dodaju unutranjim povratnim informacijama se nazivaju spoljanje ili proirene
povratne informacije. Ove informacije se najee saoptavaju verbalnim putem. Bilodeau (1966)
smatra da su spoljanje povratne informacije najvanije varijable motornog uenja.
Osnovna podela spoljanjih povratnih informacija prema Schmidt i Lee (2004) je na:
x Concurrent (informacije koje se dobijaju tokom izvoenja motornog zadatka), pr: brzina
na brzinomeru tokom vonje.
x Terminal (informacije koje se dobijaju nakon izvoenja motornog zadatka), pr: ostvareni
rezultat nakon zavrene gimnastike vebe.
Najee vrste spoljanjih povratnih informacija koje se koriste u eksperimentima motorne
kontrole su znanje rezultata (KR) i znanje izvoenja (KP). Znanje rezultata moe biti specino ili generalno. Znanje o izvoenju daje informacije o obrascu vrenja nekog pokreta, tj. korekciji
pokreta. Poslednjih godina prema teoretskim i praktinim istraivanjima jedan od problema kojima
se motorna kontrola bavi je koja vrsta povratnih informacija omoguava najbre motorno uenje i
najdue zadravanje nauene motorne vetine (Konttinen, Mononen, Viitasalo, Mets 2004; Cirstea,
Levin 2007; Tzetzis, Votsis, Kourtessis 2008; Ranganathan, Newell 2009; Maslovat, Brunke, Chua,
Franks 2009).

272

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj razliitih spoljanjih povratnih informacija na motorno uenje

Tabela 1. Klasikacija spoljanjih povratnih informacija prema Schmidt i Lee (2004).

Nedovoljno se zna o ekasnosti povratnih informacija kod motornih zadataka razliite sloenosti. Schmidt i Lee (2004) navode da je neophodan jo veliki broj istraivanja kako bi se utvrdila
relacija izmeu sloenosti motornog zadatka i ekasnosti povratnih informacija.

CILJ RADA
Cilj ovog istraivanja je odreivanje spoljanjih povratnih informacija koje omoguavaju najbre motorno uenje i najdue zadravanje nauene motorne vetine u zavisnosti od sloenosti motornog zadatka kod zdravih osoba.

METOD
U radu je primenjen metod teorijske analize spoljanjih povratnih informacija koje omoguavaju najbre motorno uenje i najdue zadravanje nauenog, deskriptivni i komparativni metod
istraivanja. Analizirana su i sistematizovana relevantna znanja iz oblasti motornog uenja koja su
interpretirana teorijskim putem, na osnovu ega je predloen inovativni pristup u primeni povratnih informacija koje e omoguiti najbre motorno uenje i najdue zadravanje nauene motorne
vetine.

REZULTATI SA DISKUSIJOM
U ranijim istraivanjima se smatralo da je (KR) esencijalno za motorno uenje (Thorndike,
1931). Adams (1971) naglaava vanost (KR) za stvaranje perceptualnog i memorijskog traga. Newell
(1974) navodi da je poboljanje u motornom uenju brzo u prisustvu (KR) tokom vebanja i da ova
vrsta povratnih informacija osigurava u velikoj meri zadravanje nauene motorne vetine i bez
prisustva (KR), dok Salmoni i sar. (1984), tvorci (guidance hypothesis) smatraju da (KR) omoguava
dobro izvoenje motornog zadatka samo u njegovom prisustvu, dok u odsustvu dolazi do velikog
pogoranja njegovog izvoenja.
Schmidt i Lee (2004) smatraju da su za osobe koje vebaju neku novu motornu vetinu (sportisti) mnogo korisnije povratne informacije koje se odnose na strukturu izvoenja pokreta, znanje
izvoenja (KP) nego znanje rezultata (KR). Zbog ega se ee koriste povratne informacije (KR)
nego (KP) nekog motornog zadatka? Razlog je verovatno zato to se informacije koje se odnose na
(KR) mnogo lake mere i preciznije je mogue utvrivati napredak svakog pojedinca tokom nekoliko pokuaja (Schmidt i Lee 2004). Poslednjih godina sa razvojem sve sosticiranije tehnologije
mogue je precizno snimati vrenje odreenih pokreta, sprovoditi detaljnu i preciznu biomehaniTematski zbornik radova

273

Mati, M.

ku (kinematiku) analizu shema pokreta, to omoguava veu primenu povratnih informacija (KP).
Kernodle i Carlton (1992) su ispitivali uticaj povratnih informacija (KP) i (KR) na duinu hica lopte
izbaene nedominantnom rukom. Uestvovalo je 48 ispitanika uzrasta od 15 do 40 godina koji su
imali iskustvo u bacanju lopte sa dominantnom rukom. Ispitanici su bili podeljeni u etiri grupe.
Sve grupe su izbaaj vrile zatvorenim oima. Ispitanici prve grupe su posle svakog izbaaja dobijali
povratne informacije (KR) duine hica, druge video snimak tj. (KP) nakon svakog hica, tree pored
video snimka (KP) verbalnu instrukciju da obrate panju na kukove tokom faze bacanja lopte, etvrta
grupa je nakon izbaaja dobijala specinu informaciju korekcije greke (rotirajte kukove sa leva na
desno tokom izbaaja) i video snimak (KP).

Sl. 1. Poboljanje duine hica bacanja lopte tokom 5 sesija (Kernodle i Carlton 1992).

U navedenom istraivanju je najvei efekat uenja zapaen kod ispitanika koji su pored (KP)
dobijali i specine informacije korekcije greke. Isti autori smatraju da je (KP) bolji od (KR) samo
ako je propraen specinim informacijama korekcije greke kako bi se obratila panja na bitne i
ignorisali irelevantni detalji.
Kontitten i sar. (2004) su ispitivali uticaj zvunih povratnih informacija (KP) i (KR) na preciznost pucanja iz stojeeg poloaja u metu sa udaljenosti od 10 m. Ispitivano je 30 mukaraca iz
Finske Vojne kole uzrasta od 18 do 25 godina sa dominantnom desnom rukom i normalnim vidom.
Svi ispitanici su imali svakodnevne treninge pucanja u metu. Preciznost je merena sa Noptel ST2000 sistemom analize. Rezultat pucanja je denisan kao srednja vrednost rezultata od 30 pokuaja.
Ispitanici su randomizovani u jednu od 3 grupe. Prva grupa je dobijala (KP), druga (KR), trea je
kontrolna grupa. Prve dve grupe su pored svakodnevnih kolskih treninga u toku 4 nedelje imale 11
treninga po 30 min. trajanja sa 40 pokuaja po treningu uz povratne informacije. Kontrolna grupa
nije imala dodatne treninge. U eksperimentu je raen pretest, posttest nakon 4 nedelje treninga, test
retencije 1 (10 dana nakon posttesta) i test retencije 2 (40 dana nakon posttesta).

274

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj razliitih spoljanjih povratnih informacija na motorno uenje

Sl. 2. Rezultati pucanja 3 grupe sa razliitim povratnim informacijama.


Sa isprekidanim linijama je oznaena kontrolna grupa i grupa koja je dobijala (KR)
poto se broj ispitanika koji su uestvovali u testiranju smanjio u testu retencije.

Moe se zakljuiti da su spoljanje povratne informacije (KP) ekasnije od (KR) kod motornog
uenja preciznosti pucanja sa udaljenosti 10 m od mete. Autori su miljenja da je (KP) u ovom eksperimentu kod ispitanika podsticalo razvoj sposobnosti detekcije i korekcije greaka obezbeujui
informacije koji deo sheme motornog obrasca treba menjati kako bi se poboljala preciznost.
Tzetzis i sar. (2008) su istraivali efekat vrste povratnih informacija na uenje preciznosti dve
vrste udaraca u badmintonu forehanda i backhanda (forehand je smatran lakim a backhand tekim
motorikim zadatkom). Uestvovalo je 48 ispitanika uzrasta od 10 do 14 godina, sa 2 do 3 godine
iskustva, koji su randomizovani u 4 grupe (A, B, C, D kontrolna grupa). Testirana je stabilnost i preciznost izvoenja istog forehanda i backhanda. Jedna strana badminton terena je podeljena na 4
dela. Ispitanik se kretao u tom delu terena udarajui ist forehand ili backhand. Analiza tehnike udaraca je vrena pomou kamera (kinematika analiza udaraca). Na sredini drugog dela terena je stajao
igra sa podignutim reketom. Ispitanik je trebao da prebaci mreu i igraa sa podignutim reketom
(visine 2 m i 30 cm). U zavisnosti od polja koje je pogoeno dobijani su bodovi.

Sl. 3. Badminton test za forehand i backhand (Tzetzis i sar. 2008).

Prvo je raen pretest, zatim 12 nedelja treniranja sa odreenom vrstom povratnih informacija
i test retencije 2 nedelje kasnije. Pre svake trenane sesije ispitanici su gledali tehnike profesionalnog
Tematski zbornik radova

275

Mati, M.

igraa. Kontrolna grupa je uestvovala u pretestu, posttestu i testu retencije i nije imala 12-to nedeljni trening. Cilj je bio istraiti uticaj efekta tri razliite vrste povratnih informacija na uenje lakeg
i teeg motorikog zadatka (forehand i backhand u badmintonu). Grupa A je dobijala informacije i
instrukcije kako da pobolja tehniku udaraca, grupa B je dobijala informacije i instrukcije koje su se
odnosile na pravljenje greki tokom izvoenja, grupa C je dobijala informacije i instrukcije za poboljanje tehnike i ispravljenja greki tokom udaraca.
Tabela 2. Deskriptivna statistika rezultata (Tsetzis i sar. 2008).

Moe se zakljuiti da su sve vrste povratnih informacija uticale na poboljanje lakeg zadatka,
dok je kod teeg zadatka najvee poboljanje kod grupe C. Grupe A i B su imale statistiki znaajno
bolji rezultat u lakem zadatku od grupe C i D, to se moe protumaiti da je grupa C dobijala previe informacija za uenje lakog zadatka. Kod teeg zadatka je grupa C bila bolja od grupa A, B i D.
Kod lakih zadataka su dovoljne instrukcije koje se odnose na poboljanje tehnike udaraca ili korekcije greaka koje se javljaju tokom udaraca za poboljanje uenja zadatka, dok kod tei zadataka je
neophodno da budu prisutne obe vrste ovih povratnih informacija kako bi se zadatak bolje nauio.
Ranganathan i Newell (2009) su ispitivali uticaj spoljanjih povratnih informacija na varijabilnost motornog zadatka. Da bi ispitali varijabilnost u preciznosti proizvodnje sile izmeu ispitanika i
stepenima slobode korien je motorni zadatak u kome je cilj razviti silu od 10 N izmeu dva kaiprsta. Cilj ove studije je ispitati uticaj razliitih spoljanjih povratnih informacija na uenje redundantnog zadatka sa dva stepena slobode. Ispitivano je 12 mukaraca i 12 ena uzrasta od 27 godina, SD
= 6 godina randomizovanih u jednu od etiri grupe. Broj mukaraca i ena je jednak u svakoj grupi.
Ispitanici su sedeli sa oslonjenim rukama i dlanovima na stolu kako bi se radio zadatak sa samo dva
stepena slobode. Izmeu kaiprsta su imali dve elije optereenja veliine 11 cm na kojima su trebali
da razviju silu od 10 N samo pomou dva kaiprsta. Sve grupe su radile 8 blokova sa 60 pokuaja po
bloku. Prva grupa je primala (KR) obeleen na tabeli concurrent feedback, sve vreme su pratili porast
sile na ekranu u vidu stubiastog graka koji se poveavao sa porastom sile i znali su kad su postigli
silu od 10 N. Druga grupa je primala iste povratne informacije kao i prethodna s tim to je znala da
nakon 8 blokova vebanja e raditi isti zadatak bez znanja rezultata, oznaena je sa (ConFb test information). Trea grupa je dobijala informaciju o razvijenoj sili na kraju svakog pokuaja, bez praenja
promene sile tokom izvoenja zadatka, oznaena je sa (100% Knowledge of results). etvrta grupa je

276

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj razliitih spoljanjih povratnih informacija na motorno uenje

dobijala iste informacije kao i trea ali posle svakog drugog pokuaja, oznaena je sa (50% Knowledge of results). Porast sile su pratili na ekranu koji se nalazio ispred njih na 70 cm udaljenosti. Svaki
pokret je zapoinjan posle zvunog signala. Nisu imali vremensko ogranienje za razvoj sile, jedino
je data instrukcija da pokret bude sa to manje oscilacija poveanja sile. Dobijeni rezultati pokazuju
da je kod prve grupe dolo do manjih apsolutnih |CE| i varijabilnih (VE) greaka tokom akvizicije u
odnosu na ostale grupe, ali i do veih |CE| i (VE) greaka u testu bez mogunosti praenja porasta
sile i znanja rezultata. Sa grakona se vidi da druga grupa koja je primala (ConFb test information)
ima manje greke u odnosu na prvu grupu (ConFb), to je verovatno posledica razvoja i unutranjih
povratnih informacija a ne oslanjanje samo na dobijene rezultate sa ekrana monitora.

Sl. 4. Srednja apsolutna greka |CE| za etiri grupe tokom 8 blokova akvizicuje i testa bez dobijanja
spoljanjih povratnih informacija (No knowledge of results test), Ranganathan i Newell (2009).

Sl. 5. Srednja varijabilna greka (VE) za etiri grupe tokom 8 blokova akvizicuje i testa bez dobijanja
spoljanjih povratnih informacija (No knowledge of results test), Ranganathan i Newell (2009).

Tematski zbornik radova

277

Mati, M.

ZAKLJUCI
Cilj ovog istraivanja je odreivanje spoljanjih povratnih informacija koje omoguavaju najbre motorno uenje i najdue zadravanje nauene motorne vetine u zavisnosti od sloenosti motornog zadatka kod zdravih osoba.Iz analiziranih istraivanja se moe zakljuiti da sve vrste spoljanjih povratnih informacija utiu na poboljanje izvoenja sloenijih ili jednostavnijih motornih
zadataka kod zdravih i bolesnih ispitanika ali ipak postoje znaajne razlike u vrednostima poboljanja. U svim navedenim studijama je dokazano da spoljanje povratne informacije (KP) bolje utiu
na poboljanje lakih i tei motornih zadataka. U navedenim studijama se taj fenomen objanjava
najee posledicom razvoja sopstvenog mehanizma detekcije i korekcije greaka ispitanika nakon
primanja spoljanjih informacija (KP). Razvojem tih mehanizama se dobijaju informacije sheme motornog obrasca, tj. koji deo sheme pokreta treba menjati kako bi se poboljao rezultat u odreenom
zadatku (preciznost, duina hica...). Miljenje autora Kernodla i Carltona (1992) da je (KP) bolji od
(KR) samo ako je propraen specinim informacijama korekcije greke kako bi se obratila panja
na bitne i ignorisali irelevantni detalji je potvreno i kod autora Tzetzisa i sar. (2008) koji su utvrdili
da je za uenje teih motornih zadataka neophodno da se pored (KP) daju i instrukcije koje se odnose na korekciju greaka tokom udaraca. Zakljuci u ovom preglednom radu su izvedeni na osnovu
relativno malog broja studija koje su se bavile ovom problematikom. Potrebno je izvriti jo veliki
broj istraivanja kako bi preciznije utvrdili da li su prema novijim miljenjima spoljanje povratne
informacije (KP) zaista ekasnije za motorno uenje u odnosu na (KR), kod kojih motornih zadataka i ispitanika. Treba ispitati da li postoje i koje su to situacije (vrsta zadatka ili ispitanika) u kojima
dodatne spoljanje informacije ne utiu na poboljanje motornog zadatka, tj. suvine su. Predlaem
da se ispituje uticaj razliitih spoljanjih povratnih informacija i na uenje sloenijih motornih zadataka koji e pored preciznosti pokreta sadrati i druge motorike vetine (razliite vrste elemenata iz
sportske i ritmike gimnastike, atletike...). Trebalo bi ispitivati uticaj razliitih spoljanjih informacija
i na druge ekstremitete a ne samo na ruku, iako ona ima jednu od najveih reprezentacija na mozgu.
Da li je mogue i u kojoj meri umanjiti znaaj Berntajnove denicije repetition without repetition, kao posledica nedovoljne razvijenosti metrikih u odnosu na topoloke karakteristike oveka?
Odreivanje ovih fenomena e doprineti brem uenju motornih zadataka razliitih vrsta sportista.

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status kolske populacije R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

278

Proceedings of the Thematic Conference

Uticaj razliitih spoljanjih povratnih informacija na motorno uenje

LITERATURA
1. Adams, J.A. (1971). A closed-loop theory of motor learning. Journal of Motor Behavior, 3, 111150.
2. Bilodeau, I.M. (1966). Information feedback. In E.A. Bilodeau (ED.), Acqusition of skill (pp. 255296). New York: Academic Press.
3. Cirstea MC, Levin MF. (2007). Improvement of arm movement patterns and endpoint control
depends on type of feedback during practice in stroke survivors. Neurorehabilitation and Neural
Repair, 21(5), 398-411.
4. Kernodle, M.W., Carlton, L.G. (1992). Information feedback and the learning of multiple-degreeof-freedom activities. Journal of Motor Behavior, 24, 187-196.
5. Konttinen, N., Mononen, K., Viitasalo, J., Mets, T. (2004). The Eects of Augmented Auditory
Feedback on Psychomotor Skill Learning in Precision Shooting. Journal of Sport and Exercise
Psychology, 26, 306-316.
6. Maslovat, D., Brunke, KM., Chua, R., Franks, IM. (2009). Feedback eects on learning a novel
bimanual coordination pattern: support for the guidance hypothesis. Journal of Motor Behavior,
41(1), 45-54.
7. Newell, K.M. (1974). Knowledge of results and motor learning, Journal of Motor Behavior, 6,
235-244.
8. Ranganathan, R., Newell, K.M. (2009). Inuence of augmented feedback on coordination
strategies. Journal of Motor Behavior, 41, 4, 317-330.
9. Salmoni, A.W., Schmidt, R.A., Walter, C.B. (1984). Knowledge of results and motor learning: A
review and critical reappraisal. Psychological Bulletin, 95, 355-386.
10. Schmidt, R.A., Lee, T.D. (1998). Motor Control and Learning: A Behavioural Emphasis. Third
edition. Champaugn, IL: Human Kinetics.
11. Schmidt, R.A., Lee, T.D. (2004). Motor Control and Learning: A Behavioural Emphasis. Fourth
edition. Champaugn, IL: Human Kinetics.
12. Thorndike, E. L. (1931). Human learning. Century psychology series., (pp. 3-15). The Century
Co, 206 pp.
13. Tzetzis G., Votsis E., Kourtessis T. (2008). The eect od dierent corrective feedback on the
outcome and self condence of young athletes. Journal of Sports Science and Medicine, 7, 371378.

Tematski zbornik radova

279

Raji, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Kariik, S.

UDK: 796.325.015.13-055-2:611.98

EFEKTI RAZLIITE VRSTE TRENINGA


NA PARAMETRE IZOMETRIJSKOG GRADIJENTA MIINE SILE
OPRUAA NOGU KOD ODBOJKAICA

Branislav Raji1, Milivoj Dopsaj2, Carlos Pablos Abella3, Sinia Kariik4


1

Facultat de Cincies de Lactivitat Fsica y lEsport, Universitat de Valencia, Spain


2
Univerzitet u Beogradu Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Beograd, Srbija
3
Instituto de Ciencias de la Actividad Fsica y del Deporte-ICAFD,
Universidad Catlica De Valencia, Spain
4
Univertitet Istono Sarajevo, Fakultet sporta i zikog vaspitanja, Bosna i Hercegovina

UVOD
Vrhunsko dostignue u modernoj odbojci zahteva od svakog igraa visok nivo zike, tehnike i taktike pripremljenosti (Barnes et al., 2007; Da Silva et al., 2008; Raji et al., 2004) sa ciljem da se
odreeni elementi sportske igre sprovode u to je mogue kraim vremenskim intervalima. Jedan od
najekasnijih metoda razvoja eksplozivne miine sile je metod pliometrije koji se sastoji od saskoka
sa odreenih visina i odskoka koji slede nakon toga, metod podizanja tereta srednjeg, submaksimalnog i maksimalnog intenziteta, kao i kombinacije pomenutih metoda (Da Silva et al., 2008; Jensen et
al., 2008; Marques et al., 2008; Raji et al., 2008; Villarreal et al., 2011; Zatsiorky and Kraemer, 2006).
Najvei broj situacija u sportu zahtevaju veoma kratko vreme izvoenja pokreta uz submaksimalna i maksimalna miina naprezanja, pa se samim tim visoko sportsko dostignue svakog sportiste zasniva na neuralnim adaptacijama sa ciljem da se pik sile datog pokreta sila realizuje do intervala
izmeu 250 i 300 milisekundi od poetka miine kontrakcije (Aagaard et al., 2002; Andersen et al.,
2007; Dopsaj, 2010; Holtermann et al., 2007; Khamoui et al., 2011; Raji, 2004).
Efekti specinog treninga za razvoj eksplozivne miine sile imaju ogroman uticaj na poboljanje kontraktilne sposobnosti kojom se sila razvija za to krae vreme i to poveavajui vrednosti
sile realizovane na 30, 50, 100 i 200 milisekundi od poetka miine kontrakcije (Aagaard et al., 2002;
Dopsaj, 2010; Jensen et al., 2008; Raji et al., 2008).
Primarni cilj ovog istraivanja je da prikae efekte dva razliita modela treninga za razvoj izometrijskog gradijenta prirasta miine sile (eksplozivne miine sile) u odnosu na bazine, specine
i specijalne parametre kod miia opruaa nogu (vremenski intervali od 100, 180, 250 milisekundi
od poetka miine kontrakcije, kao i na 50% i 100% od maksimalne realizovane miine sile) koji se
mogu koristiti odbojci. Prvi model treninga predstavlja kombinaciju klasinog odbojkakog treninga
sa specijalno dizajniranim treningom u teretani, dok drugi model predstavlja klasini oblik treninga
u odbojci. Sekundarni cilj istraivanja je da denie najdominantnije parametre koji mogu diskriminisati karakteristike izometrijskog gradijenta prirasta miine sile kod miia opruaa nogu u
odnosu na odbojkaice.

280

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti razliite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta miine sile opruaa nogu kod odbojkaica

METOD
Uzorak
U istraivanju je uestvovalo trideset i tri sportistkinje koje su bile podeljene u tri grupe: odbojkaice trenirane primenom specijalno dizajniranog treninga kombinacija klasinog odbojkakog treninga i posebno dizajniranog trenanog rada u teretani (GROUPSPEC) (N=12); odbojkaice
trenirane klasinim pristupom odbojkakog treninga bez dodatnog trenanog rada u teretani (GROUPCLASSIC) (N=11); kontrolna grupa (N=20) koja se sastojala od studentkinja beogradkog univerziteta
(GROUPCONTROL). U skladu sa etikim principima Univerziteta, pristanak sportistkinja ili staratelja
u pismenom obliku je dobijen pre poetka realizacije istraivanja. Morfoloki podaci ispitanica su
prikazani u Tabeli 1.
Tabela 1. Morfoloke karakteristike ispitanica

GROUPSPEC

GROUPCLASSIC

GROUPCONTROL

MEAN

SD

cV%

MAX

MIN

Visina (mm)

1783.75

80.22

4.49

1860

1630

Teina (kg)

68.42

10.840

15.84

84.55

50.1

BMI (kg/m)

21.42

2.22

10.38

25.24

18.56

Starost (years)

20.16

3.49

17.34

27

16

Visina (mm)

1770.83

50.88

2.87

1840

1670

Teina (kg)

64.51

5.66

8.78

73.25

55.8

BMI (kg/m)

20.53

1.14

5.58

22.35

19.29

Starost (years)

15.66

0.94

6.01

17

14

Visina (mm)

1668.05

51.96

3.11

1720

1550

Teina (kg)

58.73

5.00

8.52

67.3

49.05

BMI (kg/m)

23.78

18.34

21.10

1.51

7.15

starost (years)

22.5

3.25

14.45

27

18

Procedura testiranja
Testiranje je ralizovano pomou hardversko-softverskog sistema (ProIng, Beograd) koji se sastoji od tenziometrijske dinamometara mernog osega do 7500N sa osetljivou od 1.25N i analogno
digitalnog kovertora kojim su se beleili podaci F-t krive na frekvenciji od 100 KHz u posebnu bazu.
Svi testovi su realizovani u izometrijskim uslovima i obuhvatili su miie oruae u nogu i miie
opruae skonog zgloba u standardizovanim testovnim uslovima (Dopsaj et al., 2001; Raji et al.,
2008). Testiranje je realizovano na Policijskoj akademiji u Beogradu.

Tematski zbornik radova

281

Raji, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Kariik, S.

Slika 1.Pozicija ispitanika tokom testa


Poluuanj

Slika 2. Pozicija ispitanika tokom testa


Podizanje na prste u sedeem poloaju

Testiranje karakteristika izometrijske F-t krive kod opruaa nogu i opruaa skonog zgloba realizovano je nakon 5- minutnog individualnog zagrevanja a primenjena su po dva merenja za
svakog ispitanika, sa pauzom od 3 minuta izmeu testova u skladu sa procedurom opisanom ranije
Slike 1 i 2 (Dopsaj et al., 2001; Raji et al., 2004, Raji et al., 2008).

Trenana procedura
Specijalan trenani model koji je primenjen u ovom istraivanju je realizovan u okviru 4-nedeljnog mezociklusa tokom pripremnog perioda, podeljenog u 4 mikrociklusa u trajanju od 7 po
dana kao dodatak klasinom odbojkakom treningu je relizovan u u teretani. Sadraj dodatnog treninanog dela koji se realizovao u teretani je prikazan u Tabeli 2.

282

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti razliite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta miine sile opruaa nogu kod odbojkaica

Tabela 2. Primenjen model treninga specino trenirane grupe odbojkaica


Uvodni deo treninga

Model primenjenog treninga


Glavni deo treninga

Osnovno I specino zagrevanje, (tranje


sa skokovima, zagrevanje za ipkom
teine 20 kg) ukupnog trajanja oko 15
minuta

Jedna serija zagrevanja sa


50% od 1RM, nakon toga
primena treninga iz tabele,
trajanje oko 30 minuta

Zavrni deo treninga


Oputanje, istezanje, masaa
ili samomasaa, trajanje oko 10
minuta

Eksperimantalni deo doziranja treninga


1.trening

1. uanj sa tegom na ramenima, 3 x 6 ponavljanja, intenzitet 85- 90% od 1RM, serijska pauza 4 minuta
2. Sklekovi sa kolena, 3 x 10, pauza izmeu serija 2 minuta.

2. trening

1. Dinamini unjevi sa ipkom na ramenima, 3 x 8, intenzitet 80% od 1 RM, pauza izmeu serija 4
minuta
2. Lenjaci, 5 x 20, pauza 1 minut.
3. Trbnjaci, 5 x 20, pauza 1 minut izmeu serija

3. trening

1. uanj sa tegom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od1 RM, pauza izmeu serija 5 minuta.
2. Poluuanj- skok sa ipkom na ramenima, 3 x 8, intenzitet 50 % od 1RM, serijska pauza 3 minuta.
3. Lat maina, vuenje ispred glave, 3 x 10, pauza izmeu serija 2 min.

4. trening

1. Cuanj sa tegom na ramenima, 2 x3, intenzitet 95% od 1 RM, serijska pauza 5 minuta.
2. Poluuanj- skok sa ipkom na ramenima, 3 x 6, intenzitet 50 % od 1RM, serijska pauza 3 minuta.

5. trening

1. Poluuanj- skok sa ipkom na ramenima, 2 x 8, intenzitet 70 % od 1RM, serijska pauza 3 min..


2. Imitacija skoka i izvoenja smea, 2x 8, 2 minuta pauza izmeu serija, 30 sekundi izmeu skokova u
seriji.
3. Lenjaci, 5 x 20, pauza izmeu serija 2 minuta.
4. Trbnjaci, 5 x 20, pauza 1 minut izmeu serija

6. trening

1. uanj sa tegom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od1 RM, pauza izmeu serija 5 minuta.
2. Imitacija skoka i izvoenja smea, 2x 8, 2 minuta pauza izmeu serija, 30 sekundi izmeu skokova u
seriji.
3. . Lenjaci, 5 x 20, pauza izmeu serija 2 minuta.
4. Trbnjaci, 5 x 20, pauza 1 minut izmeu serija.

7. trening

1. Saskog sa visine od 50cm i vertikalni odskok, 2 x 8, pauza izmeu skokova 20 sec, serijska pauza 4
min.
2. Imitacija smea iz 2-3 koraka zaleta, 2 x 8, pauza 20 sec u seriji, serijska pauza 4 min..
3. Bench press, 3 x 10 (20 kg), pauza 2 min.
4. Pull-over, 3 x10, (15kg), pauza 2 minuta.

8. trening

1. Saskok sa visine od 70cm i nakon toga vertiklani odskok, 2 x 8, 20 sec pauza u seriji, serijska pauza 4
min.
2. . Imitacija smea iz 2-3 koraka zaleta, 2 x 10, pauza 20 sec u seriji, serijska pauza 4 min.
3. Lat maina, vuenje ispred glave, 3 x 10, pauza 3 min.
4. Lenjaci, 4 x 25, 2 min pauza

9. trening

1. uanj sa ipkom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od 1 RM, pauza 5 min..


2. Saskok sa visine od 75 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec izmeu skokova, 6 minuta serijska pauza.
3. Trbunjaci 5 x 20 (gornji), 5 x 20 (donji), pauza izmei serija 1 min.

10.
trening

1. Saskok sa visine od 75 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec izmeu skokova, 6 minuta serijska pauza.
2. Saskok sa visine od 110 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec izmeu skokova, 8 minuta serijska pauza.
3. Lat maina, prednje vuenje, 3 x 12, pauza 2 minuta.
4. Hiperekstenzija lea, 4 x 25, pauza 1 min.

11.
trening

1. uanj sa tegom na ramenima, 2 x 3, intenzitet 95% od 1 RM, pauza 5 mnuta.


2. Saskok sa visine od 75 cm I odskok, 2 x 10; pauza 30 sec izmeu skokova, 6 minuta serijska pauza.

12th
session

1. Saskok sa visine od 75 cm i odskok, 2 x 10; pauza 30 sec izmeu skokova, 6 minuta serijska pauza.
2. Saskok sa visine od 110 cm i odskok, 3x 10; pauza 30 sec izmeu skokova, 8 minuta serijska pauza.

Tematski zbornik radova

283

Raji, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Kariik, S.

Trenani model koji je predstavljao klasini pristup treninga odbojkaica (GROUPCLASSIC) se


sastojao od vebi snage, brzine i agilnosti imitirajui elemente odbojkake igre. Nisu primenjivane
pliometrijske vebe. Kontrolna grupa je realizovala ziku aktivnost u obliku aerobika i sportskih
igara dva puta nedeljno.
Metod denisanja karakteristika izometrijske miine sile
Ovo istraivanje je obuhvatilo procedure testiranje u laboratorijskim uslovima sa tri grupe
ispitanika. Svi parametri su raunati prema sledeoj formuli (Zatsiorsky & Kraemer, 2006; Dopsaj &
Ivanovi, 2011):
RFDFmaxLEG= (FmaxLEG / tFmaxLEG) 1000
Gde: RFDFmaxLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa nogu
na bazinom nivou, izraen u N/s; FmaxLEG - predstavlja maksimalnu miinu silu opruaa nogu, izraen u N; tFmaxLEG - predstavlja vreme potrebno da se dostigne maksimalna miina sila, izraen u ms.
RFDFmaxCALF= (FmaxCALF / tFmaxCALF) 1000
Gde: RFDFmaxCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa
skonog zgloba na bazinom nivou, izraen u N/s; FmaxCALF - predstavlja maksimalnu miinu silu
opruaa skonog zgloba, izraen u N; tFmaxCALF - predstavlja vreme potrebno da se realizuje maksimalna miina sila, izraen u ms.

Specini parametar izometrijskog gradijenta miine ja bio (Zatsiorsky and Kraemer, 2006;
Raji et al., 2008; Kleinwotelterink et al., 2010):
RFD50%LEG= (F50%LEG / tF50%LEG) 1000
Gde: RFD50%LEG predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa nogu
na specinom nivou, izraen u N/s; F50%LEG - predstavlja 50% od maksimalne izometrijske sile miia
opruaa nogu, izraen u N; tF50%LEG - predstavlja vreme potrebno da bi se dostiglo 50% od maksimalne miine sile opruaa nogu, izraen u ms.
RFD50%CALF= (F50%CALF / tF50%CALF) 1000
Gde: RFD50%CALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa
skonog zgloba na specinom nivou, izraen u N/s; F50%CALF predstavlja 50% maksimalne miine
sile opruaa skonog zgloba, izraen u N; tF50%CALF predstavlja vreme potrebno da se dostigne 50%
od maksimalne miine sile opruaa skonog zgloba, izraeno u ms.

Pored bazinih i specinih parametara, analizirani su i sledei specijalni parametri (Jensen et


al., 2008; Raji et al., 2008; Khamoui et al., 2011):
RFD250msLEG= (F250msLEG / t250msLEG) 1000
Gde: RFD250msLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa
nogu ostvaren u vremenskom intervalu od 250 ms, izraen u N/s; F250msLEG predstavlja izometrijsku
miinu silu opruaa nogu postignutu na 250 milisekundi od poetka miine kontrakcije, izraenu
u N; t250msLEG predstavlja vremenski interval od 250 milisekundi.

284

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti razliite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta miine sile opruaa nogu kod odbojkaica

RFD250msCALF= (F250msCALF / t250msCALF) 1000


Gde: RFD250msCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa
skonog zgloba ostvaren u vremenskom intervalu od 250 ms, izraen u N/s; F250msCALF - predstavlja
izometrijsku miinu silu opruaa skonog zgloba postignutu na 250 milisekundi od poetka miine kontrakcije, izraenu u N; t250msCALF - predstavlja vremenski interval od 250 milisekundi.
RFD180msLEG= (F180msLEG / t180msLEG) 1000
Gde: RFD180msLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa nogu
ostvaren u vremenskom intervalu od 180 ms, izraen u N/s; F180msLEG - predstavlja izometrijsku miinu silu opruaa nogu realizovanu na 180 milisekundi od poetka miine kontrakcije, izraenu u N;
t180msLEG - predstavlja vremenski interval od 180 milisekundi.
RFD180msCALF= (F180msCALF / t180msCALF) 1000
Gde: RFD180msCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa
skonog zgloba ostvaren u vremenskom intervalu od 100 ms, izraen u N/s; F180msCALF - predstavlja
izometrijsku miinu silu opruaa skonog zgloba realizovanu na 180 milisekundi od poetka miine kontrakcije, izraen u N; t180msCALF - predstavlja vremenski interval od 180 milisekundi.
RFD100msLEG= (F100msLEG / t100msLEG) 1000
Gde: RFD100msLEG - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa nogu
ostvaren u vremenskom intervalu od 100 ms, izraen u N/s; F100msLEG - predstavlja izometrijsku miinu silu opruaa nogu realizovanu na 100 milisekundi od poetka miine kontrakcije, izraenu u N;
t100msLEG - predstavlja vremenski interval od 100 milisekundi.
RFD100msCALF= (F100msCALF / t100msCALF) 1000
Gde: RFD100msCALF - predstavlja izometrijski gradijent prirasta miine sile miia opruaa
skonog zgloba ostvaren u vremenskom intervalu od 100 ms, izraen u N/s; F100msCALF - predstavlja
izometrijsku miinu silu opruaa skonog zgloba realizovanu na 100 milisekundi od poetka miine kontrakcije, izraenu u N; t100msCALF - predstavlja vremenski interval od 100 milisekundi.

Statistika
Sve statistike procedure su uraene uz pomo programa za statistiku obradu SPSS za Windows (Release 17.0 - Standard Version, SPSS Inc., 1999). Deskriptivna statistika (Mean, SD, cV%,
Min, Max) je primenjena za opis uzorka ispitivanih varijabli (Hair et al., 1998). Analiza varijanse sa
vie faktora MANOVA je primenjena kako bi se utvrdile razlike ispitivanih varijabli u odnosu na
tri grupe ispitanica. Analiza aritmetikih sredina sa Bonferroni korekcijom je primenjena da bi se
utvrdile razlike izmeu istih varijabli testiranih grupa. Kanonika diskriminativna analiza je primenjena kako bi se utvrdio efekat primenjenih tretmana na promene ispitivanih varijabli.

Tematski zbornik radova

285

Raji, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Kariik, S.

REZULTATI
Deskriptivna statistika bazinih, specinih i specijalnih parametara gradijenata miinih sila
opruaa nogu i opruaa skonog zgloba je prikazana u Tabeli 3.
Tabela 3. Rezultati deskriptivne statistike bazinih, specinih i specijalnih parametara
eksplozivne miine sile

Parametar
RFD100msLEG (Ns-1)

RFD180msLEG (Ns-1)

RFD250msLEG (Ns-1)

RFD50%LEG (Ns-1)

RFDFmaxLEG (Ns-1)

RFD100msCALF (Ns-1)

RFD180msCALF (Ns-1)

RFD250msCALF (Ns-1)

RFD50%CALF (Ns-1)

RFDFmaxCALF (Ns-1)

GROUPSPEC

GRUOPCLASSIC

GRUOPCONTROL

Test

Mean SD

Mean SD

Mean SD

Poetni Test

3920.95 1680.92

2778.58 910.13

3687.45 1882.73

Finalni Test

4362.69 1633.53

2408.52 848.62

3763.13 1887.55

Poetni Test

2929.10 1333.58

2518.53 1160.06

2813.20 1643.86

Finalni Test

3372.37 1039.62

1799.54 773.20

2874.32 1676.49

Poetni Test

11576.44 3916.62

7810.73 3907.60

2270.60 990.25

Finalni Test

11577.37 2864.39

6370.75 2686.90

2260.35 935.26

Poetni Test

3932.10 2497.75

2297.34 1566.86

2907.72 2139.80

Finalni Test

4889.51 3454.43

1547.90 989.46

3003.38 2166.46

Poetni Test

896.53 437.24

561.31 240.51

538.31 260.79

Finalni Test

864.33 285.02

331.84 99.77

551.54 204.91

Poetni Test

5901.88 2548.72

4289.63 1988.44

7954.28 2057.90

Finalni Test

7780.09 2693.21

5459.52 1975.71

8202.10 1898.93

Poetni Test

4910.25 2056.20

3778.66 2536.71

6005.96 998.36

Finalni Test

6604.09 2204.23

3957.44 1056.51

6095.00 859.20

Poetni Test

4503.36 1732.98

2628.35 909.63

5366.57 889.87

Finalni Test

5883.47 1696.92

3526.14 827.30

5430.80 765.84

Poetni Test

4940.56 2101.51

3437.94 3463.68

5664.98 1508.01

Finalni Test

6845.53 2522.07

3038.01 1093.12

5919.77 1429.64

Poetni Test

1337.44 520.94

370.16 106.26

1349.69 242.97

Finalni Test

1789.23 736.72

814.33 269.65

1354.76 234.14

Analiza varijanse sa vie faktora (MANOVA) je na optem nivou dokazala postojanje generalne statistiki znaajne razlike izmeu grupa na inicijalnom (Wilks Lambda = 0.044; F= 10.608;
p= 0.000) i nalnom merenju (Wilks Lambda = 0.032; F= 12.764; p= 0.000). Statistiki znaajne
razlike na parcijalnom nivou ostvarene su izmeu GROUPSPEC i GROUPCLASSIC u sluaju varijabli
RFD100msLEG (p= 0.04); RFD180msLEG (p= 0.04); RFD50%LEG (p=0.01); RFDFmaxLEG (p=0.00); RFD180msCALF
(p=0.001); RFD250msCALF (p= 0.00); RFD50%CALF (p= 0.00) kao i RFDFmaxCALF (p= 0.00). Statistiki znaajne
razlike izmeu GROUPSPEC i GROUPCONTROL su ostvarene u sluajevima sledei varijabli: RFD250msLEG
(p=0.00); RFDFmaxLEG (p=0.001); RFD100msCALF (p=0.045); RFDFmaxCALF (p=0.02).

286

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti razliite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta miine sile opruaa nogu kod odbojkaica
GROUPspec Initial Test
GROUPspec Final Test
GROUPclass Initial Test
GROUPclass Final Test
GROUPcontrol Initial Test
GROUPcontrol Final Test

Centroid POSITION Initial vs Final TESTS


5.00
4.00
3.00

Function 2

2.00
1.00

-5.00

-4.00

-3.00

-2.00

0.00
-1.00
0.00
-1.00

1.00

2.00

3.00

4.00

5.00

-2.00
-3.00
-4.00
-5.00
Function 1

Grakon1. Pozicije Centroida inicijalnog i nalnog merenja


Najznaajniji faktor prema kanonikoj diskriminativnoj analizi funkcija koji denie eksplozivnu miinu silu (izometrijski gradijent prirasta miine sile) inicijalnog i nalnog merenja je
RFD250msLEG. Drugi dominantni faktor inicijalnog merenja je RFDFmaxCALF, dok su drugi dominantni
faktori nalnog merenja podjednako RFDFmaxLEG i RFDFmaxCALF. Pozicije centroida inicijalnog i nalnog
merenja su prikazane na Grakonu 1.

DISKUSIJA
Poboljana sposobnost izvoenja vertikalnih odskoka se moe oekivati kao rezultat kombinovanog treninga koji se sastoji od vebi u pliometrijskom reimu rada i vebi orijetisanih ka optem
razvoju snage (Villarreal et al., 2011), bez obzira da li se trening primenjuje tokom pripremnog perioda (Raji et al., 2008; Andersen et al., 2009; Da Silva et al., 2008) ili pak tokom takmiarskog perioda
(Marques et al., 2008).
Rezultati ovog istraivanja su pokazali da je razlika analiziranih varijabli izometrijskog gradijenta prirasta miine sile izmeu grupa bila vea nakon primene etvoronedeljnog eksperimentalnog tretmana nego na inicijalnom merenju. GROUPSPEC je popravila eksplozivnost za 81.1% u sluaju
RFD100msLEG u odnosu na GROUPCLASSIC, i za 15.9% vie u odnosu na kontrolnu grupu. RFD180msLEG
kod GROUPSPEC prevaziao je za 87.4% isti parameter kod GROUPCLASSIC, i vii je za 17.3% u odnosu
na GROUPCONTROL. RFD250msLEG kod GROUPSPEC prevaziao je za 81.7% isti parametar u odnosu na
GROUPCLASSIC, i za 512% u odnosu na isti parametar kod GROUPCONTROL. RFD50%LEG kod GROUPSPEC
prevaziao je za 316% isti parametar u odnosu na GROUPCLASS, isto kao to je prevaziao za 162%
isti parametar kod kontrolne grupe; RFDFmaxLEG kod GROUPSPEC bio je za 25.9% vii u odnosu na
GROUPCLASSIC, kao i za 56.8% vii u odnosu na GROUPCONTROL.
Dobijeni rezultati u ovom istraivanju su pokazali da je primenjeni kombinovani metod treninga poveao eksplozivnu miinu silu orpuaa skonog zgloba GROUPSPEC na nivou od 100 ms
od poetka miine kontrakcije (31%), na nivou 180 ms ( 34%), na nivou 250 ms (30%), na nivou 50%
od maksimalne miine sile (38%) kao i maksimalnu eksplozivnu miinu silu (33%).
Rezultati predhodno publikovane stuje su pokazali da se izometrijski eksplozivni kapacitet
opruaa nogu sportistkinja koje se takmie u grupnim sportovima najbolje denie vremenskim
intervalima od 180ms do 250ms, jer su to vremenski intervali u kojima se i ispoljavaju specini
motoriki zadaci (Raji et al., 2008). Rezultati diskriminativne analize ove studije su pokazali da je je
parametar RFD250msLEG izdvojen kao dominantna varijabla inicijalnog i nalnog merenja, gde je nakon
primenjenog trenanog modela utvreno poboljanje eksploivnosti opruaa nogu specijalno trenirane grupe za 87% prevazila izmerenu ekplozivnost klasino treniranih odbojkaica.
Tematski zbornik radova

287

Raji, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C., Kariik, S.

Dobijeni rezultati ovog istraivanja se poklapaju sa rezultatima drugih istraivanja i pokazuju


da se vremenski interval ispoljavanja miine sile do 250 ms moe prihvatiti kao kljuni vremenski
interval dominantno bitan za odbojku u kome se gradijent prirasta miine sile, odnosno eksplozivna
sila treba trenirati, pa i kontrolisati tj. testirati (Andersen et al., 2007; Zatsiorsky and Kraemer, 2006).

Napomena
Rad je deo Projekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije Republike Srbije pod brojem III47015, a kao deo potprojekta Efekti primenjene zike aktivnosti na lokomotorni, metaboliki, psiho-socijalni i vaspitni status populacije sportista R. Srbije koji se nansira od strane Ministarstva
prosvete i nauke R. Srbije Ciklus naunih projekata 2011-2014.

LITERATURA
1. Aagaard, P., Simonsen, E.B., Andersen, J.L., Magnusson, P., Dyhre-Poulsen, P. (2002). Increased
rate of force development and neural drive of human skeletal muscle following resistance
training. European Journal of Applied Physiology, 93, 1318-26.
2. Andersen, L.L., Larsson, B., Overgaard, H., Aagaard, P. (2007). Torque-velocity characteristics
and contractile rate of force development in elite badminton players. European Journal of Sports
Sciences, 7(3), 127-134.
3. Andersen, L.L., Andersen, J.L., Zebis, M.K., Aagaard, P. (2009). Early and late rate of force
development: dierential adaptive response to resistance training? Scandinavian Journal of
Medicine Sciences in Sports, 20(1), 162-169.
4. Barnes, J.L., Schilling, B.K., Falvo, M.J., Weiss, L.W., Creasy, A., Fry, A.C. (2007). Relationship
of jumping and agility performance in female volleyball athletes. Journal of Strength and
Conditioning Research, 21(4), 1192-96.
5. Da Silva-Grigoletto, M.E., Gmez-Puerto, J.R., Viana-Montaner, B.H., Beas-Jimnez, J.B.,
Centeno-Prada, R., Melero, C, et all. (2008). Efecto de un mesociclo de fuerza mxima sobre la
fuerza, potencia y capacidad de salto en un equipo de voleibol de superliga. Revista Andaluza de
Medicina en Deporte., 1(2), 51-56.
6. Dopsaj M, Miloevi M, Vukovi G, Blagojevi M. (2001). Metrological values of the test to
assess mechanical characteristics of maximal isometric voluntary knee extensors muscle force
from standing position. NBP-Journal of Police Academy, Belgrade, 6(2), 119-32.
7. Dopsaj M. (2010). Karakteristike F-t krive: analitiki i dijagnistiki znaaj u sportu. (Characteristics
of the F- t curve: analythic and diagnostic importance in modern sport), Zbornik radova FIS
komunikacije, pp. 36- 51.
8. Dopsaj, M., Ivanovi, J. (2011). The analysis of the reliability and factorial validity in the basic
characteristics of isometric F-t curve of the leg extensors in well trained Serbian males and
females. Measurement Science Review, 11(5), 165-72.
9. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., Black, W. (1998). Multivariate data analysis with readings
(Fifth Ed.). New Jersey: Prentince-Hall Internacional, Inc.
10. Holtermann, A., Roeleveld, K., Vereijken, B., Ettema, G. (2007). The eect of Rate of Force
Development on maximal force production: acute and training related aspects. European Journal
of Applied Physiology, 99, 605-611.
11. Jensen, P.L., Flanagan, E.P., Eben, W.P. (2008). Rate of Force Development and Peak Force during
plyometric exercise. Seoul, Korea: ISBS Conference, July 14-18, 2008.
12. Kawamori, N., Rossi, S.J., Justice, B.D., Ha, E., Pistilli, E.E., Obryant, H.S., Stone, M., Ha, G.
(2003). Peak Force and Rate of Force Development during isometric and dynamic mid-thigh

288

Proceedings of the Thematic Conference

Efekti razliite vrste treninga na parametre izometrijskog gradijenta miine sile opruaa nogu kod odbojkaica

clean pulls performed at various intensities. Journal of Strength and Conditioning Research,
20(3), 483-91.
13. Kleinwolterink, A., Moody, S., Mayhew, J. (2010). Eect of speed-jump training on volleyball
specic measurements skills in female athletes. Journal of Strength and Conditioning Research,
24, 1-10.
14. Khamoui, A.V., Brown, L.E., Nguyen, D., Uribe, B.P., Coburn, J.W., Noal, G.J., Tran, T. (2011).
Relationship between Force-Time and Velocity-Time characteristics of dynamic and isometric
muscle actions. Journal of Strength and Conditioning Research, 25(1), 198-204.
15. Marques, M.C., Tillaar, R., Vescovi, J.D., Gonzlez-Badillo, J.J. (2008). Changes in strength and
power performance in elite senior female professional volleyball players during the In-Season: A
case study. Journal of Strength and Conditioning Research, 22(4), 1147-55.
16. McLellan, C.P., Lovell, D.I., Gass, G.C. (2011). The role of Rate of Force Development on vertical
jump performance. Journal of Strength and Conditioning Research, 25(2), 379-85.
17. Rajic, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C. (2004). The inuence of the combined method on the
development of the explosive strength in female volleyball players and on the isometric muscle
strength of dierent muscle groups. Facta Universitatis: Physical Education and Sport., 2(1),
1-12.
18. Rajic, B., Dopsaj, M., Pablos Abella, C. (2008). Basic and specic parameters of the explosive
strength of leg extensors in high trained Serbian female volleyball players: Characteristics of the
isometric force- time curve model. Serbian Journal of Sports Sciences, 2(1-4), 131-139.
19. Verkhoshansky, Y. (1999). Todo sobre el mtodo pliomtrico (All about plyometry). Editorial
Paidotribo, Barcelona, Espaa.
20. Villarreal, E.S.S., Izquierdo, M., Gonzalez-Badillo, J.J. (2011). Enhancing jump performance
after combined vs. maximal power, heavy-resistance, and plyometric training alone. Journal of
Strength and Conditioning Research, 25 (12), 3274-81.
21. Zatsiorsky, V.M., Kraemer, W.J. (2006). Science and Practice of Strength Training (second edition).
Champaign: Human Kinetics.

Tematski zbornik radova

289

Ciulea, L., Bondoc Ionescu, D.

UDK: 796.325.052.24

T