Anda di halaman 1dari 58

BAB 3

PLURALITI
DAN
MASYARAKAT
PLURALISTIK
DI MALAYSIA

Pemahaman Konsep
PLURALITI

bermaksud banyak / beberapa pilihan /


kepelbagaian/kelainan
PLURALISME bermaksud ;
1. Keadaan masyarakat terdiri drpd pelbagai
kaum
2. Prinsip bahawa masyarakat pelbagai kaum
boleh hidup bersama dalam aman damai.
3. Faham majmuk/ kepelbagaian bangsa
MASYARAKAT

PLURALISTIK
bermaksud kewujudan
kepelbagaian bangsa dan agama di sesuatu tempat pada
satu masa sama ada secara sukarela, dirancang atau
dipaksa oleh pihak tertentu yang berkepentingan

Pemahaman Konsep
Fahaman pluraliti menolak kewujudan budaya

teras yang mesti diikuti oleh


kumpulan etnik yang berlainan.
Kumpulan

kumpulan

majoriti
memaksa
kumpulan
minoriti menerima aspek budaya mereka.

Pemahaman Konsep
Persoalan:
Tidak semua boleh menikmati peluang-peluang

yang sama sebagai anggota dlm sebuah


masyarakat dengan tidak menghapuskan identiti
sbg ahli kpd sesuatu kumpulan etnik
Tidakkah kita boleh wujud bersama secara sama

rata dlm sesebuah masyarakat walau kita tidak


berkongsi nilai dan budaya sama

Pemahaman Konsep
Hakikatnya keadaan tidak mendominasikan pihak

lain bukanlah sentiasa berlaku dalam masyarakat


pluralistik. Tidak semua masyarakat plural
memberikan peluang dan persamaan kpd
kumpulan etnik yg ada di dalam sesebuah negara.
Soviet Union dibubarkan kerana terdapt 90 kump

etnik dan kumpulan tersebut dominan. Mereka


mengusai parti politik dan seterusnya menguasai
kerajaan pusat dan ekonomi.

Pemahaman Konsep
Di Afrika Selatan dengan Dasar Aparted iaitu

kumpulan minoriti kulit putih menguasai


kekeyaan dan kuasa negara. Kumpulan etnik
lain terdiri drpd penduduk asal Afrika dan
kumpulan imigran disisihkan drpd penguasaan
kekayaan dan kuasa negara.

Ciri-Ciri Masyarakat Pluralistik


Sikap toleransi
Saling menghormati
Kumpulan etnik tidak menghalang etnik lain

drpd mengamalkan tradisi-tradisi mereka


sendiri.

Ciri-Ciri Masyarakat Pluralistik


Di Switzerland, kumpulan etnik German, Itali dan

Peranchis boleh hidup aman dan damai. Juga


mengamalkan tiga bahasa resmi iaitu Schweiz
(Jerman), Suisse (Peranchis) dan Svizzera (Itali)

Kemajmukan budaya iaitu wujud kekuatan dalam

kepelbagaian
budaya
dengan
menghormati
perbezaan-perbezaan budaya dan bukannya ke
arah persamaan budaya.

Sistem

pendidikan
bahasa berlainan

dengan

mengajar

bahasa-

Isu Dalam Masyarakat


Pluraliti
Pengiktirafan setiap kumpulan-memberi
bantuan dan sokongan kepada kumpulankumpulan etnik yang ketinggalan dalam
ekonomi dan pendidikan. Di Amerika Syarikat
terdapat BUSING iaitu dasar kerajaan
memberi peluang kepada pelajar kulit hitam
untuk belajar di sekolah berprestij.

Isu Dalam Masyarakat


Pluraliti
Bahasa-golongan pluralis tidak setuju dengan
penggunaan satu bahasa sahaja dalam
urusan pentadbiran dan sebagai bahasa
penghantar di sekolah. Kanak-kanah sekolah
perlu dibantu untuk menguasi bahasa ibunda
mereka.
Percaya
kanak-kanak
perlu
mempelajari lebih daripada satu bahasa.
Kuasa dalam masyarakat

Isu Dalam Masyarakat


Pluraliti
Kuasa
dalam
masyarakat-kuasa

perlu
disebarkan dalam masyarakat dan tidak
tertumpu kepada mana-mana individu dan
institusi. Kuasa perlu dihadkan dan dikawal
supaya imbangan dan kawalan kuasa dapat
diwujudkan

Pluraliti
Melalui proses semulajadi tanpa paksaan
Datang secara sukarela untuk mencari kehidupan

dan kekayaan
Disertai oleh kaum keluarga
Keadaan ini menjamin ketenangan fikiran dan
perasaan para pendatang
Hasilnya mereka berjaya mewujudkan interaksi
yang harmoni dengan penduduk, alam sekitar dan
sistem.
Sanggup

berkahwin dengan penduduk tempatan


(Cina Baba)

Pluraliti
Mengamalkan budaya kehidupan seharian

orang Melayu
Amalan dan adat resam pendatang diterima
pakai oleh penduduk tempatan

Pluralistik
Berlaku secara paksaan
Demi kepentingan ekonomi dan politik

Inggeris
Tidak disertai oleh kaum keluarga
Akibatnya harsat untuk kembali ke tanah air
masing-masing tidak pernah padam
Hasil , mereka gagal berisimilasi dengan
pendudukan, alam sekiatar serta sistem
Wujudkan kelompok masyarakat beserta sistem

mereka sendiri

Pluralistik
Terasing daripada kelompok yang lain walaupun

di tempat yang sama


Gagal mengenali antara satu sama lain

Pluralisme budaya bukan baru dalam Alam

Melayu.
Interaksi pelbagai budaya dari luar telah berlaku
sejak abad ke-5 Masehi lagi.
Lahirlah kepluralitian budaya di Alam Melayu
Pembentukan
Masyarakat
Pluralistik
di Alam
Pluralisme budaya
bermaksud
percampuran
Melayu
budaya dikalangan pelbagai masyarakat atau
bangsa dengan masyarakat s

Pembentukan Masyarakat Pluralistik di Alam


Melayu
Alam

Melayu merupakan wilayah yang


menjadi
tempat
pertemuan
pelbagai
tamadun dan budaya utama dunia.
Tiupan
angin dan arus laut bersatu
mendorong ramai manusia dari pelusuk dunia
datang ke Alam Melayu bertujuan mencari
kehidupan/ kekayaan/ pendidikan.
Terbentuk melalui proses semula jadi.
Tiada paksaan dan dilakukan secara sukarela
dan persetujuan bersama ahli keluarga.

Pembentukan Masyarakat
Pluralistik di Alam Melayu
Kesannya : wujud hubungan mesra dengan masyarakat

tempatan.
Wujud unsur-unsur akomodasi iaitu penerimaan budaya
Melayu dan amalan serta adat resam yang dibawa
masuk diterima pakai oleh penduduk tempatan.
Penyatuan budaya tempatan dengan luar ini telah
menyebabkan
perkembangan
budaya
tempatan
berlaku.
Sebagai contoh adat bersanding, bunga manggar dan
bunga telur dalam majlis perkahwinan yang diterima
dan diubah suai daripada masyarakat Alam Melayu dan
India

KEPULAUAN
MELAYU

Pembentukan Masyarakat
Pluralistik di Alam Melayu
Peta

Asia
Tenggara merupakan kawasan
dikelilingi oleh laut
Kegiatan maritim sbg kegiatan yang penting
Lokasi AT terletak ditengah-tengah laluan
perdagangan timur dan barat membawa kepada
pelabuhan atau pusat perdagangan yang penting
Hubungan antara AM dgn negeri-negeri kecil di
India bermula pada abad ke 2. Menjadi lebih
rapat pad abad ke 2 dan kesan hubungan dapat
dilihat pada abad k4 4 dan ke 5.

Pengaruh India
Hubungan antara AM dgn negeri-negeri kecil di

India bermula pada abad ke 2. Menjadi lebih rapat


pad abad ke 2 dan kesan hubungan dapat dilihat
pada abad k4 dan ke 5.
Kumpulan hadir dari India ke Alam Melay ialah
golongan pedagang dan diikuti oleh golongan
agamawan
Faktor membantu proses pembentukan masyarakat
prural di AM ialah perkembangan pengetahuan
pembinaan jong di negara India dan China yang
boleh diguanakan untuk pelayaran jarak jauh.

Pengaruh India
Di

Indonesia, Imigran India berkahwin dengan


masyarakat atasan/tempatan dengan idea-idea Hindu
berkaitan raja dan kerajaan disebarkan dalam
masyarakat tempatan.
1000 tahun kemudian golongan India berkahwin
dengan keluarga sultan dan bendahara
Pengaruh Indianisasi hanya menyentuh
golongan
atasan masyarakat tempatan.
Di
Bali
golongan
pemerintah
sahaja
yang
memperlihatkan proses Indianisasi manakala golongan
masyarakat biasa tidak memperlihatkan ciri-ciri yang
sama,

Pengaruh India
Aspek

seni
bina
di
Jawa
tengah
memperlihatkan struktur yang berasal drpd
pengaruh Hindu Buddha dari India.
Umumnya unsur-unsur luar telah disesuaikan
dengan
kesenian
tempatan
sehingga
menghasilkan
struktur
yang
unik
dan
tersendiri.

Pengaruh China
Hubungan AM dengan China menjadi lebih Akrab

menjelang abad ke 4 dan abad ke 5.


Pada abad ke 4 bahagian utara China telah
diserang oleh tentera asing menyebabkan berlaku
perpindahan ke selatan China. Kini lebih
mengharap kpd jalan-jalan miritim melalui AM,
AM menjadi semakin penting apabila saudagar
China erdagang dengan pedagang dari India
Implikasi AM sbg pusat perdagangan antarbangsa
ialah terbentuknya masyarakat pluralistik yg
berkekalan

Pengaruh China
Sifat

pruraliti AM menjadi nyata semasa


zaman penjajah pd pertengahan kurun ke 19.
AM
turut terlibat dalam perdagangan
antarabangsa dan telah menjadi salah satu
pasaran dunia.
Sebenarnya
imigran
China
memainkan
peranan yg penting kahasnya dalan aspek
perdagangan dan perniagaan iaitu sebagai
pengurus perniagaan, orang tengah, pekedai
atau peniaga. Juga sebagai petani dan buruh

Pengaruh China
Pembentukan masyarakat plural menjadi lebih

jelas apabila aliran kemasukan imigran dari


China dan India menjadi lebih beasr pd
penghujung ke 19.
Perkembangan ekonomi diAM menjadikan
peluang pekerjaan dan kehidupan yang lebih
baik drpd tempat asal mereka. Sistem
Kangani merupakan sistem yng merekrut
buruh-buruh ladang dari India.

Pengaruh China
Tidak semua imigran berkasrat utk kekal

tinggal semasa zaman kolonialisme.


Golongan cina dtg mencari wang dan balik ke
negara asal. Tapi ramai juga yg terus menetap
di AM.
Kedatangan imigran cina semasa zaman
perkembangan ekonomi moden secara besarbesarn di TM telah megubah struktur politik di
TM.
Ini memaksa British campurtangan di TM

Hubungan antara peradaban Alam Melayu


dengan peradaban China dan India
Pembentukan masyarakat pluralistik juga terjadi

disebabkan oleh tersebarnya pengaruh China dan


India ke Alam Melayu.
Pengaruh budaya China di Alam Melayu telah
bermula sejak awal abad ke 5 Masehi lagi
terutama
dalam
bidang
pendidikan
dan
perdagangan.
Bukti berdasarkan catatan I-Tsing (seorang Sami
Buddha China) telah singgah di Palembang pada
tahun 671 Masihi, terdapat lebih 1000 sami
Buddha di Srivijaya.

Hubungan antara peradaban Alam


Melayu dengan peradaban China dan
India
Masyarakat alam melayu sebelum kemunculan

Islam turut dipengaruhi oleh agama dan


kebudayaan India dengan penerimaan unsurunsur2 tersebut yang tidak bercanggah dengan
kepercayaan tempatan.

Proses

ini
dinamakan
Indianisation
(pengindiaan) oleh George Coedes (1948), bagi
melambangkan
proses
perluasan
pangaruh
agama dan kebudayaan India di Asia Tenggara.

Hubungan antara peradaban Alam Melayu


dengan peradaban China dan India
Bukti Indianisation:

a. Watak dalam wayang kulit


(Ramayana, Sita Dewi & Hanuman)
b. Adat Istiadat perkahwinan
c. Konsep raja dan kerajaan
d. Sistem pemerintahan
e. Kewujudan candi-candi besar
f. Aspek epistemologi

Epistemologi Alam Melayu


Asal

mula sesuatu
berkaitan persoalan
perkara diketahui?

ilmu pengetahuan dan


Bagaimanakah sesuatu

Epistemologi Alam Melayu bercorak metafizik


Metafizik: ilmu bersumberkan alam ghaib yang

wujud di luar pengalaman pancaindera manusia


dan menggunakan amalan perubatan perdukunan/
perbomohan yang menjadikan jampi serapah
sebagai interaksi dengan makhluk alam ghaib
bertujuan mengubati penyakit.

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Zaman

KMM merupakan zaman


kerajaan Melayu dan merupakan
pluraliti di Alam Melayu

keemasan
kemuncak

Kepluralitian berlaku kerana proses penghijrahan

dilakukan secara semulajadi tanpa paksaan dan


bebas.
Wujud interaksi aktif dalam kalangan pelbagai

bangsa dan kaum pada zaman ini.

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Pembentukan masyarakat plural di KMM dikaitkan

dgn peranan Melaka sbg pusat perdagangan


pentimg abad ke 15 dan ke 16.
Tome Pires membuat pemerhatian lebih 100 buah

kapal dan 40-50 kapal kecil dtg ke pelabuhan


Melaka setiap tahun. Pelabuhan Melaka sgt besar
dan dapat memuatkan lebih kurang 2000 kapal
pelbagai saiz. Penikahan Sultan Iskandar Shah
dengan Puteri Masai menyebakan kedatangan
pedagang-pedagang Muslim dari Pasai ke Melaka

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Pelabuhan

Melaka bersifat enteport sbg pelabuhan


perantaraan
&
persinggahan
pelbagai
saudagar
menyebabkan kehadiran pelbagai bangsa dari seluruh
dunia. Ia menjadi faktor pembentukan masyarakat
pluralistik di Melaka

Dasar pro perdagangan oleh Parameswara dan para

pengantinya. Ia mengwujudkan pelabuhan bebas drpd


ancaman lanun. Selain drpd itu terdapt dasar penaklukan,
menyelesaikan perselisihan perdagangan secara adil
serta mewujudkan institusi pentadbiran dan perundangan
yg bertujuan mengalakkan aktiviti perdagangan.

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Pedagang India dan Cina ditemapat di satu

bahagian
drpd
Kota
Melaka.
Mereka
bermastautin dan berdagang mengikut etnik spt
Kampung Upeh dan Bandar Hilir adalah
petempatan Org Jawa.
Komuniti etnik lain spt Benggala (pantai timur
India), Tamil (selatan India), Gujerat, Cina dan
Jepun. Juga orang Arab, Yahudi, Filipina, Burma,
Siam dan Borneo.
Mereka mempunyai outonomi dalam urusan
kumpulan etnik

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Tome Pires (pengkaji& diplomat Portugis yg

dtg ke Melaka pada 1512). Menetap di Melaka


(2 thn) mendapati 100,000 org penduduk dan
terdapat 84 bahasa dituturkan (wujud
masyarakat pluralistik)

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Pada abad ke 5 M Dinasti Ming telah menghantar

7 pelayaran di bwh kendalian Laksamana Cheng


Ho utk melindungi Melaka antara tahun 15041433. Terdpt ahli pelayaran Cheng Ho yg terus
menetap dan berkahwin dengan wanita tempatan.
Pemerhati Portugis, Ruj Araujo menganggarkan 8-

10 jong dari China dtg ke Melaka setiap tahun.


Saudagar daripada kepulauan Ryukyu Jepun dtg
berdagang di Melaka.

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Pedagang drpd Persisiran Koromandel dtg ke Melaka setiap

th dgn 4-5 kapal besar dan bermastautin antara bulan


Oktober dan Januari
Pedagang drpd Bengal terdiri dari keturunan Ara, Parsi, Turki
dan Ethiopia.
Orang Gujerat merupakan kumpulan pedagang yang
penting di Melaka
Melaka menjadi tempat pedagang dari pelabuhan Surat,
Daman, Radir dan Diu mengadakan pertukaran barangan
dengan pedagang-pedagang daripada pelabuhan Surat,
Damar, Radir dan Diu mengadakan pertukaran barangan
dengan pedagang daripada pelabuhan Arab spt Alexandria,
Mekah, Hormuz, Aden dan Jedah.

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Perdagangan antara Melaka dengan Pegu

(Burma) penting kerana Pegu menyediakan


kapal-kapal utk dijual di Melaka
Teradapat hubungan perdagangan antara
Melaka dengan Siam yg menyediakan
keperluan makana sebanyak 30 buah jong
Siam

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Pelabuhan

Melaka
disamakan
denganpelabuhan terkenal di Eropah. Ini
menunjukkan Melaka mempunyai masyarakat
plural

Masyarakat

Melaka dikategorikan kpd 2


bahagian iaitu:
Golongan Pedagang
Golongan terlibat dlm pelbagai kegiatan
ekonomi spt pelombong bijih timah Cina

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Golongan tersebut bermastautin terus di Melaka

iaitu
1. Orang berasl daripada Cina
2. Kumpulan etnik Tamil, Gujerat
3. Beberapa kumpulan etnik darpada Arab
4. Pedagang Parsi
5. Pedagang Jawa
6. Pedaganag Burma
7. Pedagang Siam
8. Pedagang Kumpulan Ryukyu

Kumpulan kedua bukan terdiri drpd pemastautin

tetap iaitu dtg ke Melaka dari masa ke semasa


untuk berdagang
Tiga kawasan yg padat dgn pedagang asing ialah
di Upeh (kini Tranquerah), Iler (Bandar Hilir) dan
Tanjung Pasir (kini Ujong Pasir).

Etnik Cina
Pedagang

yang
bermastautin
untuk
sementara waktu spt pedagang dari China
tidaklah mengamalkan budaya masyarakat
di Melaka.
Kehidupan
mereka
terpisah
daripada
masyarakat tempatan dan mempunyai
ketua yang diistilahkan sebagai kapitan Cina
Berlaku perkahwinan antara Sultan Mansur

Shah dengan Puteri Hang Li Po.

Kumpulan Etnik Tamil


Kumpulan

Etnik Tamil adalah komuniti imigran

terbesar
Menerima layanan istimewa khususnya yang
beragama Islam
Semasa pemerintahan Sultan Muhammad Syah
menantu Seri Nara Diraja merupakan golongan India
Muslim dari India yg dikenali sbg Mani Purindam
Tun Ali anak Mani Purindam telah dilantik sebagai
Seri Nara Diraja
Kemudian anak-anak Tun Ali menjadi golongan
bangsawan atau pegawai di Melaka

Cucu Tun iaitu Raja Kassim kemudian menjadi

Sultan Malaka iaitu Suktan Muzaffar Syah


Daripada keturunan India Muslim muncul tokohtokoh dlm pentadbiran Melaka spt Temenggung
Tun Tahir dan Temenggung Tun Hassan
Selain itu, terdapat juga keturunan dari India
memmegang jawatan penting dlm pentadbiran
Melaka spt Raja mendeliar menjadi Shahbandar
Melaka semasa pentadbiran Sultan Mahmud
Naina
Sura dewana dilantik sebagai ketua
pedagang di Melaka

Komuniti Arab
Komuniti

Arab dipimpin oleh maulana


Jalaluddin pernah terlibat memberi sokongan
kepada Raja Kassim untuk menggulingkan
Sultan Abu Shahid

Komuniti Jawa
Komuniti ini di Melaka dianggarkan antara 25000

hingga 60000 orang.


Terdapat orng Jawa mempunyai hubungan rapat
dengan golongan
pentadbir Melaka spt
Pangeran dari Surabaya bernama Patih Adam yg
menerima layanan setaraf dgn Menteri
Menurut Tome Pires, saudagar-saudagar Jawa
diberi peluang terlibat dalam pembangunan
sosial di Melaka spt Kyai Terambulum dan
Utumuturraja dan anak Patih Acoco yang juga
pemimpin kumpulan etnik Jawa

Kumpulan etnik Cina bermastautin di kawasan

yang kini dipanggil Bukit Cina


Mereka yg datang dari Pasai menetap di
kampung Pasai
Kumpulan etnik Jawa menetap di kawasan
nerhampiran muara sungai yang dinamakan
Kampung Jawa

Zaman kesultanan Melayu Melaka dianggap

sebagai zaman kemuncak pluralistik kerana


dasar
pentadbiran
yang
menerima
kedatanganimigran dan para saudagar.
Dasar
pro
perdagangan
Melaka
juga
menggalakkan kemasukanimigran luar.
Para imigran yg datang ke Melaka tidak
dipaksa oleh mana-mana pihak.
Mereka bebas menentukan tempoh masa
untuk bermastautin di Melaka

Sultan

Mansur
syah
dikatakan
telah
mengislamkan orang-orang Champa. Ketua
mereka iaitu Shah Indra Berma dan Isteri
diserap ke dalam golongan bangsawan dan
dilantik sebagai menteri.

ZAMAN PLURALITI :
KESULTANAN MELAYU MELAKA
Majoriti masyarakat pendatang merupakan pedagang-

pedagang dari negara luar (Arab, Cina, India dan


sebagainya.
Hasilnya berlaku proses akomodasi antara pedagang

dengan penduduk tempatan dan lahirlah masyarakat


pluralistik semulajadi.

Akomodasi ini melahirkan masyarakat baru yang tidak

pernah wujud sebelumnya seperti masyarakat Baba


Nyonya dan masyarakat Mamak.

FAKTOR KEMUNCAK
PLURALITI ALAM MELAYU
Kebijaksanaan sultan dan pembesar
Corak pemerintahan diplomasi dan terbuka
Undang-undang yang kuat berteraskan Islam
Kecekapan dan kebijaksanaan pembesar yang

proaktif
Kedudukan Melaka yang strategik

FAKTOR KEMUNCAK
PLURALITI ALAM MELAYU
Pemerintahan
Sultan/ pembesar mempunyai misi yang

hebat
Pemerintahan diplomasi/terbuka
Perlembagaan berdasarkan ajaran Islam
(Hukum Kanun Melaka& Undang-undang Laut
Melaka)

FAKTOR KEMUNCAK
PLURALITI ALAM MELAYU
Perdagangan
Tempat pertemuan pedagang (The venice of

east)
Pentadbiran pelabuhan sangat cekap
Selamat dari ancaman perompak/lanun
Kepulauan Melayu terkenal dengan hasil
rempah ratus yang dianggap brg mewah

FAKTOR KEMUNCAK
PLURALITI ALAM MELAYU
Kebudayaan
Keterbukaan pemeruntah empayar melaka&

keselamatan peraiaran Selat Melaka


menjadikan Melaka sebagai pelabuhan dan
kota metropolitan serta kota multi budaya

FAKTOR KEMUNCAK
PLURALITI ALAM MELAYU
Kependudukan
Proses penghijrahan berlaku secara

semulajadi tanpa paksaan


Para pedagang tidak memerlukan pasport
dan visa sbg pengenalan diri
Interaktif aktif di kalangan pelbagai nbangsa
dan kaum di Melaka

Kesimpulan
Masyarakat Plural Malaysia wujud hasil interaksi beberapa

faktor sejarah.

Plulariti budaya di Alam Melayu berlaku sejak abad ke 5

masehi.

Kesan

penjajahan British telah


masyarakat plural di negara ini.

Walaupun

menambahkan

lagi

masyarakat Malaysia berlainan kaum, latar


belakang, agama dan budaya, namun kemuncak pluraliti
pada zaman KMM membuktikan bahawa dengan kecekapan
pemerintah, semangat kerjasama, tolak ansur dan saling
memahami keadaan harmonis boleh diwujudkan tanpa
mengorbankan ciri-ciri kemelayuan yang menjadi teras
kepada kewujudan negara Malaysia yang tercinta.