Anda di halaman 1dari 150

63

7 4

79

85

90

l l'

14

32

36

38

102

40

4 2

4 4

4

8

1 15

1 28

53

.

.

53

142

142

146

1 52

290

PASQYRA

E

LENDES

PJESA I: ç:ESH TJE

TE

MORFOLOGJISE

I.

E

M R I

Gjinia

. Shumesi i emrave Shumesi i emrave mashkullore

. Emra qe perdoren vetem ne shumes Lakimi i emrave . Lakim i i pare Lakimi i dyte .

Shumesi i emrave fe merore .

Lakim i i trete

Lakimi i katert Lakimi i emrave ne numrin shumes Disa verejtje per perdorimin e trajtes Nderrimi i gjinise se disa emrave mashkul lore ne n umrin shumes

Il.

N U

M

E R O R J

III.

P E R E

M

R I

l . Peremri vetor Lakimi i peremrave vetore ;

Verejtje rreth disa perdorim eve te gabuara te peremrave vetore

Trajtat e shkurtra te peremrave vetore

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

•�.

Verejtje rreth disa perdorimeve te gabuara te trajtave te shkurtra te per-

emrave vetore

.

.

.

.

.

.

.

.

'

.

'

.

.

.

'

.

.

.

.

.

.

2 .

Peremr i pronor

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Lakimi

i peremrave pronore

 

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Perdorime te gabuara te disa trajtave te peremrave pronore

:

A.

Mospershtatje ne rase

 

B. Mospershtatje ne gJini

 

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Pè:iremri

pronor i(e,tè,)vet

 

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

3. Peremri pyetes

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Faqe

IV.

NYJAT

TEK

EMRI,

MBlEMRI,

NUMERORI

DHE

PEREMRI

Funksionet dhe karakteristikat gramatikore te nyjave

10 Lakimi i nYjave

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Disa raste kur duhet perdorur nyja te dhe jo se .

L l

] 3

37

43

49

5 2

53

55

57

V.

Disa

raste kur duhet

perdorur nyja

se

dhe

jo

Disa çeshtje te tjera te perdorimit te nyjave

te .

.

.

F O L J A

.

.

.

.

.

.

Folje kalimtare e jokalimtare

Diatezat e foljes Menyrat e foljes .

. Koha, veta dhe numri i fo ljes Foljet kam e jam Ndarja e foljeve ne zgjedhime Zgjedhimi i pare

Zgjedh.imi i dyte Zgjedhimi i trete Foljet e parregullta Verejtje rreth perdorimit te disa traj tave folj ore Menyra dimore

.

.

.

E

tashmja dhe e palo·yera

E

kryera e thjeshte

Menyra lidhore . Menyra habitore

Menyra deshirore . Menyra urdherore Pjesorja

.

Verejtje rreth disa foljeve te parregu llta
59

• . Verejtje rreth disa foljeve te parregu llta 59 . . . . . •

.

.

.

.

. Verejtje rreth disa foljeve te parregu llta 59 . . . . . • .

.

.

Faqe

66

73

81

88

88

96 94

87

100

100

101

103

104

108

109

121

127

128

128

1 35

39

1

149

291

1 93

1 73

205

206

292

PJESA I I

:

çESHTJE

TE

SINTAKSES

I.

PERDORI MI I EMRIT NE TRAJTE TE SHQUAR DHE TE PA- SHQUAR

·

·

·

·

·

·

Trajta e emrit te shoqeruar nga nje peremer deftor

Trajta e emrit te shoqeruar nga nyja nje

Trajta

Trajta e mbiemrit te emerzuar

e

emrit te shoqeruar

nga

nje numeror

II . PERDORI MI I FOLJES NE FUNKSIONIN E KALLEZUESIT

·

·

Perdorimi i foljeve gjysmendihmese mund e duhet perpara nje foljeje ne lidhore Pershtatja e foljeve-kallezues ne kohe Pershtatja e kal lezues it me kryefjalen Ndertimi pesor

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

III.

EMRI DHE PEREMRI NE FUNKSIONIN E KUNDRINORIT

·

·

Faqe

1 55

1 57

1 57

l 59

1 60

1 60

1

62

1 62

1 64

1 67

1 70

1 72

Perdorimi i emrit ne funksionin e kundrinorit prane nJe emri foljor 1 72

Perdorimi i trajtave te shk:urtra te peremrave vetore

IV.

MBIEMRI DHE EMRI NE FUNKSIONIN E PERCAKTORIT

·

·

·

Pershtat ja e mbiemrit ose e peremrit qe percakton nje varg gjymtyresh homogjene . Rendi i percaktoreve te nje gj ymtyre .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

' ·

.

.

V. PERDORIMI l NYJAVE, I PARAFJALEVE DHE I PJESEZAVE PARA GJYMTYREVE HOMOGJENE. FOLJET NDIHMESE NE KALLEZUESIT HO MOGJENE

·

·

·

·

·

·

Perdorimi i nyjave para gjymtyreve homogjene Perdorimi i parafjaleve para gjymtyreve homogjene Perdorimi i pjesezave para gjymtyreve homogjene Perdorimi i foljeve ndihmese ne kallezuesit homogjene

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

·

.

.

.

1 75

1 75

1 76

1 80

1 80

180

181

1 82

1 83

Faqe

VI. PERDORIMI I I>ISA PARAFJALEVE, I DISA LIDHEZAVE

DHE I DISA FJALEVE LIDHESE

Mbi

Ne drejtim (te) Prej Midis, ne mes, permes dhe ndermje t Perdorimi i peremrit lidhor qe. Nga ku, prej ku, prej ,ga Gje qe, gje e ci/a

Apo

.

.

.

·

.

.

.

·

.

.

.

PJESA III :

çitSHTJE

HYR JE

TE

.

FORMIMIT

TE

FJALitVE

I. SI FORMOHEN FJALET E REJA NE SHQIPEN E SOTME LE- TRARE

·

·

·

·

·

·

·

·

·

·

·

·

·

Ndertimi i fj ales. Ndarja e fjaleve sipas fo rm imit te tyre Analiza e fjales sipas ndertimit dhe sipas formimit te saj

II . TIPAT FJALEFORMUES PRODUKTIVE DHE AKTIVE NE SHQIPEN E SOTME LETRARE

A. FJALET E PREJARDHURA

l. FJALE TE FORMUARA ME PARASHTESA

·

Formime me parashtesen pa-

.

Formime me parashtesen rnos­ Formime me parashtesen jo- Formime me parashtesen per·

.

1 84

84

85

85

86

87

88

89

1 90

1

1

1

1

1

1

1

191

1

96

1 96

98

1

201

203

203

203

205

Form ime

me parashtesen ç-fsh-/zb­

206

Formime me parashtesat mbi- e neo-

207

293

SHQIPERI

M I

DISA PARASHTESAVE T:l:.

T

H UAJA .

208

2 PJALE

TE

FORMUARA ME PRAPASHTESA

21 1

Prapasbtesa

249

-(è)s

211

. .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Prapashtesat

-tar

-ar,

212

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

,

249

Prapashtesat

-tor

-or,

. .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Prapashtesa

-ishtej-ishte

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Prapashtesat

-i,

-(e)si, -(e)ri

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

224

227

Prapashtesa -os

230

.

.

23 3

237

240

263

Zanorja e

.

.

.

.

.

264

e theksuar .

Zanorja

e

Prapashtesa

Prapashtesa -im

Prapashtesa

-ist

•i me

Prapashtesa -ese

Prapashtesa -je .

.

.

Prapashtesa -shem

Prapashtesat

-o-, -ro- ,

.

Prapashtesa -asj-azi

Prapashtesat

-(i)sht

.

.

.

.

.

.

- to- , -so-, -zo­

SHQIPERI

MI

I

DISA PRAPASHTESAVE TB

HUAJA

3

.

FJALE

TE

FORMVARA

PRAPASHTESE

·

·

NJEK OHESI SI-IT

·

·

·

·

·

·

·

·

ME PARASHTESE

·

·

·

·

·

·

·

·

4. FJALE TE FORMUARA PA PARAS HTESA

l.

Emerzim i

.

.

.

.

.

.

2. Mbiemerzi mi

a) Mbiemrat e panyjshem

A PRAPASHTESA

E ME

b)

Mbiemrat e nyjshem

3. Ndajfoljezimi

 

4.

Para fj alezi m i

B.

FJ ALET

E

PERBERA (KOMPOZITAT)

Tipat kryesore te

kompozitave emra

l. Tip i

emer +

emer .

.

2.

T ipi ndajfo/je

+ emer

.

.

.

.

.

294

Fa qe ,

214

216

216

217

21 7

218

220

220

1

23 1

23

235

236

240

240

24

24

1

2

243

245

245

247

3.

4.

5.

Tip i numeror (ose shume) + emer ne rrjedhore te pas/zquar shumes .

Tipi peremer + emer Tipi fo/je + emer

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Tipat kryesore te kompozitave mbiemra

1. Tipi emer

2. Tipi emer

emer .

+ mbiemer

+

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

3.

Tipi numerar (ose peremer) + mbiemer

Tipat kryesore te kompoiitave folje

1 . Tipi ndajfo lje + fo /je

.

.

,

.

.

2.

Ti pi

emer + folje

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Kompozitat pa takim

Shkurtesat

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

C. FJALE TE FORM UARA NJEKOHESI SHT

ME PRAPASHTESIM.

ç. FJALET E PERNGJ ITURA.

·

·

·

·

.

·

·

·

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

ME KO MPOZI M E .

.

·

·

·

. . . . . . . . . . . . . . ME KO

·

F'\qe

248

248

249

250

250

252

252

252

253

253

254

254

P J ESA lV : DlSA NGA RREGULLAT KRYESORE TE DREJTSHQIPTI­

MlT

TE

GJUHES

LETRARE

SHQIPE

I. NJOHURI TE PERGJITHSHME

Il .

Objekti i drejtshqiptimit.

Drejtshqipt

Stilet e shqiptimit

.

.

.

.

.

.

Tingujt e

gjuhes letrare shqipe

.

.

imi

.

.

dhe drejtshkrimi

.

.

.

.

.

.

.

.

DREJTSHQIPTJMI l ZANOREVE

Zanorja e e

t heksuar

Zanorja é e

patheksuar

Zanorja

e

paratheksore

a)

if.-

ja parat

heksore

te fjalet

e pa1

me dhe te

fjalet

ku ajo

b)

rrokjen

e

pare

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

:it- ja parat heksore te fjalet e prejardhura me prapashtesa

ndodhet

.

.

.

.

.

ne

.

257

259

259

260

261

262

262

265

265

265

265

295

267

267

269

272

273

274

274

279

c) :E-ja paratheksore ne kufi te temave te fjalet e perbCra dhe te perngji- tura Zanorja è pastheksore A. È-ja pastheksore jofundore

B. È-ja pastheksore fu ndore

Zanoret u dhe y Zanorja i Grupi i zanoreve ie

. Grupet e zanoreve ue, ye .

III.

DREJTSHQIPTIMI I BASHKETINGELLOREVE

 

Bashketingelloret e zesbme ne fund e ne trup te fjales

Bashketingelloret

sh-/ zh-/ ç- n istore

 

.

Shqiptimi i j-se Nj-ja ne trup e ne fu nd te fj ales Bashketingellorja h

.

.

.

.

.

.

.

.

I V.

. Takime bashketingelloresh Takimi i g-se ose i n-se me j-ne DR EJTSHQI PTIMI I FJALEVE ME PREJARDHJE TE HU AJ

Bashketingimorja rr

.

.

.

.

-'

l

V. THEKSI LITERATURE PLOTES UESE

.

·

·

·

.

·

·

.

.

.

Faqe

266

273

275

276

278

280

28 1

28 1

282

284

286

Tirazh i:

30 000

kopje

Formati :

60 x 88/1 6

ne

Shtypsh kronja

Shtypur

Kom bi natin

Poligrafik

" M I H AL

DURI .,

-

Tira ne

?J7

Sta sh.

2204-72

m:

- "ttm

C/)

mrTJ.

"tto

m

l>

l>

:D

--i.

m:

rn.

- V'>.

-("l

=c

s::

c::>

--i

::;:::o

,---

G)

-n

o

·l

E M

R I

GJINIA

§

l. Gjinia

e emrave ne

shumicen

derrmuese

te rasteve

mund

te

·dallohet

morfologjikisht

nga

mbaresat

qe

marrin

ata

ne

trajten

e

·

·shquar

te

emrat

rases emèrore

mashkullore

tè njèjesit :

marri n mbaresèn

-i ose

-u: plep-i,

mendim-i,

vèlla-i, burr-i (bur re),

gjum-i (gjumè), zog-u,

dh e-u etj .;

emrat

fe merorè marri n mbaresen -a

ose -ja:l

>

keng-a, pushk-a,

shtépi-a,

Iute

- lul-ja,

ujitje

- ujit-ja,

radio

- radio-ja etj.

;

emrat

asnjanès

marrin

mbaresen

-t(e)

ose

-it:

te

ftohte-t,

tè JJerdhe-t,

zi-té,

tè ecur-it

etj .

-

�-

Shenim. Ketu

eshte fjala

ne radhe

te pare per

emra t e pergjithshem.

Gjinia

gramatikore

e

emrav e

te perveçem

te njerezve

percaktohet

nga

seksi

i personit

perkates,

p.sh. Leke

- Leka,

Dede - Deda,

Kole - Kola,

Koço - Koçoja

jane

emra

mashkullore,

megjithes e shkojne

pas

lakimit

te emrave

fe merore,

nga

ana

tjeter,

pas

emr a si

Nermin-i,

Antigoni

et j. ,

lakimit

te

emrave mashkullore. Po

jane emra fe merore, keshtu disa emra si

megjithese shkojne

axhe - axha,

daje­

- daja,

gege - gega, toske - toska,

qe shenojne

frymore te

seksit

mashkullor,

megjithese shkojne pas lakimit te emrave femerore, i perkasin gjinise mashkullo re2

>

 

(jane

emra

mashkullore te

Iakimit

te

trete, -shih

me

poshte § 38).

'

Gjinia

gramatikore

e emrave

te mesiperm,

te

perveçèm

e

te per­

.

gjithshèm,

sbprehet

sintaktikisht:

fj alèt pè rcaktuese dh e

fj alet

e

tjera

qe

pershtaten

me

keta emra,

vihen

ne trajten

e

gjinise

mashkullore,

p.sh.:

Leka

i

Madh; Kola

�netore e· dalluar;

axha

im;

èsh

daja

tè punetor

i

vogel

etj.

i dalluar;

Nermini èsh tè

pu­

1)

Marrin -ja ne trajten

e shquar vetem emrat

qe dalin me

-e ose -o

te patheksuar

.2)

Shih

edhe

«Drejtshkrimi

i

gjnhes

shqipe>>

§

8a.

dhalle

shendet-i,

komu­

tu rp -i etj. ;

proble m-i,

keshtu

edhe:

program -i,

po

§

2.

Ka

nje

numer

emrash,

te cilet

dikur perdoreshin ne

mbarè

Trajtat fe merore té tyre,

si borxha,

dj epja , ligja , lodja, ndera, prcb/ema,

gjuhen si as nja nes dhe

e formonin trajten

e shquar

te emerores e

komunizma, reumatizma, sarkazma etj., kane dale jashte normes se

ka11ezores

me

mbaresen

-t,

p.sh. :

drithe-t,

gjalpe-t

etj.

Kjo formè

sotme letrare dhe nuk duhen perdorur. Emri furre eshte i gjinise

degjohet

ende

sot

neper

dialektet

e

ne te

fo lurit

e brezit te

v jeter.

femerore: furra (dhe jo furri).

Ne gj uhen letrare te sotme keta emra perdoren si mashkullore, d.m.th.

e form ojne trajten e

dhe

trajten

jane:

e

shquar

shquar

te emerores

se njejesit me

mbaresen

-i

te kallezores me

mbaresen

-in. Emrat

ne fjalè

balle

bru.me

djathe

drithe

dylle

- balli

 

ballin

- brumi

- brumin

- djathi

- djathin

-

dr ithi

-

drifhjn

- dylli

- dyllin

-

dh alli

-

dhallin

dhjame - dhjami - dhjamin

grure

- gruri

- grurin

gjalpe - gjalpi

- gjalpin

lesh

- leshi

- leshin

mieli

- mielli - miellin

mish

- mishi

- mishin

mjalte - mjalti - mjaltin

uje

-

uji

- ujin

vaj

- vaji

- vajin

Shenim l. Trajtat asnjanese te ketyre emrave mund te perdoren ne vepra

letrare per te individu

terizuar gjuben e nje epoke te kaluar. Ato mund te perdoren gjitbasbtu edbe ne sbprehj e frazeologjike, p.sb. : m'u ngjeth mishte, os e kur kàne marre nje kuptim te veçante, p.sh. : ujet (ne kuptimin «ujet e bolle ))), dhja met (ne mjekesi, p.sb.:

ndonje personazh me ane te gjubes ose per te karak­

opero i

dhja met) .

Shenim 2. Emr i krye, kur perdore t me kuptimin «koke)), ne rasen ememre ose kallezore, eshte kurdohere asnjanes dhe e formon trajten e sbquar me mba­ resen -t, p.sh.: me dhemb kryet , ndersa, kur perdoret me kuptimin «kryetar, i pare»· ose «kapitull)) (libri) eshte kurdohere ma shkullor dhe e formon trajten e shquar

me mbaresen -u, p.sh. : kreu i vendit, kreu i trete etj.

§ 3. Nje numer emrash, te cilet jane perdorur me pare edhe si

mashkullo re,

folme te ndry shme, kane kaluar sot perfundimisht ne gjinine mashku­

edhe

si

fe merore

ose

perdoren

ende

keshtu

neper

llore,

p.sh.:

borxh-i,

djep-i, kryq- i, ligj-i,

lot-i, nder-il>,

pyll-i,

qiell-1�

nizm-i, marksizm-i,

organizm-i, reumatizm-i,

sarkazm-i,

l)

P

e

r

kete

a

r

sye

leminderes.

dubet

tbene

fale mnderit,

fa le minder

it

dhe

jo

12

socializm-i etj_

fa/ emndere s, fa.

SIIUMESI

I

EMRAVE

§ 4. Mjetet e formimit te trajtes se shumesit te emrave n gjuhen e sotme letrare jane te larmishme.

ane mbaresash.

Ne pergjithesi,

trajta e shumesit formohet me

Nga keto

me te

perdorshmet jane:

-e, -a,

-e,

p.sh. :

anetare,

gure,

leke, shofere etj. ; dema, fusha, kodra, pellumba, vegla etj. ; aksione,

fise,

Nje vend te rendesishem nder mjetet e fo rmimit te shumesit zene edhe mbaresat -nj e -ra, p. sh.: arinj, mullinj,penj, heronj,ftonj etj.; dhjamera, fshatra, ma/Ira, ujera etj.

Nje numer emrash e kane trajten e shumesit te njellojte me trajten e njejesit, p.sh.: nje nxenes - shume nxenes, nje mesues - shume mesues, nje di te - shume di te, nje kala - shume ka/a, nje ide - shume ide, nje shtepi - shume shtepi, nje lagje - shume lagje, nje depo - shume depo etj . Disa emra e formojne trajten e shumesit duke pesuar nderrime tingujsh ne temen e tyre. Nderrimet kryesore jane: a>e, e>i. k>q, g>gj, ll>j, r>j. Nje pjese nga keta emra marri n edhe nje mbarese, p.sh.: breg - brigje, rrezik - rreziqe, kunat - kuneter etj., kurse te tjeret nuk marrin mbatese: dash - desh , mik - miq, plak - pleq,

kungull

1t te dialekteve ose te varianteve letrare

kombe,

shtete

etj.

kungu!,

te · n

.b;r kt 1
.b;r
kt
1

-

;;!ij e_!l:

Per

shkak

te meparshme, per disa tipa emrash ne gjuhen e fo lur e ne gjuh en e shkruar nganjehere ndeshen ende dy ose me shume trajta shumesi, p. sh.: ofieera e oficere, xhepa e xhepe, nxenes (trajte pa mbarese) e nxenesa, da rdhe, gjurme (tra jta pa mbar ese) e dardha, gjurma etj . Nè kèto raste, zakoni sht, vetem njera nga trajtat eshtè ne pajtim me normen e sotme letrare, ndèrsa trajta tjeter nuk eshtè normative dhe

�\;

13

ne

gjuhen

letrare.

-ac:

gungaçe, gjembaçe, kulaçe,

trazovaçe etj . (por : ilaç

- ila-

çe);

-af:

-ak:

-aq:

-eç:

-en:

-ik:

akademike,

calike,

diabetike,

historike,

ibrike,

klerike,

romantike, zhapike

etj. (por :

armik

- armiq, fik -

fiq,

beduine,

kofine,

latine, pinguine,

qefine etj .;

aksioniste, aktivistè, bo lliste, kapitalis te,

balliste, çikliste, egoiste; fut­

artiste,

komuniste, kooperativiste,

koriste,

le­

niniste,

marksiste,

sp ecialiste,

sp ar tiste,

traktoriste,

etj.;

turiste

-ok:

maçoke,

maloke, miseroke, m}eshterokè, patoke,

shoke etj.;

agresore, ambasadore,

-or:

banore, deshmore,

.fjalore, frymore,

kryqihore,

malesore,

profesore,

punetore, traktore,

vapore

duhet

menjanuar

nga

do

te tregojme

se cilat

perdorimi

letrar.

paragrafet

me

jane

trajtat normative ne

keto raste.

poshte·

Por

mè­

parè

le

te

shikojme

disa

rregulla

te formimit

te trajtes

se

shumèsit

SIIUMESI

I

EMRAVE

MASHKULLORE

§

5.

mashkullore

E

formojne

shumesin rregullisht

qe

dalin

me :

kupace,

pertace,

tullace etj.;

-aç:

me

mbaresen

-e

emrat.

-asb:

-ek:

çarçafe,

fotografe,

paragrafe

etj.;

binjake, fshatarake, etj.;

fusharake,

kapake, rosake,

ushtarake

hutaqe, shkataraqe

etj

.;

balashe,

gjwnashe,

larash e

etj .;

 

gjyveçe,

kryeneçe

etj . ;

byreke,

dire/di, dyfeke,

dysheke, fisheke,

hendeke, lejleke�

mjeke etj.;

hostene,

kapitene,

legene,

sejmene,

sergjene

etj.

(bejnè

perjashtim :

bedeP- -

bedena,

liqen

- liqene);

-in:

-ist:

mik

- miq);

14

etj. (por : auditor-auditore, kor-kore, korridor -korri­ do re) ; -osh: baloshe, barkoshe, kataroshe, mjekroshe, trimoshe etj. (bejne pèrjashtim : kosh - kosha, djalosh - djelmosha); -ot: despote, dh espote, himarjo te, patriote, suljote etj. (ben pèrjashtim lot, qe e ka shumesin njesoj si njèjèsin, pE)r ne trajtèn e shquar lot-et) ; -tar : çlirim tare, kengetare, lojtare, luftetare, shkrimtare etj.; -tor: fajtore, konsumatore, kultivatore, muratore, punètore etj.; -uk: bishtukè, kopuke etj . Fjalèt e mesipérme e formojné shumesin me mbaresen -e, edhe

ne rast se pérdoren si mbiemra né gjininé mashkullore, p.sh. : djem

binjake, shkrimtare romantike, nxenes punetore etj . E formojnè traj­

ten e shumesit me mbaresén -e edhe te gjithé mbiemrat e tjere te panyjshem mashkullore, qe dalin me fund oretO e mesiperme, p.sh.:

dredharake, artistike, çamaroke etj. § 6. E formojne shumesin pergjitbesisbt me mbaresen -e emrat mashkullore qe dalin l!l é:

fizik ane,

gjerdane, jargavanè, jorgane, havane, hidroplane, histo­ riane, kazane, luane, matematikane, partizane, politikane,

- ( i)an: aeropiane, evropiane, fa zane, fidane, filxhanè,

-ar :

republikane, sahane, shandane, shejtane, timpane, tigane, tirane etj .; barbare, detare, fshatare, hambare, ka{endare, kèpucare,

-ec:

korçare, skenare, ushtare etj. ; dordolece, guralece, memece, mistrece, pijanece etj. ;

-er:

berbere, fenere, frigorifere, kalorifere. oficere, shofere etj.;

-ir:

ilire, vampire, zinxhire etj.;

-ol:

gogole, kaqole etj.;

-on:

bidone, timone, vagone etj.;

-un:

bastune,

majmune,

pirune,

sapuné,

spiune

etj.

Me mbaresen -é e formojne trajten e shurnesit edhe

mbiemrat

mashkulloré

barkalece, grindavece etj.

qe dalin

me fundoret e mesiperme,

p.sh.:

djaloshare,

l) Fundore quhet tingulli ose tingujt e fundit te fjales sifi kues a karakterizues i saj.

qe sherbejne si tipar kla­

15

e n :

-

.

-

U

rvt[t1l

rt:

2-54

Nje numer emrash qe dalin me te njejtat fund ore si emrat e me­ siperm, nuk e form ojne shumesin me mbaresen -e, po me -a ose me -c. Me poshté po shenojme me te perdorshmit prej tyre. Me mbaresen -a:

-an:

mana, patellxhana;

-ec: bishtaleca, karka/eca, kastraveca, keca, sp eca; -on: gramafona, magnetofona, mikrvfona, telefona (dhe gjitha fj alet e huaja te perbera, qe kane si gj ymtyre te dyté -fon), kupc,na, napolona;

-ol: gola, qafola, sckola, stola; -un: çuna, zhguna .

Me mbaresen -e:

-an: divane, duhane, dyqane, hane, karvane, mejdane, oq.:-ane, c-rgan�, piane, stane, tavane, vu/lkane1>;

honor.are, orare, pazare, qi/are, seminare, tipare, thesare, visare, zare etj. ko tece; dikastere, karaktae, mermere, mindere, mlstere etj .;

-er:

-ec:

-ar:

-ir: hire, manastire, panaire;

-on:

ballkone, ciklone, elektrone, frone, hone, hormt•ne, kone,

-un:

protone, sallone, shabllone, zakone; kanune .

§

7.

Emrat qé dalin mé -al, -ant, -at, -az, -el, -ent, -ez, -id, -it,

-ont, si rregull, e formojné shumesin me mbaresén -e, kur shén ojne frymore, dbe me -e (ndonjeberé me -a) , kur nuk shenojne frymore :

-e (ndonjeberé me - a ) , kur nuk shenojne frymore : -al· -- -- -­

-al· ----

-e:

admiralè,

gjenerale,

intelektualè,

vandale,

vasale etj.;

centrale, festiva/e, ideale, kana/e, karnavale, korale, kristale, lokale, male, materiale, minerale etj. (por:

kuintale);

l)

Te gjithe emrat me

-an qe

e

formojne

shumesin

me mbaresa t -a

osc

-e, nuk

shenojne frymore.

16

-aot:

-è:

aspirante, elefante, diversante, gjigantè, loborante,

, kursante, maturante etj.;

-e:

diamante,

restorante,

variante etj.;

-at:

-e:

�-e:

-- -e:

-az: · �-e:

argatè, delegate, diplomate, kroate, la beate, vlonjate etj. (por : kunat :: kuneter' ).;

agregate, ap arate, atentate, fosfate, kampionate, kate, kombinate, pal/ate, silikate, shpate etj. (por:

shtrat - shtreJer);

matrapaze,

--

xhambaze

etj.;

kafaze, pullaze etj.;

-e:

dembe/e,

kriminelè,

teveqe/e

etj.

(por:

harabe/a);

-e:

akuare/e,

due/e,

hotele,

kapitele,