P. 1
Buku Panduan an Makmal Hematologi (Revisi 6)

Buku Panduan an Makmal Hematologi (Revisi 6)

|Views: 5,134|Likes:
Dipublikasikan oleh zakwan260

More info:

Published by: zakwan260 on Feb 09, 2010
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/22/2014

pdf

text

original

HOSPITAL UNIVERSITI SAINS MALAYSIA

Jabatan Hematologi & Unit Perubatan Transfusi Jilid ke 5, 2009

BUKU PANDUAN PERKHIDMATAN MAKMAL HEMATOLOGI & UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

1

Prakata Ketua Jabatan

Prof Madya Dr. Rosline Hassan
Ketua Jabatan Hematologi Pusat Pengajian Sains Perubatan Universiti Sains Malaysia Kampus Kesihatan 16150 Kubang Kerian Kelantan, MALAYSIA

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Alhamdulillah, syukur kita kepada Ilahi kerana dapat menerbitkan buku ‘Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi dan Perubatan Transfusi’ jilid kelima yang telah dikemaskini sebagai rujukan kepada pegawai perubatan dan jururawat. Tujuan buku ini adalah sebagai panduan bagi permohonan berkaitan ujian hematologi serta julat nilai normal ujian sebagai rujukan semua. Disamping itu, ia juga memberi panduan kepada permohonan ujian imunohematologi yang ditawarkan di Unit Perubatan Transfusi dan perkhidmatan-perkhidmatan lain, iaitu yang bersabit dengan penderma darah dan prosedur pengurusan transfusi darah dan komponen darah. Buku panduan ini adalah satu pendedahan tatacara dalam proses pre-analitikal, iaitu sebahagian daripada proses untuk menghasilkan keputusan ujian yang bermutu yang dapat dimanfaatkan dalam perawatan pesakit. Dalam era akreditasi makmal-makmal perubatan ini, adalah wajar semua kakitangan yang berkaitan peka terhadap kepentingan buku panduan ini dan dapat bekerjasama mematuhi garispanduan yang disediakan bukan sahaja bagi kepentingan pesakit, malah bagi memastikan ujian yang dipohon adalah kos efektif dan tidak membazir. ‘Kualiti Adalah Tanggungjawab Bersama’ ‘Memastikan Kelestarian Hari Esok’

2

Editorial
PENASIHAT Prof Madya Dr. Rosline Hassan Ketua Jabatan Hematologi

KUMPULAN PENERBITAN
PENGERUSI En. Ahmad Zakwan Mustafa Pegawai Sains AHLI JAWATANKUASA PENERBITAN Hematologi Pn. Norizah Tumin

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{2}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Pn. Wan Soriany Wan Md Zain Cik Ang Cheng Yong Cik Selamah Ghazali Pn. Maseta Ismail En. Mohd Yusuf Soon Abdullah Pn. Narishah Sharif Unit Perubatan Transfusi En. Lim Seng Hock Pn. Khairiah Yazid En. Muhammad Fakhri Mohd Azmi En. Saw Teik Hock En. Miskon Ahmad Kerojoh Pn. Salamah Ahmad Sukri Pn. Rohana Yusof Dr. Abdul Rahim Hussein PENYUMBANG Dr. Wan Zaidah Abdullah Dr. Rapiaah Mustaffa
Hematologist (Stem Cell/UPT)

Hematologist (Rutin Hematologi/Flowcytometri)Hematologist (Koagulasi)

Dr. Suhair Abbas Ahmed Al-Salih
Hematologist (Hematologi Khusus/UPT)

Hematologist (Seksyen Penderma/UPT) sum Tulang)

Dr. Wan Haslindawani Wan Mahmood

Dr. Shafini Mohamed Yusoff

Hematologist (Seksyen Flow/Sum-

Hematologist (Thalasemia/Koagulasi) (Immunohematologi/UPT)

Dr. Rosnah Bakar

Dr. Noor Haslina Mohd. Noor
Hematologist

Dr. Muhammad Farid Johan

Pensyarah (Hematologi/Molekular)

Dr. Marini Ramli

Hematologist (Mikrobiologi/UPT)

PENERBIT Hospital Universiti Sains Malaysia PENGHARGAAN Universiti Sains Malaysia Pusat Pengajian Sains Perubatan Pengarah Hospital Universiti Sains Malaysia Pentadbiran Hospital Ketua Jabatan Hematologi Pensyarah Perubatan Pegawai Perubatan Pegawai Sains Juruteknologi Makmal Perubatan Semua yang terlibat

3

Kandungan PANDUAN PERKHIDMATAN MAKMAL HEMATOLOGI & PERUBATAN TRANSFUSI

Kandungan Mukasurat
1 2 Prakata Ketua Jabatan_______________________________________________________2 Editorial_______________________________________________________________________3

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{3}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
3 4 5 6
6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.2.1 6.1.2.2 6.1.2.3 6.1.2.4 6.2 6.3

Kandungan___________________________________________________________________4 Appendik______________________________________________________________________6 Pengenalan___________________________________________________________________7 Fungsi Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi________________8
Makmal Perubatan_______________________________________________________________________8 Diagnosis_____________________________________________________________________________8 Terapi________________________________________________________________________________8 Pendermaan & Pemindahan Darah____________________________________________________8 Perkhidmatan Transplantasi Sel Tunjang Hemopoetik_________________________________8 Terapi Aferesis & Venesection________________________________________________________8 Pendermaan Darah Autologous_______________________________________________________8 Akademik________________________________________________________________________________9 Penyelidikan_____________________________________________________________________________9

7
7.1 7.2 7.2.1 7.2.2 7.2.3

Kualiti_________________________________________________________________________9
Kualiti Perkhidmatan_____________________________________________________________________9 Kualiti Keputusan-Keputusan Ujian Makmal_______________________________________________9 Persijilan MS ISO 9001:2008 dan Penglibatan MS ISO 15189:2007_____________________9 Kawalan Mutu Dalaman (Internal Quality Control)_____________________________________9 Kawalan Mutu Luaran (External Quality Control)_____________________________________10

8 9
9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8

Waktu Perkhidmatan_______________________________________________________10 Garis Panduan______________________________________________________________11
Panduan Panduan Panduan Panduan Panduan Panduan Panduan Panduan Perkhidmatan__________________________________________________________________11 Permohonan Ujian_____________________________________________________________11 Mengisi Borang Permohonan Ujian_____________________________________________13 Penyediaan dan Penghantaran Spesimen______________________________________13 Penolakan Spesimen dan Ujian_________________________________________________14 Penghantaran Keputusan Ujian Makmal________________________________________14 Pengambilan Darah dan Komponen Darah di Makmal UPT______________________14 Terapi Aferesis_________________________________________________________________15

10
10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.5.1 10.5.1.1 10.5.1.2 10.5.1.3 10.5.2 10.5.2.1 10.5.2.2 10.5.2.3 10.5.2.5 10.5.2.6 10.5.2.7 10.5.2.8 10.5.2.9 10.5.3 10.5.3.1 10.5.3.2 10.5.4 10.5.4.1

Makmal Hematologi_____________________________________________________16
Piagam Pelanggan Makmal Hematologi__________________________________________________16 Objektif Kualiti Makmal Hematologi______________________________________________________16 Kakitangan dan Sambungan Telefon Makmal Hematologi________________________________16 Perkhidmatan Makmal Hematologi______________________________________________________17 Indikasi & Panduan Memohon Ujian Bagi Kes-Kes Tertentu_______________________________20 Hematologi Rutin____________________________________________________________________20 Kes-Kes Onkologi dan Rawatan Kemoterapi______________________________________20 Kes-Kes Lain_____________________________________________________________________20 Kes-Kes Penukaran Ujian FBP____________________________________________________20 Koagulasi Khusus____________________________________________________________________20 Kajian Fungsi Platelet____________________________________________________________20 Saringan Kekurangan Faktor Koagulasi/Pembekuan Darah (mixing test)__________20 Kajian Kekurangan Faktor Koagulasi (Faktor VIII, IX, dan lain-lain kecuali Faktor XIII) 21 Ujian Saringan & Khusus Perencat Faktor Koagulasi (perencat Faktor VIII atau IX, dll) 21 Ujian Khusus Kekurangan Faktor von Willebrand_________________________________21 Ujian Saringan dan Pengesahan Antikoagulan Lupus (LA)_________________________21 Ujian Thrombofilia_______________________________________________________________22 Ujian Anti Xa_____________________________________________________________________22 Hematologi Khusus__________________________________________________________________22 Sitokimia Darah Periferi__________________________________________________________22 Hemoglobin Analisis_____________________________________________________________22 Molekular___________________________________________________________________________23 Asai Kualitatif Gen BCR-ABL______________________________________________________23

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{4}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
10.5.4.2 10.5.4.3 10.5.4.4 10.5.4.5 Gen JAK2________________________________________________________________________24 Gen SEA α-Thalassemia__________________________________________________________24 Gen AML Fusion (AML1/ETO gen, PML/RARα gen, CBFβ/MYH11 gen)_______________24 Faktor V Leiden__________________________________________________________________24

11

Unit Perubatan Transfusi_______________________________________________25

11.1 Piagam Pelanggan Unit Perubatan Transfusi_____________________________________________25 11.2 Objektif Kualiti Unit Perubatan Transfusi_________________________________________________25 11.3 Kakitangan dan Sambungan Telefon Unit Perubatan Transfusi___________________________25 11.4 Perkhidmatan Unit Perubatan Transfusi_________________________________________________27 11.4.1 Perkhidmatan Makmal Imunohematologi_____________________________________________27 11.4.2 Perkhidmatan Pendermaan Darah___________________________________________________27 11.4.2.1 Kriteria Kelayakan Penderma Darah______________________________________________27 11.4.2.2 Hak Istimewa Penderma Darah di Unit Perubatan Transfusi, HUSM_______________28 11.4.3 Perkhidmatan Terapeutik____________________________________________________________29 11.4.4 Pemindahan Darah__________________________________________________________________29 11.4.4.1 Syarat-Syarat Permohonan Transfusi Darah______________________________________29 11.4.4.2 Prosedur Transfusi Darah Kecemasan____________________________________________30 a. Uncrossmatched Blood_____________________________________________________________________30 b. Emergency Crossmatch_____________________________________________________________________30 11.4.5 Ujian ‘Group, Screen and Hold’ (GSH)________________________________________________30 11.4.5.1 Kes-Kes Tidak Memerlukan Ujian GSH____________________________________________30

12
12.2 12.3 12.4 12.5

Julat Nilai Normal________________________________________________________31
Julat Nilai Normal Ujian Koagulasi Rutin__________________________________________________31 Julat Nilai Normal Ujian Koagulasi Khusus________________________________________________32 Julat Nilai Normal Ujian Hematologi Khusus______________________________________________32 Kumpulan Darah________________________________________________________________________33

13

Lampiran 1_______________________________________________________________34
Lampiran 1

4

Appendik
Kandungan Jadual 1 2 3 4 5 6 7 8 Waktu Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi Senarai Ujian Rutin, STAT dan Khusus Panduan Pengambilan Darah dan Komponen Darah di Makmal Unit Perubatan Transfusi Senarai Kakitangan dan Sambungan Telefon Makmal Hematologi Perkhidmatan Ujian Hematologi Rutin Perkhidmatan Ujian Koagulasi Rutin Perkhidmatan Ujian Koagulasi Khusus Perkhidmatan Ujian Hematologi Khusus – Hemolisis Muk a Sura t 10 12 14 16 17 18 18 19

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{5}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Perkhidmatan Ujian Hematologi Khusus – Analisis Hemoglobin Perkhidmatan Ujian Hematologi Khusus – Sum-sum Tulang Perkhidmatan Ujian Hematologi Khusus – Anemia Nutrisi Perkhidmatan Ujian Hematologi Khusus – Flowcytometri Perkhidmatan Ujian Molekular Komponen Ujian Yang Boleh Dilakukan Semasa Menerima Rawatan AntiKoagulan Senarai Kakitangan dan Sambungan Telefon Unit Perubatan Transfusi Perkhidmatan Ujian Perubatan Transfusi – Ujian Rutin Makmal Immunohematologi Perkhidmatan Ujian Perubatan Transfusi – Ujian Khusus Makmal Immunohematologi Kriteria Penderma Darah Sihat Yang Diterima Kekerapan Menderma Darah Keistimewaan Penderma darah Hospital Universiti Sains Malaysia Julat Nilai Normal Ujian Hematologi Julat Nilai Normal Ujian Koagulasi Rutin Julat Nilai Normal Ujian Koagulasi Khusus Analisis Hemoglobin Analisis Sum-sum Tulang Kekerapan Darah ABO Kekerapan Rh 19 19 19 19 20 22 25 27 27 27 28 28 31 31 32 32 32 33 33

5

Pengenalan

Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi (dahulu dikenali sebagai Tabung Darah) mula beroperasi pada 01 Ogos 1983 dengan menyediakan perkhidmatan diagnostik, terapeutik, penyelidikan, dan pembelajaran. Maklumat lanjut boleh didapati di www.medic.usm.my/dept/hematology/. Selaras dengan objektif universiti untuk menjadikan USM sebagai pusat rujukan dan penyelidikan pakar dari dalam dan luar negara, kedua-dua unit ini sentiasa

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{6}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
menilai dan membentuk perkhidmatan-pekhidmatan baru yang berkaitan dengan bidang hematologi dan perubatan transfusi. Secara rasmi, unit ini mula beroperasi sepenuhnya pada 16 Januari 1984 dengan kakitangan seramai 13 orang yang diketuai oleh seorang Pegawai Perubatan. Pada 22 Januari 1984, Makmal Tabung Darah mula menawarkan ujian-ujian yang bersangkutan dengan penggunaan darah kepada pesakit dan menghasilkan komponen darah untuk kegunaan transfusi. Selaras dengan perkembangan dalam bidang transfusi, Unit Tabung Darah bukan sahaja membekalkan darah, malah turut memberikan khidmat terapeutik. Maka, Unit Tabung Darah telah ditukar nama kepada Unit Perubatan Transfusi pada 1 Jun 2003. Kini, Jabatan Hematologi, adalah dibawah pentadbiran Pusat Pengajian Sains Perubatan (PPSP), manakala Unit Perubatan Transfusi adalah di bawah pentadbiran Hospital Universiti Sains Malaysia (HUSM). Misi Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi Bertekad mencapai misi untuk memberi keutamaan kepada Kecemerlangan dalam Perkhidmatan Pemindahan Darah, Ujian Diagnostik dan Komited kepada Pendidikan dan Semua Aktiviti Penyebaran Ilmu kepada Pelajar. Visi Sentiasa Memantap dan Mempertingkatkan Kualiti semua Perkhidmatan yang diberikan kepada Pesakit, Pelajar, Penderma Darah dan Masyarakat.

6

Fungsi Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi

6.1 Makmal Perubatan 6.1.1 Diagnosis Perkhidmatan diagnostik yang ditawarkan oleh makmal perubatan telah bertambah dari tahun ke tahun selaras dengan fungsi universiti sebagai gedung ilmu yang berkembang untuk menghasilkan para cendikiawan berkualiti serta pusat rujukan dan penyelidikan dalam dan luar Negara.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{7}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Bermula dengan 12 jenis ujian yang ditawarkan pada bulan Januari 1984, meningkat kepada 72 jenis ujian pada Disember 1995, Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi telah mengemaskini kualiti perkhidmatannya kepada yang terkini dan ringkas dengan menawarkan 61 jenis ujian diagnostik hematologi, termasuk ujian-ujian khusus, dan 20 ujian diagnostik transfusi, yang termasuk ujian khusus. 6.1.2 Terapi 6.1.2.1 Pendermaan & Pemindahan Darah Selain daripada menjalankan ujian-ujian diagnostik yang bersangkutan dengan penggunaan darah, fungsi utama Unit Perubatan Transfusi ialah untuk membekalkan darah, komponen darah dan perkhidmatan terapeutik untuk kegunaan pesakit di HUSM. Untuk tujuan ini, Unit Perubatan Transfusi sentiasa menjalankan kempen menderma darah dari masa ke semasa, di dalam malah di luar kampus. Unit Perubatan Transfusi Bergerak telah ditubuhkan untuk menjalankan akiviti pendermaan darah di luar dari unit ini.

6.1.2.2

Perkhidmatan Transplantasi Sel Tunjang Hemopoetik (Hemopoetic Stem Cell Transplant Service) Perkhidmatan Makmal Transplantasi Sel Tunjang Hemopoetik mula beroperasi pada penghujung tahun 2007. Pada asasnya, makmal ini bertindak menyokong perkhidmatan transplant, bermula dari mobilisasi sel stem ke peringkat penuaian sel stem. Seterusnya hasil tuai sel stem dimanipulasi untuk kriopreservasi sehingga pemindahan semula kepada pesakit. Terapi Aferesis & Venesection Perkhidmatan aferesis terapeutik dan venesection ditawarkan oleh Unit Perubatan Transfusi. Aferesis terapeutik merangkumi leukaferesis, plateletferesis dan plasmaferesis (termasuk therapeutic plasma exchange, TPE). Leukaferesis dan plateletferesis terapeutik melibatkan pengasingan sel darah putih dan platelet daripada pesakit yang mempunyai bilangan WBC dan platelet yang terlalu tinggi yang akan mengurangkan symptomsimptom klinikal yang berkaitan. Plasmaferesis terapeutik/TPE adalah pengasingan plasma daripada pesakit dan diganti dengan larutan kristaloid dan albumin/plasma penderma. Pendermaan Darah Autologous Pendermaan darah autologus merupakan salah satu daripada perkhidmatan yang disediakan di Unit Perubatan Transfusi. Ia melibatkan pendermaan darah dari pesakit itu sendiri, samada sebelum, semasa atau selepas sesuatu prosedur dijalankan. Darah yang didermakan itu hanya boleh digunakan untuk pesakit itu sendiri sahaja. Proses pendermaan ini akan menjamin keselamatan penerima darah tersbut memandangkan darah yang didermakan adalah dari darah penerima sendiri.

6.1.2.3

6.1.2.4

6.2

Akademik

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{8}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi terlibat secara langsung di dalam program akademik PPSP (Pusat Pengajian Sains Perubatan), PPSG (Pusat Pengajian Sains Pergigian), dan PPSK (Pusat Pengajian Sains Kesihatan). Penglibatan ini termasuklah memberi kemudahan penempatan pembelajaran dan bekalan makmal serta tenaga pengajar. Kakitangan yang memberi perkhidmatan rawatan pesakit dan perkhidmatan diagnostik makmal juga terlibat di dalam program-program tersebut. Aktiviti akademik termasuklah kuliah, praktikal, tutorial, seminar untuk pelajar-pelajar Sarjana Perubatan dan peringkat Ijazah. 6.3 Penyelidikan Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi juga menawarkan perkhidmatan ujian-ujian Hematologi dan Perubatan Transfusi untuk tujuan penyelidikan. Setiap ujian akan dicaj mengikut anggaran penggunaan kemudahan dan bahan bekalan makmal. Penyelidik yang ingin memohon perkhidmatan ini perlu terlebih dahulu berunding dengan Ketua Jabatan Hematologi/Unit Perubatan Transfusi. Kualiti Kualiti Perkhidmatan Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi amat mementingkan kualiti perkhidmatan yang diberikan atas dasar kewajipan yang diamanahkan. Kualiti perkhidmatan dapat dinilai melalui; a. Aktiviti-aktiviti penyediaan spesimen pesakit untuk ujian. b. Proses ujian. c. Pemprosesan maklumat. d. Laporan ujian Kualiti perkhidmatan juga termasuklah aktiviti-aktiviti di peringkat wad atau klinik, iaitu; a. Komunikasi sebelum dan selepas proses ujian b. Pengisian borang permohonan dengan lengkap. c. Penghantaran spesimen mengikut peraturan yang telah ditetapkan. d. Aktiviti-aktiviti sokongan lain (sistem maklumat makmal, pentadbiran) Perkhidmatan berkualiti dapat ditingkatkan lagi dengan kerjasama daripada wad, klinik, dan juga kumpulan sokongan lain yang cekap dan berkesan. Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi sentiasa berusaha untuk meningkatkan kualiti perkhidmatan melalui; a. Pembelajaran berterusan dan latihan kepada kakitangan. b. Penilaian dan penambahbaikkan proses kerja dan perkhidmatan. c. Mengemaskini kaedah ujian dan alatan. d. Pengawasan dan penilaian kualiti tatacara analitikal melalui program-program Kawalan Mutu Dalaman dan Luaran. 1.1

7

7.1

1.1.1

Kualiti Keputusan-Keputusan Ujian Makmal Persijilan MS ISO 9001:2008 dan Penglibatan MS ISO 15189:2007

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{9}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

1.1.2

Kawalan Mutu Dalaman (Internal Quality Control) Penyeliaan kualiti secara rutin merangkumi prosedur yang perlu diamalkan oleh semua kakitangan makmal di dalam proses menganalisis dan mengeluarkan keputusan ujian makmal dengan cepat dan tepat. Kawalan mutu pekhidmatan diagnostik dan analitikal hematologi diawasi dan dinilai melalui pengujian spesimen kawalan mutu dan piawai sebelum spesimen pesakit dianalisis. Kawalan Mutu Luaran (External Quality Control) Makmal Hematologi menyertai program kawalan mutu luaran berikut; a. Royal College of Pathologist of Australasia External Quality Assurance Programme (RCPA QAP). b. Unite Kingdom International and National External Quality Assurance Programme (UK-NEQAS dan UK IEQAS).

1.1.3

c.

National External Quality Assurance Programme (NEQAP), Pusat Darah Negara (PDN).

Manakala Unit Perubatan Transfusi mengambil bahagian dalam program kawalan mutu berikut; a. Royal College of Pathologist of Australasia External Quality Assurance Programme (RCPA QAP). b. External Quality Assurance Scheme (EQAS), National Serology Reference Laboratory (NRL). c. Program Kawalan Mutu National External Quality Assurance Scheme (NEQAS), IMR.

d.

National External Quality Assurance Programme (NEQAP), Pusat Darah Negara (PDN).

Kesemua ujian rutin dan sebahagian ujian khusus terlibat dalam program-program kualiti luaran tersebut. Kawalan mutu luaran memastikan ketepatan dan ‘reproducibility’ keputusan ujian-ujian yang ditawarkan oleh Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi. 1 Waktu Perkhidmatan

Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi sentiasa menyediakan perkhidmatan 24 jam mengikut pembahagian masa seperti berikut; Waktu Pejabat Ahad - Rabu Khamis

8.10 pagi – 4.55 petang 8.10 pagi – 4.40 petang

Atas Panggilan (luar waktu pejabat) Ahad - Khamis 4.45 petang – 8.10 pagi Jumaat, Sabtu, dan Hari 24 jam Kelepasan Am

Jadual 1

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{10}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Perkhidmatan Kecemasan (STAT) di makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi Kecuali Perkhidmatan Pendermaan darah disediakan pada Waktu Pejabat Sahaja.

2 2.1

Garis Panduan Panduan Perkhidmatan a. Ujian hematologi dan perubatan transfusi disediakan untuk pesakit wad dan klinik HUSM. b. Pesakit dari hospital dan klinik kerajaan, hospital dan klinik swasta, dan pusat-pusat kesihatan lain boleh menggunakan perkhidmatan ini melalui rundingan terlebih dahulu di antara Pegawai Perubatan pesakit berkenaan dengan Pakar Hematologi di HUSM. c. Spesimen yang diterima diproses dan keputusan ujian dikeluarkan setelah disahkan oleh Pakar Hematologi, Pegawai Perubatan, Pegawai Sains, atau Juruteknologi Makmal Perubatan. d. Pemohon ujian diminta mengisi ruang ‘status permohonan’ (kecemasan atau rutin) pada borang permohonan. Panduan Permohonan Ujian Ujian Rutin Definisi:

1.1

1.1.1

a.
b. c.

Ujian yang tidak memerlukan temujanji. Boleh dihantar pada waktu pejabat dan luar waktu pejabat (oncall). Rujuk senarai ujian rutin, STAT dan khusus (Jadual 1).

1.1.1

Ujian STAT (Short Turn Around Time) Definisi: a. Ujian yang disegerakan oleh sebab kecemasan sahaja. b. Boleh dihantar pada waktu pejabat atau luar waktu pejabat (oncall).

c.
d.

Ujian selain senarai ini tidak dilayan sebagai ujian STAT. Rujuk senarai ujian rutin, STAT dan khusus (Jadual 1). Ujian STAT makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi mengambil masa 1 jam.

e.
1.1.1

Ujian Khusus Definisi: a. Ujian yang perlu dibuat temujanji sebelum memohon. b. Hanya diterima dan dianalisis pada waktu pejabat sahaja. c. Kecuali ujian tertentu tidak perlu temujanji. d. Rujuk senarai ujian rutin, STAT dan khusus (Jadual 1).

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{11}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Senarai Ujian Rutin, STAT dan Khusus Nama Ujian H e m a t o l o g i R u ti n Ko ag ul as i Full Blood Count (FBC) Differential Count (DC) Full Blood Picture (FBP) Reticulocyte Count Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR) Bleeding Time Rutin       STAT       Khusu s       Temuja nji      

Prothrombin Time (PT) Activated Partial Thromboplastin Time (APTT) International Normalize Ratio (INR) DIC Screening Thrombine Time Reptilase Time Factor Screening (mixing test) Factor II Assay Factor V Assay Factor VII Assay Factor VIII Assay Factor IX Assay Factor X Assay Factor XI Assay Factor XII Assay Factor XIII Screening Inhibitor Screening (mixing test) Inhibitor Assay (Bethesda Assay) Set Ujian Thrombofilia Set Ujian Lupus Antikoagulan

                   

                   

                   

                   

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{12}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Ujian von Willebrand Set Ujian Platelet Agregation Anti Xa Activity H e m o li s i s
H b A n a li si s

             

             

             

             

Ujian Kerapuhan Osmotik (OFT) Ujian Schumm Ujian Methemoglobin Ujian Acidified Serum Ujian Sucrose Lysis Ujian Kleihauer Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase (G6PD) Hb Elektroforesis HbH Inclusion Sickling Test HPLC

S u m s u m T u l a n g

Aspirat Sum-sum Tulang Periodic Acid Schiff Reaction Peroxidase Stain Acid Phosphatase Dual Esterase Skor Neutrophil Alkaline Phoshatase

     

     

     

     

Nama Ujian
A n e m i a N u t ri si

Rutin    

STAT    

Serum Ferritin Serum Folate Vitamin B12 RBC Folate

Khusu s    

Temuja nji    

Flo w M

Paroxymal Noctunal Hemoglobinuria (PNH) Leukemia /Lymphoma Phenotyping Asai Kualitatif Gen BCR-ABL Gen JAK2

   

   

   

   

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{13}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
SEA α-Thalassaemia Gen AML Fusion (AML/ETO, PML/RARα, CBFβ/MYH11) Factor V Leiden            

o l e k u l a r U P T R u ti n U P T K h u s u s

Group and Crossmatch (GXM) Group, Screen and Hold (GSH) ABO & Rhesus Group Neonatal Study (ABO/Rh & DAT*)
Direct & Indirect Anti- Human Globulin Test

           

           

           

            Jadual 2

Antenatal Study (ABO/Rh) Blood Group Phenotyping Rhesus Genotyping Antibody Titre Antibody Identification Transfusion Reaction Investigation Human Platelet Antigen (HPA) Antibody Test

*DAT (Direct Anti-Human Globulin Test) = DCT (Direct Coombs Test)

1.1

Panduan Mengisi Borang Permohonan Ujian Semua borang permohonan ujian makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi perlu diisi lengkap dengan maklumat berikut dengan betul: a. Maklumat pesakit. b. Nama doktor yang memohon. c. Jenis spesimen, dan ujian yang dipohon. d. Prosedur yang telah dilalui oleh pesakit (pre/post transfusi, preskripsi, dll). e. Rawatan yang sedang diberikan. f. Ringkasan sejarah klinikal pesakit yang relevan g. Masa, waktu dan tarikh spesimen diambil. h. Pemohon dimestikan mendaftarkan permohonon di dalam LIS. Panduan Penyediaan dan Penghantaran Spesimen a. Ambil darah pesakit secara aseptik dan guna tiub penghantaran spesimen betul. b. Sebatikan darah dengan antikoagulan dalam tiub yang mengandungi antikoagulan, untuk mengelakkan darah beku (clotted). c. Spesimen perlu dihantar segera ke makmal. d. Dilarang menyimpan spesimen koagulasi di dalam peti ais sebelum dihantar. e. Spesimen Koagulasi perlu diletak bersama ais dalam plastik yang berlainan

1.1

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{14}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

1.1

Panduan Penolakan Spesimen dan Ujian Permintaan ujian dan spesimen ke Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi akan ditolak jika; a. Borang dan tiub spesimen dicemari dengan darah pesakit yang tertumpah.

b.
c.

Maklumat pesakit pada borang permohonan dan pada label tiub spesimen tidak sama atau tidak lengkap. Borang tidak diisi dalam dua salinan yang lengkap. Sebarang discrepancy kumpulan darah ABO/Rh pesakit untuk ujian di Makmal UPT. Spesimen dihantar tidak menggunakan plastik biohazard yang sesuai. Spesimen darah beku (clotted) kecuali permohonan ujian ABO & Rh, IAT, GSH, GXM, hemolisis, kurang (insufficient), terlebih (overload), tenggelam dalam ais, rosak label, penghantaran lewat, dan lain-lain penolakan yang tidak sesuai dijalankan ujian. Temujanji tidak dibuat bagi ujian khusus tertentu (rujuk Jadual 1). Permohonan ujian yang dihantar ke makmal tidak didaftar di dalam LIS (Laboratory Information System). Masa pengambilan tidak dicatat pada borang permohonan. Spesimen koagulasi dihantar lewat 2 jam dari masa pengambilan spesimen. Spesimen yang ditolak tidak akan dikembalikan, dan nama jururawat yang dimaklumkan akan dicatat pada borang permohonan ujian yang ditolak. wad/klinik perlu menghantar spesimen dan borang permohonan baru menggantikan spesimen atau borang permohonan yang ditolak.

d.
e.

f.

g.

h.
i. j. Nota:

1.1

Panduan Penghantaran Keputusan Ujian Makmal

a. b.

Keputusan ujian makmal boleh diperolehi secara ‘online’ melalui LIS Hematologi wad.

Borang keputusan ujian makmal boleh diambil dari ‘pigeon hole’ di makmal. c. Keputusan ujian makmal bagi permohonan ujian STAT (kecemasan) perlu diambil dari makmal oleh atendan wad atau klinik sendiri. Panduan Pengambilan Darah dan Komponen Darah di Makmal UPT Jenis Platelet Whole Blood/RBC Cryo/FFP Darah Concentrate bekas penebat bekas penebat Pengambi bekas penebat haba bersama haba TANPA AIS haba bersama lan ais ais Penggun Pemindahan darah MESTI Pemindahan SEGERA

1.1

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{15}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
bermula dalam masa 30 minit tidak lebih 4 jam 2 – 6 °C SEGERA jika tidak diguna lebih 4 jam -

aan Penyimpa nan Pemulang an Nota

dalam masa 15-30 minit TIDAK dibenar simpan di wad SEGERA jika tidak diguna lebih 30 minit Pohon hanya jika perlu sahaja Jadual 3 suhu bilik

Sumber: Transfusion Practice Guidelines for Clinicians & All Laboratory Personell, National Blood Centre, Malaysian Ministry of Health (2nd Edition) 2005 Sumber: Technical Manual, AABB (15th Edition) 2005

1.2

Panduan Terapi Aferesis Platelet aferesis diperolehi apabila darah diproses dan diasingkan menggunakan mesin aferesis. Platelet yang didermakan oleh seorang penderma menggunakan mesin aferesis adalah menyamai 6-10 beg platelet yang dihasilkan dengan cara biasa (random donation). Penggunaan platelet aferesis dapat mengurangkan risiko penghasilan platelet antibodi kerana pendedahan pesakit terhadap penderma dapat dikurangkan. Antara indikasi untuk platelet aferesis transfusi adalah: a. Pesakit yang mempunyai antibodi terhadap platelet

b. c. d. e.

Pesakit yang sedang menjalani rawatan kemoterapi untuk penyakit leukemia Pesakit yang sedang menjalani pemindahan sum-sum tulang atau pemindahan organ Pesakit yang menjalani pembedahan jantung koronari Pesakit yang memerlukan transfusi platelet secara berterusan seperti pesakit aplastic anaemia

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{16}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

1 1.1

Makmal Hematologi Piagam Pelanggan Makmal Hematologi

a. b. c.
d. 1.1 a.

Setiap pelanggan akan diberi penjelasan mengenai ujian jika perlu. Setiap spesimen akan dikendalikan dan diuji mengikut prosedur yang telah ditetapkan. Ujian STAT akan dilakukan serta merta mengikut piawaian yang ditetapkan. Semua maklumat pelanggan adalah sulit. Objektif Kualiti Makmal Hematologi Bahagian Rutin Keputusan penganalisaan spesimen ujian rutin FBC (Full Blood Count) boleh diperolehi dalam masa tidak melebihi 2 jam 30 minit. Bahagian Koagulasi Keputusan ujian rutin boleh diperolehi dalam masa tidak melebihi 2 jam 45 minit. Bahagian Immunophenotyping Keputusan penganalisaan ujian boleh diperolehi dalam masa 6 hari bekerja. Bahagian Sum-sum Tulang Laporan ujian sum-sum tulang boleh diperolehi dalam masa 6 hari bekerja. Bahagian Hemolisis Keputusan penganalisaan HbE (Hemoglobin Electhrophoresis) boleh diperolehi dalam masa tidak melebihi 2 minggu. Kakitangan dan Sambungan Telefon Makmal Hematologi
Ketua Jabatan Hematologi Prof. Madya Dr. Rosline Hassan No. Ext 6199/619 1 Page r 025

b.

c.

d.

e.

1.1

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{17}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Pensyarah Dr. Rapiaah Mustaffa Prof. Madya Dr. Wan Zaidah Abdullah Dr. Suhair Abbas Ahmed Dr. Abdul Rahim Hussein Dr. Wan Haslindawani Wan Mahmood Dr. Shafini Mohamed Yusoff Dr. Rosnah Bahar Dr. Noor Haslina Mohd. Noor Dr. Marini Ramli Dr. Muhammad Farid Johan Pegawai Sains Norizah Tumin Wan Soriany Wan Md Zain Ang Cheng Yong Ahmad Zakwan Mustafa Juruteknologi Makmal Perubatan Hematologi Selamah Ghazali (U36) Maseta Ismail Narishah Sharif Makmal Hematologi & Koagulasi Rutin Makmal Hematologi & Koagulasi Ujian Khusus Makmal Molekular Bilik Pegawai Perubatan Oncall/Pelajar Sarjana Patologi Juruteknologi Makmal Perubatan Hematologi U29 Saharim Osman Norazlina Husni Azilawati Azizan Suryati Abdullah Abu Salam Mohamad Nor Asraihan Che Abdul Malik Mohd Nasaruddin Ibrahim Nor Khairul Putra Mohd Madi Roazliana Ramli Nik Mohd Fariz Nik Zahari Salwana Ahmad Noor Suhana Azila Mat Yusoff Wan Hasnoorhana Wan Hassan Rozana Abdul Rahim Nurul Ameera Samat Abdullah Hafiz Kamarruddin Pembantu Makmal Mazwani Omar Atendan Kesihatan Aliah Mat Salleh

6197 6194 6195 6956 6192 6189 6190 6187 6196 6200 4017 4018 6210 4019 6203 6204 6204 4020 6208 ? 6206

157 164 158

6208 4020 4020 6208 6208 6208 4020 4020 4020 4020 6208 4020 4020 4020 4020 4020 4020 4020

Kakitangan Pentadbiran Jabatan Hematologi/ Pejabat Am Jabatan Hematologi Pembantu Tadbir Norleha Mohd Noor (Kesetiausahaan) 6188

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{18}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Pembantu Am Pejabat Azman Yaacob Noor Azmizam Abdul Rahman Noor Amni Mohamed

4020 4020 4020 Jadual 4 (Selepas waktu pejabat - makmal boleh dihubungi melalui 4020)

1.2 Perkhidmatan Makmal Hematologi 1.2.1 Perkhidmatan Ujian Hematologi Rutin
Ujian Hematologi Rutin Full Blood Count Differential Count Full Blood Picture (FBC) (DC) (FBP) Darah Spesim en Tiub K2EDTA, 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) Nota 2 jam 45 minit

Rujuk indikasi permohonan ujian FBP. Waktu pejabat, sebelum 4.30 petang.

Reticulocyte Count Erythrocyte Sedimentation Rate Bleeding Time

(ESR) (BT)

EDTA 3ml Ear prick (Ivy method) Perlu temujanji, hubungi makmal. Waktu pejabat sahaja. Jadual 5 Nota

1.2.2

Ujian Koagulasi Rutin Prothrombin Time/Activated Partial Thromboplastin Time, International Normalize Ratio (PT/APTT)(INR) DIC Screening i. PT/INR ii. APTT iii. Fibrinogen Level iv. D-dimer v. Soluble Fibrin Monomer (SFM) Thrombine Time (TT)

Perkhidmatan Ujian Koagulasi Rutin
Spesim en Tiub

Plasma Darah

(3.2%, 0.109M) Trisodium Citrate, 2.7ml (dewasa) 1.8ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)

Hantar bersama ais

Jadual 6

1.1.1

Perkhidmatan Ujian Koagulasi Khusus

Semua ujian koagulasi khusus perlu dihantar pada waktu pejabat sahaja. Ujian Koagulasi Spesim Tiub Nota Khusus en Reptilase Time Plasma (3.2%, 2 tiub, 2.7ml, bersama ais (RT) Darah 0.109M) Trisodium Factor Screening

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{19}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
(mixing test) Factor II Assay Factor V Assay Factor VII Assay Factor VIII Assay Factor IX Assay Factor X Assay Factor XI Assay Factor XII Assay Factor XIII Screening Inhibitor Screening (mixing test with incubation) Inhibitor Assay (Bethesda Assay) Ujian Trombofilia i. Protein C Activity ii. Protein S Activity iii. Free Protein S Antigen iv. Antithrombin Activity v. Activated Protein C Resistance Ujian Lupus Antikoagulan Ujian von Willebrand Ujian Platelet Agregation Anti Xa Activity

Citrate Tube 2.7ml sahaja.

4 tiub, 2.7ml (dewasa) 2 tiub, 2.7ml (bayi), bersama ais 2 tiub, 2.7ml, bersama ais 3 tiub, 2.7ml, tanpa ais 1 tiub, 2.7ml, tanpa ais Jadual 7

1.1.1

Semua ujian hematologi khusus perlu dihantar pada waktu pejabat sahaja. Hemolisis Spesim Tiub Nota en Hantar dalam tempoh 2 Osmotic Fragility Test Heparin jam pengambilan darah, (OFT) Tube suhu bilik Schumm’s Test Hantar dalam tempoh 1 K2EDTA, Methemoglobin Test jam pengambilan darah, Darah 3ml suhu bilik, Acidified Serum Test (dewasa) Sila buat temujanji (Ham’s Test) 2ml (peadtrik) Sucrose Lysis Test 0.5ml (bayi) Kleihauer Test Glucose-6-Phosphate Darah Filter Keringkan darah pada

Perkhidmatan Ujian Hematologi Khusus

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{20}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Dehydrogenase

(G6PD)

kering

Paper

kertas turas Jadual 8

Analisis Hemoglobin Hb Elektroforesis HbH Inclusion Sickling Test HPLC

Spesimen

Tiub K2EDTA, 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)

Nota

Darah

Tidak perlu temujanji,

Jadual 9 Sum-sum Tulang Aspirat Sum-sum Tulang Periodic Acid Schiff Reaction Peroxidase Stain Acid Phosphatase Dual Estarase Neutrophil Alkaline Phosphate Score Sumsum Tulang/ Darah Darah Spesim en Tiub Direct smear K2EDTA, 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) Sila buat temujanji Nota

Jadual 10 Anemia Nutrisi RBC Folate Serum Folate Serum Feritin Vitamin B1 Spesimen Darah Tiub K2EDTA 3ml Plain tube 3ml Nota Tidak perlu temujanji, Jadual 11 Flowcytometry Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria (PNH) Leukemia Phenotyping Spesimen Darah Darah/ Sum-sum Tulang Darah/Body Fluid/Tisu Tiub K2EDTA, 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) K2EDTA, 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)/ Sterile container Nota Sila buat temujanji Hantar segera

Lymphoma

Sila buat temujanji Jadual 12

1.1.2

Perkhidmatan Ujian Molekular

Semua ujian molekular perlu dihantar pada waktu pejabat sahaja (hari Khamis sebelum 12 tgh hari) kepada alamat Ketua Jabatan Spesim Nota – hantar sebelum Ujian Molekular Tiub en 24 jam Asai Kualitatif Gen BCR-ABL RNA K2EDTA, RNA - Tanpa ais

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{21}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Gen AML Fusion (AML/ETO, PML/RARα, CBFβ/MYH11) Gen JAK2 SEA α-Thalasemia Factor V Leiden

DNA

3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)

DNA - dalam ais Jadual 13

1.2

Indikasi & Panduan Memohon Ujian Bagi Kes-Kes Tertentu 1.2.1 Hematologi Rutin 1.2.1.1 Kes-Kes Onkologi dan Rawatan Kemoterapi a. Dibenarkan memohon ujian FBP atau FBC dua (2) kali dalam seminggu atau setiap 3 hari. b. Permohonan FBP seterusnya, akan dianalisis sebagai FBC sahaja c. Kecuali mendapat nasihat Pakar Hematologi atau Pegawai Perubatan. 1.1.1.1

a.
b. c.

Kes-Kes Lain Pesakit selain daripada kes-kes lain dibenarkan memohon hanya satu (1) ujian FBP setiap kemasukan ke wad. Permohonan seterusnya, akan dianalisis sebagai FBC sahaja. Kecuali mendapat nasihat Pakar Hematologi dan Pegawai Perubatan. Kes-Kes Penukaran Ujian FBP Ujian FBP akan dilaporkan sebagai FBC jika; i. Tiada ‘flagging’ (ketidaknormalan yang dikesan oleh analyser hematologi). ii. Bacaan histogram dan scattergram normal. iii.Tiada indikasi klinikal.

1.1.1.1 a.

1.1.1 Koagulasi Khusus 1.1.1.1 Kajian Fungsi Platelet a. Ujian PT dan APTT adalah normal.

b.
c.

Tidak menggunakan “substance” atau menerima rawatan dengan ubat-ubatan yang boleh mengganggu fungsi platelet seperti aspirin dan lain-lain bahan (rujuk LAMPIRAN 1). Kiraan platelet dalam julat normal (jika tidak diketahui, hantar spesimen untuk ujian FBP terlebih dahulu). Pesakit yang dirujuk dari Pusat Kesihatan atau hospital lain, spesimen untuk ujian FBP perlu dihantar bersama-sama dengan permohonan ujian ini. Saringan Kekurangan Faktor Koagulasi/Pembekuan Darah (mixing test) Ujian APTT “prolonged” (untuk faktor intrinsik) atau ujian PT “prolonged” (untuk faktor ekstrinsik). Tidak menerima rawatan “cryoprecipitate”, plasma atau pekatan faktor koagulasi. Jika ada rawatan komponen darah di atas, ujian boleh dijalankan selepas 3 hari rawatan terakhir komponen darah tersebut.

1.1.1.1

a. b.
c.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{22}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Walaubagaimanapun masih bergantung kepada jenis faktor pembeku yang bermasalah dan juga kepada keadaan klinikal pesakit 1.1.1.1 a. Kajian Kekurangan Faktor Koagulasi (Faktor VIII, IX, dan lain-lain kecuali Faktor XIII) Ujian saringan menunjukkan hanya PT, APTT atau kedua-duanya berpanjangan. Tiada rawatan “cryoprecipitate”, plasma, pekatan faktor koagulasi atau rawatan DDAVP sekurang-kurangnya selepas 3 hari menerima rawatan terakhir), walaubagaimanapun ianya bergantung kepada keadaan klinikal pesakit. Ujian Saringan Kekurangan Faktor (mixing test) Indikasi daripada pemeriksaan klinikal seperti pendarahan.

b.

1.1.1.1
a.

masalah

1.1.1.1
a. b. c.

d. e.

Ujian Saringan & Khusus Perencat Faktor Koagulasi (perencat Faktor VIII atau IX, dll) Pesakit Hemofilia A atau Hemofilia B. Pesakit pernah menerima rawatan pekatan Faktor VIII atau Faktor IX Pendarahan masih kekal walaupun telah diberi rawatan pekatan Faktor VIII atau Faktor IX. Spesimen diambil sebelum menerima rawatan pekatan Faktor. Bagi kes perolehan (acquired) pesakit tidak mempunyai sejarah hemophilia. Pemeriksaan klinikal memberi gambaran tentang masalah pendarahan yang baru terjadi. Ujian Khusus Kekurangan Faktor von Willebrand Ujian PT normal. Ujian saringan kekurangan faktor koagulasi seperti APTT menunjukkan normal atau “prolonged”. Tiada rawatan “cryoprecipitate”, plasma atau pekatan faktor koagulasi, dan rawatan DDAVP dalam masa 24 jam. Ujian Saringan dan Pengesahan Antikoagulan Lupus (LA) Hanya boleh dijalankan ke atas spesimen pesakit yang tidak menerima rawatan antikoagulan jenis heparin. Keputusan APTT adalah normal atau “prolonged”. Ujian saringan dijalankan ke atas pesakit dengan sejarah penyakit berikut; i. Intra Uterine Death (IUD). ii. Recurrent Abortion. iii.Cerebral Vascular Accident (CVA) tanpa sebab lain, seperti darah tinggi. iv.Systemic Lupus Erythromatosus (SLE)/ Rheumatoid Arthritis (RA) yang mempunyai sindrom anti-Phospholipid.

1.1.1.1 a.

b. c.

1.1.1.1 a.

b.
c.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{23}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

v.Deep Vein Thrombosis (DVT). vi.Myocardial Infarction (MI) bagi
tahun. a.

pesakit berumur kurang 40

vii.Immune Thrombocytopenic Purpura (ITP). Jika pesakit diberi rawatan antikoagulan, ujian hanya boleh dibuat selepas dua hari rawatan heparin terakhir. Walaubagaimanapun, ujian ini boleh dilakukan semasa menerima rawatan warfarin

1.1.1.1

Ujian Thrombofilia

Komponen ujian-ujian yang boleh dilakukan semasa menerima rawatan antikoagulan, seperti berikut: Jenis rawatan koagulan yang Ujian yang boleh dilakukan diterima Protein C, Protein S heparin Antithrombin, Protein C, APCRwarfarin V & LA Jadual 14 1.1.1.1 Ujian Anti Xa Ujian ini hanya untuk memantau pesakit yang menerima rawatan antikoagulan jenis low molecular weight heparin (cth: Clexane) pada beberapa keadaan seperti; i. Kehamilan ii. BMI tidak optimum iii.Kegagalan ginjal iv.Masalah respon kepada rawatan Spesimen perlu dihantar di antara 3 hingga 4 jam selepas rawatan heparin.

a.

a.

a.

1.1.1 Hematologi Khusus 1.1.1.1 Sitokimia Darah Periferi

a.
b. 1.1.1.1 a.

Blast didapati di dalam smir darah peripheral, bagi kes leukemia akut. Ujian-ujian dijalankan sebelum pesakit menerima rawatan kemoterapi. Hemoglobin Analisis Pesakit tidak menerima rawatan pemindahan darah. Jika pesakit menerima rawatan pemindahan darah, ujian hanya boleh dijalankan selepas 1 hingga 3 bulan menerima rawatan tersebut.

1.1.1.1

Flowcytometry a. Ujian ini memerlukan spesimen baru. Darah/tisu yang diambil hendaklah segera dihantar ke makmal untuk ke makmal hematologi untuk diproses.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{24}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

b.

c.

Sekiranya spesimen darah atau sum-sum tulang, hendaklah dimasukkan ke dalam tiub/bekas yang mengandungi EDTA, manakala spesimen tisu hendaklah dimasukkan ke dalam tiub/bekas yang mengandungi RPMI. Bekas ini boleh diperolehi dari Makmal Hematologi. Indikasi untuk permohonan ujian Flowcytometri:

i. Pendiagnosaan ‘Acute Leukaemias and blast transformation of

myelodysplastic syndromes (MDS), and blast transformation of CML, myelodysplastic/myeloproliferative neoplasms (MDS/MPN) and myelodysplastic neoplasms (MPN)’ menggunakan spesimen: 1. Aspirasi sum-sum tulang, atau 2. Darah periferi ‘Chronic lymphoproliferative disorders (CLDs) and staging non-hodgkin lymphoma (NHL) cases’ menggunakan specimen: 1. Aspirasi sum-sum tulang 2. Darah periferi 3. FNAC

ii.Pendiagnosaan

1.1.1.1

Cecair badan (CSF & Pleural effusion), atau 5. Biopsi kelenjar limfa iii.Pendiagnosaan penyakit ‘paroxysmal nocturnal haemoglobinuria’ (PNH) daripada spesimen darah periferi. Hemolitic Workup a. Osmotic Fragility Test (OFT) i. Ujian ini amat berguna untuk mengesan penyakit hereditary spherocytosis dan sebagai saringan penyakit thalassemia. a. Schum’s Test

4.

i. Ujian

ini mengesan methaemalbumin dalam plasma secara kualitatif.

ii.Indikasi utamanya ialah hemolisis intravascular.
a. Methemoglobin Test

i. Ujian ini mengesan hemoglobin teroksida dalam plasma secara
kualitatif. ii.Indikasi ujian ini adalah seperti penyakit kekurangan enzyme G6PD dan enzyme methemoglobin reductase. a.

Acidified Serum Test (Ham’s Test) i. Ujian ini dilakukan untuk mengesan kebarangkalian penyakit PNH (Paroxysmal Noctural Hemoglobinuria) atau eythropoietic anemia.

ii.Ujian
a.

ini tidak sesuai dilakukan kepada menerima tranfusi darah kurang dari 3 bulan.

pesakit

yang

Sucrose Lysis Test

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{25}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

i. Selain

daripada Ham’s test, ujian ini juga boleh mengesan kebarangkalian penyakit PNH (Paroxysmal Noctural Hemoglobinuria).

a.

Kleihauer Test

i. Ujian

ini mengenalpasti kehadiran sel fetal (HbF) didalam sirkulasi maternal. ii.Indikasi ujian ini adalah termasuk: 1. Menentukan keadaan pendarahan feta-maternal

2.
a.

Perawatan kes Rh HDN (Rhesus Hemolytic Disease of Newborn)

Nutrisi Anemia i. Analisis nutrisi anemia merangkumi ujian berikut: 1. RBC Folate 2. Serum Folate 3. Serum Vitamin B12 4. Serum Ferritin i. Pesakit dinasihatkan berpuasa sebelum menjalankan ujian.

ii.Spesimen hemolisis tidak sesuai dan tidak akan dianalisis. iii.Spesimen mesti dihantar sebelum 12 tengah hari.
1.1.1.1 a. b. Sum-sum Tulang Permohonan ujian ini perlu dibuat temujanji dengan JTMP bertugas terlebih dahulu. Permohonan mesti disertakan bersama keputusan FBP terkini, mohon ujian FBP sebelumnya.

1.1.1 Molekular 1.1.1.1 Asai Kualitatif Gen BCR-ABL a. Indikasi diagnosis Chronic Myeloid Leukaemia. b. Indikasi Acute Lymphoblastic Leukaemia. 1.1.1.1 a. Gen JAK2 Indikasi Chronic Myeloproliferative Disorder. Gen SEA α-Thalassemia Indikasi Thalassemia. Bergantung juga kepada keputusan Hb-analisis.

1.1.1.1
a. b.

1.1.1.1
a.

Gen AML Fusion (AML1/ETO gen, PML/RARα gen, CBFβ/MYH11 gen) Indikasi diagnosis Acute Myeloid Leukaemia. Faktor V Leiden

1.1.1.1

a.

Ujian saringan APCR-V borderline/positif dan sejarah klinikal seperti thrombosis.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{26}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

b.

Pesakit trombosis yang sedang menerima rawatan heparin atau mempunyai Lupus antikoagulan (dimana, ujian saringan seperti APCR-V tidak dapat membantu).

1 1.1 a.

Unit Perubatan Transfusi Piagam Pelanggan Unit Perubatan Transfusi Penderma darah dijamin selamat dari semua jangkitan semasa prosedur pendermaan darah. Penderma darah akan diberi layanan dalam suasana yang selesa. Kami menjamin proses pendermaan darah tidak melebihi 50 minit. Kami menjamin hak-hak istimewa seperti yang tercatit dalam buku penderma. Objektif Kualiti Unit Perubatan Transfusi Bahagian Penderma

b.
c. d. 1.1 a.

i.

Memastikan proses pendermaan darah biasa tidak melebihi 40 minit.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{27}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

ii.
a.

Memastikan proses pendermaan apheresis tidak melebihi 2 jam 30 minit.

Bahagian Komponen Darah 80% kualiti produk komponen platelet concentrates (pendermaan biasa) yang disediakan adalah memuaskan (within range). Bahagian Saringan Darah Memastikan bekalan darah yang dikeluarkan kepada pelanggan bebas sebarang infeksi. Bahagian Makmal 80% permohonan pembekalan platelet concentrates kepada wad/klinik dapat dipenuhi.

b.

c.

Sebarang penambahbaikkan objektif kualiti Unit Perubatan Transfusi sila rujuk manual kualiti HUSM 1.1 Kakitangan dan Sambungan Telefon Unit Perubatan Transfusi
Ketua Jabatan/Pengurus Unit Perubatan Transfusi Prof. Madya Dr. Rosline Hassan Pensyarah Dr. Rapiaah Mustaffa Dr. Wan Zaidah Abdullah Dr. Suhair Abbas Ahmed Dr. Abdul Rahim Hussein Dr. Wan Haslindawani Wan Mahmood Dr. Shafini Mohamed Yusoff Dr. Rosnah Bahar Dr. Noor Haslina Mohd. Noor Dr. Marini Ramli Dr. Muhammad Farid Johan Pegawai Perubatan Dr. Mohd Amran Abdul Wahab Dr. Abdul Karim Yusof Dr. Salfarina Iberahim Bahagian Makmal Unit Perubatan Transfusi Pegawai Sains Lim Seng Hock Khairiah Yazid Muhamad Fakhri Mohd Azmi No. Ext 4970 4975 4971 4972 4976 4175 4016 4136 4138 4978 4977 4618 4640 4640 Page r 025

158

4619 3650 4630

Juruteknologi Makmal Perubatan Tertinggi Unit Perubatan Transfusi Saw Teik Hock (U38) 4637 Miskon Ahmad Kerojoh (U36) 4641 Juruteknologi Makmal Perubatan Kanan Unit Perubatan Transfusi U32 Salamah Ahmad Sukri 4641 Rohana Yusof 4635

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{28}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Pejabat Am Unit Perubatan (Tel/Fax : 7652709) Makmal Unit Perubatan (Interkom: No. 6) Bilik Pelajar Sarjana Bilik Pendermaan Darah Makmal Stem Sel Transfusi Transfusi 4638 4644 4636 4639 4633 476

Juruteknologi Makmal Perubatan (JTMP) Unit Perubatan Transfusi U29 Anisza Mat Hasim 4644 Suzana Abu 4644 Suhaidah Ismail 4644 Surehan Sulong 4644 Aini Rosemawani Che Abdullah 4644 Muhammad Ashraf Zulkarnain 4644 Nursyamsida Kamarudin 4644 Mohd Reizuan Ali 4644 Mohd Zaki Idris 4644 Nor Hidayah Binti Ngapdi 4644 Penolong Pegawai Penerangan Noor Athiah Mat Wi Kakitangan Kejururawatan Unit Perubatan Transfusi S/N Kamariah Ismail S/N Mik Yah Yusop S/N Tuty Salehah Jaffar S/N Asma Che Min S/N Zubaidah Manaff S/N Rahimah Mustafa A/N Rahana Mohd Noor A/N Faezah Abdullah Kakitangan Pentadbiran Unit Perubatan Transfusi Siti Sarah Sophiah Abdul Halim (Perkeranian/Operasi) Pembantu Makmal Norazlina Derani Pembantu Tadbir Rendah Nur Huruain Shatishal Abdul Shukor (Jurutaip) Atendan Kesihatan Hamzah Ismail Zainal Abidin Husain Jafrey Din Mat Jusoh Che Abdul Halim Ibrahim Pembantu Am Pejabat Mohamad Ali Asmadi Abdul Aziz Nik Fairuz Nik Mahmood 4632

4639 4639 4639 4639 4639 4639 4639 4639

4638 4644 4638 4639 4639 4639 4639 4638 4638 4638

Jadual 15 (Selepas waktu pejabat - Penyelaras/Pegawai Perubatan boleh dihubungi melalui 4644) 1.2 Perkhidmatan Unit Perubatan Transfusi 1.2.1 Perkhidmatan Makmal Imunohematologi
Ujian Rutin Makmal Spesimen Tiub Nota

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{29}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Imunohematologi ABO & Rhesus Group Group & Crossmatch (GXM) Group, Screen & Hold (GSH) Neonatal Study (ABO, Rh Group & DAT) Direct Coombs Test (DAT) IgG & C3d Indirect Coombs Test (IAT) Antenatal Study (ABO, Rh Group & Antibody Screening) (Whole Blood) Darah Utuh K2EDTA tube, saiz 3ml (dewasa) 1-2ml (bayi) Tiada

Jadual 16 Ujian Khusus Makmal Imunohematologi Blood Group Phenotyping Rhesus Genotyping Antibody Titre Antibody Identification Transfusion Reaction Investigation Human Platelet Antigen Antibody Test (Whole Blood) Darah Utuh Spesim en Tiub Nota Transfusion Reaction Investigation memerlukan sampel: • Sample Post Transfusi (3-5ml) • Baki Beg Darah

K2EDT A tube, saiz: 3ml (dewas a) 1-2ml (bayi)

• • •

FBP (Makmal Hematologi) Urine for Hb (Makmal Patologi Kimia) Blood C&S (Makmal Mikrobiologi) Jadual 17

1.1.1

Perkhidmatan Pendermaan Darah Bekalan darah sentiasa diperlukan, penderma darah sukarela amat dialu-alukan bagi menambah stok darah di Unit Perubatan Transfusi. Pihak Hospital USM akan menjaga kebajikan penderma darah melalui keistimewaan mendapatkan perkhidmatan perubatan, kesihatan dan kemudahan lain. Kriteria Kelayakan Penderma Darah Darah yang selamat datang dari penderma yang sihat. Pendermaan darah haruslah atas dasar kesukarelaan individu tanpa meminta balasan, dan penderma tidak akan dipaksa untuk menderma tanpa kerelaan mereka. Demi menjamin darah yang selamat hanya penderma yang sihat, bebas dari penyakit, dan tiada riwayat penyakit tertentu dibenarkan menderma darah.
Nota Penderma bawah 18 tahun, mesti mendapat kebenaran Ibubapa/Penjaga Penderma 60-65 tahun, mesti menunjukkan surat sah sihat dari doktor -

1.1.1.1

Kriteria Penderma Darah Sihat yang diterima Umur Jantina Berat Tidur 18 hingga 60 tahun sahaja Lelaki dan Perempuan 45kg /100lb (minima) 5 jam (minima)

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{30}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Aras Hb Penya kit 12.5g/dl (lelaki) 12.0g/dl (perempuan) Sihat tubuh badan Tiada sejarah pendarahan yang teruk Tiada sejarah penyakit terdahulu Tidak mengambil sebarang ubat

Jadual 18 Sumber: Transfusion Practice Guidelines for Clinicians & All Laboratory Personell, National Blood Centre, Malaysian Ministry of Health (2nd Ed) 2005, mukasurat 6 -7
Kekerapan Menderma Darah Penderma Darah Sahaja Penderma Aferesis Penderma Darah bertukar kepada Penderma Aferesis Penderma Aferesis bertukar kepada Penderma Darah Selang Masa (selepas pendermaan terakhir) 12 minggu 2 minggu 12 minggu 2 minggu

Jadual 19 Sumber: Transfusion Practice Guidelines for Clinicians & All Laboratory Personell, National Blood Centre, Malaysian Ministry of Health (2nd Ed) 2005 1.1.1.2 Hak Istimewa Penderma Darah di Unit Perubatan Transfusi, HUSM Hak-hak istimewa kepada penderma darah di Unit Perubatan Transfusi HUSM adalah mengikut panduan dari Kementerian Kesihatan Malaysia dalam surat pekeliling KPK 5/2005 bertarikh 20 Julai 2005, seperti berikut;

Keistimewaan Penderma Darah Hospital Universiti Sains Malaysia3
Kekerapan Menderma 1 kali 2 kali dalam 12 bulan 2-5 kali 6-10 kali 11-15 16-20 21-30 31-40 kali kali kali kali Percuma Rawatan Pesakit Luar1 4 bulan 4 bulan 1 tahun 2 2 3 4 tahun tahun tahun tahun Percuma Rawatan Perubatan & Wad1 4 bulan 4 bulan 6 bulan 1 2 3 4 tahun tahun tahun tahun

Nota Tidak termasuk bayaran x-ray dan pembedahan Percuma suntikan pencegahan Hepatitis B Menderma lebih 5 kali dan seterusnya Kelonggaran melawat wad pada bila-bila masa5 menamakan seorang waris untuk dapat keistimewaan selama 10 tahun sahaja2,3,4 Penderma (whole blood) sahaja menamakan seorang waris untuk dapat keistimewaan seumur hidup,3,4 Penderma (aferesis) sahaja menamakan seorang waris untuk dapat

41-50 kali Lebih 50 kali Lebih 150 kali

10 tahun Seumur hidup Seumur hidup

10 tahun Seumur hidup Seumur hidup

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{31}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
keistimewaan seumur hidup2,3,4

1

Keistimewaan Penderma hanya akan diberikan kepada penderma sahaja dalam tempoh bulan/tahun terakhir pendermaan 1 Hanya penderma yang membawa buku penderma darah3 yang lengkap sahaja layak menerima keistimewaan ini 2 Sekiranya waris yang dinamakan meninggal, penderma boleh menamakan seorang pewaris yang lain selagi pemilik hidup 3 Hak keistimewaan buku penderma tidak boleh dipindahmilik jika pemilik asal buku penderma meninggal 4 Pewaris hanya layak mendapat keistimewaan pengurangan jumlah caj keseluruhan Rawatan Pesakit Dalaman sebanyak 50% sahaja 5 Kelonggaran melawat wad hanya layak atas budi bicara dan kebenaran khas dari Ketua Jururawat HUSM sahaja

Jadual 20

Sumber: Peraturan Bayaran & Kadar Caj Hospital Universiti Sains Malaysia, Unit Kewangan (1 September 2005), page 7. Sumber: Surat Pekeliling KPK 5/2005 (20 Julai 2005) Sumber: Unit Kewangan , HUSM

1.1.2 Perkhidmatan Terapeutik 1.1.2.1 Penyediaan Darah & Komponen Darah a. Transfusi Darah Autologus Transfusi darah autologus (Autologus Blood Transfusion) memberikan kebaikan kepada pihak Unit Perubatan Transfusi dan juga pesakit. Pesakit - pesakit yang mungkin memerlukan darah untuk pembedahan elektif adalah sesuai sebagai penderma autologus. Sekurang - kurangnya tiga minggu sebelum tarikh pembedahan, darah penderma autologus harus diambil dan disimpan di Unit Perubatan Transfusi. Penyelaras/Pegawai Perubatan Unit Perubatan Transfusi harus dihubungi untuk nasihat dan juga mengaturkan pengambilan dan penyimpanan darah autologus. b. Plasmaferesis Perkhidmatan plasmaferesis juga disediakan di Unit Perubatan Transfusi sama ada untuk tujuan rawatan atau pengambilan komponen darah tertentu. Penyelaras/Pegawai Perubatan Unit Perubatan Transfusi hendaklah dihubungi untuk perkhidmatan ini. Komponen-Komponen Darah Konsep terapi komponen darah bertujuan untuk memberikan komponen darah tertentu yang diperlukan oleh pesakit sahaja berbanding dengan transfusi darah utuh ‘whole blood’. Ini bukan sahaja dapat memaksimakan penggunaan darah tetapi adalah juga cara yang paling sesuai untuk pemberian komponen darah yang diperlukan oleh pesakit yang memerlukan banyak komponen spesifik.

c.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{32}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Dengan penggunaan komponen darah ini juga, satu unit darah yang didermakan dapat digunakan untuk beberapa orang pesakit yang memerlukan komponen-komponen yang berlainan. 1.1.3 Pemindahan Darah 1.1.3.1 Syarat-Syarat Permohonan Transfusi Darah a. Permohonan yang melebihi 72 jam, mestilah membuat permohonan baru (borang dan spesimen baru). Kecuali plasma dan platelet (borang sahaja). Nota: Dalam kes-kes pemindahan darah banyak (massive transfusion), Penyelaras/Pegawai Perubatan Transfusi hendaklah dihubungi untuk menilai/menasihat kemungkinan menggunakan komponen darah tertentu. b. Komponen-komponen darah yang boleh disediakan oleh Unit Perubatan Transfusi adalah seperti berikut:

i Plasma Beku Segar (Fresh Frozen Plasma) ii Plasma Beku Biasa (Ordinary Frozen Plasma) iiiKriopresipitat (Cryoprecipitate) ivKriosupernatant (Cryosupernatant) v Sel Kejap (Packed Cell) viPlatelet Concentrate (Random Platelet
Apheresis) viiBuffy Coat c.

&

Platelet

Masa yang diperlukan untuk penyediaan komponen darah selepas permohonan diterima/diberitahu :

i. Plasma Beku Segar (Fresh Frozen Plasma)
30minit

20-

15-20minit Nota: Tempoh masa penyediaan komponen darah bergantung kepada penderma darah yang sesuai dan stok darah 1.1.1.1 a. Prosedur Transfusi Darah Kecemasan Uncrossmatched Blood Bagi darah kumpulan O-sel kejap (packed cell) yang diambil TANPA ujian-penyesuaian darah (cross-matching) atau ujian penyesuaian darah belum lengkap dijalankan. Emergency Crossmatch Darah dibekalkan kepada pesakit selepas ujian kumpulan darah dan ujian immediate spin/saline phase crossmatch dijalankan. Jika tiada keserasian pihak wad akan dimaklumkan dengan segera.

ii.Kriopresipitat (Cryoprecipitate) iii.Platelet Concentrate

15-20minit

b.

Nota:

i. Proses pengeluaran darah mengambil masa 15-20 minit, maksimum 2 unit dibekalkan dahulu.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{33}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
ii. Pakar perubatan/pegawai perubatan adalah bertanggungjawab untuk mengambil/memberikan darah tersebut dan mereka dikehendaki menandatangani borang permintaan darah sebelum darah dapat dikeluarkan dari Unit Perubatan Transfusi

1.1.1

Ujian ‘Group, Screen and Hold’ (GSH)

a. b.

Group Screen and Hold (GSH) adalah satu ujian saringan antibodi, seterusnya ujian penyesuaian silang akan dilakukan sekiranya darah diperlukan. Pesakit yang mempunyai antibodi, kajian lanjut untuk mengenalpasti antibodi dan darah yang sesuai akan dijalankan. Pihak wad akan dimaklumkan. Kes-Kes Tidak Memerlukan Ujian GSH Kes-kes pendarahan kecemasan. Kes yang berkemungkinan besar darah akan digunakan. Permohonan darah yang melebihi 2 unit. Semua kes-kes pediatrik. Kes-kes yang diketahui mempunyai antibodi.

1.1.1.1 a.

b.
c. d. e.

Nota: Prosedur permohonan ujian (GSH), proses pengambilan dan melabel darah pesakit adalah sama seperti permohonan ujian Kumpulan dan Keserasian Darah (GXM)

1 1.1

Julat Nilai Normal Julat Nilai Normal Ujian Hematologi
Lelaki
9

Variable WBC (x10 /l) RBC (x10 /l) Hb (g/dl) HCT (%) MCV (fl) MCH (pg) MCHC (g/dl) Platelets (x109/l) RDW SD
12

3.8 – 9.7 4.2 – 6.1 12.0 – 16.5 37.5– 49.8 78.9 – 95.7 25.4 – 31.1 30.6 – 34.9 167– 376 35.5 –

Perempu an 3.4 – 10.1 3.52 – 5.16 9.81 – 13.85 31.8 – 42.4 77.5 – 94.5 24.8 – 31.2 29.4– 34.4 158– 410 35.8 –

6-12 thn* 5 - 13 4.0 5.2 12 - 16 35 - 45 78 - 94 24 - 33 31 - 37 -

2-6 thn* 515 45.3 11 14 34 40 75 87 24 30 31 37 -

2-6 bln* 6 - 18 3 - 4.6 10 - 14 28 - 42 83 108 25 - 35 30 - 36 -

1 bulan* 5 - 19 3 - 5.4 11 - 17 31 - 55 85 123 28 - 40 29 - 37 -

Bayi* 7 - 23 4.0 6.6 15 - 23 45 - 67 95 121 31 - 37 29 - 37 -

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{34}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
46.8 11.2 15.2 1.58 5.94 1.14 3.22 0.15 0.67 0.08 0.28 0.01 0.05 0.46 1.34 55.7 174 0.01 0.03 47.6 11.4– 15.1 1.55 – 6.07 1.05 – 3.29 0.1 – 0.74 0.03 – 0.28 0.01 – 0.05 0.48 – 1.48 14.5 – 87.6 0.001 – 0.04

RDW CV Neutrophils (x109/) Lymphocytes (x109/l) Monocytes (x109/l) Eosinophils (x109/l) Basophils (x109/l) Reticulocytes (x109/l) Serum ferritin (ng/ml) IG (x109/l) Bleeding Time (min) ESR (mm/60min)

– – – – – – – – –

2–8 1–5 0.1 – 1 0.1 – 1 0.2 - 2 -

1.5 – 8 6–9 0.1 – 1 0.2 – 1 0.2 – 2 -

1.5 – 9 4 – 10 0.1 – 1 0.2 – 1 0.4 – 1 -

3–9 3 – 16 0.3 – 1 0.2 – 1 0.3 – 1 -

3–5 2–8 0.5 – 1 0.1 – 0.5 1 – 4.5 -

2 – 7 (Ivy’s method) 1 – 15 (lelaki), 1 – 20 (perempuan), 1 – 10 (kanak-kanak)

Sumber: T.M. Roshanet al., (2008) Hematology Reference Ranges in Malaysian Population. Int. Jnl. Lab. Hem. *Sumber: J.V. Dacie, S. M. Lewis, (1995) Practical Haematology (8th Edition), page 17.

21

Jadual

1.2

Julat Nilai Normal Ujian Koagulasi Rutin
Variable PT (sec) INR APTT (sec) APTT (sec) 50:50 mix/control PT (sec) 50:50 mix/control Fibrinogen Level (g/l) D-dimer (µg/ml) Factor VIII Assay (%) Factor IX Assay (%) Julat Normal 12.6 – 15.7 0.86 – 1.14 30.0 – 45.8 < 5 sec 2.32 – 4.44 < 500 50.0 – 190 57.0 – 156.0 Nota Intrepetasi berdasarkan nilai pembetulan yang dikira dari formula standard Clauss Method -

Nota: Sumber makmal hematologi dari analyzer STA Compact (Mei, 2008)

Jadual 22

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{35}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

1.3

Julat Nilai Normal Ujian Koagulasi Khusus
Variable Thrombin Time (sec) Reptilase Time (sec) Factor II Assay (%) Factor V Assay (%) Factor VII Assay (%) Factor X Assay (%) Factor XI Assay (%) Factor XII Assay (%) Factor XIII Assay (%) Inhibitor Screening Inhibitor Assay (Bethesda Assay)(BU/mL) Protein C Activity (%) Protein S Activity Free Protein S Antigen Activity (%) Antithrombin (ATIII) (%) APCR-V (ratio) cut of value APCR-APTT (ratio) Anti Xa Activity (µ/ml) Julat Normal 14.3718.23 < 20 48.0 – 155.0 67.0 -134.0 70.0 – 160.0 67.0 – 123.0 63.0 – 145.0 40.0 – 130.0 40.0 – 130.0 No Inhibitor < 0.6 69.0 – 132.0 77.0 – 136.0 67.0 – 155.0 80.0 – 160.0 >2.05 2.09 – 3.21 0.5 – 1.0 Nota Therapeutic range

Jadual 22
Sumber: Semua julat normal dan nilai rujukan diperolehi dari Bahagian Koagulasi, Disember 2008. Makmal Hematologi, HUSM, melainkan dinyatakan dari sumber lain.

1.4

Julat Nilai Normal Ujian Hematologi Khusus

Analisis Hemoglobin Hb Elektroforesis Hb A (%) 96.0 – 98.5 Hb A2 (%) 1.5 – 4.0 (kaedah HPLC) Hb F (%) < 1.0 (kaedah HPLC)

Jadual 23
Analisis Sum-sum Tulang (%) Blast Cells Promyelocytes Neutrophil myelocytes Eosinophil myelocytes Metamyelocytes Neutrophils Males Females Eosinophils Eosinophils plus eosinophil myelocytes Observed Range 0.0 – 3.2 3.6 – 13.2 4.0 – 21.4 0.0 – 5.0 1.0 – 7.0 21.0 – 45.6* 29.6 – 46.6* 0.4 – 4.2 0.9 – 7.4 95% range (mean) 0.0 – 3.0 (1.4) 3.2 – 12.4 (7.8) 3.7 – 10.0 (7.6) 0.0 – 2.8 (1.3) 2.3 – 5.9 (4.1) 21.9 – 42.3 (32.1) 28.8 – 45.9 (37.4) 0.3 – 4.2 (2.2) 0.7 – 6.3 (3.5)

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{36}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Basophils Erythroblasts 0.0 – 0.8 0.0 -0.4

18.0 – 39.4* 16.2 – 40.1 (28.1) 14.0 – 31.8* 13.0 – 32.0 (22.5) Lymphocyte 4.6 – 22.6 6.0 – 20.0 (13.1) Plasma Cells 0.0 – 1.4 0.0 – 1.2 (0.6) Monocytes 0.0 – 3.2 0.0 - 2.6 (1.3) Macrophages 0.0 – 1.8 0.0 – 1.3 (0.4) Proerythroblast 0.5 – 5.0 † Myeloid : 1.1 – 4.0 Males 1.1 – 4.1† (ratio) erythroid (ratio) 1.6 – 5.4† Females 1.6 – 5.2† (ratio) (ratio) Significant difference between men and women: *P < 0.001; †P < 0.01

Males Females

Jadual 24
Sumber: Bain B. J., (1996) The Bone Marrow Aspirate of Healthy Subjects. Br J Haematol. 94:206-9 Anemia Nutrisi RBC Folate (μg/l) Serum Folate (μg/l) Serum Feritin (μg/l) Vitamin B12 (ηg/l)

160 – 640 3 – 20 55.7 – 173.48 (Lelaki) 160 – 760 14.45 – 87.75 (Perempuan)

Jadual 25
Sumber: J.V. Dacie, S. M. Lewis, (1995) Practical Haematology (8th Edition), page 14.

1.5

Kumpulan Darah Kekerapan ABO (%) A 35 Kekerapan Rh (%) 58.5 21.5 6.0 5.0 2.5 1.0 4.5 0.5 0.5 Rh Phenotype CC.DD.ee Cc.DD.Ee Cc.Dd.ee CC.DD.Ee Cc.DD.ee Cc.DD.EE cc.DD.EE dd.Dd.ee CC.DD.EE B 15 Rh Genotype CDe / CDe CDe / cDE CDe / cde CDe / CDE cDE / cde cDE / CDE cDE / cDE cDe / cde CDE / CDE AB 5 O 45 Jadual 26 Shorthand Symbol R1 R1 R1 R2 R1 r R1 Rz R2 r R2 Rz R2 R2 R0 r Rz Rz Jadual 27

Sumber: T.H. Saw, A. Zahari, R. Hassan, R. Mustaffa, (2005) A Study of Rh Phenotype/Genotype Among Regular Blood Donor of Different Ethnic Group in Hospital USM, Kelantan.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{37}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

2

Lampiran 1

Ubat – ubatan yang boleh menggangu fungsi platelet (agregasi platelet) Aminopyrine (Pyramidon) Amitriptyline Antruane (Sulfinpyrazone) Aspirin* Atromide (Clofibrate) Chloroquine Chlorpromazine Cyprohepatadine Dextran Alpha-antagonist Adrenergic blocking agents Adenosine Aminophylline Antihistamines B-blocker Black tree fungus Dextropropoxyphene Dipyridamole (Persantine) Furosemide (Lasix) Glycerole-guiacolate Heparin Ibufenac (Dytransin) Ibuprofen (Motrin) Indomethacin (Indocin) Imipramine Cepthalosporins Clofibrate Corticosteroids Cyclic AMP EDTA Ethanol Garlic Maclofenamic acid Mefamic acid (Ponstan) Nitrofurantoin (Furadantin) Paracetamol Phenothiazines Phenylbutazone Promethazine Pyrinolcarbamate Sulfinpyrazone Local anasthetics (procaine) Non-steroid anti-inflammatory drugs Prostaglandin E Prostanoids Sulphydril inhibitor Tricyclic antidepressants Volatile general anasthetics

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 5, 2009

{38}

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->