Anda di halaman 1dari 4

Arapi

Uvod
Nakon razmiljanja o odabiru teme, uzimajui u obzir svoje dosadanje radove, te
problematiku sa kojom se trenutno susreemo iz vie predmeta istovremeno, (Historija srednjeg
vijeka, Historija civilizacija i Historija religija) ja sam se odlucio da za svoj rad uobliim
svoje prijanje radove iz drugih predmeta, ali da u potpunosti promjenim ugao posmatranja. U
prvom redu, dakle da posmatram stvari sa historijskog aspekta, obraujui pitanja kao to su:
porijeklo arapa, pojava islama, najbitnije dinastije koje su oznaile arapsku historiju, te Andaluzija
kao najbitniji element koji je uticao na historiju Europe u ranom srednjem vijeku.Odluio sam dakle
dati plitak ali irok pregled historije Arapa bez dubljeg zadiranja unutar bilo kojeg segmenta
zbivanja. Budui da ni sam asistent nije imao vremena da nas upozna sa historijom Arapa, onda bi
ovaj rad trebao da poslui kao jedna pa eto moemo rei ekskurzija izvan konstantih sukoba na
tlu europskog kontinenta.
1.Porijeklo arapa
Jo od davnina naziv za Arabijski poluotok bio je arebun. Rije arebun znai : pustinja,
stepa, neplodna zemlja bez biljnog ivota, po kojoj su stanovnici toga podruja i dobili svoj naziv.
Arapski poluotok se granii sa istoka Arapskim zalivom, na zapadu Crvenim morem, na sjeveru sa
Sirijom i Irakom, a na jugu je omeen Arapskim morem.1
Kao to joj i samo ime govori, Arabija je neplodna pustinjska zemlja, sa vrlo malo zelenih
povrina, to je navelo ogromni broj stanovnitva da se okrene nomadskom nainu ivota.
Arape historiari, prema porijeklu dijele u tri skupine:
- Arapi El-Baide , starosjedilako beduinsko stanovnitvo ovih prostora o kojem nema puno
podataka ali se zna da potjeu iz Jemena
- Arapi El-Arebe, koji su porijeklom od Jareb ibn Jedea bin Kahtana, a nose jo i naziv Kahtanije
- Arapi El-Mustarebe, poznati jo kao Arapi Adnanije, vode porijeklo iz irakih krajeva, a
vremenom se proirie preko cijele Arabije, upravo zbog ega se dananji Arapi smatraju semitskom
grupom naroda.2
1.1.Islam
Predislamski Arapi su bili politeisti, dakle klanjali su se i oboavali kipove. Muhammed
aleyhi assalatu wa salam roen je u Meki 571. godine nove ere po kranskom kalendaru, od oca
Abdullaha i majke Amine3. Kada je bio u 40. godini ivota poeo je sa pozivanjem svojih
sunarodnjaka u Islam. Osnova uenja jeste Tevhid ili priznavanje te oboavanje samo Jednog
Boga, bez pripisivanje sudruga u bilo kojem vidu.Danas se po zapadnoj historiografiji islam
sagledava kao trea monoteistika abrahamska vjera, dok sa muslimanskog aspekta islam se
smatra orginalnom vjerom koja je objavljivana i prijanjim Poslanicima, koju su ljudi tokom
vremena mijenjali i iskrivljavali. Naravno, Arapi nisu objeruke prihvatili ovaj poziv nego su se
suprostavili muslimanima svim metodama: vrijeanja, bojkot, muenja, ubijanja i slino; zbog ega
su muslimani se odluili na iseljenje iz Meke u neko drugo mjesto, prvo Abesiniju, a potom u
susjedni grad Medinu.622. godine. Taj dogaaj ostati e poznat u historiji kao Hidra a koristi se
kao datum prekretnice to se tie irenja islama, a muslimani e ga uzeti kao dogaaj po kojemu e
raunati vrijeme. Samo preseljenje nije prestavljalo kraj misije, nego samo jednu prekretnicu jer su
muslimani dobili vlastito uporite, a uskoro Mekelije e pokrenuti rat protiv Medine koji e trajati

1
2
3

Saffijurahman el Mubarekpuri, Er-rahikul-Mahtum, Sarajevo, 2001, str. 17


Saffijurahman el Mubarekpuri, Er-rahikul-Mahtum, Sarajevo, 2001, str. 18-20
Safijurrahman el Mubarekfuri, Zapeaeni denetski napitak, Sarajevo, 2001, str. 51

godinama, a tri najvanije bitke su : bitka na Bedru 624. godine, bitka na Uhudu 625. te bitka na
Hedneku 627.godine.4
Ovaj rat e se konano zavriti 630. godine pobjedom muslimana i njihovom povratku u
5
Meku , a sam Poslanik umire 632. godine to e oznaiti kraj poslanstva.6
2. Rani period halifata
2.1. Preddinastijski period
Da vas ne bih bunilo, na samom poetku ovog poglavlja mislim da je neophodno istaknuti
da nakon smrti Poslanika, nije dolo do nekog automatskog uspostavljanja vladajue porodice na
vlasti. Prije nego to e se i jedna porodica uvrstiti na vlasti, bila su etverica halifa, koja su bila u
rodbinskoj vezi sa Poslanikom ili povezani sa njime putem brakova. Mada te veze nisu bile
dovoljno uske da bi se moglo smatrati das u svi iz iste porodice. Ta etverica halifa, bili su:
Abdullah ibn Osman, poznatiji kao Ebu Bekr (ra), Omar ibn el Khattab (ra), Osman ibn Affan
(ra), te Ali ibn ebi Mutalib (ra).7 Ova etri halife poznata su jo pod nazivom hulefai raidun to
se na na jezik najee prevodi kao pravovjerne halife mada bi bilo korektnije prevesti kao
pravedno vladajue ili slino, jer nije postojala razlika to se tie samih vjerskih ubjeenja.
Ebu Bekr, dolazi na vlast nakon smrti Poslanika izbornim putem od strane muslimana koji
su imali najvie poloaje ili su pak bili najblii Poslaniku za vrijeme njegova ivota. 8 Vladao je
dvije godine u periodu od 632-634. godine9. Njegova vladavina, iako je bila kratka, prola je
sigurno kroz jednu od najveih kriza rane Islamske drave, a od samog poetka morao je guiti
ustanke irom Arabije, a nakon smirivanja ustanaka, osvojio je Irak od Perzijskog, te Sham (Siriju)
od Iranskog carstva. Za vrijeme njegove vlasti Kuran je kompiliran jednu knjigu.10
On je oporukom muslimanima preporuio da kao narednog halifu odaberu Omera ibn el
Khattaba, to su muslimani i uinili. Omer vlada od 634-644. godine. Nastavio je ekspanzionistiku
politiku prema susjednim oblastima pa je tako 641. godine Perzija biva u potpunosti poraena, pod
vodstvom Amra osvojen je i Egipat.11
Naredni izabrani halifa (takoer po oporuci prethodnoga) bio je Osman ibn Affan koji vlada
od 644. do 656. godine. to se tie teritorijalnih osvajanja, smatra se osvajaem Afrike (gornjeg
dijela), za njegovo vrijeme dolazi do prve pomorske bitke sa Bizantom. Pred kraj njegove
vladavine, dolazi do komeanja u drutvu,zbog neslaganja sa nekim odlukama halife (u prvom redu
imenovanja upravnika po dravi), to e rezultirati njegovim ubistvom.Vladavina narednog vladara
Ali-a ibn ebi Mutaliba okarakterisana je unutranjim sukobima. On vlada u periodu od 656-661.
godine a takoer e podlei kao rtva atentata. Od ova etri halife samo jedan je umro prirodnom
smru a to je bio Ebu Bekr.12

2.2. Dinastijski period halifata


Nakon smrti Ali-a(ra) kao halifa izabran je Muavija (ra), koji je prethodno bio namjesnik
Sirije. Kao halifa vladao je od 661-680. godine. On je osniva dinastije Omejada. Dinastija omejada
4

Filip Hitti, Istorija Arapa - od najstarijih vremena do danas, , Sarajevo 1973, str. 94
Saffijurahman el Mubarekpuri, Er-rahikul-Mahtum, Sarajevo, 2001, str. 357-375
6
Filip Hitti, Istorija Arapa - od najstarijih vremena do danas, , Sarajevo 1973, str. 96
5

Mustafa Spahi, Povijest Islama, Sarajevo, 1996, str. 225-257


Hilmi Ali aban, Ashabi Allahovog Poslanika, Sarajevo, 2001, str. 15-17.
9
Mustafa Spahi, Povijest Islama, Sarajevo, 1996, str. 225-229
10
Hilmi Ali aban, Ashabi Allahovog Poslanika, Sarajevo, 2001, str. 20-28
11
Mustafa Spahi, Povijest Islama, Sarajevo, 1996, str. 229-241
8

12

Hilmi Ali aban, Ashabi Allahovog Poslanika, Sarajevo, 2001, str. 71-93.

vladati e 90 godina , do 750. godine, a odlikovati e se teritorijalnim irenjem, u prvom redu


osvajanje Pirineja od Vizigota 711/12. godine, koja e biti poznata kao El Andalus, ili Andaluzija13
Druga dinastija muslimanskog halifata u ranom srednjem vijeku bila je dinastija Abasida,
vladala je gotovo osam stoljea, u periodu od 750-1258 iz Bagdada, a nakon njegovog pada u ruke
Mongola, prijedstolinica je izmjetena u druge centre, tako da e se sama dinastija protegnuti sve
do 1517. godine. Na vlast su doli nakon pogibije Mervana II, posljednjeg hafli omejadske dinastije
(mada je jedan potomak ostao u Andaluziji, gdje e nastaviti vladati dalje Andaluzijom) 750.
godine. Za 754 godine vladavine halifatom, Abasidi su brojali ukopuno 54 halife, od kojih je 17
vladalo iz Kaira, a utemeljitelj dinastije bio je Abu Abbas Es-Sefah. 14 Vrijeme vladavine Abasida je
vrijeme razvoja nauke, prevoenja tekstova, vrijeme nastanka est zbirki hadisa, te etri pravna
mezheba (ili kole), razvoj poezije, kaligrafije, trgovine i moemo rei svakodnevnog ivota. Ali
dakako razvoj filozofije je doveo i do brojnog irenja ne standardnih tumaenja islama, pa se tako
javljaju brojna heretia uenja.
Mimo ovih dinastija bilo je i drugih, a
sigurno su vrijedne bar spomena, pa u ih samo nabrojati: dinastija Fatimidija, dinastija Turaka
Memluka u Egiptu15, dinastija Ejjubijja u Egiptu i Siriji, te brojne manje dinastije.
3. Andaluzija
panije koja je nosila naziv El Andalus je bila prva pokrajina koja se 756. godine izdvojila
iz sastava jedinstvenog ummeta/zajednice/halifata, a ve 929. godine, kada se Emir Abdurrahman I
u Kordobi proglaava halifom (viom titluom od samog vladara). Dinstaija Omejada u paniji je
imala 12 halifa, da bi se onda emevijska/omejadska vlast ukinula u korist Ali ibn Hamuda iz
Maroka. Pored Omejada Andaluzijom su vladalele I dinastija Murabita, Muvehhida i Ahmerijj
dinastija koja je vladala u Granadi od 1232. do 1492. godine,kada pada Ii sama Granada od
panskih osvajaa sa sjevera.
Samo jo par stvari da spomenem to se tie Andaluzije, pod upravom Omejada osnivaju se
kole od onih osnovnih mekteba do sveuilita, koja su postojala u Kordobi, Sevilji, Malagi i
Granadi.
to se tie nauke, muslimani panije su najvie postigli na polju botanike, medicine, matematike i
astronomije. Mada su se uporedu razvijala i historija, geografija, filozofija, poezija i slino.16

Zakljuak
Pokuavajui da izbjegnem ponavljanje onoga to sam ve rekao iz drugih predmeta to se
tie Arapa, iako svjestan njihovom doprinosu ouvanju antikih vrijednosti, koje e posluiti kao
osnova za humanizam i renesansu, odluio sam ne isticati to kao posebno jedno poglavlje jer bi se
rad moda isuvie razvodnio, ponavljalo bi se ve reeno,a sigurno bi izaao iz okvira dogaajne
13

Obratiti panju na slinost same rijei El Andalus, sa nazivom barbarkog plemena Vandala
koji su sa tih prostora potisnuti u sjevernu Afriku od strane Vizigota.
14
Mustafa Spahi, Povijest Islama, Sarajevo, 1996, str. 283-284
15
Memluk znai rob, a dinastija Memluka ili Mameluka je upravo bila dinastija osloboenih
robova koji su uspjeli dostii do najvieg socijalnog stepena u drutvu i tako postali vladari

16

Mustafa Spahi, Povijest Islama, Sarajevo, 1996, str str. 334-350

historije jer bi onda morao objanjavati process dugog trajanja. Meutim sada kada je rad zavren i
kompletiran, nadovezujui se upravo na ovo zadnje poglavlje o Andaluziji mogu napraviti
poveznicu sa utjecajem Arapa na tok europske historije. Ve nam je ranije poznato da je rani srednji
vijek u Europi poznat kao mrano doba, a to nije SAMO radi nedostatka pisanih dokumenata, ve i
zbog stagnacije samoga drutva i gaenja glamura nekadanjeg monog Zapadnog Rimskog carstva.
Tako da stupljanje Arapa u Europu, preko Pirineja, koji sa sobom nose civilizacijske elemente
istoka, absorbirajui antike vrijednosti Europe i rafinirajui ih , te kombinirajui sa svojim,
stvaraju jedan novi izvor glamura, znanja i civlizacije, upravo u samoj Andaluziji.