2010

BUKU PANDUAN PERKHIDMATAN MAKMAL HEMATOLOGI & UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Jilid Ke-6

JABATAN HEMATOLOGI/ UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

HOSPITAL UNIVERSITI SAINS MALAYSIA UNIVERSITI SAINS MALAYSIA

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

No. Pendaftaran Dokumen dalaman Makmal Hematologi : MHT/DD/H11 Disahkan oleh Ketua Jabatan Hematologi (24 Feb 2010)

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{1}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

1. KATA ALUAN Prof Madya Dr. Rosline Hassan Ketua Jabatan Hematologi Pusat Pengajian Sains Perubatan Universiti Sains Malaysia Kampus Kesihatan 16150 Kubang Kerian Kelantan, MALAYSIA Alhamdulillah, syukur kita kepada Ilahi kerana dapat menerbitkan buku ‘Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi dan Perubatan Transfusi’ jilid ke-6 yang telah dikemaskini sebagai rujukan kepada pegawai perubatan dan jururawat. Tujuan buku ini adalah sebagai panduan bagi permohonan berkaitan ujian hematologi serta julat nilai normal ujian sebagai rujukan semua. Disamping itu, ia juga memberi panduan kepada permohonan ujian imunohematologi yang ditawarkan di Unit Perubatan Transfusi dan perkhidmatan-perkhidmatan lain, iaitu yang bersabit dengan penderma darah dan prosedur pengurusan transfusi darah dan komponen darah. Buku panduan ini adalah satu pendedahan tatacara dalam proses pre-analitikal, iaitu sebahagian daripada proses untuk menghasilkan keputusan ujian yang bermutu yang dapat dimanfaatkan dalam perawatan pesakit. Dalam era akreditasi makmal-makmal perubatan ini, adalah wajar semua kakitangan yang berkaitan peka terhadap kepentingan buku panduan ini dan dapat bekerjasama mematuhi garispanduan yang disediakan bukan sahaja bagi kepentingan pesakit, malah bagi memastikan ujian yang dipohon adalah kos efektif dan tidak membazir. „Kualiti Adalah Tanggungjawab Bersama‟ „Memastikan Kelestarian Hari Esok‟

{2}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{3}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

2. SIDANG EDITORIAL

PENASIHAT
Prof Madya Dr. Rosline Hassan Ketua Jabatan Hematologi

KUMPULAN PENERBITAN
PENGERUSI Ahmad Zakwan Mustafa Pegawai Sains AHLI JAWATANKUASA PENERBITAN Hematologi Norizah Tumin Wan Soriany Wan Md Zain Ang Cheng Yong Selamah Ghazali Maseta Ismail Narishah Sharif Saharim Osman Unit Perubatan Transfusi Lim Seng Hock Khairiah Yazid Muhammad Fakhri Mohd Azmi Saw Teik Hock Miskon Ahmad Kerojoh Salamah Ahmad Sukri Rohana Yusof

{4}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

PENYUMBANG
Dr. Abdul Rahim Hussein
Hematologist (Rutin/Flow)

P.M. Dr. W. Zaidah Abdullah
Hematologist (Koagulasi)

Dr. Suhair Abbas
Hematologist (Hemato Khusus/UPT)

Dr. Rapiaah Mustaffa
Hematologist (Stem Cell/UPT)

Dr. Wan Haslindawani
Hematologist (Donor/UPT)

Dr. Shafini Mohamed Yusoff
Hematologist (Flow/Bone Marrow)

Dr. Rosnah Bakar
Hematologist (Thalasemia/Koagulasi)

Dr. Noor Haslina Mohd. Noor
Hematologist (Immunohemato/UPT)

Dr. Muhammad Farid Johan
Pensyarah (Hematologi/Molekular)

Dr. Marini Ramli
Hematologist (Mikrobiologi/UPT)

PENERBIT
Hospital Universiti Sains Malaysia

PENGHARGAAN
Universiti Sains Malaysia Pusat Pengajian Sains Perubatan Pengarah Hospital Universiti Sains Malaysia Pentadbiran Hospital Ketua Jabatan Hematologi Pensyarah Perubatan Pegawai Perubatan Pegawai Sains Juruteknologi Makmal Perubatan Semua yang terlibat

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{5}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

{6}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{7}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

3. SENARAI KANDUNGAN
Tajuk Kata Aluan Sidang Editorial Senarai Kandungan Senarai Appendik Senarai Jadual Pengenalan Fungsi Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi 7.1. Makmal Perubatan 7.1.1. Diagnosis 7.1.2. Terapi 7.1.2.1. Pendermaan & Pemindahan Darah 7.1.2.2. Transplantasi Sel Tunjang Hematopoetik 7.1.2.3. Aferesis & Venesection 7.1.2.4. Pendermaan Darah Autologus 7.2. Akademik 7.3. Penyelidikan 8. Kualiti 8.1. Kualiti Perkhidmatan 8.2. Kualiti Keputusan Ujian 8.2.1. Persijilan MS ISO 9001 & 15189 8.2.2. Kawalan Mutu Dalaman 8.2.3. Kawalan Mutu Luaran 9. Waktu Perkhidmatan 10. Garis Panduan 10.1. Panduan Perkhidmatan 10.2. Panduan Permohonan Ujian 10.3. Panduan Mengisi Borang Permohonan Ujian 10.4. Panduan Penyediaan & Penghantaran Spesimen 10.5. Panduan Penolakan Spesimen & Ujian 10.6. Panduan Penghantaran Keputusan Ujian Makmal 10.7. Panduan Pengambilan Darah & Komponen Darah UPT 10.8. Panduan Terapi Aferesis 11. Makmal Hematologi 11.1. Piagam Pelanggan Makmal Hematologi 11.2. Objektif Kualiti Makmal Hematologi 11.3. Kakitangan & Sambungan Telefon Makmal Hematologi 11.4. Perkhidmatan Makmal Hematologi 11.5. Indikasi & Panduan Memohon Ujian Bagi Kes-Kes Tertentu 11.5.1. Rutin Hematologi 11.5.1.1. Kes Onkologi & Kemoterapi 11.5.1.2. Kes Lain 11.5.1.3. Kes Penukaran Ujian 11.5.2. Khusus Koagulasi 11.5.2.1. Kajian Fungsi Platelet 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. m/s 2 4 8 10 11 14 16 16 16 16 17 17 17 17 18 18 19 19 20 20 20 20 21 22 22 22 26 26 27 28 28 29 30 30 30 31 32 38 38 38 38 38 39 39

{8}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
11.5.2.2. Saringan Kekurangan Faktor Koagulasi 11.5.2.3. Kajian Kekurangan Faktor Koagulasi 11.5.2.4. Saringan Kekurangan Faktor Koagulasi 11.5.2.5. Saringan & Khusus Perencat Faktor Koagulasi 11.5.2.6. Khusus Kekurangan Faktor von Willebrand 11.5.2.7. Saringan & Pengesahan Antikoagulan Lupus (LA) 11.5.2.8. Thrombofilia 11.5.2.9. Anti Xa 11.5.3. Khusus Hematologi 11.5.3.1. Sitokimia Darah Periferi 11.5.3.2. Hemoglobin Anslisis 11.5.3.3. Flowsitometri 11.5.3.4. Hemolitik Work Up 11.5.4. Molekular 11.5.4.1. Asai Kualitatif Gen BCR-ABL 11.5.4.2. Gen JAK-2 11.5.4.3. Gen SEA -Thalassemia 11.5.4.4. Gen AML Fusion 11.5.4.5. Faktor V Leiden 12. Unit Perubatan Transfusi (UPT) 12.1. Piagam Pelanggan UPT 12.2. Objektif Kualiti UPT 12.3. Kakitangan & Sambungan Telefon UPT 12.4. Perkhidmatan UPT 12.4.1. Makmal Immunohematologi 12.4.2. Pendermaan Darah 12.4.2.1. Kriteria Layak Menderma Darah 12.4.2.2. Hak Istimewa Pendarma Darah UPT, HUSM 12.4.3. Perkhidmatan Terapeutik 12.4.4. Pemindahan Darah 12.4.4.1. Syarat Permohonan Transfusi Darah 12.4.4.2. Prosedur Transfusi Darah Kecemasan 12.4.5. Ujian Group, Screen & Hold (GSH) 13. Julat Nilai Normal 13.1. Rutin Hematologi 13.2. Rutin Koagulasi 13.3. Khusus Hematologi 13.4. Khusus Koagulasi 13.5. Kumpulan Darah 14. Lampiran 39 39 40 40 40 41 41 42 43 43 43 43 44 46 46 46 46 46 46 48 48 48 49 51 51 52 52 53 55 56 56 57 58 59 59 59 60 60 62 63

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{9}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

4. SENARAI APPENDIK
No

1

Tajuk Senarai Ubat-ubatan Yang Menggangu Fungsi Platelet

m/s 63

{10}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

5. SENARAI JADUAL
No

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29

Tajuk Jadual Waktu Perkhidmatan – Waktu Pejabat Waktu Perkhidmatan – Waktu Luar Pejabat/Atas Panggilan Senarai Ujian Rutin, STAT & Khusus Panduan Pengambilan Darah & Komponen Darah Senarai Kakitangan & Sambungan Telefon Makmal Hematologi Senarai Ujian Rutin Hematologi Senarai Ujian Rutin Koagulasi Senarai Ujian Khusus Hematologi – Hemolisis Senarai Ujian Khusus Hematologi – Analisis Hemoglobin Senarai Ujian Khusus Hematologi – Sum-sum Tulang Senarai Ujian Khusus Hematologi – Nutrisi Anemia Senarai Ujian Khusus Hematologi – Flowsitometri Senarai Ujian Khusus Koagulasi Senarai Ujian Molekular Komponen Ujian Yang Boleh Dilakuka Semasa Menerima Rawatan AntiKoagulan Senarai Kakitangan & Sambungan Telefon Unit Perubatan Transfusi Senarai Ujian Rutin Immunohematologi Senarai Ujian Khusus Immunohematologi Kriteria Penderma Darah Sihat Yang Diterima Kekerapan Menderma Darah Keistimewaan Penderma Darah Hospital Universiti Sains Malaysia Julat Nilai Normal Ujian Hematologi Julat Nilai Normal Ujian Rutin Koagulasi Julat Nilai Normal Ujian Khusus Koagulasi Julat Nilai Normal Analisis Hemoglobin Julat Nilai Normal Analisis Sum-sum Tulang Julat Nilai Normal Nutrisi Anemia Kekerapan Darah ABO Kekerapan Rh

m/s 21 21 23,24,25 28 31,32 32 33 33 34 34 34 35 36 37 41 49,50 51 51 52 53 54 59 59 60 60 61 61 62 62

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{11}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

{12}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{13}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

6. PENGENALAN Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi (dahulu dikenali sebagai Tabung Darah) mula beroperasi pada 01 Ogos 1983 dengan menyediakan perkhidmatan diagnostik, terapeutik, penyelidikan, dan pembelajaran. Maklumat lanjut boleh didapati di www.medic.usm.my/hematology/. Selaras dengan objektif universiti untuk menjadikan USM sebagai pusat rujukan dan penyelidikan pakar dari dalam dan luar negara, kedua-dua unit ini sentiasa menilai dan membentuk perkhidmatanpekhidmatan baru yang berkaitan dengan bidang hematologi dan perubatan transfusi. Secara rasmi, unit ini mula beroperasi sepenuhnya pada 16 Januari 1984 dengan kakitangan seramai 13 orang yang diketuai oleh seorang Pegawai Perubatan. Pada 22 Januari 1984, Makmal Tabung Darah mula menawarkan ujian-ujian yang bersangkutan dengan penggunaan darah kepada pesakit dan menghasilkan komponen darah untuk kegunaan transfusi. Selaras dengan perkembangan dalam bidang transfusi, Unit Tabung Darah bukan sahaja membekalkan darah, malah turut memberikan khidmat terapeutik. Maka, Unit Tabung Darah telah ditukar nama kepada Unit Perubatan Transfusi pada 1 Jun 2003. Kini, Jabatan Hematologi, adalah dibawah pentadbiran Pusat Pengajian Sains Perubatan (PPSP), manakala Unit Perubatan Transfusi adalah di bawah pentadbiran Hospital Universiti Sains Malaysia (HUSM).

{14}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

MISI Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi Bertekad mencapai misi untuk memberi keutamaan kepada Kecemerlangan dalam Perkhidmatan Pemindahan Darah, Ujian Diagnostik dan Komited kepada Pendidikan dan Semua Aktiviti Penyebaran Ilmu kepada Pelajar. VISI Sentiasa Memantap dan Mempertingkatkan Kualiti semua Perkhidmatan yang diberikan kepada Pesakit, Pelajar, Penderma Darah dan Masyarakat.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{15}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

7. FUNGSI MAKMAL HEMATOLOGI & UNIT PERUBATAN TRANSFUSI 7.1. MAKMAL PERUBATAN 7.1.1. DIAGNOSIS Perkhidmatan diagnostik yang ditawarkan oleh makmal perubatan telah bertambah dari tahun ke tahun selaras dengan fungsi universiti sebagai gedung ilmu yang berkembang untuk menghasilkan para cendikiawan berkualiti serta pusat rujukan dan penyelidikan dalam dan luar Negara. Bermula dengan 12 jenis ujian yang ditawarkan pada bulan Januari 1984, meningkat kepada 72 jenis ujian pada Disember 1995, Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi telah mengemaskini kualiti perkhidmatannya kepada yang terkini dan ringkas dengan menawarkan 61 jenis ujian diagnostik hematologi, termasuk ujian-ujian khusus, dan 20 ujian diagnostik transfusi, yang termasuk ujian khusus. 7.1.2. TERAPI 7.1.2.1. PENDERMAAN & PEMINDAHAN DARAH Selain daripada menjalankan ujian-ujian diagnostik yang bersangkutan dengan penggunaan darah, fungsi utama Unit Perubatan Transfusi ialah untuk membekalkan darah, komponen darah dan perkhidmatan terapeutik untuk kegunaan pesakit di HUSM. Untuk tujuan ini, Unit Perubatan Transfusi sentiasa menjalankan kempen menderma darah dari masa ke semasa, di dalam malah di luar kampus. Unit Perubatan Transfusi Bergerak telah ditubuhkan untuk menjalankan akiviti pendermaan darah di luar dari unit ini.

{16}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

7.1.2.2. PEMINDAHAN SEL TUNJANG HEMOPOETIK Perkhidmatan Makmal Transplantasi Sel Tunjang Hemopoetik mula beroperasi pada penghujung tahun 2007. Pada asasnya, makmal ini bertindak menyokong perkhidmatan transplant, bermula dari mobilisasi sel stem ke peringkat penuaian sel stem. Seterusnya hasil tuai sel stem dimanipulasi untuk kriopreservasi sehingga pemindahan semula kepada pesakit. 7.1.2.3. AFERESIS & VENESECTION Perkhidmatan aferesis terapeutik dan venesection ditawarkan oleh Unit Perubatan Transfusi. Aferesis terapeutik merangkumi leukaferesis, plateletferesis dan plasmaferesis (termasuk therapeutic plasma exchange, TPE). Leukaferesis dan plateletferesis terapeutik melibatkan pengasingan sel darah putih dan platelet daripada pesakit yang mempunyai bilangan WBC dan platelet yang terlalu tinggi yang akan mengurangkan symptom-simptom klinikal yang berkaitan. Plasmaferesis terapeutik/TPE adalah pengasingan plasma daripada pesakit dan diganti dengan larutan kristaloid dan albumin/plasma penderma. 7.1.2.4. PENDERMAAN DARAH AUTOLOGOUS Pendermaan darah autologus merupakan salah satu daripada perkhidmatan yang disediakan di Unit Perubatan Transfusi. Ia melibatkan pendermaan darah dari pesakit itu sendiri, samada sebelum, semasa atau selepas sesuatu prosedur dijalankan. Darah yang didermakan itu hanya boleh digunakan untuk pesakit itu sendiri sahaja. Proses pendermaan ini akan menjamin keselamatan penerima darah tersbut memandangkan darah yang didermakan adalah dari darah penerima sendiri.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{17}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

7.2. AKADEMIK Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi terlibat secara langsung di dalam program akademik PPSP (Pusat Pengajian Sains Perubatan), PPSG (Pusat Pengajian Sains Pergigian), dan PPSK (Pusat Pengajian Sains Kesihatan). Penglibatan ini termasuklah memberi kemudahan penempatan pembelajaran dan bekalan makmal serta tenaga pengajar. Kakitangan yang memberi perkhidmatan rawatan pesakit dan perkhidmatan diagnostik makmal juga terlibat di dalam program-program tersebut. Aktiviti akademik termasuklah kuliah, praktikal, tutorial, seminar untuk pelajar-pelajar Sarjana Perubatan dan peringkat Ijazah. 7.3. PENYELIDIKAN Jabatan Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi juga menawarkan perkhidmatan ujian-ujian Hematologi dan Perubatan Transfusi untuk tujuan penyelidikan. Setiap ujian akan dicaj mengikut anggaran penggunaan kemudahan dan bahan bekalan makmal. Penyelidik yang ingin memohon perkhidmatan ini perlu terlebih dahulu berunding dengan Ketua Jabatan Hematologi/Unit Perubatan Transfusi.

{18}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

8. KUALITI 8.1. KUALITI PERKHIDMATAN Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi amat mementingkan kualiti perkhidmatan yang diberikan atas dasar kewajipan yang diamanahkan. Kualiti perkhidmatan dapat dinilai melalui; a) Aktiviti-aktiviti penyediaan spesimen pesakit untuk ujian. b) Proses ujian. c) Pemprosesan maklumat. d) Laporan ujian Kualiti perkhidmatan juga termasuklah aktiviti-aktiviti di peringkat wad atau klinik, iaitu; a) Komunikasi sebelum dan selepas proses ujian b) Pengisian borang permohonan dengan lengkap. c) Penghantaran spesimen mengikut peraturan yang telah ditetapkan. d) Aktiviti-aktiviti sokongan lain (sistem maklumat makmal, pentadbiran) Perkhidmatan berkualiti dapat ditingkatkan lagi dengan kerjasama daripada wad, klinik, dan juga kumpulan sokongan lain yang cekap dan berkesan. Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi sentiasa berusaha untuk meningkatkan kualiti perkhidmatan melalui; a) Pembelajaran berterusan dan latihan kepada kakitangan. b) Penilaian dan penambahbaikkan proses kerja dan perkhidmatan. c) Mengemaskini kaedah ujian dan alatan. d) Pengawasan dan penilaian kualiti tatacara analitikal melalui program-program Kawalan Mutu Dalaman dan Luaran.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{19}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

8.2. KUALITI KEPUTUSAN UJIAN 8.2.1. PERSIJILAN MS ISO 9001 & MS ISO 15189 8.2.2. KAWALAN MUTU DALAMAN Penyeliaan kualiti secara rutin merangkumi prosedur yang perlu diamalkan oleh semua kakitangan makmal di dalam proses menganalisis dan mengeluarkan keputusan ujian makmal dengan cepat dan tepat. Kawalan mutu pekhidmatan diagnostik dan analitikal hematologi diawasi dan dinilai melalui pengujian spesimen kawalan mutu dan piawai sebelum spesimen pesakit dianalisis. 8.2.3. KAWALAN MUTU LUARAN Makmal Hematologi menyertai program kawalan mutu luaran berikut; a) Royal College of Pathologist of Australasia External Quality Assurance Programme (RCPA QAP). b) National External Quality Assurance Programme (NEQAP), Pusat Darah Negara (PDN). Manakala Unit Perubatan Transfusi mengambil bahagian dalam program kawalan mutu berikut; a) Royal College of Pathologist of Australasia External Quality Assurance Programme (RCPA QAP). b) External Quality Assurance Scheme (EQAS), National Serology Reference Laboratory (NRL). c) Program Kawalan Mutu National External Quality Assurance Scheme (NEQAS), IMR. d) National External Quality Assurance Programme (NEQAP), Pusat Darah Negara (PDN). Kesemua ujian rutin dan sebahagian ujian khusus terlibat dalam program-program kualiti luaran tersebut. Kawalan mutu luaran memastikan ketepatan dan „reproducibility‟ keputusan ujian-ujian yang ditawarkan oleh Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi.
{20}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

9. WAKTU PERKHIDMATAN Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi sentiasa menyediakan perkhidmatan 24 jam mengikut pembahagian masa seperti berikut; Waktu Pejabat Ahad - Rabu 8.10 pagi – 4.55 petang Khamis 8.10 pagi – 4.40 petang Jadual 1 Atas Panggilan (luar waktu pejabat) Ahad – Khamis 4.45 petang – 8.10 pagi Jumaat, Sabtu, dan Hari 24 jam Kelepasan Am Jadual 2
Perkhidmatan Kecemasan (STAT) di makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi Kecuali Perkhidmatan Pendermaan darah disediakan pada Waktu Pejabat Sahaja.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{21}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

10. GARIS PANDUAN   10.1. PANDUAN PERKHIDMATAN Ujian hematologi dan perubatan transfusi disediakan untuk pesakit wad dan klinik HUSM. Pesakit dari hospital dan klinik kerajaan, hospital dan klinik swasta, dan pusat-pusat kesihatan lain boleh menggunakan perkhidmatan ini melalui rundingan terlebih dahulu di antara Pegawai Perubatan pesakit berkenaan dengan Pakar Hematologi di HUSM. Spesimen yang diterima diproses dan keputusan ujian dikeluarkan setelah disahkan oleh Pakar Hematologi, Pegawai Perubatan, Pegawai Sains, atau Juruteknologi Makmal Perubatan. Pemohon ujian diminta mengisi ruang „status permohonan‟ (kecemasan atau rutin) pada borang permohonan. 10.2. PANDUAN PERMOHONAN UJIAN 10.2.1. UJIAN RUTIN Definisi: Ujian yang tidak memerlukan temujanji. Boleh dihantar pada waktu pejabat dan luar waktu pejabat (oncall). Rujuk senarai ujian rutin, STAT dan khusus (Jadual 1). 10.2.2. UJIAN STAT (Short Turn Around Time) Definisi: Ujian yang disegerakan oleh sebab kecemasan sahaja. Boleh dihantar pada waktu pejabat atau luar waktu pejabat (on-call). Ujian selain senarai ini tidak dilayan sebagai ujian STAT. Rujuk senarai ujian rutin, STAT dan khusus (Jadual 1). Ujian STAT makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi mengambil masa 1 jam.

{22}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

10.2.3. UJIAN KHUSUS Definisi: Ujian yang perlu dibuat temujanji sebelum memohon. Hanya diterima dan dianalisis pada waktu pejabat sahaja. Kecuali ujian tertentu tidak perlu temujanji. Rujuk senarai ujian rutin, STAT dan khusus (Jadual 3). Senarai Ujian Rutin, STAT dan Khusus
Nama Ujian Full Blood Count (FBC) Differential Count (DC) Full Blood Picture (FBP) Reticulocyte Count Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR) Bleeding Time Prothrombin Time (PT) Activated Partial Thromboplastin Time (APTT) International Normalize Ratio (INR) DIC Screening Thrombine Time Reptilase Time Factor Screening (mixing test) Factor II Assay Factor V Assay Factor VII Assay Factor VIII Assay Factor IX Assay Factor X Assay Factor XI Assay Factor XII Assay Factor XIII Screening Inhibitor Screening (mixing test) Inhibitor Assay (Bethesda Rutin                         STAT                         Khusus Temujanji                                                
{23}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

Koagulasi

Hematologi Rutin

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI Assay) Set Ujian Thrombofilia Set Ujian Lupus Antikoagulan Ujian von Willebrand Set Ujian Platelet Agregation Anti Xa Activity Ujian Kerapuhan Osmotik (OFT) Ujian Schumm Ujian Methemoglobin Ujian Acidified Serum Ujian Sucrose Lysis Ujian Kleihauer Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase (G6PD) Hb Elektroforesis HbH Inclusion Sickling Test HPLC Aspirat Sum-sum Tulang Periodic Acid Schiff Reaction Peroxidase Stain Acid Phosphatase Dual Esterase Skor Neutrophil Alkaline Phoshatase Nama Ujian Serum Ferritin Serum Folate Vitamin B12 RBC Folate Paroxymal Noctunal Hemoglobinuria (PNH) Leukemia /Lymphoma Phenotyping

                      Rutin      

                      STAT      

                     

                     

Sum-sum Tulang

Hb Analisi s

Hemolisis

Khusus Temujanji            

Anemia Nutrisi Flow
{24}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI Asai Kualitatif Gen BCRABL Gen JAK2 SEA α-Thalassaemia Gen AML Fusion (AML/ETO, PML/RARα, CBFβ/MYH11) Factor V Leiden Group and Crossmatch (GXM) Group, Screen and Hold (GSH) ABO & Rhesus Group Neonatal Study (ABO/Rh & DAT*) Direct & Indirect AntiHuman Globulin Test Antenatal Study (ABO/Rh) Blood Group Phenotyping Rhesus Genotyping Antibody Titre Antibody Identification Transfusion Reaction Investigation Human Platelet Antigen (HPA) Antibody Test                                                                    

UPT Khusus

UPT Rutin

Molekular

Jadual 3
*DAT (Direct Anti-Human Globulin Test) = DCT (Direct Coombs Test)

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{25}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

10.3. PANDUAN MENGISI BORANG PERMOHONAN UJIAN Semua borang permohonan ujian makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi perlu diisi lengkap dengan maklumat berikut dengan betul: a) Maklumat pesakit. b) Nama doktor yang memohon. c) Jenis spesimen, dan ujian yang dipohon. d) Prosedur yang telah dilalui oleh pesakit (pre/post transfusi, preskripsi, dll). e) Rawatan yang sedang diberikan. f) Ringkasan sejarah klinikal pesakit yang relevan g) Masa, waktu dan tarikh spesimen diambil. h) Pemohonan mesti didaftarkan di dalam LIS. 10.4. PANDUAN PENYEDIAAN & PENGHANTARAN SPESIMEN a) Pastikan identitifikasi pesakit dikenalpasti sebelum spesimen darah diambil (contoh: nama pesakit, RN, I/C, dll) b) Isikan spesimen sehingga ke tanda aras yang ditetapkan pada tiub spesimen. c) Label spesimen dengan maklumat minumum seperti; nama, RN, wad atau klinik, masa, tarikh, dan jenis ujian. d) Ambil darah pesakit secara aseptik dan guna tiub penghantaran spesimen betul. e) Sebatikan darah dengan antikoagulan dalam tiub yang mengandungi antikoagulan, untuk mengelakkan darah beku (clotted). f) Spesimen perlu dihantar segera ke makmal. g) Dilarang menyimpan spesimen koagulasi di dalam peti ais sebelum dihantar. h) Spesimen Koagulasi perlu diletak bersama ais dalam plastik yang berlainan i) Perlupusan bahan pengambilan spesimen (jarun, picagari, kapas, dll) ke dalam bekas kuning biohazard yang sesuai.

{26}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

10.5. PANDUAN PENOLAKAN SPESIMEN & UJIAN Permintaan ujian dan spesimen ke Makmal Hematologi dan Unit Perubatan Transfusi akan ditolak jika; a) Borang dan tiub spesimen dicemari dengan darah pesakit yang tertumpah. b) Maklumat pesakit pada borang permohonan dan pada label tiub spesimen tidak sama atau tidak lengkap. c) Borang tidak diisi dalam dua salinan yang lengkap. d) Sebarang discrepancy kumpulan darah ABO/Rh pesakit untuk ujian di Makmal UPT. e) Spesimen dihantar tidak menggunakan plastik biohazard yang sesuai. f) Spesimen darah beku (clotted) kecuali permohonan ujian ABO & Rh, IAT, GSH, GXM, hemolisis, kurang (insufficient), terlebih (overload), tenggelam dalam ais, rosak label, penghantaran lewat, dan lain-lain penolakan yang tidak sesuai dijalankan ujian. g) Temujanji tidak dibuat bagi ujian khusus tertentu (rujuk Jadual 1). h) Permohonan ujian yang dihantar ke makmal tidak didaftar di dalam LIS (Laboratory Information System). i) Masa pengambilan tidak dicatat pada borang permohonan. j) Spesimen koagulasi dihantar lewat 2 jam dari masa pengambilan spesimen.
Nota: Spesimen yang ditolak tidak akan dikembalikan, dan nama jururawat/doktor yang

dimaklumkan akan dicatat pada borang permohonan ujian yang ditolak. wad/klinik perlu menghantar spesimen dan borang permohonan baru menggantikan spesimen atau borang permohonan yang ditolak.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{27}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

10.6. PANDUAN PENGHANTARAN KEPUTUSAN UJIAN a) Keputusan ujian makmal boleh diperolehi secara „online‟ melalui LIS Hematologi wad. b) Borang keputusan ujian makmal boleh diambil dari „pigeon hole‟ di makmal. c) Keputusan ujian makmal bagi permohonan ujian STAT (kecemasan) perlu diambil dari makmal oleh atendan wad atau klinik sendiri. 10.7. PANDUAN PENGAMBILAN KOMPONEN DARAH Jenis Darah Pengambilan Whole Blood/RBC bekas penebat haba bersama ais Pemindahan darah MESTI bermula dalam masa 30 minit tidak lebih 4 jam 2 – 6 °C SEGERA jika tidak diguna lebih 4 jam Jadual 4
Sumber: Transfusion Practice Guidelines for Clinicians & All Laboratory Personell, National Blood Centre, Malaysian Ministry of Health (2nd Edition) 2005 Sumber: Technical Manual, AABB (15th Edition) 2005

DARAH

&

Platelet Concentrate bekas penebat haba TANPA AIS

Cryo/FFP bekas penebat haba bersama ais

Penggunaan

Pemindahan SEGERA dalam masa 15-30 minit TIDAK dibenar suhu bilik simpan di wad SEGERA jika tidak diguna lebih 30 minit Pohon hanya jika perlu sahaja

Penyimpanan Pemulangan Nota

{28}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

10.8. PANDUAN TERAPI AFERESIS Platelet aferesis diperolehi apabila darah diproses dan diasingkan menggunakan mesin aferesis. Platelet yang didermakan oleh seorang penderma menggunakan mesin aferesis adalah menyamai 6-10 beg platelet yang dihasilkan dengan cara biasa (random donation). Penggunaan platelet aferesis dapat mengurangkan risiko penghasilan platelet antibodi kerana pendedahan pesakit terhadap penderma dapat dikurangkan. Antara indikasi untuk platelet aferesis transfusi adalah: a) Pesakit yang mempunyai antibodi terhadap platelet b) Pesakit yang sedang menjalani rawatan kemoterapi untuk penyakit leukemia c) Pesakit yang sedang menjalani pemindahan sum-sum tulang atau pemindahan organ d) Pesakit yang menjalani pembedahan jantung koronari e) Pesakit yang memerlukan transfusi platelet secara berterusan seperti pesakit aplastic anaemia

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{29}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11. MAKMAL HEMATOLOGI 11.1. PIAGAM PELANGGAN a) Setiap pelanggan akan diberi penjelasan mengenai ujian jika perlu. b) Setiap spesimen akan dikendalikan dan diuji mengikut prosedur yang telah ditetapkan. c) Ujian STAT akan dilakukan serta merta mengikut piawaian yang ditetapkan. d) Semua maklumat pelanggan adalah sulit. 11.2. OBJEKTIF KUALITI Pencapaian objetif kualiti dipantau tidak kurang 80% 11.2.1. Bahagian Rutin  Keputusan ujian rutin FBC (Full Blood Count) boleh diperolehi dalam masa tidak melebihi 2 jam 30 minit.  11.2.2. Bahagian Koagulasi Keputusan ujian rutin PT/aPTT boleh diperolehi dalam masa tidak melebihi 2 jam 45 minit. 11.2.3. Bahagian Immunophenotyping Keputusan penganalisaan ujian boleh diperolehi dalam masa 6 hari bekerja. 11.2.4. Bahagian Sum-sum Tulang Laporan ujian sum-sum tulang boleh diperolehi dalam masa 6 hari bekerja. 11.2.5. Bahagian Molekular Keputusan ujian molekular boleh diperolehi dalam masa 3 minggu 11.2.6. Bahagian Hemolisis Keputusan penganalisaan HbE (Hemoglobin Electhrophoresis) boleh diperolehi dalam masa tidak melebihi 2 minggu.
Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{30}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.3.

KAKITANGAN & SAMBUNGAN TELEFON
No. Ext 6199/6191 6197 6194 6195 6956 6192 6189 6190 6187 6196 6200 4017 4018 6210 4019 6203 6204 6204 6208 4020 6208 6206 4020 4020 6208 6208 6208 4020 4020 4020 4020 Pager 025 157 164 158

Ketua Jabatan Hematologi Prof. Madya Dr. Rosline Hassan Pensyarah Dr. Rapiaah Mustaffa Prof. Madya Dr. Wan Zaidah Abdullah Dr. Suhair Abbas Ahmed Dr. Abdul Rahim Hussein Dr. Wan Haslindawani Wan Mahmood Dr. Shafini Mohamed Yusoff Dr. Rosnah Bahar Dr. Noor Haslina Mohd. Noor Dr. Marini Ramli Dr. Muhammad Farid Johan Pegawai Sains Norizah Tumin Wan Soriany Wan Md Zain Ang Cheng Yong Ahmad Zakwan Mustafa Juruteknologi Makmal Perubatan Hematologi Selamah Ghazali (U36) Maseta Ismail (U32) Narishah Sharif (U32) Saharim Osman (U32) Makmal Hematologi & Koagulasi Rutin Makmal Hematologi & Koagulasi Ujian Khusus Makmal Molekular Bilik Pegawai Perubatan Oncall/Pelajar Sarjana Patologi Juruteknologi Makmal Perubatan Hematologi U29 Norazlina Husni Azilawati Azizan Suryati Abdullah Mohd Nasaruddin Ibrahim Nor Khairul Putra Mohd Madi Roazliana Ramli Nik Mohd Fariz Nik Zahari Salwana Ahmad Noor Suhana Azila Mat Yusoff

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{31}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Wan Hasnoorhana Wan Hassan Rozana Abdul Rahim Nurul Ameera Samat Pembantu Makmal Mazwani Omar Atendan Kesihatan Aliah Mat Salleh 6208 4020 4020 4020 4020

Kakitangan Pentadbiran Jabatan Hematologi/ Pejabat Am Jabatan Hematologi Pembantu Tadbir Norleha Mohd Noor (Kesetiausahaan) 6188 Pembantu Am Pejabat Azman Yaacob Noor Azmizam Abdul Rahman Noor Amni Mohamed 4020 4020 4020

Jadual 5
(Selepas waktu pejabat - makmal boleh dihubungi melalui 4020)

11.4.

PERKHIDMATAN
Spesimen Tiub K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) ambil 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) EDTA 3ml Ear prick (Ivy method) Perlu temujanji, hubungi makmal. Waktu pejabat sahaja. Nota Turn Around Time (TAT) 2 jam 30 minit Rujuk indikasi permohonan ujian FBP. Waktu pejabat, sebelum 4.30 petang.

11.4.1. UJIAN RUTIN HEMATOLOGI
Ujian Hematologi Rutin Full Blood Count (FBC) Differential Count (DC) Full Blood Picture (FBP) Reticulocyte Count Erythrocyte Sedimentation Rate (ESR) Bleeding Time (BT)

Darah

Jadual 6

{32}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.4.2. UJIAN RUTIN KOAGULASI
Ujian Koagulasi Rutin Prothrombin Time/Activated Partial Thromboplastin Time, International Normalize Ratio (PT/APTT)(INR) DIC Screening i. PT/INR ii. APTT iii. Fibrinogen Level iv. D-dimer v. Soluble Fibrin Monomer (SFM) Thrombine Time (TT) Spesimen Tiub Nota

Plasma Darah

(3.2%, 0.109M) Trisodium Citrate, ambil 2.7ml (dewasa) ambil 1.8ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)

Hantar bersama ais

Jadual 7 11.4.3. UJIAN KHUSUS HEMATOLOGI
Semua ujian hematologi khusus perlu dihantar pada waktu pejabat sahaja.

Hemolisis Osmotic Fragility Test (OFT) Schumm‟s Test Methemoglobin Test Acidified Serum Test (Ham’s Test) Sucrose Lysis Test Kleihauer Test Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase (G6PD)

Spesimen

Tiub Heparin Tube

Darah

K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) ambil 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) Filter Paper

Nota Hantar dalam tempoh 2 jam pengambilan darah, suhu bilik Hantar dalam tempoh 1 jam pengambilan darah, suhu bilik, Sila buat temujanji

Darah kering

Keringkan darah pada kertas turas

Jadual 8

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{33}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Analisis Hemoglobin Hb Elektroforesis HbH Inclusion Sickling Test HPLC Spesimen Tiub K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) Nota

Darah

Tidak perlu temujanji,

Jadual 9
Sum-sum Tulang Aspirat Sum-sum Tulang Periodic Acid Schiff Reaction Peroxidase Stain Acid Phosphatase Dual Estarase Neutrophil Alkaline Phosphate Score Spesimen Sum-sum Tulang/ Darah Tiub Direct smear K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) Nota

Sila buat temujanji

Darah

Jadual 10
Anemia Nutrisi RBC Folate Serum Folate Serum Feritin Vitamin B1 Spesimen Darah Tiub K2EDTA ambil 3ml Plain tube ambil 3ml Nota Tidak perlu temujanji,

Jadual 11

{34}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Flowcytometry Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria (PNH) Leukemia Phenotyping Spesimen Darah Darah/ Sum-sum Tulang Tiub K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) ambil 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi) K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) ambil 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)/ Sterile container Nota Sila buat temujanji Hantar segera

Lymphoma

Darah/Body Fluid/Tisu

Sila buat temujanji

Jadual 12

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{35}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.4.4. UJIAN KHUSUS KOAGULASI
Ujian Koagulasi Khusus Reptilase Time (RT) Factor Screening (mixing test) Factor II Assay Factor V Assay Factor VII Assay Factor VIII Assay Factor IX Assay Factor X Assay Factor XI Assay Factor XII Assay Factor XIII Screening Inhibitor Screening (mixing test with incubation) Inhibitor Assay (Bethesda Assay) Ujian Trombofilia i. Protein C Activity ii. Protein S Activity iii. Free Protein S Antigen iv. Antithrombin Activity v. Activated Protein C Resistance Ujian Lupus Antikoagulan Ujian von Willebrand Ujian Platelet Agregation Anti Xa Activity Spesimen Tiub Nota

Plasma Darah

(3.2%, 0.109M) Trisodium Citrate Tube, ambil 2.7ml sahaja.

2 tiub, 2.7ml, bersama ais

4 tiub, 2.7ml (dewasa) 2 tiub, 2.7ml (bayi), bersama ais 2 tiub, 2.7ml, bersama ais 3 tiub, 2.7ml, tanpa ais 1 tiub, 2.7ml, tanpa ais

Jadual 13

{36}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.4.5. UJIAN MOLEKULAR
Semua ujian molekular perlu dihantar pada waktu pejabat sahaja (hari Khamis sebelum 12 tgh hari) kepada alamat Ketua Jabatan

Ujian Molekular Asai Kualitatif Gen BCRABL Gen AML Fusion (AML/ETO, PML/RARα, CBFβ/MYH11) Gen JAK2 SEA α-Thalasemia Factor V Leiden

Spesimen

Tiub K2EDTA, ambil 3ml (dewasa) ambil 2ml (peadtrik) 0.5ml (bayi)

Nota – hantar sebelum 24 jam RNA – Tanpa ais

RNA

DNA

DNA – dalam ais

Jadual 14

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{37}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.

INDIKASI & PANDUAN PERMOHONAN KES KHAS

11.5.1. RUTIN HEMATOLOGI 11.5.1.1. KES ONKOLOGI & KEMOTERAPI a. Dibenarkan memohon ujian FBP atau FBC dua (2) kali dalam seminggu atau setiap 3 hari. b. Permohonan FBP seterusnya, akan dianalisis sebagai FBC sahaja c. Kecuali mendapat nasihat Pakar Hematologi atau Pegawai Perubatan. 11.5.1.2. KES LAIN a. Pesakit selain daripada kes-kes lain dibenarkan memohon hanya satu (1) ujian FBP setiap kemasukan ke wad. b. Permohonan seterusnya, akan dianalisis sebagai FBC sahaja. c. Kecuali mendapat nasihat Pakar Hematologi dan Pegawai Perubatan. 11.5.1.3. PENUKARAN UJIAN a. Ujian FBP akan dilaporkan sebagai FBC jika; i. Tiada „flagging‟ (ketidaknormalan yang dikesan oleh analyser hematologi). ii. Bacaan histogram dan scattergram normal. iii. Tiada indikasi klinikal.

{38}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.2. KHUSUS KOAGULASI 11.5.2.1. KAJIAN FUNGSI PLATELET a. Ujian PT dan APTT adalah normal. b. Tidak menggunakan “substance” atau menerima rawatan dengan ubat-ubatan yang boleh mengganggu fungsi platelet seperti aspirin dan lainlain bahan (rujuk LAMPIRAN 1). c. Kiraan platelet dalam julat normal (jika tidak diketahui, hantar spesimen untuk ujian FBP terlebih dahulu). Pesakit yang dirujuk dari Pusat Kesihatan atau hospital lain, spesimen untuk ujian FBP perlu dihantar bersama-sama dengan permohonan ujian ini. 11.5.2.2. SARINGAN KEKURANGAN FAKTOR (MIXING TEST) a. Ujian APTT “prolonged” (untuk faktor intrinsik) atau ujian PT “prolonged” (untuk faktor ekstrinsik). b. Tidak menerima rawatan “cryoprecipitate”, plasma atau pekatan faktor koagulasi. c. Jika ada rawatan komponen darah di atas, ujian boleh dijalankan selepas 3 hari rawatan terakhir komponen darah tersebut. Walaubagaimanapun masih bergantung kepada jenis faktor pembeku yang bermasalah dan juga kepada keadaan klinikal pesakit 11.5.2.3. KAJIAN KEKURANGAN FAKTOR (FAKTOR VIII, IX) a. Ujian saringan menunjukkan hanya PT, APTT atau kedua-duanya berpanjangan. b. Tiada rawatan “cryoprecipitate”, plasma, pekatan faktor koagulasi atau rawatan DDAVP sekurangkurangnya selepas 3 hari menerima rawatan terakhir), walaubagaimanapun ianya bergantung kepada keadaan klinikal pesakit.
{39}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.2.4. SARINGAN KEKURANGAN FAKTOR a. Indikasi daripada pemeriksaan klinikal seperti masalah pendarahan. 11.5.2.5. SARINGAN & KHUSUS PERENCAT FAKTOR KOAGULASI b. Pesakit Hemofilia A atau Hemofilia B. c. Pesakit pernah menerima rawatan pekatan Faktor VIII atau Faktor IX d. Pendarahan masih kekal walaupun telah diberi rawatan pekatan Faktor VIII atau Faktor IX. e. Spesimen diambil sebelum menerima rawatan pekatan Faktor. f. Bagi kes perolehan (acquired) pesakit tidak mempunyai sejarah hemophilia. Pemeriksaan klinikal memberi gambaran tentang masalah pendarahan yang baru terjadi. 11.5.2.6. KAJIAN KEKURANGAN FAKTOR VON WILLEBRAND a. Ujian PT normal. b. Ujian saringan kekurangan faktor koagulasi seperti APTT menunjukkan normal atau “prolonged”. c. Tiada rawatan “cryoprecipitate”, plasma atau pekatan faktor koagulasi, dan rawatan DDAVP dalam masa 24 jam.

{40}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.2.7. SARINGAN & PENGESAHAN ANTIKOAGULAN LUPUS a. Hanya boleh dijalankan ke atas spesimen pesakit yang tidak menerima rawatan antikoagulan jenis heparin. b. Keputusan APTT adalah normal atau “prolonged”. c. Ujian saringan dijalankan ke atas pesakit dengan sejarah penyakit berikut; i. Intra Uterine Death (IUD). ii. Recurrent Abortion. iii. Cerebral Vascular Accident (CVA) tanpa sebab lain, seperti darah tinggi. iv. Systemic Lupus Erythromatosus (SLE)/ Rheumatoid Arthritis (RA) yang mempunyai sindrom anti-Phospholipid. v. Deep Vein Thrombosis (DVT). vi. Myocardial Infarction (MI) bagi pesakit berumur kurang 40 tahun. vii. Immune Thrombocytopenic Purpura (ITP). d. Jika pesakit diberi rawatan antikoagulan, ujian hanya boleh dibuat selepas dua hari rawatan heparin terakhir. Walaubagaimanapun, ujian ini boleh dilakukan semasa menerima rawatan warfarin 11.5.2.8. THROMBOFILIA a. Komponen ujian-ujian yang boleh dilakukan semasa menerima rawatan antikoagulan, seperti berikut:
Ujian yang boleh dilakukan Protein C, Protein S Antithrombin, Protein C, APCR-V & LA Jenis rawatan koagulan yang diterima heparin warfarin

Jadual 15

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{41}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.2.9. ANTI Xa a. Ujian ini hanya untuk memantau pesakit yang menerima rawatan antikoagulan jenis low molecular weight heparin (cth: Clexane) pada beberapa keadaan seperti; i. Kehamilan ii. BMI tidak optimum iii. Kegagalan ginjal iv. Masalah respon kepada rawatan b. Spesimen perlu dihantar di antara 3 hingga 4 jam selepas rawatan heparin.

{42}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.3. KHUSUS HEMATOLOGI 11.5.3.1. SITOKIMIA DARAH PERIFERI a. Blast didapati di dalam smir darah peripheral, bagi kes leukemia akut. b. Ujian-ujian dijalankan sebelum pesakit menerima rawatan kemoterapi. 11.5.3.2. HEMOGLOBIN ANALISIS a. Pesakit tidak menerima rawatan pemindahan darah. Jika pesakit menerima rawatan pemindahan darah, ujian hanya boleh dijalankan selepas 1 hingga 3 bulan menerima rawatan tersebut. 11.5.3.3. FLOWSITOMETRI a. Ujian ini memerlukan spesimen baru. Darah/tisu yang diambil hendaklah segera dihantar ke makmal untuk ke makmal hematologi untuk diproses. b. Sekiranya spesimen darah atau sum-sum tulang, hendaklah dimasukkan ke dalam tiub/bekas yang mengandungi EDTA, manakala spesimen tisu hendaklah dimasukkan ke dalam tiub/bekas yang mengandungi RPMI. Bekas ini boleh diperolehi dari Makmal Hematologi. c. Indikasi untuk permohonan ujian Flowcytometri: i. Pendiagnosaan „Acute Leukaemias and blast transformation of myelodysplastic syndromes (MDS), and blast transformation of CML, myelodysplastic/myeloproliferative neoplasms (MDS/MPN) and myelodysplastic neoplasms (MPN)‟ menggunakan spesimen: 1. Aspirasi sum-sum tulang, atau 2. Darah periferi ii. Pendiagnosaan „Chronic lymphoproliferative disorders (CLDs) and staging non-hodgkin lymphoma (NHL) cases‟ menggunakan specimen:
Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{43}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Aspirasi sum-sum tulang Darah periferi FNAC Cecair badan (CSF & Pleural effusion), atau v. Biopsi kelenjar limfa d. Pendiagnosaan penyakit „paroxysmal nocturnal haemoglobinuria‟ (PNH) daripada spesimen darah periferi. 11.5.3.4. HEMOLITIC WORK UP 11.5.3.4.1. OSMOTIC FRAGILITY TEST a. Ujian ini amat berguna untuk mengesan penyakit hereditary spherocytosis dan sebagai saringan penyakit thalassemia. 11.5.3.4.2. SCHUM‟S TEST a. Ujian ini mengesan methaemalbumin dalam plasma secara kualitatif. b. Indikasi utamanya ialah hemolisis intravascular. 11.5.3.4.3. METHEMOGLOBIN TEST a. Ujian ini mengesan hemoglobin teroksida dalam plasma secara kualitatif. b. Indikasi ujian ini adalah seperti penyakit kekurangan enzyme G6PD dan enzyme methemoglobin reductase. 11.5.3.4.4. ACIDIFIED SERUM TEST (HAM‟S TEST) a. Ujian ini dilakukan untuk mengesan kebarangkalian penyakit PNH (Paroxysmal Noctural Hemoglobinuria) atau eythropoietic anemia. b. Ujian ini tidak sesuai dilakukan kepada pesakit yang menerima tranfusi darah kurang dari 3 bulan.

i. ii. iii. iv.

{44}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.3.4.5. SUCROSE LYSIS TEST a. Selain daripada Ham‟s test, ujian ini juga boleh mengesan kebarangkalian penyakit PNH (Paroxysmal Noctural Hemoglobinuria). 11.5.3.4.6. KLEIHAUER TEST a. Ujian ini mengenalpasti kehadiran sel fetal (HbF) didalam sirkulasi maternal. b. Indikasi ujian ini adalah termasuk: i. Menentukan keadaan pendarahan feta-maternal ii. Perawatan kes Rh HDN (Rhesus Hemolytic Disease of Newborn) 11.5.3.4.7. NUTRISI ANEMIA a. Analisis nutrisi anemia merangkumi ujian berikut: i. RBC Folate ii. Serum Folate iii. Serum Vitamin B12 iv. Serum Ferritin b. Pesakit dinasihatkan berpuasa sebelum menjalankan ujian. c. Spesimen hemolisis tidak sesuai dan tidak akan dianalisis. d. Spesimen mesti dihantar sebelum 12 tengah hari. 11.5.3.4.8. SUM-SUM TULANG a. Permohonan ujian ini perlu dibuat temujanji dengan JTMP bertugas terlebih dahulu. b. Permohonan mesti disertakan bersama keputusan FBP terkini, mohon ujian FBP sebelumnya.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{45}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

11.5.4. MOLEKULAR 11.5.4.1. ASAI KUALITATIF GEN BCR-ABL a. Indikasi diagnosis Chronic Myeloid Leukaemia. b. Indikasi Acute Lymphoblastic Leukaemia. 11.5.4.2. GEN JAK-2 a. Indikasi Chronic Myeloproliferative Disorder. 11.5.4.3. GEN SEA--THALASSEMIA a. Indikasi Thalassemia. b. Bergantung juga kepada keputusan Hb-analisis. 11.5.4.4. GEN AML-FUSION a. Indikasi diagnosis Acute Myeloid Leukaemia. 11.5.4.5. FAKTOR V-LEIDEN a. Ujian saringan APCR-V borderline/positif dan sejarah klinikal seperti thrombosis. b. Pesakit trombosis yang sedang menerima rawatan heparin atau mempunyai Lupus antikoagulan (dimana, ujian saringan seperti APCR-V tidak dapat membantu).

{46}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{47}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

12. UNIT PERUBATAN TRANSFUSI 12.1. PIAGAM PELANGGAN a. Penderma darah dijamin selamat dari semua jangkitan semasa prosedur pendermaan darah. b. Penderma darah akan diberi layanan dalam suasana yang selesa. c. Kami menjamin proses pendermaan darah tidak melebihi 50 minit. d. Kami menjamin hak-hak istimewa seperti yang tercatit dalam buku penderma. 12.2. OBJEKTIF KUALITI a. Bahagian Penderma  Memastikan proses pendermaan darah biasa tidak melebihi 40 minit.  Memastikan proses pendermaan apheresis tidak melebihi 2 jam 30 minit. b. Bahagian Komponen Darah  80% kualiti produk komponen platelet concentrates (pendermaan biasa) yang disediakan adalah memuaskan (within range). c. Bahagian Saringan Darah  Memastikan bekalan darah yang dikeluarkan kepada pelanggan bebas sebarang infeksi. d. Bahagian Makmal  80% permohonan pembekalan platelet kepada wad/klinik dapat dipenuhi. concentrates

Sebarang penambahbaikkan objektif kualiti Unit Perubatan Transfusi sila rujuk manual kualiti HUSM

{48}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

12.3.

KAKITANGAN & SAMBUNGAN TELEFON
No. Ext 6191 6197 6194 6195 6956 6192 6189 6190 6187 6196 6200 3341 Pager 025

Ketua Jabatan/Pengurus Unit Perubatan Transfusi Prof. Madya Dr. Rosline Hassan Pensyarah Dr. Rapiaah Mustaffa Prof. Madya Dr. Wan Zaidah Abdullah Dr. Suhair Abbas Ahmed Dr. Abdul Rahim Hussein Dr. Wan Haslindawani Wan Mahmood Dr. Shafini Mohamed Yusoff Dr. Rosnah Bahar Dr. Noor Haslina Mohd. Noor Dr. Marini Ramli Dr. Muhammad Farid Johan Pegawai Perubatan Dr. Mohd Amran Abdul Wahab Dr. Abdul Karim Yusof Dr. Salfarina Iberahim Dr. Long Tuan Mastazamin Long Tuan Kechik Bahagian Makmal Unit Perubatan Transfusi Pegawai Sains Lim Seng Hock Khairiah Yazid Muhamad Fakhri Mohd Azmi Juruteknologi Makmal Perubatan Kanan Unit Perubatan Transfusi Saw Teik Hock (U38) Miskon Ahmad Kerojoh (U36) Salamah Ahmad Sukri (U32) Rohana Yusof (U32) Anisza Mat Hasim (U32) Wan Rosni Wan Yaakob (U32) Pejabat Am Unit Perubatan Transfusi (Tel/Fax : 7673333) Makmal Unit Perubatan Transfusi (Interkom: No. 6) Bilik Pelajar Sarjana Bilik Pendermaan Darah Makmal Stem Sel Pegawai Penerangan Muhammad Azmi

158

3334 3335 3336 3337 3338 3338 3338 3338 3338 476 3347 3345 3339

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{49}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

Juruteknologi Makmal Perubatan (JTMP) Unit Perubatan Transfusi U29 Suzana Abu Suhaidah Ismail Surehan Sulong Abu Salam Mohamad Nor Aini Rosemawani Che Abdullah Muhammad Ashraf Zulkarnain Nursyamsida Kamarudin Mohd Reizuan Ali Mohd Zaki Idris Nor Hidayah Binti Ngapdi Abdullah Hafiz Kamarruddin Kakitangan Kejururawatan Unit Perubatan Transfusi S/N Kamariah Ismail S/N Mik Yah Yusop S/N Tuty Salehah Jaffar S/N Asma Che Min S/N Zubaidah Manaff S/N Rahimah Mustafa Kakitangan Pentadbiran Unit Perubatan Transfusi Siti Sarah Sophiah Abdul Halim (Perkeranian/Operasi) Pembantu Makmal Norazlina Derani Pembantu Tadbir Rendah Nur Huruain Shatishal Abdul Shukor (Jurutaip) Atendan Kesihatan Hamzah Ismail Zainal Abidin Husain Jafrey Din Mat Jusoh Che Abdul Halim Ibrahim Pembantu Am Pejabat Mohamad Ali Asmadi Abdul Aziz Nik Fairuz Nik Mahmood

3344 3344 3344 3344 3344 3344 3344 3344 3344 3344 3344 3347 3347 3347 3347 3347 3347 3340 3347 3340 3340 3340 3340 3340 3340 3340 3340

Jadual 16
(Selepas waktu pejabat - Penyelaras/Pegawai Perubatan boleh dihubungi melalui 4644)

{50}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

12.4.

PERKHIDMATAN

12.4.1. MAKMAL IMMUNOHEMATOLOGI
Ujian Rutin Makmal Imunohematologi ABO & Rhesus Group Group & Crossmatch (GXM) Group, Screen & Hold (GSH) Neonatal Study (ABO, Rh Group & DAT) Direct Coombs Test (DAT) IgG & C3d Indirect Coombs Test (IAT) Antenatal Study (ABO, Rh Group & Antibody Screening) Spesimen (Whole Blood) Darah Utuh Tiub K2EDTA tube, saiz 3ml (dewasa) 1-2ml (bayi) Nota

Tiada

Jadual 17
Semua ujian diatas dapat dijalankan dalam masa satu jam selepas penerimaan dan pengesahan permohonan melalui telefon oleh pegawai perubatan.

Ujian Khusus Makmal Imunohematologi Blood Group Phenotyping Rhesus Genotyping Antibody Titre Antibody Identification Transfusion Reaction Investigation Human Platelet Antigen Antibody Test

Spesimen

(Whole Blood) Darah Utuh

Nota Transfusion Reaction Investigation K2EDTA memerlukan sampel:  Sample Post Transfusi (3-5ml) tube,  Baki Beg Darah saiz: 3ml  FBP (Makmal Hematologi) (dewasa)  Urine for Hb (Makmal 1-2ml Patologi Kimia) (bayi)  Blood C&S (Makmal Mikrobiologi)

Tiub

Jadual 18

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{51}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

12.4.2. PENDERMAAN DARAH Bekalan darah sentiasa diperlukan, penderma darah sukarela amat dialu-alukan bagi menambah stok darah di Unit Perubatan Transfusi. Pihak Hospital USM akan menjaga kebajikan penderma darah melalui keistimewaan mendapatkan perkhidmatan perubatan, kesihatan dan kemudahan lain. 12.4.2.1. KRITERIA PENDERMA LAYAK Darah yang selamat datang dari penderma yang sihat. Pendermaan darah haruslah atas dasar kesukarelaan individu tanpa meminta balasan, dan penderma tidak akan dipaksa untuk menderma tanpa kerelaan mereka. Demi menjamin darah yang selamat hanya penderma yang sihat, bebas dari penyakit, dan tiada riwayat penyakit tertentu dibenarkan menderma darah.
Kriteria Penderma Darah Sihat yang diterima 18 hingga 60 Umur tahun sahaja Lelaki dan Perempuan 45kg /100lb Berat (minima) Tidur 5 jam (minima) 12.5g/dl (lelaki) Aras Hb 12.0g/dl (perempuan) Jantina Penyakit Sihat tubuh badan Nota Penderma bawah 18 tahun, mesti mendapat kebenaran Ibubapa/Penjaga Penderma 60-65 tahun, mesti menunjukkan surat sah sihat dari doktor Tiada sejarah pendarahan yang teruk Tiada sejarah penyakit terdahulu Tidak mengambil sebarang ubat

Jadual 19
Transfusion Practice Guidelines for Clinicians & All Laboratory Personell, National Blood Centre, Malaysian Ministry of Health (2nd Ed) 2005, mukasurat 6 -7

{52}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Kekerapan Menderma Darah Penderma Darah Sahaja Penderma Aferesis Penderma Darah bertukar kepada Penderma Aferesis Penderma Aferesis bertukar kepada Penderma Darah Selang Masa (selepas pendermaan terakhir) 12 minggu 2 minggu 12 minggu 2 minggu

Jadual 20
Sumber: Transfusion Practice Guidelines for Clinicians & All Laboratory Personell, National Blood Centre, Malaysian Ministry of Health (2nd Ed) 2005

12.4.2.2. HAK KEISTIMEWAAN PENDERMA Hak-hak istimewa kepada penderma darah di Unit Perubatan Transfusi HUSM adalah mengikut panduan dari Kementerian Kesihatan Malaysia dalam surat pekeliling KPK 5/2005 bertarikh 20 Julai 2005, seperti berikut;

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{53}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI
Percuma Rawatan Pesakit Luar1 4 bulan 4 bulan 1 tahun 2 tahun 2 tahun 3 tahun 4 tahun 10 tahun Seumur hidup Seumur hidup Percuma Rawatan Perubatan & Wad1 4 bulan 4 bulan 6 bulan 1 tahun 2 tahun 3 tahun 4 tahun 10 tahun Seumur hidup Seumur hidup

Kekerapan Menderma 1 kali 2 kali dalam 12 bulan 2-5 kali 6-10 kali 11-15 kali 16-20 kali 21-30 kali 31-40 kali 41-50 kali Lebih 50 kali Lebih 150 kali

Nota Tidak termasuk bayaran x-ray dan pembedahan Percuma suntikan pencegahan Hepatitis B Menderma lebih 5 kali dan seterusnya Kelonggaran melawat wad pada bilabila masa5 menamakan seorang waris untuk dapat keistimewaan selama 10 tahun sahaja2,3,4 Penderma (whole blood) sahaja menamakan seorang waris untuk dapat keistimewaan seumur hidup,3,4 Penderma (aferesis) sahaja menamakan seorang waris untuk dapat keistimewaan seumur hidup2,3,4

Jadual 21
Keistimewaan Penderma hanya akan diberikan kepada penderma sahaja dalam tempoh bulan/tahun terakhir pendermaan 1 Hanya penderma yang membawa buku penderma darah3 yang lengkap sahaja layak menerima keistimewaan ini 2 Sekiranya waris yang dinamakan meninggal, penderma boleh menamakan seorang pewaris yang lain selagi pemilik hidup 3 Hak keistimewaan buku penderma tidak boleh dipindahmilik jika pemilik asal buku penderma meninggal 4 Pewaris hanya layak mendapat keistimewaan pengurangan jumlah caj keseluruhan Rawatan Pesakit Dalaman sebanyak 50% sahaja 5 Kelonggaran melawat wad hanya layak atas budi bicara dan kebenaran khas dari Ketua Jururawat HUSM sahaja
1

Sumber: Peraturan Bayaran & Kadar Caj Hospital Universiti Sains Malaysia, Unit Kewangan (1 September 2005), Sumber: Surat Pekeliling KPK 5/2005 (20 Julai 2005) Sumber: Unit Kewangan , HUSM

{54}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

12.4.3. PERKHIDMATAN TERAPEUTIK 12.4.3.1. PENYEDIAAN DARAH DARAH & KOMPONEN

12.4.3.1.1. TRANSFUSI DARAH AUTOLOGUS a. Transfusi darah autologus (Autologus Blood Transfusion) memberikan kebaikan kepada pihak Unit Perubatan Transfusi dan juga pesakit. Pesakit pesakit yang mungkin memerlukan darah untuk pembedahan elektif adalah sesuai sebagai penderma autologus. b. Sekurang - kurangnya tiga minggu sebelum tarikh pembedahan, darah penderma autologus harus diambil dan disimpan di Unit Perubatan Transfusi. Penyelaras/Pegawai Perubatan Unit Perubatan Transfusi harus dihubungi untuk nasihat dan juga mengaturkan pengambilan dan penyimpanan darah autologus. 12.4.3.1.2. PLASMAFERESIS a. Perkhidmatan plasmaferesis juga disediakan di Unit Perubatan Transfusi sama ada untuk tujuan rawatan atau pengambilan komponen darah tertentu. Penyelaras/Pegawai Perubatan Unit Perubatan Transfusi perlu dihubungi untuk perkhidmatan ini. 12.4.3.1.3. KOMPONEN DARAH a. Konsep terapi komponen darah bertujuan untuk memberikan komponen darah tertentu yang diperlukan oleh pesakit sahaja berbanding dengan transfusi darah utuh „whole blood‟. Ini bukan sahaja dapat memaksimakan penggunaan darah tetapi adalah juga cara yang paling sesuai untuk pemberian komponen darah yang diperlukan oleh

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{55}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

pesakit yang spesifik.

memerlukan

banyak

komponen

b. Dengan penggunaan komponen darah ini juga, satu unit darah yang didermakan dapat digunakan untuk beberapa orang pesakit yang memerlukan komponen-komponen yang berlainan. 12.4.4. PEMINDAHAN DARAH SYARAT PEMINDAHAN DARAH a. Permohonan yang melebihi 72 jam, mestilah membuat permohonan baru (borang dan spesimen baru). Kecuali plasma dan platelet (borang sahaja).
Nota: Dalam kes-kes pemindahan darah banyak (massive transfusion),

Penyelaras/Pegawai Perubatan Transfusi hendaklah dihubungi untuk menilai/menasihat kemungkinan menggunakan komponen darah tertentu.

b. Komponen-komponen darah yang boleh disediakan oleh Unit Perubatan Transfusi adalah seperti berikut: i. Plasma Beku Segar (Fresh Frozen Plasma) ii. Plasma Beku Biasa (Ordinary Frozen Plasma) iii. Kriopresipitat (Cryoprecipitate) iv. Kriosupernatant (Cryosupernatant) v. Sel Kejap (Packed Cell) vi. Platelet Concentrate (Random Platelet & Platelet Apheresis) vii. Buffy Coat c. Masa yang diperlukan untuk penyediaan komponen darah selepas permohonan diterima/diberitahu :
i. ii. iii.
Nota:

Plasma Beku Segar (Fresh Frozen Plasma) Kriopresipitat (Cryoprecipitate) Platelet Concentrate

20-30minit 15-20minit 15-20minit

Tempoh masa penyediaan komponen darah bergantung kepada penderma

darah yang sesuai dan stok darah

{56}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

PROSEDUR TRANSFUSI DARAH KECEMASAN a. Uncrossmatched Blood Bagi darah kumpulan O-sel kejap (packed cell) yang diambil TANPA ujian-penyesuaian darah (cross-matching) atau ujian penyesuaian darah belum lengkap dijalankan. b. Emergency Crossmatch Darah dibekalkan kepada pesakit selepas ujian kumpulan darah dan ujian immediate spin/saline phase crossmatch dijalankan. Jika tiada keserasian pihak wad akan dimaklumkan dengan segera.
Nota: i. ii. Proses pengeluaran darah mengambil masa 15-20 minit, maksimum 2 unit dibekalkan dahulu. Pakar perubatan/pegawai perubatan adalah bertanggungjawab untuk mengambil/memberikan darah tersebut dan mereka dikehendaki menandatangani borang permintaan darah sebelum darah dapat dikeluarkan dari Unit Perubatan Transfusi

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{57}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

12.4.5. UJIAN GSH (GROUP, SCREEN & HOLD) a. Group Screen and Hold (GSH) adalah satu ujian saringan antibodi, seterusnya ujian penyesuaian silang akan dilakukan sekiranya darah diperlukan. b. Pesakit yang mempunyai antibodi, kajian lanjut untuk mengenalpasti antibodi dan darah yang sesuai akan dijalankan. Pihak wad akan dimaklumkan. c. Kes-Kes dikecualikan GSH: i. Kes-kes pendarahan kecemasan. ii. Kes yang berkemungkinan besar darah akan digunakan. iii. Permohonan darah yang melebihi 2 unit. iv. Semua kes-kes pediatrik. v. Kes-kes yang diketahui mempunyai antibodi.
Nota: Prosedur permohonan ujian (GSH), proses pengambilan dan melabel darah pesakit adalah sama seperti permohonan ujian Kumpulan dan Keserasian Darah (GXM)

{58}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

13. JULAT NILAI NORMAL 13.1.
Variable WBC (x109/l) RBC (x1012/l) Hb (g/dl) HCT (%) MCV (fl) MCH (pg) MCHC (g/dl) Platelets (x109/l) RDW SD RDW CV Neutrophils (x109/) Lymphocytes (x109/l) Monocytes (x109/l) Eosinophils (x109/l) Basophils (x109/l) Reticulocytes (x109/l) Serum ferritin (µg/l) IG (x109/l) Bleeding Time (min) ESR (mm/60min)

JULAT NILAI NORMAL UJIAN HEMATOLOGI
Lelaki Perempuan 6-12 thn* 2-6 thn* 3.8 – 9.7 3.4 – 10.1 5 - 13 5 - 15 4.2 – 6.1 3.52 – 5.16 4.0 - 5.2 4 - 5.3 12.0 – 16.5 9.81 – 13.85 12 - 16 11 - 14 37.5– 49.8 31.8 – 42.4 35 - 45 34 - 40 78.9 – 95.7 77.5 – 94.5 78 - 94 75 - 87 25.4 – 31.1 24.8 – 31.2 24 - 33 24 - 30 30.6 – 34.9 29.4– 34.4 31 - 37 31 - 37 167– 376 158– 410 35.5 – 46.8 35.8 – 47.6 11.2 – 15.2 11.4– 15.1 1.58 – 5.94 1.55 – 6.07 2–8 1.5 – 8 1.14 – 3.22 1.05 – 3.29 1–5 6–9 0.15 – 0.67 0.1 – 0.74 0.1 – 1 0.1 – 1 0.08 – 0.28 0.03 – 0.28 0.1 – 1 0.2 – 1 0.01 – 0.05 0.01 – 0.05 0.46 – 1.34 0.48 – 1.48 0.2 - 2 0.2 – 2 55.7 – 174 14.5 – 87.6 0.01 – 0.03 0.001 – 0.04 2 – 7 (Ivy’s method) 1 – 15 (lelaki), 1 – 20 (perempuan), 1 – 10 (kanak-kanak) 2-6 bln* 6 - 18 3 - 4.6 10 - 14 28 - 42 83 - 108 25 - 35 30 - 36 1.5 – 9 4 – 10 0.1 – 1 0.2 – 1 0.4 – 1 1 bulan* 5 - 19 3 - 5.4 11 - 17 31 - 55 85 - 123 28 - 40 29 - 37 3–9 3 – 16 0.3 – 1 0.2 – 1 0.3 – 1 Bayi* 7 - 23 4.0 - 6.6 15 - 23 45 - 67 95 - 121 31 - 37 29 - 37 3–5 2–8 0.5 – 1 0.1 – 0.5 1 – 4.5 -

Jadual 22
Sumber: T.M. Roshanet al., (2008) Hematology Reference Ranges in Malaysian Population. Int. Jnl. Lab. Hem. *Sumber: J.V. Dacie, S. M. Lewis, (1995) Practical Haematology (8th Edition), page 17.

13.2.
Variable PT (sec) INR APTT (sec)

JULAT NILAI NORMAL UJIAN RUTIN KOAGULASI
Julat Normal 12.6 – 15.7 0.86 – 1.14 30.0 – 45.8 < 5 sec 2.32 – 4.44 < 500 50.0 – 190 57.0 – 156.0 Nota Intrepetasi berdasarkan nilai pembetulan yang dikira dari formula standard Clauss Method -

APTT (sec) 50:50 mix/control PT (sec) 50:50 mix/control Fibrinogen Level (g/l) D-dimer (µg/ml) Factor VIII Assay (%) Factor IX Assay (%)

Jadual 23
Nota: Sumber makmal hematologi dari analyzer STA Compact (Mei, 2008)

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{59}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

13.3. JULAT KOAGULASI

NILAI

NORMAL

UJIAN

KHUSUS

Variable Thrombin Time (sec) Reptilase Time (sec) Factor II Assay (%) Factor V Assay (%) Factor VII Assay (%) Factor X Assay (%) Factor XI Assay (%) Factor XII Assay (%) Factor XIII Assay (%) Inhibitor Screening Inhibitor Assay (Bethesda Assay)(BU/mL) Protein C Activity (%) Protein S Activity Free Protein S Antigen Activity (%) Antithrombin (ATIII) (%) APCR-V (ratio) cut of value APCR-APTT (ratio) Anti Xa Activity (µ/ml)

Julat Normal 14.37-18.23 < 20 48.0 – 155.0 67.0 -134.0 70.0 – 160.0 67.0 – 123.0 63.0 – 145.0 40.0 – 130.0 40.0 – 130.0 No Inhibitor < 0.6 69.0 – 132.0 77.0 – 136.0 67.0 – 155.0 80.0 – 160.0 >2.05 2.09 – 3.21 0.5 – 1.0

Nota Therapeutic range

Jadual 24
Sumber: Semua julat normal dan nilai rujukan diperolehi dari Bahagian Koagulasi, Disember 2008. Makmal Hematologi, HUSM, melainkan dinyatakan dari sumber lain.

13.4. JULAT NILAI HEMATOLOGI

NORMAL

UJIAN

KHUSUS

Analisis Hemoglobin Hb Elektroforesis Hb A (%) 96.0 – 98.5 Hb A2 (%) 1.5 – 4.0 (kaedah HPLC) Hb F (%) < 1.0 (kaedah HPLC)

Jadual 25

{60}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI Analisis Sum-sum Tulang (%) Observed 95% range (mean) Range Blast Cells 0.0 – 3.2 0.0 – 3.0 (1.4) Promyelocytes 3.6 – 13.2 3.2 – 12.4 (7.8) Neutrophil myelocytes 4.0 – 21.4 3.7 – 10.0 (7.6) Eosinophil myelocytes 0.0 – 5.0 0.0 – 2.8 (1.3) Metamyelocytes 1.0 – 7.0 2.3 – 5.9 (4.1) Neutrophils Males 21.0 – 45.6* 21.9 – 42.3 (32.1) Females 29.6 – 46.6* 28.8 – 45.9 (37.4) Eosinophils 0.4 – 4.2 0.3 – 4.2 (2.2) Eosinophils plus eosinophil myelocytes 0.9 – 7.4 0.7 – 6.3 (3.5) Basophils 0.0 – 0.8 0.0 -0.4 Erythroblasts Males Females 18.0 – 39.4* 16.2 – 40.1 (28.1) 14.0 – 31.8* 13.0 – 32.0 (22.5) Lymphocyte 4.6 – 22.6 6.0 – 20.0 (13.1) Plasma Cells 0.0 – 1.4 0.0 – 1.2 (0.6) Monocytes 0.0 – 3.2 0.0 - 2.6 (1.3) Macrophages 0.0 – 1.8 0.0 – 1.3 (0.4) Proerythroblast 0.5 – 5.0 1.1 – 4.0† Myeloid : erythroid Males 1.1 – 4.1† (ratio) (ratio) 1.6 – 5.4† Females 1.6 – 5.2† (ratio) (ratio) Significant difference between men and women: *P < 0.001; †P < 0.01

Jadual 26
Sumber: Bain B. J., (1996) The Bone Marrow Aspirate of Healthy Subjects. Br J Haematol. 94:206-9

Anemia Nutrisi RBC Folate (nmol/l) Serum Folate (nmol/l) Serum Feritin (µg/l)

160 – 640 3 – 20 55.7 – 173.48 (Lelaki) Vitamin B12 (pmolg/l) 160 – 760 Jadual 27

14.45 – 87.75 (Perempuan)

Sumber: J.V. Dacie, S. M. Lewis, (1995) Practical Haematology (8th Edition), page 14.

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{61}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

13.5.

KUMPULAN DARAH A B 35 15 Jadual 28 AB 5 O 45

Kekerapan ABO (%)

Kekerapan Rh (%) Rh Phenotype Rh Genotype 58.5 CC.DD.ee CDe / CDe 21.5 Cc.DD.Ee CDe / cDE 6.0 Cc.Dd.ee CDe / cde 5.0 CC.DD.Ee CDe / CDE 2.5 Cc.DD.ee cDE / cde 1.0 Cc.DD.EE cDE / CDE 4.5 cc.DD.EE cDE / cDE 0.5 dd.Dd.ee cDe / cde 0.5 CC.DD.EE CDE / CDE Jadual 29

Shorthand Symbol R1 R1 R1 R2 R1 r R1 Rz R2 r R2 Rz R2 R2 R0 r Rz Rz

Sumber: T.H. Saw, A. Zahari, R. Hassan, R. Mustaffa, (2005) A Study of Rh Phenotype/Genotype Among Regular Blood Donor of Different Ethnic Group in Hospital USM, Kelantan.

{62}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

14. LAMPIRAN
Ubat – ubatan yang boleh menggangu fungsi platelet (agregasi platelet) Aminopyrine (Pyramidon) Amitriptyline Antruane (Sulfinpyrazone) Aspirin* Atromide (Clofibrate) Chloroquine Chlorpromazine Cyprohepatadine Dextran Alpha-antagonist Adrenergic blocking agents Adenosine Aminophylline Antihistamines B-blocker Black tree fungus Dextropropoxyphene Dipyridamole (Persantine) Furosemide (Lasix) Glycerole-guiacolate Heparin Ibufenac (Dytransin) Ibuprofen (Motrin) Indomethacin (Indocin) Imipramine Cepthalosporins Clofibrate Corticosteroids Cyclic AMP EDTA Ethanol Garlic Maclofenamic acid Mefamic acid (Ponstan) Nitrofurantoin (Furadantin) Paracetamol Phenothiazines Phenylbutazone Promethazine Pyrinolcarbamate Sulfinpyrazone Local anasthetics (procaine) Non-steroid anti-inflammatory drugs Prostaglandin E Prostanoids Sulphydril inhibitor Tricyclic antidepressants Volatile general anasthetics

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

{63}

JABATAN HEMATOLOGI/UNIT PERUBATAN TRANSFUSI

{64}

Buku Panduan Perkhidmatan Makmal Hematologi & Unit Perubatan Transfusi, Jilid ke 6, 2010

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful