Anda di halaman 1dari 4

KATA PENGANTAR

Puji syukur kehadiran Tuhan Yang Maha Esa yang telah memberikan kekuatannya sehingga
Buku Pedoman Keselamatan Kerja, Kebakaran Dan Kewaspadaan Bencana Dan
Penanganan Bahan Berbahaya Dan Beracun RS. ........ telah selesai dibuat. Buku Pedoman
ini dibuat sebagai acuan dalam pelaksanaan keselamatan kerja, kebakaran dan
penanggulangan bencana dan Rumah sakit .........
Rumah Sakit ........ Purwakarta merupakan rumah sakit yang dibangun dengan misi
memberikan pelayanan promotif, preventif, kuratif, dan rehabilitatif badi seluruh lapisan
masyarakat purwakarta, peningkatan sumber daya manusia dan peningkatan kesejahteraan
karyawan. Oleh karena itu, diperlukan program Keselamatan Kerja, Kebakaran Dan
Kewaspadaan Bencana Dan Bahan Berbahaya dan Beracun RS. .........
Penyusun menyadari bahwa Buku Pedoman Keselamatan Kerja, Kebakaran Dan
Kewaspadaan Bencana Dan Penanganan Bahan Berbahaya Dan Beracun RS. ........ ini
masih jauh dari kesempurnaan. Oleh karena itu, kami mengharapkan saran dan kritik yang
membangun demi terciptanya kesempurnaan dalam Buku Pedoman ini.

, Januari 2009

(penyusun)

DAFTAR ISI
KATA PENGANTAR........................................................................................................... i
DAFTAR ISI....................................................................................................................... ii
BAB I

PENDAHULUAN................................................................................................1
I

Umum ......................................................................................................... 1

II

Maksud dan Tujuan.....................................................................................1

III Pengertian................................................................................................... 1
BAB II

PENGORGANISASIAN K3 RS. ........................................................................2


I

Struktur Organisasi......................................................................................2

II

Susunan Kepanitiaan..................................................................................3

III Uraian Tugas............................................................................................... 4


BAB III

IMPLEMENTASI K3 DI RS. ...............................................................................7


I

Penanggulangan Kebakaran RS. ...............................................................7


A. Pengertian............................................................................................... 7
B. Prosedur Penanggulangan Kebakaran...................................................8
1. Kebakaran Kecil................................................................................8
2. Kebakaran Besar..............................................................................8
2.1 Pengawas Bagian Keamanan..................................................8
2.1.1 Tim Pemadam.................................................................8
2.1.2 Tim Evakuasi...................................................................8
2.1.3 Tim Penyelamat..............................................................9
2.1.4 Tim Pengaman................................................................9
2.1.5 Petugas Pintu Depan .....................................................9

II

Kewapadaan Bencana di RS. .....................................................................10


A. Pengertian............................................................................................. 10
B. Tata Cara Kerja Penanggulangan Bencana..........................................10
1. Tempat masuknya informasi.............................................................10
2. Mobilisasi tenaga dan sarana...........................................................11
3. Sistem Koordinasi dan Penanggulangan Bencana di dalam dan di luar
Rumah Sakit...................................................................................12
4. Sistem Informasi keluar Rumah Sakit...............................................12
5. Cadangan Logistik Medik..................................................................12
6. Alternatif cara pelayanan...................................................................12

III Penanganan Bahan Berbahaya dan Beracun di RS. ..................................13


A. Pengertian............................................................................................. 13
B. Ketentuan.............................................................................................. 13
1. Pemesanan.......................................................................................13

ii

2. Penyerahan Barang..........................................................................14
3. Penanganan Bahan Kimia................................................................15
a. Penandaan....................................................................................15
b. Tata cara pengelolaan bahan berbahaya dan beracun.................16
c. Penanganan bahan gas................................................................17
d. Penyimpanan bahan berbahaya dan beracun..............................18
4. Persyaratan Berdasarkan Jenis B3...................................................19
4.1 Bahan Beracun...........................................................................19
4.2 Bahan Korosif.............................................................................20
4.3 Bahan Mudah Terbakar...............................................................20
4.4 Bahan Mudah Meledak...............................................................20
4.5 Bahan Oksidator.........................................................................20
C. Prosedur Penanggulangan Bahan Berbahaya Dan Beracun................20
1. Air Raksa...........................................................................................20
2. Alkohol.............................................................................................. 21
3. Barium Sulfat....................................................................................22
4. Cidex................................................................................................. 22
5. Elpiji.................................................................................................. 23
6. Fenol.................................................................................................23
7. Formalin............................................................................................24
8. Freon................................................................................................. 24
9. Hidrogen Peroksida..........................................................................25
10. Karbon Dioksida..............................................................................26
11. Klorin...............................................................................................26
12. Las Karbid.......................................................................................27
13. Methanol.........................................................................................27
14. Natrium Hidroksida.........................................................................28
15. Nitrogen Dioksida............................................................................29
16. Nitrogliserin.....................................................................................29
17. Timbal.............................................................................................30
18. Xylene............................................................................................. 31
19. Wash Bensin...................................................................................31
IV Keselamatan Dan Kesehatan Pegawai.......................................................33
A. Pengunaan Alat Pelindung Diri...............................................................33
B. Pemeriksaan kesehatan pra-pekerjaan...................................................33
C. Pemeriksaan kesehatan berkala.............................................................33
D. Pemeriksaan kesehatan khusus.............................................................33
V. Kesehatan Lingkungan Kerja (Sanitasi)......................................................34
A. Pengertian............................................................................................... 34

iii

B. Ruang Lingkup........................................................................................ 34
C. Landasan Hukum....................................................................................34
D. Fasilitas Sanitasi RS. .............................................................................35
E.

Tata Laksana Pengelolaan Kesehatan Lingkungan RS. ........


1. Penyehatan Bangunan dan Ruang termasuk Pengaturan Pencahayaan,
Penghawaan serta Pengendalian Kebisingan...................................36
2. Pengelolaan Penyehatan Makanan dan Minuman............................40
3. Pengelolaan Penyehatan Air.............................................................43
4. Pengolahan Sampah dan Limbah Rumah Sakit...............................44
5. Penyehatan Tempat Pencucian Umum Termasuk Tempat Pencucian
Linen.................................................................................................47
6. Pengendalian Serangga dan Tikus...................................................50
7. Sterilisasi/Desinfeksi.........................................................................52
8. Perlindungan Radiasi........................................................................52
9. Penyuluhan atau Pelatihan Kesehatan Lingkungan..........................53

iv