Anda di halaman 1dari 240

АЛШЫН МЕҢДАЛЫҰЛЫ

Шежіре, тарихи əңгімелер, естеліктер, арнау


өлендер

Алматы - 2002
К Қыдырқожа бай болғандықтан, оны Бай деп, одан
КІШІ ЖҮЗ БОЛАТЫН РУЛАР: өрбіген тұқымды Байұлы деп қеткен. Он екі ата Байұлы
деп аталатын рулар осылардан тарайды. Олар екі жолмен
1. Бекарыс, одан — Алау батыр, Алаудан — Алшын, құралады:
Алшыннан - Нəдірқожа, 1. Сүлтансиықтан — Байбақты,
Қыдырқожа, Алаша, Маскар,
Сəдірқожа. Тана,
Нəдірқожадан — Қаракесек, одан — Əлім,Шөмекей. Қызылқүрт.
Əлімнен — Аманақ, 2. Қыдырсиықтан — Ысық,
Жаманақ, Жаппас,
Қарамашақ, Беріш,
Айнақ, Таз,
тоқалынан — Түмен, Түменнен — Байсары, Есентемір,
Кішкене. Шеркеш
Байсарыдан — Кете. «Адай — қыздың баласы, Байұлы Адаймен 13 ата» дейтін
Бұл — алты аталы Əлім. де сөз бар.
Шөмекейден төрт бала — Тока, Шежіреші, Медет руынан шыкқан Еңсеп Тəтімбетов
Көнек, Асбан, Бозғыл. Шөмекей жуас па, əлде басқа — осыдан 80 жылдай бұрын өлген кісі. Өзі — Адайдың
жағдайы бар ма, əйтеуір Келімбердісі, оның Мұңалы, оның Бəйімбеті, оның
25 таңбалы Кіші жүзде, Шөмекей Кіші жүздің баласы Сабытайы, Медет — Сабытайдың баласы.
болса да, таңбадан кұр қалыпты дейді. (1954 ж. қарашада, 87 жасында дуние салған) Нұрнияз
2. Сəдірқожадан — Арғымақ, Арғымақтан — Шəуметкенов қарт баскаша айтады. Ағасы Куанышбеқтің
Тілеу, əйелі Бибатпа — Еңсептің туған қызы.
Рамазан Еңсеп картқа Таз руынан Есенбақжəне Шеркеш Мақаш
(Рамадан; Тілеудің құлы), Табын, Тама, Кердері, правитель айтқан көрінеді:
Керейіт, Жағалбайлы. Бұл жетеуін Жетіру деп атайды. Қыдырқожа байдың екі əйелі болды, олардың аттары
3. Қыдырқожадан — Сүлтансиық, Жəнби мен Тотан.
Қыдырсиык, Бəйбішесі Жəнбиден — Сұлтансиық, Қыдырсиық,
Бақтысиық. Бактысиық.
Тотаннан — бес бала: Ысық, Мысық, Сасық (еқеуін
ұмыттым).
Аманқожа деген көршісі өліп, Бай оның əйелін алады,
осы əйелден Таз туады.
Атақожа деген тағы бір қөршісі өліп, Атақожадан Ештай,
Елтай деген екі бала қалады. Ештай əкесі Атақожаның
тірісінде үйленіп, одан Беріш туады. Ештай да, Елтай да
ер жігіттер болады. Байдың жауы көп болған, ол замандағы Жаукашты сегіз ата: Батырқожа,
негізгі жауы қалмақтар болса керек. Құрмас, Құлан,
Елтайдың қайраты мен ерлігіне Бай өте риза болып, Андақұл, Қара,
оған бəйбішеден туған жалғыз қызы Канбибіні береді. Аманай, Тума
Қанбибі екіқабат күнінде Елтай жауға аттанып кетіп, сол (кірме), Жатай.
сапарынан оралмайды. Бай Елтайдың жаудан қаза Токымбет,
болғанын естіп, қаза болған күйеуін қызына естіртуге Шерубай,
үйғарғанда, орта жүздің аса беделді адамының бірі Əспенбет Бессары, Жанбыршы.
қарт тұрып: «Дүниеге нəресте келсін, сонан кейін Шумақтан — төрт бала: Қосым - Шерқештің інісі
естіртелік» депті. Мұны Бай мақұл көріпті. Шенештің баласы болғанмен, қейін бұлар да Шеркешпіз
Айы-күніжетіп, Қанбибібосанады, ер бала табады. Əспенбет деп кеткен.
қарт балаға Адай деп ат қойып, Қанбибіге Елтайдың жаудан Қосымнан 3 бала туады: Мұрзамбет,
қаза болғанын естірткенде Қанбибі жүрегі жарылып өледі. Жолмембет,
Осылай əке-шешесі өлген Адай жетім қалады да, оны Таздың Қатеней.
шешесі емізеді. Таздың шешесін тел емгендіктен Адай мен Таз Мұрзамбеттен де — 4 бала: Сатыбалды,
еқеуі басқа Байұлынан бір-біріне жақын. Адайдың бір құрсактан Жанғабыл, Сары,
жалғызболуы да содан дейді. Қоңыр.
Жоғарыдағы Байұлының 12 ата болуын Еңсеп Шеркешқе кірме Қылыш пен Кестен деген екі жігіт
Тəтімбетов Таз Есенбақпен Мақаш правительдің айтуынша өздерін Шеркешпіз дейді. Сонда Қылыш пен Кестенді
мынадай дейді: коса есептегенде олар бес арыс Шерқешпіз дейді.
Сұлтансиық, Қыдырсиық, Бақтысиық, Адай, Таз, Бақтысиықтан — Жаппас жалғыз. Жаппастың шешесі
Есентемір, Беріш, Тотан тоқалдан туған 5 баланы қосып Алтын — Орта жүз Қыпшақ қызы. Қіші жүздің басқа
12 ата дейді. рулары Сыр бойынан көшіл, қоныс аударғанда Бақтысиық
Сұлтансиықтан 5 бала, Қыдырсиықтан еқеу — Шеркеш, өледі де, Алтын бай қатын болып қалады. Бақтысиық тым
Шенеш. Шенеш ерте өліп, əйелі екіқабат қалып, ер бала бай болса қерек. Қалай болса да, Байұлының баска рулары
табады. Қыдырсиық оған Шеркешке қос болсын деп, көшқенде Алтынның билігі болуы керек (кім білсін,
Қосым деп ат қояды. төркінінің ықггалы болды ма?), Жаппас сыр бойында қалып
Шерқештің өз баласы үшеу, олар: Қойыс, қояды. Батыста Жаппас аз болғанымен, Сыр бойындағы
Жаукашты, Жаппас Қыдырқожаның Адай, Беріш, Сұлтансиықтан басқа
Шумақ. Байұлынан көп.
Қойыстан — бес бала: Қаракемпір Кейбіреулер Алтын-Жаппас деп əйелді ерге қосып
(əйел Байұлын 13 атаға жеткізеді. Ал ел аузындағы шежіре 12
аты; (Дербіс) ата Байұлын біледі.
Сақау, Шүйіш,
Қашқыншы,
Еламан.
ТАЗ ЕСЕНТЕМІР
Таздан — үш бала: Жастабан, Есентемірден неше бала екені анықтап, толықтыруды
Шарға, керек етеді. Білетіндерім мынапар: Тағашы,
Абдал. Көн,
Жастабаннан — үш бала: Байсары, Қаратамыр.
Сүйірбас,
Бөлек. АДАЙ
Шарғадан — сегіз бала: Асан, Адайдан — екі бала: Құдайке,
Жақсыбай, Келімберді.
Сырлыбай, Адайлар — ерте заманда Кіші жүздің басқа рулары
Күнбас, сияқты Алатауды мекендеген ел.
Жынтай, Мынадай аңыз бар:
Ақсерке, Адайдың баласы Құдайкенің ауылы жазғытұрым, əлі
Жолым, мұз түспей тұрғанда көшеді. Дариядан (қай дария екені
белгісіз, Алатаудағы өзендердің бірі болуы керек) мүздың
Жиен (жиені).
үстімен өтіп, қонатын болып келе жатып, қөш те, мал да
Абдалдан неше бала еқені белгісіздеу: дарияның орта тұсына жеткен кезде мұз ойылып кетіп,
Жапақ, Құдайкенің түгелдей үй-іші, малы да суға кетеді. Құдайке
Келдібай, ажал жетпей, тірі қалады. Орны толмас қаза оңай ма, інісі
Көшей (Жетіқара), Келімбердінің үйінде жатып қалады. Бұл кезде Құдайке
Бессары, жасы жеткен үлкен адам болуы керек.
Өтес. Абдалдың Адайдың ертеде өткен қарттарынан қалтан аңызға
балаларының кейбірі қалып қоюы мүмкін. Караганда Құдайкенің қөші кеткен дария осы күнгі Шу
өзені екен, сол мал мен жан қеткендіктен де, Шу деп
БЕРІШ кетіпті дейді, солай ма, əлде олай емес пе, оны білмеймін.
Беріштен — екі бала: Байсейіт, Байбақты. Арада айлар, жылдар өтеді. Келімбердінің əйелі ақылды
Байсейіттен — үш бала: Жайық, кісі екен, сол кісі кайнағасының кіші дəретін қөріп (шамасы
Қаратоқай, Қүдайкенің қайғысын басқысы келді ме, кім білсін),
Есенкұл. Қелімбердіге: "Мына кісінің дəретінде əлі де қайраттың
Байбақтыдан — төрт бала: Жаңбыршы, нышаны бар, əйел алын бер" — деп ақыл айтыпты.
Себек, Келімберді агасына əйел іздейді. Сонда бір төреде жаудан
Есен, қелген, бір көзі соқыр жесір əйел бар екен. Келімбердінің
Құлкеш. əйелі: "Жасы үлкен адамғажұрт қызын бермес, сондықтан
Бегіс - Беріштен қыз алған қүйеу, Беріш ішінде өсіп- осы əйелді алып бер" — деп кеңес береді. Сол бойынша,
өнгендіқтен, өзінен-өзі Беріш болып қетқен. Бегіс Келімберді ағасы Құдайкеге осы əйелді алып береді. Ол
жетібаулы Берішке кірмеуі керек. əйел түрікпен қызы екен. Құдайке осы əйелден екі ер
балалы болады: Тəзіке, Қосай.
Тəзіқеден — үш бала: Қабақай, Тоқалынан екі бала: Бұйрабас,
Өтей, Түгелбай.
Сəрқе. Тəңірберген батырдың таңдап алған əйелі Бекбике
Тəзіке балалары Кіші жүздің рулары қалмақтарды Жем, сұлудан — үш (төрт) бала.
Сағыз, Тайсойғаннан қуып, Еділ мен Жайықтан асырғанда Ембі ауданына қарасты Бекбике кеніші — батырдың ақ
бос қонысқа барын, түгелге дерлік Нарыңды қоныс етқен. биенің сүтіне шомылдырып алған сүйікті Беқбикесінің
Бірнеше баулы, көпшілігі — Беріш, Ішкі орда аталатын атына қойылған жердің аты.
Нарында калган, бұл - Еділ-Жайықарасы. Тəңірберген батырдың Кіші жүз батырлары Жайық
бойындағы Сарайшықты шапкднда қолға түскен калмақ
ҚОСАЙ қызы — Шөжеп деген əйелінен де тұқым бар. Ол -
Қосайдан — алты бала: Байбол, Манғыстау ауданында түратын азамат Амандықов Шоқай.
Тіней, Арыктың еқінші баласы Құдайбергеннен үш бала:
Бəли, Қасболат,
Сүйіндіқ (Жаманадай), Беқболат,
Əйтей, Байдəулет (Байдəулет қейін Маябас атанып кетті).
Бегей. Тінейдің екінші баласы Таңаттан — үш бала:
Байболдан — төрт бала: Есенқұл, Өтеміс,
Мəмбетқұл, Қасқа,
Есембет, Қоныс.
Жұлдыз (Кадыр).
Есенқұлдан — бес бала: Есеқ батыр, Қоныстан — екі бала: Есенбай,
Нұрбай, Жаулыбай.
Қоңыр,
Еміл, Бəлиден — екі бала: Есберді,
Өрезек.
Мəмбетқұлдан — бес бала: Тоқтамыс, Есқара.
Токпанбет, Ескарадан — екі бала: Жарылғап,
Арыстан, Жарбол.
Балтай, Жарылғаптан — екі бала: Есен,
Елқонды (киімді баласы). Өтеп.
Тінейден — екі бала: Арық, Есеннен — алты бала: Байбақты,
Таңат. Асан,
Арықтан — екі бала: Тəңірберген батыр, Үсен,
Құдайберген. Бөпекара,
Тəңірбергеннің үш əйелінен туған балалары, Бокан,
бəйбішесінен екі бала: Сейтімбет, Қуаш.
Қылыш.
Байбақтыдан — жалғыз Жабағы. Шынында да, ғылым доқторы Сəрсен Аманжоловтың
Асаннан - жалғыз Жақай, одан түқым жоқ. айтуынша, Үлы жүзде Құрама деген ел бары анық.
Үсеннен мыналар: Ақыл, Ескерту: Сүйіндіктщ Қараменде мен Құдайназардан
Дəулетбай, балалары Шорабек, Мейір, Орақтар. басқа балаларының аталары туралы мəлімет жоқ
Бөпеқарадан — жалғыз Нақыл, одан тұқым жоқ. болғандыктан, енген жоқ.
Боқаннан 5 бала бар. Бəйбішеден: Қонақ, Қосайдың алты баласының екеуі — Əйтей мен Бегей
Жəніке, əкесі Қосайдан теріс бата алғандықтан, өспей қалды дейді.
Бəніке, Гурьев облысының солтүстік аудандарында аз да болса
Тініке, Əйтей мен Бегейдің орындары бар. Бұл екеуі де өте аз
тоқалдан: Айдаралы, болғандықтан, аталық ру жігіне айырылмайды.
Сүйіндік (Жаманадай). Қосайдан тараған рулар өздерін "Қосаймыз" демей,
Сүйіндіктен үш бала: "Түрікпенадаймыз" дейді. Бұл туралы екі түрлі аңыз бар.
Бөгілі, Біріншісі: Арғы шешесі түрікпен қызы болғандыктан,
Мырза, "түрікпенадаймыз" дейді.
Құрманқұл. Екінші аңыз бойынша, олай емес, Қосайдың
Бөгіліден — бес бала: Құдайназар, ұрпақтарының қөбі ер, батыр болтан. Тəңірберген, Есек,
Қараменде, Токтамыс, Токданбет батырлар Кіші жүз рулары осы күнгі
Қүл, қонысқа келгенде түрікпендермен жауласып, олардың
Бұкар, Тока. малын, мүлкін, киім-кешегін пайдаланып кеткендіктен,
Алтай, Қарпық, Ақсары, Кіші жүздің баска рулары Қосай балаларын "түрікпенадай"
Қүдайназардан — төрт бала: Шақшақ Қожабек, деп атап кеткен дейді.
Қашқын. Еңсеп карт соңғы аңызды жақтайтын көрінеді.
Сүйіндіктщ Жаманадай атануында мынадай аңыз бар:
Қожабекген — бес бала (бес Қожабеқ): Байғабыл,
Баска ел кешіп-қонын, үркіп жүргенде, бүл ел қөшпей отыра
Жангабыл,
Қарпықтан — еқі бала: Мандай, берсе кереқ. Соны көрген көршітабын, шектілер Сүйіндікті
"мыналар жаманадай" деп атаған дейтін сөз бар.
Жарқымбет, Мəмбетқұлдан туған Тоқтамыс, Токданбет, Арыстан,
Жұлдыз. Балтай өздерін "Мəмбетқұлмыз" демей "Шалбармыз"
Қарамендеден — еқі бала: Шектібай, дейді.
Сейтім. Мынадай аңыз бар: Сарайшықты шапқанда басқа Кіші
Сүйіндіктің Құрманқұл деген баласын біреулер жүздің батырлары Адайларға олжаны аз береміз, олар
Ауғанстанға ауып кетіпті десе, ал еқінші біреулер Кіші олжаға үлесті аз қосты деп дау шығарғанда Тоқтамыс пен
жүз Алатаудан көшкенде Адайдың мал бағып, шаруада Токданбет батырлар жарғақ шалбардың балағын шешқенде
жүрген жеті баласы көшкен елден адасып қалып, Ұлы жүзде жерге асылтастар — алтын мен күміс, лағыл мен гаухар
Құрама деген ел болып, сонда қалып қойды дейді. түсіп, ол алынған малдан əлдеқайда көп болған. Осыдан
"Шалбар" атанған дейді.
Қосай балаларына берілген "түрікпенадай",
"жаманадай", "шалбар" деген сөздердің кейін шыққан атақ Сүйіндіктен Қожамжар туады.
еқенін Адай туралы шежіре растайды. Қожамжардан — бес бала: Жиенқүл (Шабай
батыр)
КЕЛІМБЕРДІ Əлдеке, Мее,
Келімбердіден — алты бала: Құнанорыс, Қатпа,
Акпан, Кенжебай.
Балыкшы, Бұлар өздерін бес Қожамжармыз дейді. Жалпы,
Бұзау, Құнанорыс — аз ауыл, жалпы саны мың шамалы үй.
Тобыш, (Алматыда тұратын, руы Қүнанорыс Тұрар Қондыбаев —
Мұңал. КазІШ-де оқытушы, ғылым кандидаты).
Қелімбердінің балаларына ат қоюы турасында да алуан Келімбердінің үшінші баласы — Балыкшы. Оның шын
түрлі аңыз бар. Кейін жазармыз. аты Шыбынтай екен, жарлы болғандықтан, өзен мен
Қүнанорыстан — екі бала: Жанбай, теңізден балық аулап күнелткен, сондықтан балықшы
Жантуған. аталып кеткен. Шамасы, су көрсе, балық аулаймын деп
Жанбай жаудан өлгенде əйелі екіқабат калады да, ер отыра қалатъш болуы керек.
бала табады, оның атын Жортыс қояды. Балықшыдан — үш бала: Қостай,
Жортыстан — үш бала: Тегембай, Есберді,
Түгелбай, Жүйрік.
Қайым. Жүйріктен Адайдың атакты Қармыс батыры шықкан.
Тегембайдан — үш бала: Өтен, Қостайдан — төрт бала: Калдыаман,
Қайдауыл, Қожағүл,
Боғай. Мəмбет,
Боғайдан — еқі бала: Еспенбет, Жұмат.
Өтеғұл. Əлжанов Дербіс, Шимүратов Жұмаш, Тасболатов
Түгелбайдан — Шортан. Балтабайлар осы Қостайдан шығады.
Шортаннан — бес бала: Сарыт, Қалдыаманнан жырдағы Балуанияз батыр шыққан.
Сауран, Ее, Бұлардың қонысы басқа болғандықтан (бұлар Ақтөбе
Жазық, облысының Темір ауданында), "жоғарғы адай" деп аталады.
Кішқентай. Олардың рулары түгел жазылған жоқ.
Қайымнан Жетіқара туады. Келімбердінің төртінші баласы Бұзаудан — екі бала:
Құнанорыстың екінші баласы Жантуғанның Айтумыс,
бəйбішесінен туған Сүйіндік Жанбай өлгесін оның əйелін Жеменей.
алады. Одан — үш бала: Айтумыстан — Шылым жалғыз.
Жүнді, Жеменейден — үш бала: Жомарт,
Қайыпназар, Нұрмағанбет (Кедей)
Қасбақай. Алдасай.
Жомарттың бəйбішесінен туған (бəйбішенщ аты 150 үй шамасындағы ел (Маңғыстауда тұратын, жоғарғы
Қалаулы) Қожамсүгір жаугершілікте қолына оқ па, найза білімді Кемел Тұманбаев — Ақша).
ма тигендіктен қолы шолақ болтан, сондықтан Шолақ Тілеуден — Көбетай деген бала.
деп аталып кеткен. Көбетайдан — төрт бала: Азнабай,
Жомарт ханға барып, хан одан бұйым сұрағанда, Жомарт Жақсыбай,
ханға: Егер бүйымды шынымен сүрасаңыз — Ақсүқсырды Мыңжасар,
қүшпай бер, Акперенді атпай бер, Ақсауытты кимей бер " — Даттыбай
деген екен.
Біз қасында болтан жоқпыз, ел аузындағы аңызға Бұлар өсе келе іргелі ел болып, "қара кедей" атанып
қарағанда, хан Жомарттың сұрағандарын түгел берген екен кетгі.
дейді. Ақсұқсыр — қалмақтан түскен жесір екен, кезінде Шылым өте бай болды, бірақоның баласы болмайды.
оны ханға бір батыр сауғаға ма, əлде тартуға ма, таралғыға "Балалы болар ма екенмін" деп, Шылым күңін əйелдікке
ма берген. алады, бірақұзақ уақыт бала болмайды.
Ақсұқсырдан Жомарт бір бала қөреді, оның атын Алдасай талақ тастап кеткен Ақсұқсұр бос отыр, оны
Қожақұл қояды. Шылым алмайды, себебі Ақсұқсыр Алдасайдан еқіқабат
Жомарттың үшінші əйелінен Сұлтанқелді туады. күйінде қалған екен, ол босанғанша неке түспейді.
Ажал жетіп Жомарт өледі, оның артында үш əйелден Ақсұқсыр босанады, ол ұл бала табады, оның атын Зерең
үш бала қалады. Соның ішінде Ақсұқсыр тым жас қояды. Одан туған Зереннің əулеті 100 үйге жетпейді.
қалғандықтан, "аға өлсе, жеңге — мұра, ат өлсе, сауыр — Шылымның шетсіз-шексіз көкала жылқысын Алдасай
мұра" деген қазақтың ескі салтына сəйкес, Ақсұқсырды қарны ашқанда шетінен атын жей берген.
Алдасайға қосады. Ақсұқсыр босанғаннан соң үш аи 10 күн өткесін, неке
Алдасай жарлы адам болыпты, қəсібі — аңшылық еқен. түсетін болғасын, Шылым оны некелеп алады.
Алдасай аннан бір куні таң алдында ауылға қелсе, Ақсұқсыр Шылымнан Ақсұқсыр үш бала туады: Ақбота,
ұйықтап жатыр еқен, сірə, етек жағы ашық калган ба, Көшке,
калай, денесінің аппагына қөзі түсқен Алдасай: "пай, пай Өрдек.
мына тоқалдың таңының аппагын-ай" депті. Сонда Кейін Шылымның күң əйелі де үл бала туады, оның
Ақсұқсыр: "я, бұл таңга талайлар қызыққан" депті-міс. атын Қаратоқа қояды. Əбілгазы, Өтеміс батырлар — осы
Алдасай: "сенің ниетің бөлеқ еқен, саган талақ" — деп Қаратоқадан шыққан адамдар.
тастап кетіпті. Ол заманда "талақ, талақ жəне о, талақ" Шылымның бəйбішесі де екіқабат болып, ұл бала туады,
деп үш рет айтса, неқе бұзылады екен. Енді Алдасай əйелім сол бала ер жетіп, оның бірінші немересі Жанкұлдан ею
деп есептемеген Ақсұқсыр таты да күйеусіз калады. бала туады: Теке,
Жеменейдің еқінші баласы Нұрмағанбетке (Кедей) Түгел.
оралайык, Бұлар "Жанқұлмыз", "Теқеміз", "Түгелміз" демейді,
Нұрмағанбеттен (Кедейден) екі бала: Ақша, Шылымның бəйбішесінің атына орай "Бəйбішеміз" дейді.
Тілеу. Алматы қаласындағы эксперименталды хирургия
Ақша "Ақша қедей" деп аталады. Бұл — азғана ауыл, ғылыми-зерттеу институты директорының ғылыми мəселе
жөніндегі орынбасары, медицина ғылымының
докторы, "Дəрігерлік кеңес" деген кітаптың авторы Естөре Бұл бес Өрдек жайылса жонға сыймаған, жабылса көлге
Оразақов — осы Бəйбіше руынан. сыймаған, мыңғыраған көп ел болды. Тек Олжашының
Көшке — аз ауыл, 150-200 үйдің шамасындай. Ел өзі 500-600 үйдей.
аузындағы "Ер құны — нар жүгі" деген сөзді қалдырған Олжашыдан Сегізбай ұлы Қорек деген жаужүрек адам
Доспанбет би осы Көшкеден шыккан. шыккан. Ол туралы мынадай аңыз бар:
Адай мен Сұлтансиық арасындағы асқынып қеткен бір Қорек Аллақұл ханға барып: "Хан, басымды кессең
дау Доспанбет бидің бір ауыз сөзімен біткен деседі. де, тілімді кеспессің. Əділ хан болсаң жерімді, қонысымды
Байбақты Сырым — əрі батыр, əрі би. Доспанбет би кеңейт. Арқаға барсам, орыс Жемнен өткізбейді, саған
оған адам жіберіп: "Сырым — батыр əрі би еді, осы су келсем, елімнің мұң-мұқтажын айтсам, уəзірлерің басыңды
басынан тұна ма, əлде аяғынан тұна ма? Осыған беретін аламын дейді. Хан ием, қессең бас — мынау, ішсең қан —
жауабын Сырым айтып жіберсін" — деген сөзді естіп мынау, ұшыр мен зекеттен бастап, тугінге неше түрлі алым-
отырып, Сырым: "Япырмай, Доспанбеттің өзі келді ме, салық аласың. Алдияр тақсыр хан ие, төбеммен жүріп,
əлде сөзі келді ме, ат төбеліндей Байұлы едік, бір аяғыңа жығылып қүлың болайын", — дегенде хан ұзақ
жагымызды орыстың шен-шенеуніктері қүртып, екінші ойланып отырып: "Жас еқенсің, бір сапар кештім,
жағынан Хиуаның ханы жеп жатқанда мына сөзді айтса, екіншідей елге ауа салатын сөз айтпа", — депті-міс (Ел
айтатын адам — Доспанбет би. Бұл сөз — Доспанбеттен аузынан алынған сөз).
шыққан сөз" — дел, біле қойған екен. Өрдектің екінші баласы Есеннен — үш бала: Сейтімбет,
Доспанбет бидің айтып жіберген осы бірауыз сөзімен Сейіт би жəне калмақ əйелінен туған Өтебай.
екі елдің арасындағы дау бітіп, еқі ел ала жіп кесіп Есен үлкейген шағында жаудың қолында қалыпты.
татуласып кеткен де, артынан тыныштық орнаған. Сонда інісі Кенженің баласы Қонай батырға былай депті:
Шынымның Ақсұқсырдан туған екінші баласы — "жау күшті, екеуміз бірдей мерт болмайық, мына əйелді
Ақбота. Акботадан — үш бала: Аман, ал да, сен кет, екіқабат қой, ұл туса, атын Өтебай қойыңдар,
Бəйгелді, менің артымды жоқтатпас, ал қыз туса, өздерің білесіңдер"
Қангелді. — депті. Ұл туып, атын Өтебай қойыпты.
Ақбота — іргелі ел, тек бес ата Аманның өзі 500-600 үй Өтебайдан — бес бала, олар: Мұрат,
болды. Оның ішінде Қозыбайдың 12 баласы болды. Жаналы,
Қозыбайдың Ерназар деген баласынан: Алшынбек, Қашқынбек, Бабалы,
Мұса деген балалары болған. Акботаның осы Мұса тұқымынан Тіналы,
шыққан талым, филология ғыньімьіның кандидаты, КазақССР Міналы.
Ғылым Академиясының Əдебиет, өнер институгының ғылыми Өтебайда да жас, жоғарғы білімді азаматтар көп -
қызметкері Қабиболла Сыдиықов Алматы қаласында тұрады. Тасболатовтар, Дүйсембаевтар, тағы-тағылар.
Шылымның Ақсұқсырдан туған үшінші баласы — Өтебай — өскен ауын, бірақсоқтықпа, тентек, əсіресе
Өрдек. Өрдектен — бес бала: Олжашы, Мұрат пен Бабалысы ұя бұзар, қазан төгер тентеқ болды.
Есен, Кенже, Есеннің бір баласы — атақты Сейіт би. Өзінің тірі
Бөкен, кезінде Сейіт айтыпты-мыс деген мынадай сөз бар:
Мамыр. "Жарлылығымды сұрасаң, жалғыз кара бурамен елмен
бірге көшіп жүрдім.
Мырзалығымды сұрасаң, сол жалғыз бурамды жекжатқа Маңғыстау түбегіне əскер қаптап кетеді. Бұл əскердщ бір
беріп, ел көшкенде елден айрылып, күркем жұртта қалды. бөлігі — Рукин бастаған жазалау отряды Бозашыға карай
Ерлігімді сұрасаң, Есек батырды жау қамағаңда ту ұстап, жолдағы Үшауыз-Түйесу деген жерде адайдың қарулы
қапыда туым жығылып, жаудың қолына түстім, жасағына кездесіп, осы ауданда жазалау отрядының 40-50
Билігімді сұрасаң, жауды тіліммен балқытып, өлімнен солдатын өлтіреді де, ел ауа жайылып, бұзыла бастайды.
кұтылдым. Осы жерде адайлар Маяұлы Бəймембет биді қапыда
Байлығымды сұрасаң, қүңдердің күні болғаңда бес балам өлтіріп алған. Бəймембет би: "Кіші жүз түгел орысқа көнді,
бес ауыл болып, асқа, жиынға (өлген адамдарға байлардың қүралсыз, өзі қөшпелі, бытыраңқы жəне қашықжатқан,
беретін қонақасысы ас деп те, жиын деп те атала береді) надан, сауатсыз елміз, сондықтан тиісті алым салығын
бес отау, бес асау, бес саба əкелдім. түтінге неден тисе де, берелік те, тыныш отыралық. Мені
Бар малым бір бура болғаңда, жарлылық бұдан өтіп, не өздерің Орал, Темірхан Шорадағы патшаның өкіліне
болсын?! Сол бураны жеқжатқа беріп жұртта қалғанда, сөйлесуге жібердіндер, мен солармен сөйлесіп, мынадай
мырзалық бұдан өтіп, не болсын?! келісімге келдім: 40 жыл бойына солдат алмайды. Орал
Ту ұстап жауға қарсы шаптым, батырлық бұдан өтіп, өңірінен кең қоныс береді, егер керек деп тапсандар,
не болсын?! Қызыл тілдің жүйріктігінен ажалдан құтылдым, балаларыңызды оқытатын мектеп ашады, балаларың
билік бұдан өтіп, не болсын?! оқиды" — деген.
Жиынға 5 отау, 5 асау, 5 саба əкелдім, байлық бұдан Сонда елдің сол күндегі белгілі адамы Төлеп батырдың
өтіп, не болсын?!" бел баласы Мəмбетнияз деген кісі: "Теңіздің ар жағынан
Сейіт биден бес бала: Нұрымбет, астаумен келіп, Маңғыстауды орыс алады деген де сөз бе
Бəйден, екен?!" депті. Адайлар осы сөзді "табылған ақыл" деп, бір
Берден, түйесі бар да тегіс көшпенділікке ұшыраған.
Қилан, Патша үкіметі Хиуа хандығын өзіне карату керек
кіші əйелінен — Тəстемір. екенін түсініп, Хиуаға карай əр жерден кеп əскер
Тəстемірден — екі бала: Жұбатыр, шығарып бағындырғасын, Адайлардың баратын жері,
Тұр. басатын тауы калмай, амалсыз патша үкіметіне бағынуға
Тұрдан Ермембет би туған. мəжбүр болтан.
1870 жылы Адай руы орыс патшасына бағынып, бағыну Бұл - 1870 жыл, қыс өте қарлы, суық, боранды болъш,
туралы акт жасауға шыккан (сірə, акт жасау Бозашы түбегінде мал қырылып калган жылқы жылы еді. Соңын кейін
бола ма деймін) 200-ден астам атты казакты алдап, жаяу жалғаймыз.
тастаған адамның бірі осы — Ермембет Тұрұлы, екіншісі — Бұзаудан туған Жеменей, одан тараған ұрпақтарға енді
Жарының Дəулеталысы Самалық Томпыұлы. Бозашыға ораламыз.
шыққан атты казактардың аттарын, ер-жүгендерін, бірқатар Қалаулы бəйбішеден туған Кожамсүгір Шолақатанды.
солдаттардың қару-жарағын алып кеткен. Осының Шолақтан: Өтеген,
салдарынан солдаттар меқеніне (Кетікке — Порт-Петровск, Сейітқұл, Баян
Форт-Александровск) жаяу-жалпы əрең жетеді. жəне Кара.
Орынбордың шекаралық комиссиясы Маңғыстауды Шолақтан кезінде ел аузына ілінген зиялы адамдар
түпкілікті бағындыру үшін қыруар əскер шығарады, осылай шыккан: Есет, Тұрмамбет. Осы заманда — Қосбатыр
(Жаманқұл) Тəжиев, оның баласы Алматы қаласында Осы замаңда да Қалша ауылынан жақсы азаматтар бар.
ғылым кандидаты. Мысалы, Жəрдемов Бекқали, Алматыдағы институттың
Жомартгың токал əйелінен туған Сұлтанкелдіден — төрт аға окьггушысы Нығмет Кайпиев, қазір партия қызметкері
бала: Бегімбет, Сұлтанбек Нұржанов.
Сұлтаналы, Жомарттың Ақсұқсыр сүлудан туған баласы — Қожағұл.
Сары, Қожағұлдан — екі бала: Сары,
Өмірзақ Жабағы.
(Өмірзақ кейін Қалша атанып кетеді). Жабағы жауға аттанғанда жаудан өледі.
Бегімбет — өскен, мал мен жанға толыққан, адайдың Сарыдан төрт бала туады: Қалатбек,
төменгі аталарында іргелі, көп ру. Бегімбеттің тараулары Сүлтан,
кейін қосымша жалғанады. Бегімбеттен ертеде атақты Жетікара,
Қаракісі, Жолболды деген кісілер болтан. Оларға кейіндеу Шортан.
келерміз. Қалатбек — өскен ауыл, одан екі бала: Сатьгбалды,
Бұл екеуінен баска олардан кейін шыкқан Өтеген, Шолат Бəйтөле.
деген кісілер де — заманында ел жақсылары деген атаққа Қожағұл - жуас, момын ел. Қазір Қожағұл 200-250 үй
ие болған адамдар. шамасындағы ел. Алматы қаласындағы Қазақ ССР Ғылым
Сарыдан — екі бала: Мырзакелді, Академиясының Тіл білімі ғылыми институтында аға
Қожантай. ғылыми қызметкер, филология ғылымының кандидаты
Қожантайдан — үш бала: Ақайдар, Мекерия Атымов осы Бəйтөледен: Бəйтөле — Мерген —
Бекайдар, Атым — Мекерия.
Төбет. Атымның ағасы Құбыштан Медина деген аяулы азамат
Бұлардан да уақытында Биет, Құлет деген күллі Адай 1967 жыл июнь айында ажалға төтеп бере алмай, дүниеден
атын білетін кісілер шығыпты. Қазір Шымкент қаласында кегті. Не шара, тек Қожағұл, Жеменей емес, Адайдың
тұратын жазушы Əжиев Иса — осы Қожантай руынан кадірлі азаматы еді.
шықкан адам. Бұзаудан тараған ел туралы бір-екі ауыз сөз айту керек
Сұлтаналы деген атасынан тарағандардың көпшілігі — деп ойлаймын.
момын, шаруа адамдар. Бұлардан алтын мен күміске жан Бұзаудан екі бала — Жеменей мен Айтумыс туады. Бұзау
бітірген атакты зергерлер шыккан. — жалпы саны 4000-5000 үй шамасындағы ел. Айтумыс
Өмірзақ (Қалша) онша көп ауыл емес, көпшілігі саны жағынан Жеменейден екі есе, тіпті одан да көп ел.
отырыкшы ел. Қалшалардан уақытында ерлер шыкқан. Бірақ Айтумыстан тараған ел "қай елсің" деп сұрасаңыз,
Мысалы, Қалша Бəйтілеп батыр қарсыласкан дұшпанын "Бұзаумыз", я "Айтумыспыз", "Шылымбыз" демейді,
жеңбей қоймайтын, қасарысса қан алатын өжет, ер адам "Жеменейміз" дейді. Мұның себебі, ертерек заманда
болған. Жеменей, я, оның баласы Жомарт атақты болды ма екен
Бегімбет Қаракісі мен туысы Қалша, Сары арасында деген жорамал бар. Жомарттың туганда қойған аты Аталық
кісі өлімі болып, тумалас ағайын жауығып, ел арасы көрінеді, мырза болғандықтан, ел оны Жомарт деп атап
бұзылғанда Бəйтілеп жасаған іс ерлік пе, жауыздық па, қетқен. Осыдан ба, қалай, жалпы, Бұзау балалары түгел
əйтеуір жан түршігерлік. "Жеменейміз" деп кетуін осылай жоруға болады.
ТОБЫШ Ораз, Бегей. Жайық, Шегем, Еділдің Караш атануы онша шетін нəрсе емес, оған
Тобыштан — екі бала: соңғы əйелінен — Қараш. таңданарлық ештеңе жоқ. Бұндай жайт ел ішінде жиі
Қараш — мұның шын аты емес, кездеседі
Ораздан — үш бала: шын аты Еділ екен. Мысалы, барлық Бұзаудың балалары "Жеменейміз"
Жайықтан — Əлмембет жалғыз. дейді, Қосай балалары "Түріқпенадаймыз" дейді, Сүйіндік
Шегемнен — екі бала: Сырлыбай, балалары "Жаманадаймыз" дейді, Мəмбетқұл тұқымы
Бабық. "Шалбармыз" дейді, Нұрмағанбет тұқымы "Кедейміз"
Шегем өлген ағасы (əқесінің інісі) Бегейдің əйелін дейді, Болатқожа тұқымы "Қаракесекпіз" дейді, бұл —
алады да, одан екі балалы болады. Сонымен Шегемнің Арғын Майрам сұпы баласы.
баласы төртеу, екеуін айттық, қалған екеуі жеңгедей алған Нағашылы-жиенді, аралас-құралас отырған елде əзілдеп,
əйелінен: Жаубасар, Ожау. бір-бірін кемітетін əдет бар емес пе, Тобышты кемітейін
Қарашкд тоқталайық. дегенде: "Қарашың Тобыш емес, келімсеқ, Жетіру, Тама"
Ораз тірісінде Жайықтан Əлмембет жалғыз ғой деп оған дейді. Мүмкін, Тамада Қараш деген атаның болуы. Бір
Еділді (Қарашты) еншілес етеді. Əлмембет жуас, шаруа кісі елдің атасының атының екінші елде болуы да таң құбылыс
болса керек, оның азды-қөпті малы болған. Шегемнің емес, оған толып жатқан мысал келтіруге болады. Мысалы:
балалары алымды, атарман, шабарман, қайратты болған, Есен Жеменейде де, Беріште де бар, Назар Жарыда да,
əсіресе Сырлыбай қайратты ер жігіт болып өседі. Бірақ Əлімде де бар. Матай руы Бəйімбетте де, Орта жуз
Сырлыбайдың малы жоқ, жарлы болған, сондықтан малы Найманда да бар, Алтай-Кдрпықруы Жаманадайда да,
бар туысы Жайықтан мал сұрайды, ол малды бір береді, екі Орта жүз Арғында да бар, бұған əзілдеген адамдар кідіреді.
береді, осыған карамастан Шегем балалары малды сұрай Қалып қойған бір-екі ауыз сөз: Айтумыстың жалғыз баласы
береді. Алғанынды бермейсің, теқ сұрай бересің деп, бір-екі Шылым деп, оның үш əйелінен өнген балаларын түгел
рет мал бермей жібереді. Сөйтіп жүргенде Жайық өледі де, талдамай, біз тек Олжашының Қорек Сегізбайұлын ғана
Əлмембет пен Еділ (Қараш) қалады, Əлмембет жуас. атап өттік. Сол бес Өрдекқе кайта ораламыз.
Шегемнің терт баласы бар, бəрі де қайратты, "батыр" Олжашыдан екі бала: Ақ,
десе, "а" дейтін ерлер болыпты. Олар бір қүні Əлмембетке Наурыз.
келіп: "Мына Еділ екеумізге бірдей, бұл — Жайықтың Олжашының қөбі — Ақ. Ақтан қол бастаған батырлар
баласы емес, Ораздың баласы, мал бермесең, баланы біз шығады. Олжашының Құлыбек, Шабай, Аранжан деген
аламыз" деп қорқытады. Əлмембет олардың сұраған малын батырлары елі мен отаны үшін жау қолынан қаза болды.
береді, бірақ олар мал сұрауын қоймайды. Əлмембет Еділге Олжашының төменгі тараулары — құралайды көзге
"Шегемдер қеліп қалған жоқ па, қараш-қараш" дейді де атқан мерген Абыл. Оның баласы Тұрар — жоғарғы білімді,
отырады. Осылай сол бала Еділ атын жоғалтып, Қараш мұнай маманы. Ол мамандығы бойынша Өзенде жұмыс
болын кетеді. Сөйтіп жүргенде, "сұрағанымды бермедің" жасаиды.
деп, Шегемнің балалары Еділді тартып алып кетеді. Бұл Өрдектің баласының бірі — Кенже.
— Еңсеп Тəтімбетовтің айтуы. Кенжеден — бес бала: Қойсары,
Қонай,
Қаракемпір,
Сарыкемпір сол Қонай тұқымынан. Тобанияз асыра сілтеу кезінде
шарага ілігіп, хабарсыз кетті. Оның білместікпен жасаған
Қойсарының баласы көп, білетінім: Теңізбай, кей қателіктерін бір Жанкелдинге жасаған көмегінің өзі-
Төлес, ақ ақтап ала алатын еді, бірақ асыра сілтеу кезінде бұл
Дүкен, ескерілмеді.
Қомша, Қаракемпір мен Сарыкемпірден өрбіген балалардан,
Жабу. оқымаған болса да, өздерінің істеген жұмыстарына өте
Атақты жырау, суырын салма ақын Қерейүлы Ақтан — жетік мамандар болған. Өтепберген, Дербіс, Əліш, оның
баласы Қараша, Қосымбай, т.б. Жүз жылдан бергі жерде
Қойсары. олардың салған тамдары, ағаштан жасаған сандық, кебеже,
Қабақ Ермембетұлы өз заманында Адай елінің санаулы мандайша, табалдырық, босаға, ер, жастықағаш, тағы сол
биінің бірі болтан адам, оның аты тарихта жазылған. сияқты басқа бұйымдары, сырлаған сырлары, таска немесе
Кенженің Қонай дейтін батырын білмейтін адай жоқ ағашқа айнадай сəуле түсіретін еді.
десем, өтірікші болмаспын. Солардың туыстары Ізғара, Қайшыбай — темір ұсталары
Қонайдан бір бала — Бегеш. Бегешпен тумалас еді, бүлардың темірден жасаған бұйьпущарына талайлар таң
Жауынбай өспей қалды. Бегештен он бала туады: калган. Мысалы: үзеңгі, тага, қісен, қақпан, пышақтары
Жаулы, əрі мықты, əрі əсем болатын.
Жары, Өрдектің төртінші баласы — Мамыр.
Шоғы, Мамырдан — екі бала: Дəулет,
Бəйімбет, Жақау.
Құрман, Кешегі бастығы Мəмбетнияз (түрікпен) бастаған 3000
Өтеулі, адам Хиуа ханы Аллақүлдың бұйрығымен Сүйінқараның
Шалабай, аулын шапқанда (Аллақүл — Сүйінқараға қас адам) бір
Қосқұлақ, жұмадан кейін 800 кісі адай, Беріштің 13 жігіті Итемген
Құлеке, руынан Құлбарақ бар, Қызыладыр, Щəжікте жетіп, сəті
Өрдек. болмаған жорықта 400 адам табанда өлген. Бұл 1832-33
Кешегі Төкеш, Құлтума, Қозыбек, Шегір батырлар — жылдары болтан. Абыл ақын (Абыл Тілеуұлы Өтембетов)
Қонайдың немере балаларынан туғандар. эр рудан өлген батырларға арналған толғауында былай
1918 жылы тамыз-қыркүйек айларында Баутин порты дейді:
арқылы шығуға мүмқіндік болмай қалғанда еқі кемемен Мырзатай өлерінде ерлеп өлді,
келген соғыстық жүкті Маңғыстау түбегі арқылы даламен Кршышын жау түрікпеиге сермеп өлді.
Түркістан майданына жеткізу үшін Бозашыдан жағаға Крйыпалды Есімұлы колбасшысы
шығарып алынды. Мен өзім сол жұмысты өз көзіммен "Əскерді үрыска жаяу салып,
көріп, шығарып салған адаммын. Адай елінің Бозашы Талай адам қарга омбыгып, терлеп өлді — дейді. (Нұралы
түбегін жайлаған тайпаларын ұйымдастырып, басшылық сүлтанның Есімінің баласы Қайыпалды əқесін Сырым
еткен, Қаражан Тасымұлы, отрядты бастап, Шалқар өлтіріп, содан Адайға қашып келіп, өзін-өзі хан жариялап,
станциясына аман-сау апаруды ұйымдастырушы Ə. сол ұрыста өзі Аллақүл əскерімен жандайшап болған).
Жанқелдиннің сенімді деген серігі Тобанияз Əлниязов —
Өрдектің бесінші баласы — Бөкен. Меңдіқұл жасы үлкейе келгенде барлық баласын,
Бөкеннің баласы үшеу: Саламат, ержетқен немерелерін түгел шақырып алып, қонақасы беріп
Мырзаболат, отырып, "айтатын бір ауыз сөзім бар, алдарыңа ортаға
Қасай. салам" деп, ойлаған ойын айткан:
Саламаттан туған Қаралда ірі палуан болған. Құдықтан су — Мұңалдың Жарысы Сүйінқара деген бар, бізден
ішемін дегенде суға басы жетпей, бурасы құдыкқа түсіп қонысы бөлеқ, айтқанын істемеген адамның көлігін алын
кетіп, құдықтың əйкеліне кептеліп жатқан бураны тартқанда сояды, я мінеді. Барып соның сағын сындырын, келеке ете
қатып тұрған əйкел бурамен бірге шыққан екен дейді. алатындарың бар ма жəне кім барады? — дегенде, бəрі де
"Нəн болсаң, Қаралдадай боларсың" дейтін сөз бар. "барамыз" деген. "Олай болса, түрындар" дегенде, Ағəділден
Мырзаболаттың немересі — Мынқісі (сынықшы). туған Малкдрбай деген бір баласы мен сол əйелдің үлкені
Мынқісіден — бес бала: Жауқашты, Қармыстан туған бір немересі тұрған да, басқалары тұрмай
Қызыкбай, калган.
Бітім. Құлшар, Меңдіқұл тұрған екеуіне: "Сен екеуің отырыңдар,
Өтеу. баскаларыңа рұқсат, шаруаларыңа жүре беріндер" — дейді.
Бұлар атасы Мынқісіден бері карай осы уақытқа дейін Калган екеуіне "Жылқыдан тандап екі ат əкеліндер де таң
немере, шөбересіне дейін қирап, сынып қалған адам бол, асырын, екі-үш күн ішін тартып, жарағасын маған келіңдер"
мал бол, қолымен уыстаса болды, орнына барып, бес-он деген. Жолаушы жүретін екі жігіт келген, сонда Мендіқұл
күнде қалпына келеді. айтқан: "Жақсы киініндер, құрық алып, Адай, Тобыш я
Кешегі 1929 жылға дейін бұлардың жаратып, бəйгеге Шегеммін деп айтпай, жоғарғы Əлім, Тілеу, Қабақпыз деп,
қосқан аттары бірінші бəйгені берген емес. жылқы жоғалтып, сұрау салып жүрген, жоқ қарағанбыз
Ендігі сөзді Тобыш, оның Шегем деген руынан дендер. Сендерді жақсынап сыйлар, қастарыңа кыз-келіншек
бастаймыз. əкелер, сыр бермендер, түнде ас бергенде өз аттарыңды
Шегемнен төрт бала дедік, Сырлыбайдан — екі бала: сойын, өз аттарыңның етін өздеріңе берер, онда да сыр
Қоқан, Шағыр. бермендер, бергенін іше беріндер", — дейді.
Қоқаннан — мыналар: Шəртікен, Екеуі Сүйінқараның аулына келеді, не айтса, бұлар соны
Болат, бұлжытпай орындайды. Қонаққа түнде ас келеді,
Шын, айтқаныңцай, жаңа сойған жылқы еті, үндемей жеп жатады,
Кенендік (Жайылған). таңатады.
Шəртікеннің бəйбішесі Жолбике деп аталып кетті. Жолаушылар Сүйінқараға жүріс-тұрыстарын айтып:
Қалмақ əйелінен Мендікұл туады (Меңі болғасын атын "Енді кейін елімізге кетеміз, аттарымызды алдырын беруді
Мендіқұл қояды). Меңдіқұл əрі бай, əрі батыр, үш-төрт сұраймыз", - дейді. Атқа адам жіберіп еді, бұлар бос келеді,
адамға қүші жететін қайратты болған. "атты шаруаға я баска бір жаққа мініп қетіпті" — дейді.
Мендікұлдың төрт əйелі болған, олардың аттары: Ағəділ, "Олай болса асығыс едік, баска бір көлік болса да жарар"
Құндыз, Мақпал, Монданақ. Төрт əйелден 17 ер бала, бір — дейді. Онда Сұйінқара айтады: "Жас жігіттерсіңдер ғой,
қыз балалы жəне Мəті деген киімді баласынан да 3-4 бала алдарында бір айғырдың үйірі бар шығар, содан жарағаны
болған. болса, мініп кетіңдер, ұстап беретін адамның да реті болмай
тұр ғой" — дейді. Бұлар ерлерін арқалап, карларына құрық
іліп, жаяулап келе жатса, алдағы ойда елу жылқы, ішшде Қоқанның бір баласы болады, бұдан: Көбен би,
мойнында үш бүғалық арқан сүйреткен таудай қүла айғыр Нұрқасым би.
жүреді. Екі жігіт арқанға жабысын құла айғырды ұстайды Нұркасым биден Лəтіп би туады (Мүңалдың Жары деген
да, калган жылқыны еліне қарай айдап Жемге келсе, беті руының Назар деген тайпасының Құдайберген деген
қызылсу, жылқы жүрмейді. Көп ойланбайды, жылқыны тақтасынан піыкқан би Мəтжан — сол Көбен бидің туған
жарға камаиды да, Малқарбай құйрығынан сүйреп жағаға жиені).
шығарып жатса, 10 кісі куғыншы келіп бұлармен ұрысуға Коқанның Шын деген баласы өспей қалды, 10-15 үйден
жүрегі жетпей, кері қайтын, Сүйінқараға хабарын айтады. артық болмайды.
Сонда Сүйінқара айтады: "Тобыштың Мыңбайынан Коқанның төртінші баласы — Кенендіқ (немесе
басқасынан ешкім сесқенбейтін еді, біздің жоғарғы Жайылған), бұдан да 5-6 бала болды: Бердалы, Дəуітбай,
Шегемнің Шəртікеннің калмаққатынынан тутан Меңдіқүл калғандарын ұмытын калдым.
деген бар деп еді, өзі қартайды деген, соның балалары Бұдан Жанби шыққан.
болар, Тілеу-Қабақ емес шығар, оның соңынан өзім Кенендіктің қалмақ əйелінен еқі бала: Ағым,
барайын" — деп жолдас жобасымен өзі іздейді. Орынжан.
Айтқанындай, сол Меңдіқұл балалары болыпты. Азамат соғысының батыры, полқовник дəрежесіне дейін
Сүйінқара 3-4 күн демалып, "қайтамыз" дегесін, атақ алған марқұм Төлесін Əлиев. Жамбыл қаласында
Мендіқүл қарт бұйымын сұрайды. "Саған кұда болайын Ербол деген карт, бұл да бірқатар əңгіме білетін, қөрген-
деп едім" — дейді Сүйінқара. "Менде қыз жоқ, білгенін айта алатын кісі болуы керек.
балаларымның бəрі де үйленді" — депті. Ағəділден туған Сырлыбайдың біреуі Шағыр дедік.
Қармыстың баласына қыз беріп, құда болады. "Қалыңмалға Бəйбішесінен — Жақау.
250 тұсақ аласың ба, 50 жылқы аласың ба?" — деп сүрайды. Тоқалынан — екі бала: Медет,
"Жер алые, қойды айдап жүреміз бе, жылқы алайық" — Қуат.
дейді. Өзінен алған құла айғырдың үйірі 50 жылқыны өзіне Қалмақ өйелінен: Таятер,
қалыңмалға береді. Сүйінқара айтады: "Қалыңмалымды Қолан.
алдым, енді кəдеңмен қелініздер, қелінің бой жеткен бала" Біреулер "Қолан" əйелдің аты дейді.
— дейді. Тиісті кəдесін алып, қызын Мендіқүлдың немере Бұрынғы сөз бойынша, Қуаттан туған Шотықбай
баласына ұзатады. теңіздің суын айғырын ұстап, үйірге салған қасиетті адам
Сүйінқараның жиені — белгілі Ахмед, бұл 1919 жылы дейді. Шотықбайдың сұр жылқысының тұқымы асыл деп
Қаратүлейде өліп, Самның арқа бетіндегі қөп бейітқе
талайлар құда болып, сұрдан үйірге салыпты-мыс.
жерленіпті. Ахмедтің баласы Жаулы да өз заманында
Қысқасы, Жайылған да, Шағыр да өскен іргелі ауылдардың
белгілі азаматтың біреуі еді, 1937 жылы жеке адамға табыну
кдтарынан саналады. Момын шаруа, жуас ел.
кезінде ұсталып, содан қайтпай кетті. Онын баласы Отан
соғысынан мүтедек, атын білмеймін, казір Нүқісте жұмыс Енді Бабыкқа келеміз.
істейді. Бұл — Меңдіқұл тұқымында өскен атаның бірі. Бабыктан — үш бала: Үлғай,
Сүйінқарадан жылқы айдайтьга Малқарбайдан — адайға Құлбай
аты шықкан белгілі Түрікпенбай палуан. (бұдан кімтарайды, білмеймін). Əсен, я, Асан, я, Усен.
Ұлғайдан — төрт бала: Əжібай,
Сарман,
Тарақ, Отыршы,
Ботан. Қалматай.
Əсен, Асан, əлде Үсен деген адамнан Қаратай, Тайлақ, Отыршыдан — екі бала: Қарақұл,
Байғар деген балалар туады. Ыбыраш.
Бабық Мыңбай батыр өтіпті ғой, сол кісі жəне Жүзбай, Қалматайдан — төртбала: Төлеген,
Селбаилар осы Əжібайдан тарайды, 1930жылға дейін 10-15 Токщара,
мындап қой, бірнеше мыңцап түие-жылкы айдаған ірі байлар. Атағұл,
Нұрым Шыршығұлұлының Кете Оразбай байдың қыз Өтеғұл.
үзатқан тойында қызға берген батасында: "Қызылын Төлегеннен — екі бала:
қеуеққе үйіп көше алмаған, адайда Досжан мен Шəбіктей Сеңгірбай,
бол, Бабықта Мыңбай менен Селбайдай бол" — деп Мəмбет.
дəріптеуіне қарағаңда, адайда бұдан 40 жыл бұрын да талай Мəмбеттен — төрт бала: Есболай,
байлар болды, мына аталғандар да өз дəуірінде шектен Есен,
асқан бай болуы керек. Мыңбай туралы кейіндеу айтамыз. Досмамбет,
Жаубасардан екі бала туады: Қаржау, Қосаіі.
Төлеген. Атағүлдан кешегі атақты балуандар Домбай, Абат,
Кеңес заманында өтқен Қаңғабай мерген, бұдан Тарғын шығады.
бұрынырақөткен Шон батыр — сол Қаржаудан шыққандар. Қараш руынан да белгілі, елге қадірлі адамдар көп
Ожаудан екі бала туады: Кызыл, шықкан, атақты Батанияз, Байқұлмырза, жауырыны жерге
Қоңыр. тимеген палуандар — Қүлбай-Домбай, бұл тұқымнан қыз
Момын, қойдан жуас қоңыр дегендей, өте қайырымды алған Көшенғара балалары — Иқембай, Бисембай — Бөқен
ел болады. Алматы қаласындағы "Есік" ресторанының руынан шыккан палуандар.
директоры болтан Ибулла Сариев — осы Қызылдан 100 құлаш шыңырау қазған Өтеалы бұдан 100 жыл
шыкқан жігіт. бұрын Үзын деген шыңырауды Тобыштың Бегей деген
Еділ (Қараш) туралы. руына қазыпжатқанда төбеден тас түсіп, содан қаза болтан.
Қараштан — екі бала: Сол Үзында төбелі там бар, сол — Өтеалының тамы. 80-
Елтүзер, Жəцік. Елбақ, Жайлы, Мендібай. Жəнібек, 90 жыл шамасында 1930-шы жылдарға дейін сол Қараштан
Толыбай, Кенжебай. тараған Бейнеубай, оның бшіасы Əлпейіс, Қонысбай тағы
Елтүзерден — үш бала: Дүйсебай, Щауен, Бақатай. баскалар кандай шыңырау болса да, қазып, су шығарып
Қараштың екінші баласы Жəдіктен — екі бала: берген. Солардың қазған құдықтарын ел бүгінге дейін
пайдаланып келеді.
Елбақтан — үш бала: Қараштан там салатын шеберлер де шыққан.
Сыңғырлаудағы Шоңай Омар, баласы Бейнеу, немересі
Тұрдың тамын салған — Қараштың шеберлері Назар
Жайлыдан — үш бала: Шырбасұлы жəне Өтесін деген адамдар. Самдағы
молаларды зертгеген Бəсеновтер Омардың тамын салған
Дүйсенқара Жүсіп баласы деген. Ол — қате, басында
отырған малшылар айта салған болуы керек.
Алматыдағы филармонияның домбырашысы Самиғұлла Тоқалынан — үш бала: Қадыр,
Андарбаев — жоғарыда айтылған Байқұлмырзаның бел Нəдір,
немересі. Бастыбай.
Жасыратыны жоқ, атақты бауқеспе Қараман жəне Қалмақ əйелінен — екі бала: Жəнібек,
балалары, бұрынырақта Өтеу деген үрылары да болтан. Тінібек.
Енді Тобыштың Бегей деген руына кідірейік: Сонда Айбас батырдан тоғыз бала болтан. Табынайдан
Бегейден үш бала туады: Қосақ, шықкан Бектұрған Балжанұлы Шалғымбаев өз заманында
Қозыбақ, белгілі білгіш, тарихта аты бар адам болған.
Малай. Медетбай жыршы — Табынайдың Айбасынан шыкқан
Малайдан — атақты батыр Өмір, Темір, қешегі адам, Бектұрған өлгенде ол бынай дейді: Біздің ауыл төрт
Қорабайдың ұлы Қайып, атақты Сəлдір мырза. Бұл атаны еді, Бектүрған елдің көркі еді. Крра сулар каптаса Табаны
"бек сауытты Бегей" деп атаған. жалпак, кемедей Аударылмайтын берік еді.
Қосақтан Есен, Қосаяқ-Тақал деп аталатын ауыл бар. Маңғыстау ауданында жұмыс жасайтын Мұқаш
Бұлар, яғни қосақтар — көп, өскен ру. Кадыров — сол Бектүрғанның немересі.
Қозыбақ онша көп ауыл емес, дəулет біткен, момын "Табынайда Тегісбай, бір өзінің қайраты, мың қісіге
шаруа. Жігіттері — мысалы, Нұржан балалары Еңсеген, тай болған" дейтін өлең де бар.
Демегендер. Бегей ауылынан шебер етікшілер көп шыққан, Табынайдың Бастыбайынан Социалистік Еңбек Ері
"Бегейдің бес тақасы" атанған соның бірі — қəдімгі құрметті атағын алған, ұзақ жылдар бойы Пахтарал
Қорабайдың Қайыбы. ауданында "Коммунизм" колхозында төраға болған, казір
Маңғыстаудағы түрікпендерді қонысынан аударған дербес пенсионер, Маңғыстаудың Ақшүқыр деп аталатын
əуелде Өмір, Темір деп айтады. Бегейден Калнияз, Қалым ауылында түратын Тəнірберген Жайлыбаев дейтін ақсақал
сияқты жыршылар мен ақындар да шықкан. бар. Сондай-ақ 1937 жылы тұтқындалған, бұл күнде
Тобыштың баласы — Ораз, Ораздың баласы — Жайық, ақталған (өлгеннен қейін) Аққозы Узбаев деген азамат
Жайықтың баласы — Əлмембет, Əлмембеттің баласының болды. Оның артында баласы қалды, аты — Марат Узбаев,
бірі — Табынай. Табынайдан: Арыстанбай, өзі Ералиев мұнай кəсіпшілігінде жұмыс жасайды, жогаргы
Табылды, білімді мұнай маманы.
Дауылбай. Табынайдың Нəдір атасынан Небидтаг қаласында көп
Дауылбай өлгеннен соң əйелін Арыстанбай алған, одан жылдан бері заң қызметкері болып жасайтын Ахат
Төлебай. Сандыбаев деген белгілі азамат бар.
Арыстанбайдан — екі бала: Алқұлы, Сүйінқара батырдың ауылын түрікпендер шапқанда
Айбас. батырдың Бүркіталы деген баласы өлгенде Абыл ақын
Айбастан төрт бала туады: Қараменде, былай деп жырлаған:
Таған, Нағашың — ер Табынай: Алкүлы, Айбас.
Ындыбай, біреуінің Кайынъщ — Байбакгпы батыр Шолан тапа-тайлас.
атын ұмыттым.
Баибақты Шолан батыр — Сырымның əкесі Даттың жұттан аман алып қалды дейді. Менің көргенім — 1910,
əкесі, Сырымның үлкен əкесі. Шолан батырды Нұралы 1927, 1928 жылдары (ит, қоян деп аталатын екі жұттан да
өлтірген, ал Нұралының баласы Есім төрені Сырымның бұлардың ауылы аман қалды).
өлтіруі осының кегі болуы кереқ. Маканбеттің кіші əйелінен туған Ілияс, қамшыны өте
Айбастың Қадырының немересі Жігітекұлы Көбек шебер өретін кісі болған. Оның өрген камшысын жарамды
батырды адайда білмейтін адам аз болар. қойға алатын еді.
Əлмембеттің екінші баласы — Баубек. Əлмембеттің үшінші баласы — Шоңай.
Баубектен алты бала туады: Бөрібай, Шоңайдан үш бала туады: Тоқсанбай,
Жарас, Бөгембай, Бокай. Тоқсанбайдан — алты бала,
Тайсары, бəйбішеден: Монша,
Құдас, Қожакелді,
Малтабар, Мырзат,
Құлшыкай. Дан,
Баубектен де кезінде есімдері белгілі адамдар шыкқан. тоқалынан: Көшен,
Малтабардан тарайтын Мыңбай балалары Демесін, Жарық
Қайралап деген кісілер — бармағынан бал тамған шеберлер. Моншадан — сегіз бала, бəйбішеден: Күшікбай,
Қосымбай балалары Жолбай, Елбай салған тамдардың Бекбаулы,
шеберлік өнерлері мен Елбай шығарған өлеңдердің ішінде Өмір, Кенже,
тамашалары бар. Елбай өлендерінің ішінде адамның екінші əйелінен: Аралбай,
буынын босатып, жылататындары бар. Мысалы, 1929-1930 калмақəйелінен: Қайдауыл,
жылдары Форт-Александровск (қазіргі Форт-Шевченко Балта.
каласы) абақтысында қамалған кезінде Елбай өзінің жəне Қожакелді батырдан — бес бала: Өтеміс,
біркатар жолдастарының байлардың өсегінен ұсталғанын Сазан, Манай,
айтқан өлендеріндегі шындық (шағым-арызын өлеңмен Ожымпай,
жазған) теқсеру кезінде анықталып, Елбай жəне оның өсек Жылкытай.
бойынша ұсталған жолдастары босатылған. Мырзаттан сегіз бала туады: Қосбай,
Баубектің Бөрібай деген ауылынан бұдан 70 жылдай Жанбай, Көнбай, Жала, қалғанының атын ұмытып
бұрын өмір сүріп дүниеден өткен би Қалнияз да — қатарына қалдым.
белгілі болтан, бейбітшілікті қуаттайтын, ел арасыңдағы Даңнан он екі бала туады, бəйбішеден (шешемнің аты —
тыныштықты сақтаған адам, жарлы болғандықтан аты Мер, Құнанорыстың қызы, оның Жанбайы, Жанбайдың
шықпай калган. Жортысы, Жортыстың ішінде Богайұлы Өтегұл бидің қьізы).
Баубектің Құлшыкай атасынан көріпкел, табиғаттың сырын Даңныңбəйбішесінен: Бəйсеу,
алдын-ала болжайтын Маканбет, оның баласы Қосмамбет
дегендер болтан. Еще мынаңцай аңыз бар: қандай жұг болса да
бұлар ебін тауып, жүттан аман калып отырған.
Мақанбеттің "қашсаң — жаудан, қөшсең — жұттан
құтыласың" дегеніндей, айтқанын істеген елдерді талай
Барақ би, Рай Даңның Тай деген баласынан Айтуған атты жыршы
батыр, Дөнен, болтан, бірақол кісі жырды ерте тастап кетеді. "Жырды
Құнан, Тай, неге тастадың, неге жырламайсың?" дегенде ол кісі: "Жыр
Құлымбай, айтсаң, сұрайсың, сұраудың соңы — тілеу, мен Абылдан
Малкелді — асырап алған тəжірибе алам. Абылдың соңы онша болмады" — депті.
баласы. Малкелдіден Сам Даңов деген қезінде Маңғыстау, Бірақ Матай Ботақараға қызын берген жеріне разы
Үстірт, Сам қүмы тағы басқа аймақтарды топографиялық болмай бірауыз өлең шығарыпты.
картаға түсіретін геодезия жəне картофафия отрядына жол Ботакем қызын берді күлға татар, Крсында татар құлдың
қөрсетуші болып жұмыс жасаған. Осы жүмыстары үшін қызың жатар, "Қүл өлсе, құл мүрасы — менікі" деп, Артында
картография отрядының тарихына аты жазылған адам. діңкілдеп жүр кұл Түиғатар. Айтуған 98 жасында өлді.
Даңның тоқалынан: Жабағы, Айтуған қартайып отырғанда оның үйіне Құлыш пен
Жабас, Қожық інілері барыпты. Сонда Айтуғанның кіші баласы
Томалақ, Артығалы əкесіне: "Құлекем мен Қожекем келіп отыр,
Түменбай. сіздің хал-жағдайыңызды білуге келіпті", — депті.
Түменбайдан Шоңайға аты əйгілі Құлыш би туады. Сонда төсекте жатқан Айтуған басын көтеріп ап:
Құлыш өз заманында болыстық правитель, кейін қажы Басынан Каратаудың тас арткандай, Бір жағы бір жағынан
болып, ауынында молда ұстап, мешіт салған, намаз оқыған, баса артқандай, Қүлышым, Кожығыммен, болдың есті, Не
ол қісі бұдан 75 жындай бұрын өлген. білдің қарт кісіні жасартқандай? — депті. Даңның үлқен
Түрікпендер Маңғыстауды тастап кеткенде Даңның Құнан баласы Бəйсеудің немересі Жанай Қоғабайұлы үлкен
деген баласы Жынғылды деген бұлакты ұстап, Даң ата баласы домбырашы болтан адам, оның кешке тартқан күйлері
1910 жылғы ит жұтынан қейін қолхоз құрылғанша осы таң атқанша таусылмайды еқен. Сол Жанайдың
бұлақта егін салып, тіршілік етті. Бұл бұлақ — бұл күнде немересі Жолдасбайдан туған Мыңбай Жолдасбаев
Куйбышев атындағы совхоздың орталығы. — үлкен домбырашы. Не пайда, егер Алматыда болса,
Құлыштан қейін қөп жылдар болыстық правитель үлқен, атақты орындауіпылардъш қатарынан орын
Қожық Құлмырзаұлы болды. Қожық, білмеймін, Ниқолай алатын адам, бірақ отбасы жағдайы көтермей ол жаққа
ма, Александр ма, біреуінің қабылдауында болып, бара алмады, оның үстіне жасы қырықтан асып кетті.
подпоручиқ атағы мен бірнеше медаль алған. Сірə, патша Даңнан тараған баланың үрпағы көбі — Құнан мен
үкіметі атақ пен медаль беру арқылы тиісті саясат жүргізген Бəйсеу, қалғандары көп емес 95-96 үй шамасындай, ал
болуы керек. Қожық та Даңның Құнан деген бұтағынан. Даң ата баласы 190-200 үй. Шашығы жоқтың қасы.
Құнаннан қомпозитор, "Ақжарма", "Қүнтай", Алматыда Нəдірмағанбет балалары Қонысбай, Тəр бар,
"Қосайырған", "50 түйе — 9түйеші" тағы басқа күйлердің төрт үй. Сол Құнан ата балаларынан басқа жақта да 10
шығарушысы Есір Айшуақұлы шығады. Есір — Құнанның үйдей бар. Бəрі де Маңғыстау түбегіндегі совхозда, өндірісте
немересі. Жоғарыда аталған күйлерді Есір шығарғаньгна жұмыста. 40-қа жуық жоғарғы білімді əртүрлі мамандық
ешкімнің дауы жоқ. Есір 1905 жылы наурыз айында 62 иесі жастар бар. Жоғарғы оку орындарында оқып жатқан
жасында өлді, Жыңғылдыда жерленді.
30-ға жуық балалары бар. Бұл — əрбір бес үйде бір жоғарғы партия комитетінің секретарынын көмекшісі. Қыздары
білімді адам бар деген сөз. күйеуде, балалы-шағалы.
Осы естелікті жазып отырған мен — сол Даңнъщ кенже Аралбайдың Тұрымбетінен — бір бала: Макан.
баласы Құлымбайдың баласы Қамысбайдан туған Мақаннан — төрт бала: Тілеп,
Мендалының баласымын. Шойын,
Моншаның баласы Күшікбайдан — үш бала: Темір,
Өте, Төлесін.
Қарсақ, Төлесіннің баласы Ерғали Төлесінов жетінші
Барсай. шақырылған Қазақ ССР Жоғарғы Советінің депутаты
Моншаның екінші баласы Бекбаулыдан — төрт бала: болып сайланды, ұзақжылдар боны Маңғыстау ауданының
Сатыбалды, совет атқару комитетінің төрағасының орынбасары, одан
Сатай, Матай, кейін ауданның Ленин атындағы колхозының басқарма
Шопан. төрағасы болып істеді, қазір Маңғыстау совхозында
Моншаның үшінші баласы Өмірден — Назар жалғыз. директордың орынбасары. Балалы-шағалы жігіт,
Моншаның Кенже деген баласынан Есназар туады. баласының алды Мосқвада жоғарғы оку орнында оқиды.
Кенже өлген ағасы Өмірдің əйелін (жеңгесін) алып, одан Тілептен — екі бала: Кəмел,
екі балалы болады, олардың аттары: Ерназар, Бірназар. Ағия.
Моншаның кіші алған əйелінен Аралбай, Құралбай туады. Бүлар да балалы-шағалы.
Аралбайдан үш бала туады: Тұрымбет, Аралбайдың екінші баласы Бердімбеттен — екі бала:
Бердімбет, Амандық,
Жолымбет. Аманбай.
Құралбайдан тұқым жоқ. Аманбайдан — бес бала: Оразалы,
Моншаның қалмақ əйелінен — Кайдауыл, оның тұқымы Нұртай,
жоқ. Осы қалмақ қызынан туған екінші бала — Балта. Елтай,
Балтадан — үш бала: Нұрлыбай, Мұқат,
Бектүрған, Нұрғазы.
Килыбай. Амандықтан — бір бала: Көшербай.
Бектүрған өз заманында бай да, мырза да адам болыпты. Көшербайдан — бір бала: Тұрғазы. Бұдан тұқым жоқ.
Осы Бектұрғанның түқымынан шыкқан Қадыр Матжанов Аралбайдың үшінші баласы Жолымбеттен — Құлшан.
деген өте ақылды азамат өсіп келе жатыр еді. Аяулы азамат Құлшаннан — Қаржаубай, бұдан да тұқым жоқ.
1937 жылы 35 жасында Семей облысының Үржар ауданында Бекбаулыдан тараған төрт бала 32-35 үй. Шоңайдың
аудандық совет атқару комитеті төрағасы болып түрғанда осы Бекбаулы тұқымьгн жалпы адай, соның ішінде Тобыш
асыра сілтеумен ұсталып қеткен, содан кейін хабар жоқ. өте қадірлейді, сыйлайды. Себебі, бұл түқымның атадан
Əйелі Қоңырша, балалары казір Алматы облысының Шелек балаға мұра болып келе жатқан, (мейлі ұл болсын, мейлі
ауданында түрады. Баласының аты Тельман Қадырұлы қыз болсын) сынықшылық қасиеті бар. Бұл тұқымның
Матжанов, оның əйелі Серікбаею К. — сол ауданда аудандық ұрпақтары, адам бол, мал бол, сынған жерді ұстап орнына
апарады. Бұл қасиет баска Шоңайда, тіпті Тоқсанбайда,
оның бер жағында Моншаның басқа балаларында, күндіз- Күшікбай балаларын жазып көрелік: Өте, одан — алты
түні "Бекбаулы" деп қанша жалынса да, жоқ. Бұл бала, бəйбішеден: Тілеген,
тұқымнан Кенған жəне Керей Қошановтар, Аяпберген Бесеу,
Əуезалиев, Əлкуат Басбаев деген жоғарғы білімді жігіттер Катен,
бар. Оқып жүргендері бір басқа. Қерей мен Аяпберген — Бекберген,
орта мектеп директорлары, Кенған — совхозда жергшікті Бектілеу,
комитет төрағасы, Əлқуат — сауда қызметкері. Кенже токалынан: Жаксыбай
Қозбағаров деген жігіт (ерте өліп кетті) партия қызметкері Тілегеннен — алты бала: Иса,
болды. Еділхан Молдабаев ұзақжылдар бойы қомсомол, Жақып,
партия қызметкері болды. Қазір зейнетқер, Ақтөбе Жүсіп,
облысының Қарауылқелді деген жерінде тұрады. Айып,
Қүшікбай — Монша аталатын атаның ең көп, өсқен Жарылғап,
ауылы, адамдары да басқа Моншаға қарағанда көп. Бірақ Ермембет.
жоғарғы білімді жігіттері, соған қарамастан, санап алғаңдай. Бесеуден — төрт бала, бəйбішеден: Балман,
Қорбақов Таушан — ғалым-зоотехниқ, Маңғыстау Жаңыл,
совхозының директоры, Сырым Əбішев — мүғалім, Сенек токалынан: Олжабай,
мектебінің директоры, Сагы Əбішев — мүғалім, оқу Сүгірбай.
бөлімінің қызметкері, Жандос Тілегенов — мұғалім, Қатеннен — төрт бала, бəибішеден: Жəлеке,
Маңғышлақтағы мектепте оқу ісінің меңгерушісі. Бəселі Тəш,
Жылқыбаев (Гурьевте), Лесбай Себепбаев, Амандық Сүйесін,
Озғанбаевтар — инженер, Наурызбай Бақиев — кəсіподақ токалынан: Жанболды.
қызметкері. Баска жакта. Мары облысында осы тұқымнан Бекбергеннен — алты бала, бəйбішеден: Қосжан,
жоғарғы білім алған 4-5 жігіт бар дейді. Менің білетінім Досжан,
— Мақсым Орынбасаров, жоғарғы білімді мүғалім. Айкенже,
Қүшікбай — үй санына қарағанда Шоңайдың да, токалынан: Аймағанбет,
Тоқсанбайдың да ең қөп жері жəне 1930 жылдарға дейін Акмолда,
үлқен ірі байлары болтан ауыл. Күшікбайдың Барсайынан Кенжебек.
шыкқан Байбатыров Бисен деген карт кісі өтіпті. Ол кісі: Бектілеуден — екі бала: Қозыбек,
"Ауызың бір болып, тату болсаң, бөтен ел онша қөзін Сегізбек.
аларта бермес, бай жарлыға қараспай, оның борбай етін
Жақсыбайдан — төрт бала, бəйбішеден: Махамбет,
борша қылып жүргенін көрмесең, сенің малың, жаның
неге керек, бұл дүние көшпелі, ол бір керуен сияқты, бүгін Бөлтек,
Кеней,
бар да ертең жоқ", — деп айтып отырады екен. Бисен
тоқалынан: Аманқүл.
түқымы жақсы, епті, кілең қойдан жуас қоңыр, 12-13
Күшікбайдың екінші баласы Қарсақтан — сегіз бала,
үйдей. бəйбішеден: Сисенбай,
Қазакбай,
Мендібай,
Мендіқұл,
тоқалынан: Із, Қожакелді батыр баласы Ожымбаймен бірге Үланақ
Нəсен, жерінде түрікпенмен қырғын соғыста өліпті. Ожымбай —
Қалдыбек, аз, 3-4 үй, өспей қалған.
біреуі уйленбей, ертерек өліпті. Өтеміс пен Манай — шаруа баққан жуас, қоңыр ауыл,
Күшікбайдың үшініпі баласы Барсайдан — екі бала: бəсеке-байрағы жоқ.
Айдарбай, Жылқытайдан Төле би шыккан. Ол кісі патша заманында
Байбатыр. 10 жылдай болыстық правитель болды, 1920 жылы өлді.
Айдарбайдан — жеті бала, бəйбішеден: Кален, Інісі Шотықбайдан Қойыс деген бір бала бар, Ембі
Сұлтан, ауданында бүрғылау конторында директордың орынбасары,
Бижан, мамандығы — мұнай инженері. Осымен, Қожакелдіден туған
Тұржан, 5 бананы түгел атап өттік.
тоқалынан: Құлеке,
МЬТРЗАТ
Шотан,
Мырзат атамыздан туған сегіз дедік, төртеуінің аты-
тағы біреуінен — Майлан. жөні кейінде қосылады. Шашыраңқы, əр жерде,əр ауданда
Байбатырдан — төрт бала, бəйбішеден: Бисем, Дүйсем, болғандықтан, бұл естелікке қірмей отыр.
тоқалынан: Есенияз, Тоқсанбайдын қіші əйелінен — Көшен мен Жарық.
Тағанияз. Көшеннен тұқым жоқ.
Адайға аты мəлім Арал домбырашы — осы Тағанияздың Жарықтан төрт бала туады: Байбол,
бел баласы. Тіней,
Еділбай,
ҚОЖАКЕЛДІ Қосай.
Өтемісте мен білетін көзге түскендей адам жоқ, Жалпьг Жарық 60-70 үй шамасындай, Маңғыстауда
жастардан жаңа дан оқып жүргендері бар. Еділбай тұқымы бар, мұны Сары балалары деп атайды.
Сазаннан Айтуар мырза, одан Қаракүл мырза туралы Бұл тұқымда жаңа оқып жүрген балалар болмаса, ел аузына
біраз аныз бар. Қарақұл ел көшіп келе жатқанда, я көшіп іліккен азамат шамалы. Құсайын Үйсінбаев, Хамит
бара жатканда қойдың жас қарнын үріп, сырықтың басына Олжабаев деген екі жігіті бар, Құсайын — кұрылыс технигі,
байлап, астына от жағады дейді. Бұл — сол заманның панары. Хамит — зоотехниқ, алдыңғысы ГТМК-905-те прораб,
Кдрақұлдан Жолмағанбет туады, Жолмағанбеттен соңғысы Куйбышев совхозында зоотехник.
Сүйеуберген туады. Сүйеубергеннің баласы — Нəби. Шоңайдың Бөгембай деген баласынан үш бала:
Нəбиден Жұбандық деген бала бар, қазір Манғыстау Қожан,
тұтынушылар одағында төрағаның қадр жөніндегі Қайып,
орынбасары, балаларының алды Алматыда жоғарғы оку Сасык,
орнында. Шоңай немесе оның Қожакелдісінде сөз бар: Қожаннан — екі бала: Ақжол,
"Сазан мен Жылқытай ауылдары жақсы, қыдырып барған Байжол.
балаларды тамаққа тойғызады. Ал Өтеміс пен Манайға Атағы əйгілі домбырашы əрі жыршы Шамғұл
барсаң, көже де бермейді" деген. Балалар соңғы ауылдан Ыбырайымов - Бөгембайдың осы Қожан атасынан тараған
келсе, шешелерінен көже сұрайды дейді.
ұрпақ, ол кісі 1968 жылы қыркүйек айында дүние салды, Көрнекті азамат Отарбай Тұржанов 1937 жылы
денесі ата қонысы Жыңғылдының Сарытөбесіне жерленді. Қарқаралыда Асылбековтермен бірге ұсталған, содан кейін
Балалары мен туыстары ол кісіге жақсы там салды. хабарсыз, кейіннен акталды.
Қайыптан — жеті бала, бəйбішеден: Тауат, Сасықтан — бес бала, бəйбішеден:
Таңат, Теңізбай,
тоқалынан: Ырыскелді, Тұтан,
Олжабай, тоқалынан: Жаманқара,
Қарашолақ, Боздақ,
Лабақ, Созақ Қабан.
Таңаттан — үш бала: Ермембет, Теңізбайдан — төрт бала: Бекпенбет,
Қалдыбай, Наурызбай,
Таганияз. Бөлек,
Жаманқұлдан — екі бала: Шүрегей, Қөмек.
Жолдай. Тұтаннан — екі бала: Ақтау,
Қарашолақтан — бір бала: Бекбосын. Қаратау.
Бекбосыннан — екі бала: Əжігали, Ақтаудан — жалғыз Есжан. Есжаннан — жалғыз
Жұмағали. Аяпберген. Аяпбергеннен — екі бала: Көнебай,
Созақтан — үш бала: Жаңабай, Санатбай.
Қалыбай, Қаратаудан — еқі бала: Омар,
Шағыр. Оспан.
Лабақтан — жалғыз Тəжібай. Тəжібайдан — жалғыз Жаманқарадан — еқі бала: Сердебай би,
Жұмабеқ. Қылыш.
Олжабайдан — (Қайынтың тоқалының баласы) Тілеу. Сердебайдан — жалғыз Мұсат. Мұсаттан — жалғыз
Тілеуден: Наужан, Жолдасбай. Жолдасбайдан — жалғыз Жанболат.
Тұржан, Жанболаттың қызы Ибаш — Шевченқо қалалық
Бабалы. қеңесінің төрағасы.
Қылыштан — жалғыз Мəтеқ.
Бабалыдан — еқі бала: Есжан,
Мəтектен — Дəулетмырза тұқымдары, Түрікменияда.
Қожанияз. Қабаннан — еқі бала: Айымбай,
Есжаннан — еқі бала: Шүкірбай, Қайболды.
Метіген. Олардың тұқымы түгел Қарақалпақстанда.
Қожанияздан — екі бала: Əлен, Боздақтан — жалғыз Құдабай. Құдабайдан — жалғыз
Əділ. Мақыш. Мақыштан — еқі бала: Құлжұмыр,
Ырыскелдіден жалғыз бала — Қартмолда. Қартмолдадан Бекіш.
— жалғыз Көшекен. Бекіштің баласы Қыдыр Беқішев деген жігіт Форт-
Көшекеннен — екі бала: Бүркітбай, Шевченко қаласыңда тұрады.
Жалғасбай. Сасықтан Омар, Мəтек деген атақты байлар шықты.
Бейнеуден Самға карай жүргеңде Сыңғырлаудағы салынған
əдемі, сұлу там — сол Омардың өзіне жəне балаларына Жалтыр,
салдырған тамы. Там 1920 жылы салынды. Тамдағы жазуда Тума,
кате бар. Тамды салған — Қараштар, нақты кімнің салғаны Жүмадан — бес бала, бəйбішеден: Шыныбай,
осы естеліктің Қараш руы туралы бетінде айтылған. Шымбай,
Мынадай сөз бар. Дауласқан екі адамға төре бергенде Шынтас,
дауласушының бірі, сірə, көп атаның баласы болуы керек, токалынан: Отызбай,
берілген төреге разы болмай, əрнемені айта беріпті. Сонда Толыбай.
Сердебай би айтыпты-мыс: Бүл тұкымнан Алматы каласында Төретаев деген дəрігер
— Шырағым, сен Кендірбай дегеи бір бисің, бар дейді. Маңғыстауда Əбжет Сүиеуов жəне Бисен Əбішев
Əліңпің келетіп жеріне қырғисың, Өзіңиен деген инженер жігіттер бар. Бұлар — Жұмадан.
зорлар шықканда, Крлыңнан кашңға зырғисың. Жалтыр тұқымы түтелдей Гурьевте, жастарынан кімдер
Жанболаттың қызы Ибаш баласын жəне атасының бар екенін білмеймін.
балаларын оқытқан. Тума — өте аз ауыл. Тумадан би Бəшікей шыққан.
Шоңайдың үшінші баласы — Боқай. Адайлар Бəшікейден: "Су мен жерді орыс алды, не істейміз?
Бокайдан — үш бала: Қарақойлы, Арқада төре билейді, Хиуада хан билейді, қайтып
Көбдік, күнелтеміз?" — деп сұрағанда Бəшікей былай депті: —
Кенжебай. Орыс деме, ырыс де,
Қарақойлыдан — сегіз бала, бірақкөбі өспеген, орын жоқ Құрсын деме, түрсын де, — деген. Солай деген
Карақойлының Тоғызақ деген баласынан — Демесін. Бəшікейден түқым жоқ.
Демесіннен — бес бала, бəйбішеден: Бердісүгір, Боқайдың үшінші баласы Кенжебайдан атақты Оразбай
Сақау, мырза шығыпты. Онын өзіндік малы болған адам. Ол:
Бөлтек, "Бұл дəулет маған біткен дəулет емес, конақ ұшін біткен
тоқалынан: Аманқсс, дəулет, қонақ разы болса, құдай разы, сендер күйзелмей
Қосшы. кара қазаннан кайыр сұрандар" — дейді екен.
Бұлар — тұқымы өскен ел, қазір Нүкісте тұрады. Оразбайдан — бес бала, бəйбішеден: Бектұрлы,
Сақаудың Аяпберген деген баласы, оның баласы Еділ де Сатыбалды,
окыған, Аяпбергеннің балалары, немерелері — бəрі де оқыған. тоқалынан: Естұрлы,
Бір баласы — Қыстаубай, оның тұқымы осы ауданның Қостұрлы,
Октябрьдің 50 жылдығы атындағы совхозда тұрады. Аязбай.
Қарақойлының үшінші баласы Жұбатырдың да балалары Аязбайдан — үш бала: Тəжедин, Исамадин, Хуснадин.
жоғарыдағы совхозда малшы, жұмысшы. Меңдібай Үй саны бір мыңға жуық Шоңай атам баласының үлқен
Нұрбергенов деген бала — мал дəрігері, қазір аудандық үйі - осы Аязбай баласы Исмадиннің үйі, Шоңайлар осы
комсомол комитетінің секретары. Баска балаларының үйді кəрі шаңырақ дейді.
тұкьімы аз болғандықган, шашырап кеткен. Кенжебайдан шыққан Балкөт Ожаров деген кісі
Бокайдың екінші баласы Көбдіктен — үш бала: уақытында катарының азаматы болған адам еді, 1930 жылы
Жұма, ұсталып кеткеннен бері хабар жоқ.
Əлмембеттің Кожа деген баласы туралы бір сөз бар.
Əлмембеттің кіші баласы Қисан əйелімен екеуі өліп, Əкім Жұмабаев — мал дəрігері,
ол үйде олардан ауру қыз қалады. Шалдың өзі (Əлмембет) Қаршыға Сүйірбаев — окуы орта, бірақ алымды адам,
Зорбайдың үйіне кіреді. Ауру қыздың отырған үйі — үлкен Жомарт Нұрлаев — мал дəрігері,
қоңыр үй. Сол қезде ел ішіне "Қожамын" деп есеқті қісі Сүйінбай Түріқпенбаев — зоотехник жəне інісі Төребай
келеді, оның аты Назар болады. — мұғалім.
Əлмембет Назарға: "Қіші балам өлді, артында ауру, мешел Төлен Ниязмағанбетов — мұғалім,
кыз бала қалды, соны бақ, емде жазылса, қызды да, қоңыр үйді Ағыс Ержанов — мал дəрігері,
де саған берем" — дейді. Сəті түсіп қыз жазылады, уəде бойынша Қосшы Келжанов — агроном,
Назарға қызды да, қоңыр үйді де береді де, "енді рұқсат" дейці. Ізтүрған Нысанбаев — сауда қызметкері, т.т.
Бірақ Назар: "ата, маған батанды бер, төрт балаң бар болса, мен Назар Əлмембеттің немере-шөбере балаларына өзі ат
бесінші балаң болып қасыңда қалайын" — дейді. Əлмембет қойыпты дейді. Мысалы, Зорбайдың Жаңайының баласы
бата беріп, Назар-Қожа болып кала береді. Қожаназарға, Шоңайдың немересі Қожақелдіге, Бəубектің
Назар алған қыздан екі бала туады: Қожакелен, немересі Қожабергенге осындай аттарды Назар қойды
Мұрын. дейді.
Назардың Қожа деген аты калып, кейіннен ол "қоңыр Зорбайдың үлқені — Тоқабай. Тоқабайдан — екі бала:
үйлі Қожа" аталып қетеді. Мұрынның тұқымы аз болды, Өміртай,
өспей калды. Ал Қожакелен өсті, одан — екі бала: Байболат.
Андақожа, Өміртайдан — көп бала, бəйбішеден: Өміралы,
Айыпқожа. Бегалы,
Андақожа 40-50 уйдей болды. Айынқожадан — екі бала: (бəйбішенің аты Сойқы екен, Шекті деген елдің қызы),
Малғара, қалмақ əйелінен: Жайнақ,
Қоңырбай. қүң əйелінен: Құрман,
Малғара қожа — 60-70 үй. Құнанорыс қызы əйелінен (аты Шен деген кісі екен,
Қоңырбайдан — төрт бала: Түрсынбай, кейін Көрпе атанып қетіпті) — Біралы.
Жəдігер, Өміртай батыр қалмақтан еқі қыз əқеледі де, оларға
Тұрлыбай, Режеп, Шепік деп ат қояды. Режепті бəйбішесі Сойқыға,
Құдайберген. Шепікті руы Құнанорыс əйелі Шенге (Көрпеге) береді.
Тұрсынбайдан — төрт бала: Қырдасын, Сойқы Режепке күн бермейді еқен, сонда Режеп Өміртайға
Жайық, былай дейді: "Батыр, бəйбішеңді мал беріп алсаң, мені
Əбек, Үпік. жан беріп алдың, бəйбішеңді қызартып алсаң, мені қия
Жалпы, Қоңырүйлі қожа 300-дей үй еді, қазір шауып, қылыштың жүзімен алдың, тең десең, еншімді
Маңғыстауда 100-дей үйі бар, калганы жан-жакқа бытырап бер, қем десең, басыма ерік бер", — депті. Батыр сөзден
кеткен. Оқығандары көп, Қошкелді Келжанов деген жігіт жеңіліп, Режеп өз алдына үй болады.
Алматы қаласында облыстық милицияда жұмыста. Режептен — екі бала: Базарбай,
Өндірістегісін, совхоздағысын, басқа жерлердегісін Асан,
білмеймін. Маңғыстауда мыналары оқығандар: Шен (Көрпе) Шепікпен тату тұрады. Осы Шепіктен
төрт бала: Байбазар, жəне баска да Кіші жүз батырлары калмақ Акже ханды
Тойбазар, шапканда) көп жесір əкеледі. Қожаназар естіп, барса, жүрт
Əбжет, Мəлік. үлестіріп альт кетіпті, тек бір жесір əйел калган екен.
Өміртайдың келіндей алған əйелі Жазықтан — Жанқара. "Осыны алмасаң, баска ешкім калмады" дейді. Ол əйел
Бір баланы асырап алған, сонымен Өміртайдың баласының екікабат екен. Бай ренжиді. Сонда калмақ əйел айтыпты-
саны — .13. мыс: "Бай болсаң, мені ал, мен де елімде қойны толы ұл,
Байболаттан — үш бала: Нұралы, алды толы мал, сондай өскен тұқым едім" депті. Оның үстіне
Жортыс, Қонай батыр да "ал" деп айта берген соң Қожаназар былай
Қарабас. депті-міс: "Ішіндегі бала ұл болса, кьізынды беремісің?" дейді.
Бірақ Тоқабайдың Өміртайы туысы көп болғанына Қонай батыр "Беремін" деп уəде беріпті. Қожаназар əйелді
қарамастан, өсуі көп емес, небəрі 300 үй шамасы. алыпты. Айы-күні жетіп, əйел аман-есен босанады, ұл туады.
Ел аузындағы аңызда Тоқабайдың балалары зорлық- Оны Қожаназардың бəйбішесі Қарабике етегіне орап алады.
зомбылықты көп жасапты дейді. Адай елі Ресейге бағынбай (Қарабике — Сабытайдың Жандай деген баласының қызы).
тұрғанда орыс патшасының бұйрығымен Біралы хан Əйел тағы да ұл туады, оны өзі асырайды. Бəйбішенің
болыпты-мыс дейді. Зерттеуші Өмірбаев Есболдың айтуына баласының атын Шомақ, əйелдің баласының атын Сəркен
Караганда, ондай бұйрық болыпты, архивтен көрдім дейді. қояды. Тағы бір үл туады, оның атын Таган қояды.
Совет өкіметі тұсында басмашылық жасап, үкіметке Шомаққа Байбакты Шолан батырдың қызын əпереді.
қарсы шығып, ақырында қор болып өлген Құрмаш Шомақтың қайыны — Байбакты Шолан батыр, Сырым
Қошанов — сол Біралы ханның тұқымы, оның Қобылан Датов — оның немересі. Ел аузында мынандай сөз бар:
деген атасынан шыққан. Сырымға ас береміз легенде, Шомақтың балалары мың
Совет өкіметі дəуірінде тəуір білім алған Байболат қой, жүз жылқы қосыпты.
тұқымынан шыққан жігіттер бар: Ізімбергенов Қайырғали, Қожаназар: "Үл туса — қызымды берейін" деген уəде
Айтқұловтар. бойынша досы Қонай батырға құда түседі, Конай батыр
Зорбайдың екінші баласы — ЖАҢАЙ. Бегеш деген баласымен туысжалғыз қызын Сəркенге береді.
Жаңайдан — бес бала: Қожаназар, Қожаназардың өзінен туған Тағанға Есенқұлұлы Есек
Əлі. батырдың қызын əпереді.
Тасым, Қожаназардың екінші əйелінен (біреулер інісі Көпен
қалмақ əйелінен: Рысбай, өлгеннен кейін қелін алган дейді) Түнғатар мен Шонты
Тоян. туады. Орта жүзден шыққан бір жігіт қеліп Қожаназардың
Қожаназар бай жəне қой аузынан шөп алмайтын момын, малын бағады да, бала болып қіреді, оның аты — Есберді.
жуас адам болған. Тоқабайдың көп баласы оның малын Қожаназар 80 жаска келгенде Əлімнің бір байына (аты
қерек уақытында шетінен алып жей берген. Қожаназар есімде жоқ) қонаққа барыпты, еқеуі дос еқен, сонда қонақ
бай ас ішіп, ат мінген батырларға былай дейді: "Менде болып жатып, ойлаған көңілін айтыпты. Ол байдың
бала жоқ, артымда із қалар ма екен, ұлтын, түрін Ақшолпан деген айдай ару қызы болады, соны сұрапты.
талғамаймын, маған қыз я əйел əкеліп беріндер" — дейді. Бай мен Қожаназар ренжіспеген дос адамдар екен, бай ел-
Шылымның немересі Кенженің баласы Қонай (Адай жүртын жинап ақылдасқандары малдан қашыралық деп жас
сайын бір өңнен 80 бие, тағы қалыңмалын сүрайды.
Қожаназар сұраған малын түгел береді. Кейбіреулер 80 тəуір деген ат-айғырды тандап алып каңтарып қойып,
қарақызыл, кейбіреулер 80 торы дейді. Ақшолпан шешемнен бірнеше кұннен кейін сұлуды алып қашады. Арада бір қонып,
Қожаназар 81 жасында бір ер балалы болады, атын Қошан ат жайып, демалады. Көшкен елден калган бір қой сайға
қояды. Баска бала болған жоқ. Бір білем деген қісі айтыпты- қептеліп тұрады. Көңілі өсіп келе жаткан жігіт қойды ат
мыс: — Эй, бай, бұдан 5-6 жыл бұрын алғанда үш-төрт бала үстінен көтеріп алмақ болып еңкейіп, ала алмай жатқанда
болатын еді, оған бірінші 81 айыпты, екінші жайдақатпен дəретқе кеткен қыз оны көріп: "Қой өліп қалады ғой, шықса
қашағанды көп куып едің, соның да əсері болған болар, — — иесіне, шықпаса — арам, аштан өлтірмелік, алып қетеліқ",
дейді. Енді бала болмайды-мыс депті. — дейді. Қыз атына мініп тұрып, Тағанның "жүр-жүр"
Шомақтан бес бала, бəйбішеден: Есбай, дегеніне қарамай, қойды қөтеріп алады. Тағанның осы
Қосбай, əйелінен бес бала туады: Қарабай,
Жанбай, Мара,
күң əйелінен: Көшетер, Қылыш,
Қабыл. Досы,
Сəрқеннен үш бала: Бесімбай, Барақ
Досбай, Барақжастай өледі. Осыған қарамастан олар өздерін "бес
Меңцікара. қалмақ" деп атайды. Олардың бəрі де денелі, ірі, қайратты
Тағаннан жалғыз Көпжасар. жігіттер болады. Қалмақшешеміздің аты Сұқсұр еқен. Сірə,
Көпжасардан алты бала: Өтек, Сұксұр деген калмақ тілінд е сұлу деген сөз болса қереқ.
Шоңқы, Күзде Маңғыстауға қелгеннен қейін Қожаназар досы
Бектұрған, Əжниязға кісі жібереді. "Осындай жағдай болды, бек не
Бектілеу, айтса да, разымын" депті. Əжнияз бек: "Олай болса күйеу
Төлесін, бала мен қызымды жіберсін, өзім қолымнан ұзатайын", —
Ноғай. дейді. Бай мұны макұл қөріп, келіні мен баласын жібереді.
Қожаназар туралы тағы да бір-екі ауыз сөз. Адай Бек жүз қарамен отаулап ұзатады.
түрікпенмен бітім жасап, ел араласқанда түрікпеннің Абдал Əжнияз бектен — Жаналыбек, Жаналыбектен —
деген руындағы Əжнияз деген бегімен Қожаназар дос Қарабек, Қарабектен — Нəубетбек, Нəубетбектен — Өтеш.
екен, ол байта "малың қөп" деп, Қаратаудың Оңды Өтеш 1964-65 жылдардың бірінде үйіме келді. "Бектің
деген жеріндегі Қызылтам деген бұлағын беріпті. Өзі теңіз баласы Өтеш аға, асыкца, жат, қонақасы же" — дедім. Соңда
жағасында балық аулап отырады екен. Əжнияздың ауылы Өтеш былай деп жауап берді: "Мына жиендеріме келіп едім,
Қрлтықдеген жағаны (казіргі Шевченко қаласында тұрған жата) демалдым, жаттым, еңді еліме кайтам". Жиендерім дегені
меқендеген. Бір жылы Қожаназар қой, түйесімен ерте көшіп, — Қарабай палуан тұқымы Қүлынтай Азубаев пен Қибас
Тағанды Маңғыстауда көктемде жүнін тастасын деп Батырбаев. Бес-алты атаға келді, достығы айрылмаған.
малшыларымен, жылқымен досының ауылында калдырып Əжнияз өлгеннен кейін соңы жарлы болады. Əжнияз
кетеді. Таған жас жігіт əрі байдың баласы, айттырулы қызы да бектің баласы Жаналы жас калады, үйленейш десе, қайыны
бар. Бектің үйінде калмақтан келген сұлу қыз болады. Бек ол — бай, малды (қəдені) қөп сұрайды. Бектің əйелі баласына
кьізды бір баласына əпермек болып жүргенде ол кыз Тағанмен былай дейді: "Атаңның Қожаназар деген досы қазақ байы
көңіл қосады. Таған жылқыны елдің соңынан жіберіп, өзі болған. Сол кісі əлі бай, соған жайынды айт", — дейді. Жас
жігіт Қожаназардың ауылы қырдан құлап келе жатканда боталы мая жəне кайып тұрған тайлақ, екі нармая бота-
алдынан барады, жөн сүрасады, жігіт жүрген жайын айтады. тайлағымен — төрт түйе бере отырып: "құдаң жүтап қалса
" Ертең қонған жерде астыңа ат, соятын соғымың жəне үйге биыл көжесінің көбігін басар",— депті. Ермембет қайтадан
жабатын киіз канша керек?" десе, бала ұялып, уңцемейді. Ертесі Айт ағасына келеді, бұл он қозылы қой, бір қошқар жəне
əке досы 40 еркек қой, 40 өре киіз, сауын түйе беріп, касына "қызылсырап отырған шығар" деп, 4-5 еркек қой беріп түрып:
жолдас қосып, жігіттіаулына жібереді. "Қайныңа адамжіберіп, "Крй апасы оинан, Түйе апасы бірдеп, Жылкы апасы бестен,
сұраған малый беріп, ол шаруаны да бітіреміз" дейді. Ол шаруа Өсейін десе астан-кестең'', — депті. Ермембеттің өзі бір
да бітеді. Ел аузындағы аңыз Кожаназарды осылай дейді. айғыр үйірлі жылқы беріп, кұдасын жөнелтіпті.
Руы Беріш Ожакай деген кісі Адай елін аралап көпжүріпті. Тағы бір ауыз сөз.
Ол кісі сыншы, өзі киімді эр түрлі киетін адам екен. Шонты би үлкен болып отырғанда Жаңай болатын елдің
Адайдың Қүдайкесінен тараған Қосайдың Арық деген үлкен-кішісі барып: " Үлкен болдың, артыңа айтып кететінің
баласынан туған Қүдайбергеннің немересі Тоқбан бай бар ма?" —депті, сонда ол: "Нем болсын, тындасаңцар, бір
(Құдайбергеннен Бекболат, сол Бекболаттың Сарша деген ауыз сөзім бар еді, соны айтайын" - деп, басын көтеріп
əйелінен Төлен мен Токбай туады) Ожақайға бынай депті: былай депті:
"Шоңайдың Жарығы (Жарық — Тоқсанбайдың баласы) — Көш билігін Көпжасарға бер, түз билігін Тілепіге
Сарының (Еділбай) баласы Наурызалымен құда болдым. берің, Досбай от басында айтқан билігін қойсын, Қосбай
Енді Зорбайдың Жанайының баласы Қожаназардың көтен өкпесін қойсын. Қожаназарға түскен жүмыстың
балаларына құда болайын деп едім, қай баласына құда болам, түйіні Қошан ауылынан, Жанайға тірелген əңгіме Айт
соған сенен ақыл сұрайын деп едім, ел қьідырған сыншысың" ауылынан шеішлсін.
— депті. Сонда Ожақай былай депті: Жалпы Қожаназар қатарынан кем болтан жоқ, 1930-31
Шомаққа куда болсаң, күдай жолы — тойга, жылдары салықка көбірек ілікті. Кейін жастар теңелді,
Сəркенге куда болсаң, уак-түйек дауға, оқығандары да аз емес. Алматы қаласында тұратын жазүшы
Тағшіға куда болсаң, бие — кəрі, кулын — жас, Əбіш Кекілбаев — Қожаназардың Тағаны. Тағаннан —
Келер жылы колың бос, Көпжасар, Көпжасардан — Өтеқ, Өтеқтен — Жаманқұл,
Таусылмайтын жайға таи боларсың, Жаманқұлдан — Қокым. Кекілбай - Кркымның баласы.
Аа Шонтыға куда болсаң, утылып каларсың, Қожаназар тұқымынан кеңес өкіметі тұсында жоғарғы
Түиғатарға куда болсаң, бергеш'ңді аларсың. білім алған жүзден аса жігіт бар.
Сонда Тоқбан бай: "Үтылсам, үтылайын'" — деп, Шонты Жанайдың екінші баласы — Əлі (Ғали).
бидің немересі Ермембет Қалдыаман баласына құда болыпты. Əліден — тогыз бала:Шопан,
Жылдар өткеннен соң Тоқбан бай жұтап қалады. Күдасы Алдаберген,
Ермембеттің аулына келеді. Ермембет орта дəулетгі кісі екен, Молдаберген,
"Айран-шалап бар ғой, бес-он күн демалып жат" деп, өзі Эжен,
кыдырып кетіпті. Ол Жанайдың Əлісінің баласы Аитка келіп Байыт,
жайын айтыпты, сонда Айттұрып: "апаңа бардың ба?" — Айт,
деп сұрапты. Апа дегені Əлінің Алдаберген деген баласынан
Рыс деген қыз екен, "бармасаң, соған барып кел" — депті.
Ермембет Рыскд барып жайып айткднда Рыс апасы бір
Саназар, бай кісі болыпты. Кіші жүздің ханы Əбілкайырдың бір əйелі
Ерназар, — Əлмембетгің Табынайының Табылды деген баласының қызы
Есенгелді. екен, аты Бопай. Əбілқайыр ханның сол Бопайдан туған
Шетпе поселкасынан 15-20 шақырым жерде Қамысбай балалары Нүралы, Ералы, Бөкей, Айшуақгар—адайдың жиеңцері
деген үлкен кдуым бар, сол қауымда Əлінің тамы (моласы) дейді қариялар. Хан балалары, əсіресе Айшуақ нағашым деп,
бар, салынғанына 200 жылдай уақыт болтан. Тамды салған кезінде Тілепімен жекжат болыпты. "Көш билігі Көпжасарда
— Дорал баласы Жылқыбай. Тамның қалындығы бір метр. болсын, түз билігі Тілепіде болсын" — деп ІПонты бидің
Үстірттің үстіндегі Сисем қауымындағы Қожаназардың биліқ айтуының да жағдайы содан болар.
тамы мен Əлінің тамын салған бір адам, сырт құрылысы Бұл жерде бір айтатынымыз, Əбілқайыр хан қөп əйел
жаңа тамдардан сұлу емес, бірақ мықты. алды дейді, бас-басына біямеймін, мүмкін төре тұқымында,
Əлі атамның баласынан да уақытында тəуір адамдар хандар туралы шежіреде бар шығар. Əбілқайырдың адай
шыққан. Мысалы, Шопан Əліұлы, одан беріректе күй əйелі Бопайдан үш бала туды дейтіндер де бар, "Бөкей —
мен əн шығарушы Өскембай Қалмамбетов шыққан. Ералының баласы, сонда Бопайдан туғандар: Нүралы,
Өсқембай қүйді əрі тартқан, əрі шығарған, тазы салып Ералы, Айшуақ" дейді. Кейбіреулер Қаратайды Нұралының
бүрқіт ұстаған, сал кісі болған. Өскембайдың балалары қалмақ əйелінен туғызады. Жаңылмасам, казақка белгілі
Жұмағұл, Хамит, Мұратта — шетінен əнші, домбырашылар. Бақытжан Қаратаев былай деген еді: "Жесір қалмақ қызын
Мұраттың аты Алматыға белгілі. Ол кісі қазақ Əбілқайыр хан Қаратайға алып береді, содан біз Қаратай
филармониясында қөп жылдар жұмыс жасаған, қазір атанып кеттік. Адай — нағашынарым, сендерге айтып
зейнеткер, Ақтау қаласында тұрады. қояйын: мен жəне біз, Қаратай тұқымдары —
Қожаназардың бір ұрпағы туралы айтуды ұмытып Əбілқайырданбыз". Нұралыдан болсын, Əбілқайырдан
кетіппін. Шонтының Қалдыманы, Қалдыманның Ермембеті, болсын, Қаратай — қалмақ еқені анық, бұл сөздің бұл
Ермембеттің Азанғұлы, Азанғұлдың Пана деген баласынан жерде кірісуі Тілепі жайында шығып отыр.
туған Мырзағұл — үлкен домбырашы. Ол жігіт қазір Алматы Жанайдың Тасым атасынан талай-талай майталман жандар
қаласында Масанчи қөшесіндегі 9-үйде тұрады, шықты. Əсіресе, там салу өнерінде олар өте шебер болған.
филармонияда домбырашы болып жұмыс істейді. Жоғарыда айтылған Қамысбай қауымында Қалмембет пен
Мырзағұлдың қəрі əқесі Азанғұл, оның інісі Садық, оның балалары Боранбай, Тұрамбайлардың қолымен
Азанғұлдың балалары Алакөз, Əжімағанбет, Пана, Назар — салынған төбелі немесе қереге тамдардың не сұлулары бар.
түгелдей зергер, етікші, тамшы, барын тұрған бармағынан Тұрамбай карт жасы 83-84-тер шамасында 1964 жылы қайтыс
бал тамған шеберлер болған. Қазір бəрі де о дүниелік. болды. Ол кісі Сам жеріндегі Ноғайты деген жерге жерленді.
Жанайдың үшінші баласы — Тасым. Тасымнан — алты Түрамбайдың баласы Азамат — совхозда малшы. Тасымның
бала: Тілепі, тағы бір ұрпағы — Есбол Өмірбаев деген мұғалім, ол жігіт
Қайпы, Бегін, Қарлыбай, Жидебай, Қарақұс. Тасымның Форт-Шевченко қаласындағы Т.Г.Шевченконың
Тілепі деген баласы заманында палуан жəне мемориалды музейінде директор болып істейді, жазушылық,
ғалымдық жұмыспен шұғылданады. Тілепінің өз тұқымынан
сол Форт-Шевченко қаласында тұратын, азамат соғысына
катысқан Өтесбай Юнусов деген кісі бар, зейнеткер.
Жанайдың қалмақ əйелінен жоғарыда Рысбай мен Тоян болыпты. Асар заманында ерші жəне сынықшы болған.
туады дедік. Сол Рысбайдан үш бала туады: Асардың сүйектен жасаған ерлері балаларында əлі күнге
Сағындық, дейін бар. Оның баласы Жанқұл картта Асар жасаған ер
Егдір, сақталған. Осы Асардың балалары Сисембай, Айдарбай,
Шəудір. Жанқұл, қызы Төлеп немерелері Қалнияз жəне оның ағасы
Сағындықтан бес бала: Жақсылық, — шетінен сынықшылар. Бұл не қасиет екенін білмеймін.
Жақып, Тоян атаның балаларында бірнеше оқыған жастар бар, олар:
Есенбек, Шəкенбай, Жұбаназар, Шүренбай, Жанбоз, Жамбыл, т.т.
Пыштан, Бұл ауыл да адам басы жағынан кешегі 1931 жылдары
ізбас. сиреген ауыл еді, қазіргі өсуі жақсы, 70-80 үй шамасында.
Бұлар — бұтағы жайылып өскен атаның бірі. Сағындық Зорбайдың бəйбішесінен туған кенже баласы — Төлеке.
балалары жүз үй шамасындай. Сүйектен ер жасаған шеберлер Төлекеден — Қамысбай.
шықты. Пыштан балалары Тағанияз, Есенияз, тағы Қамысбайдан он бір бала, бəйбішеден: Жамансары,
басқалардың жасаған өнерлерінің іздері əлі кұнге ел ішінде Нияз,
қездеседі. Жақсылық түкымынан шыкқан Социалистік Еңбек Меңдібай,
Ері Тұржан Құлыбеков бар. Жақып тұқымынан шыққан Қаражігіт,
Телес Еркеғұлов та еліміз үшін еңбек еткен ердің бірі. 1936- Өтеулі,
37 жылдары Монгол Халык. Республикасынан түйе əкеліп, Жұма,
елімізде түйе тұқымын асылдандыруға еңбек еткен ардақты Əршөк
азамат, өзі қазір зейнеткерлікте, 80 жасты алкымдап калган Нұрлы.
кісі, балалы-шағалы. Оның баласы Шайқы Еркеғұлов Күмісек деген тоқалынан төрт бала болған. Бұлар 400-
Алматыдағы Қазақ педагогикалық институтында мүғалім, 500 үйдей болды. 1920-30 жылдары көпшілігі бай болған,
математика-физика ғылымдарының кандидаты. Жанайдың колхоздасу дəуірінде тозып кетті. Қамысбайдан
Тоян деген баласынан бес бала: Маңғыстауда 100 шамалы үй. Оқып, білім алған жастары
Кеніш, бар болар, білмеймін. Ертеректе Жамансарыдан шыкқан
Деніш, Балқасым би Есекенов, Күмісек тоқалдың балаларынан
Қалыш, шыкқан Қолат деген кадірлі адамдары болған. Сол
Амандық, Қолаттың тоқалынан туған балаларының тұқымынан
Түгелбай. шықкан Ершора Қайбалдиев деген жігіт Маңғыстау
Тояннан да кезінде жақсы адамдар көп шығыпты. Нұрла совхозында инженер.
Исаұлы деген кісісі өзінен кішілерге: "Тату болындар, жат Камысбайдың өзі Шетпеден 15 км жердегі қауымда. Бұл
деп, жақын деп адам баласын бөтенсімендер, жаман болса қауым Маңғыстаудан түрікпендер кеткесін адай
өзінен-өзі жаман болады, сен ешкімге жамандықя қиянат адамдары жерленген ескі моланың бірі деп есептеледі.
жасама, арамға жолама. Адалдықка, игілікке үйір бол, Қамысбайдың үлкен баласы Жамансарыдан бері 8-9 атаға
қайырлы бол", — дейді екен. Бұл кісінің орны бар ма, жоқ келді, содан бері 225-230 жылдай өткен деп жорамалдаймыз.
па білмеймін, 1920 жылдан бері хабар жоқ. Сол Камысбайдьгң ескі жобамен сап га н тамы бар, касында
Сондай-ақ, осы Тояннан Асар Берниязұлы деген кісі кіші əйелі Күмісекке салынған кереге (сағана) там бар.
Осы Кямысбай — Келімберді, одан Тобыш, одан Ораз,
одан Жайық, одан Əлмембет болатын руларға Маңғыстауда əсіресе қыста үш түлікке бірдей жақсы жайылым, Қарақия
салынған бірінші қауым. Кейін ел өсіп, көбейгеннен қейін аталатын тауға барады. Адайлар "үш түлік" деп қой, жылқы,
Əлмембеттің рулары қонысынан қетқен. Оған да шамамен түйені айтады. Сиыр ұстамаған, сондықтан оны түлікке
150 жылдай уақыт болтан. Бейіттегі жазулар осыны есептемейді. Бір тентеқ адай айтыпты-мыс: "Сиыр қөрсең,
аңғартады. салып өт" — деп. Маңғыстау адайы сиырды əлі ұстамайды,
Күмісбайдан жеті бала, бəйбішеден: Андау, егер ұстаса да, тіпті аз. Маңғыстаудың жер жағдайы да
Шыңдау, сиырға қолайлы емес. Сол жазықта бір аи боны жауын
Үргешбай, жауын суға толады. Адайлар "Ылди жерге су тұрса, көл
Кінішбай, болмаса да, ой" деп мəтелдейді. Соған Амандық бай қөшіп
тоқалынан: Нысанбай, барып, кемді күн отырып, көл таусылған соң қайта Бекі-
Төрткілбай, Сəубетке қонады. Күзге қарай қой күнара, күн қағу болса,
Көшкімбай. тіпті екі асып су ішпей жата береді. "Қағу" деген салқын
Күмісбай — өспеген ауыл, небəрі 100 үйдей. деген мағынада. Амандықтың немере інісі Жетібай Ералы
Күмісбайдың бəйбішесінен туған Андаудан Түркістан, одан баласы Амандықтың қойын бағады. Бір күні шұқанақтан
Акқұлы ишан туған. Аққұлы ишан жасында Хиуада оқып, (шұканақмалдың балшықта жүрген ізінен қалған шұңқыр)
білім алған, өзі əрі ишан, əрі софы болған. Аққұлы су тауып атын суарып тұрғанда атының артқы аяғы
ишанның баласы Білəл патша заманында би, болыстық шойырылын, аты жүрмейді. Қойшы атынан түсіп қараса,
правитель болған. Өмір деген жыршы жəне шебер: "Білəл бір қаңбақ тастың шетіне атының артқы аяғы қіріп тұр.
би — қашағаншыл кара жорға, кім болса сол адаммен Толарсақтан бекітуін түзақтап салып, аяғын шығарын алын
тайтарлайды" деген, Білəл адаммен тіл табысқыш, қараса, ішінде суы бар — тастан ойған шыңырау (адайлар
жұғымды болса қереқ, шамасы. Білəлдан Жұмағали туады, оны ұсба деп атайды), көлден ішіне су толған, жаңбырда
Жұмағалидан — Төлесін. Бұл білімді, тəуір орында жұмыс кұдыкқа су күйылса, мұны — əуез дейді. Бұл жер күнара
жасайтын адам еді , арақтың зардабынан бұзынып, малдың алые өрісі Бекі, Сəубеттен 24-30 қм жер. Амандық
семьясынан айрылған. бай мүны қөріп, басына арық-тұрақ малдарын қондырын,
Төлекеннің Қаржау деген баласы бар. күз Хиуаға қалашы (базаршы дейді, тамақ, киім-кешек үшін
Қаржаудан алты-жеті бала: Сералы, жіберілген керуен) болып кеткен керуен келгенде ауылға
Ералы, шешек ауруы жайылып, ауылда бірқатар адам өледі. Амандық
Алтыналы, байдың немере інісі Жетібай да осы шешектен өледі (шешек
Қараман, шыкқан адамды адайлар əдетте бөлеқ қояды). Ойдың
Досалы, ортасында төбе бар (оны адайлар төрткіл деп атайды).
Қарайдар. Жетібайды сол төрткілдің басына жерлеп, басына шамалылау
Қарайдар — Қаржаудың баласының ең кенжесі. Бұл жерде там салады. Адайдың сол манды мекендеп жүрген біркатар
Жетібай мұнай өндірісінде тұрған. Ол туралы бірер сөз айту төменті рулары құдық казып, бұл жерде кейін құдық саны
кереқ. Қарайдар — бай жəне мырза, оның кіші баласы бай 30-40 шыңырауға жетті. Қөл түссе, он-он бес ауыл жайлайды,
Амандық бір жылы Манғыстау жайлап калады. Беқі, Сəубет болмаса танқылау болса да, баска құдыққазып алған. Бұл
деген жерлер — ата қонысы, мол сулы жайылыстар. Соңда жерді адайдың мына рулары мекендеген: Зорбайдың
жайлап отырғанда қыста қар жауғанда үсті жалпақ тегістік, Токабайы, Жаңайы, Каржауы;
Бəйімбеттің Байбозы, Қырымқұлы; оның баласы Ноғай да əкесінің мұрасын ұстады. Бұлардың
Жаманадайдың Мырзасы; тұқымы Түрікменстанға 1929-30 жылдары көшіп кетті.
Жарының Бектемісі — Жүзбай — Орысбайлары; Қаржаудың Алтынбала деген баласынан жауырыны
Шоңайдың Даңы, Құлыш деген кісінің ауылы. жерге тимеген Ізімберді палуан туған. Ол — Орынборда
Содан бұл жер Жетібай атанып кетті. губернатордың үлкен палуанын жыкқан қісі, жас кезінде
Адай ішінде Бəйімбеттің Əнет дейтін атасы — тəуір көрдім. Арык, кара, ұзын бойлы кісі еді, өте жарлы болған.
адамдар шыққан ауылдың бірі. Осы Əнеттің Қырымқұл Тұқымы бар ма, жоқ па, білмеймін. Өзі 1910 жылы 70
деген атасынан белгілі Қалби би шықкан. Сол Қырымқұлды жас шамасында Форт-Шевченкода кайтыс болды.
паналап аз рулы Жетіру, Табыннан бес-он үй Байұлы Төлекенің төртінші баласы — Дорал. Бұл — Төлекенің
Жаппастан Бурабай, Жетібай дегендер Қалби бите кіріп асырап алған баласы. Доралдан 4-5 бала болған:
қоныстанады. Жетібай мен Бурабай өледі. Бурабайды Масат Жылқыбай, Андау, Қыстау, Есқара (біреуін ұмыттым).
атаға қойып, оған төбелі там салады. Жетібай Жетібайда Бұлардың ішінен Жылқыбай — шебер тамшы, оның
отырғанда өліп, сол Жетібай жеріне қойынады, оған тағы да ертеректе ескі жобамен салған тамдары Қамысбай, Сисемата
шешектен өлген адамдар қойылып, бастарына құлпытас, кауымдарында қездеседі.
қойтас қойған. Осыдан ел аузында Жетібай осы деген лақап Ақшолпан сұлудан (Қожаназарға қосымша) Көшен,
тарап кетуі де мүмкін. Əңгіме Жаппас я Адайлығыңда емес, Көшеннен Алданепес, Əбіл туады. Бұлар — өспей қалған
тарихи шындықта. Мұны бұдан 40 жыл бүрын өлген ата, 20-30 үй. Қарттар былай дейді: "Қошан антқа көп
қəріқұлақКенжешЖаксылықбаласыайтқан. Сөздісөзқуады ұсталған," анттың ағы да, қарасы да бар ғой. Қожаназардың
ғой, 1927-28 жылы қыста Адайлар мекендеген Маңғыстауда Есбердісінен Ақтау зергер шығады.
үлкен жұт болды. Мен жұтпен күресетін Адай уезінің
жауапты өкілі ретінде 1928 жылы сəуір айы Жетібайдың МҰНАЛ ТУРАЛЫ
арғы жағында отырған Кенжеш қарттың үйіне Кендірліден Мұңал — Қелімбердінің кенже баласы, одан төрт бала,
келіп (Кендірлі — қазіргі Фетисово) қонып отырып: кейбіреулер бес бала дейді: Жаулы,
"Жетібай адам аты ма, бұл кім?" деп сұрағанымда ол кісі: Шоғы (ол
"Бүл — Қаржау" деп жауап берген болатын. Менінше, сол Қырықмылтық деп те аталады),
Кенжеш ақсақал шамалаған болуы кереқ. Амандық байдың Əли,
тұқымы Ернияз да сол əңгімені айтады. Қуаныштың Бəйімбет,
Найзабек деген баласы да солай дейді, ол кісі ақын еді, Алаоғылан (алақұнан); одан
көрдім, 1922 жылы қайтыс болды. Найзабек əуелде бай мен білетін ешкім жоқ.
болтан, бірақ кейін кецейленген кісі. Жасынца шығарып Жаулы екі əйел алыпты, кішісі өзбек қызы дейді. Одан
өлең айтып, жыршы атаныпты, сонда былай дейці екен: Қосқұлақ, Ескелді туады. Бəйбішесі баланы кештеу көріпті.
— Менің атым Найзабек, Жаулы жауға аттанып бара жатканда бəйбішесі былай
Екі кісі бас қосса, шақырады кайда деп, депті: "Құрсағымда бір зат бар, кетпе, бір балаға зар болып
Мен казағыңдай алмаймып ат-шапанды пайда деп.
Өсе келе жырды тастап кеткен екен. Осы Қаржаудың
Қараман деген атасынан белгілі зергер Сарбай деген кісі
шықты. Алтын мен күмістен алуан түрлі бұйым жасаған,
өтеміз бе", — депті. Сонда Жаулы оған былай депті-міс: Атақты Нұрым жырау былай деп жырлайды:
"Мен уəде бердім (жауым — қалмақ), олар бітімге Түрмамбет кетті базарға, Базардан
шақырыпты, бітсе — біткенін, бітпесе — жаулығын көріп макпсш аларға, Саудагер ертіп қасына,
кайтам. Қазақтың кырық батырына берген уəдем бар. Үл Еліпщпайда басына.
тусаң, атын Жары қой, жарыр ма еқенсің. Қыз тусаң, өзің Ол күнде Тұрмамбет жарлы болса кереқ, қейін баласы
ат қоярсың" — деп кете беріпті. Сол кетқеннен Жаулы Тасболат, Байболат Түрекеңе ас берді. Тасболатқа баласы
қайта оралмайды. Бəйбіше ұл бала туын, атын Жары қояды. Қаражан да 1920-1921 жылдары Самда Жаркұдықта ас берді.
Жарының бəйбішесінен төрг бала, кшіі əйелінен төрт бала, Қаражан 80-ге тақап қалған. 1969 жыл Түрікпенстанда
барлығы сегіз арыс Жары деп аталады. Жарынар мыналар Ташауыз облысында болды, тірі, 10 жыл отырып келіпті,
(бəйбішеден): Жетімек, балалары бар дейді. Есқелдшің Доғал атасынан Жанүзақ би
Дəулеталы, Мұрат шығады. Бұның көбі де Жанүзақ болар. Жанкелдин отрядын
(Кеще), Мете, Шалкарға бастап апаратын Қаражан да Жанүзақ тұқымынан,
(токалынан): Назар, бұның туған інісі Тəжі Тасым үлы — шебер. Əртүрлі төбелі
Базар, сақина тамды карал тұрғандай салатын Тəжі еді, балалары
Бектеміс, бар ма, жоқпа, білмеймін. Құдайназардан атақты Саназар
Токтамыс. бай шыкқан, дүнияда 3 арманым болды депті. "Бірінші, бай
Екінші əйелі дегенде түсінік əртүрлі. Əйел үстіне деп, қызымды теңіне бердім, Пара бəйбішеге бере алмадым
алғанды тоқал деп, қосы ауып, алған əйелді екінші əйел (Пара бəйбіше — Адайша қосы ауған, қатыны өлген). Қанша
десе, қандай артық-қемі болар еді?! Есқелдіден бай болсам да, тоқтым қоздаған жоқ, үшінші, итті жүзден
Жақсылық, Игілік туады. Жақсылықтан еқі бала: асыра алмадым". Үшінші баласы Құдайсүгір, бұдан Баба
Мəтен, батыр іпығады.
Толыбай. Екі ата Есқелді атанатын елде Қазақстан, Түрікменстанда
Кешегі Тұрмамбет батыр елге хабар айтып, жаудың Совет заманыңда окын — білім алған 20-лаған түрлі мамандар
жолын тосып, жаудан жетім-жесірді аман алып қалатын бар. Алматыда, Ашхабадта, Форт-Шевченкодажəне Шевченкода
Балуанияз бен Асар батыр өлетін сапарға да 124 жылдай Зорбайдың 2 баласының атын ұмытыппын. Соңғы бір
болды. Жауға қөп шабылған ел — тауда егін салып отырған əйелінен Өтеғұл туады. Бұдан 5 бала — Үмбетай, Жанжақ,
Тобыштың Зорбайынан Тоқабай деген ауыл. Келген жау Өмірзақ, Арап, Абат. Бары 100-150 үй мал баққан момын
(түрікпендер) малдан гөрі адамды көбірек алады. Сонда шаруа ауыл жастары осы заманда оқып жүр жəне оку
жауға бесікте жатын кеткен Сəрсенбай атты балаға аман- бітіргендері бар. Тағат Тілегенов, Жақсылық Қосжанов,
сау қелгесін əкесі садақа жасап, Таймас деп ат қояды. Сол Аманияз қарттың 2 баласы — бəрі де жоғарғы білімді жастар.
Таймастың қіші баласы Əби əкесінің — Таймастың 59 Зорбайдың Қүл деген баласынан (бүл да кіші əйелінен)
жасында туады, ол Əби қазір тірі, 65 жаста, сонда Қыдыралы, Бегеш. Қыдыралыдан — Шəбік, Ермембет.
айтылмыш уақиғаға 124 жыл болтаны. Игіліктен үш Досаннан — Қайрат. Аз атадан болғанмен, ерлігі тіпті басым.
бала: Доғал, Рукин өлгенде Құл балалары аса зор ерлік көрсеткендігі
Құдайназар, тарихта да бар.
Құдайсүгір. Бегештен — атақты шебер Саки, оның балалары — Еңсе,
Қозыбақ, Ордабай, Дүйсембай. Маңғыстауда бұлар салмаған Есет Көтібаров, Шоли Кете, Құдайберген батырлар уəкіл
там аз болар. Мысалы, Жиеналыда Сакидың балалары салған шақырғанда адайлар орталарынан Сүйінқараны, Шабай
Бəйеділдің, Көдиде Құжалдың, Шатта Қарабастың, тағы батырды, Мəмбетниязды неге жібереді?! Екіжақбітгі. Сақал
басқа талай жерде небір тамдар бар. Сақидың немерелері сипар бітім болды, алар-берер жоқ. Сүйінқара тентек болса,
Шаншар. Мұхан, Ерғали, — бұлар да тамға шеберлер. бұл бітімге неге келіседі, əлбетте, бейбіт өмір сүруге тілекші.
Енді Мұңалдан тарағандарды жалғастырамыз. Қосқұлақ, Сүйінқара түқымы менің туыс я жекжат, жақыным да емес.
бұдан — Жаңалы, бұдан — Адайдың пірі Беқет Мырзағұлов Аудара қарап, ақтара сүрағанда Аллақұл хан бейбітшілік іздесе,
Жаңалы — көп ауын, кейін қосынады. ол Хиуаға дейін момын жүз ауыл қазақты неге шабады. Мен
Тоғыз, Нəурезек қонысы бөлек, сондықтан қазір тарихшы я əдебиетші емеспін, бірақ Сүйінқара — жарық көріп
талдаудың реті қелмей тұр. Дерек жоқ. жүрген қазақтың батырлары Қенесары, Наурызбай
Жарының бəйбішесінен Жетімек дедік, бұдан Расалы, Қасымовтардан, Жоламан Тіленші баласынан гөрі бейбішллікке
Қосақ, Пұсырман, я Мұсылман. Қосақтан: Мендіғұл, көпжакын адам.
Кенбай, Ургешбай, бұдан Сүйінқара батыр. Жетімек — Сүйінкара кейбір жерінде кате де жасаған, ол өз арасы —
қөп, іргелі ел, көпшілігі жарлы, 1929-30 жылдарға дейін Жетімек Жандай болын жанжалдасады. Төрт ата Жетімек
көп отыратын қонысы Қаракұм (Ембі) болды. жас жағынан кім бар, кім жоғын білмеймін, көпшілігі Ембі
Сүйінкара туралы біреулер: "Сүйінқара адайдың көп ауданында. Маңғыстауда Жетімектің Пұсырман атасынан
адамының обалына қалды, ауылы шабылды, өзі тірі қалды, азғана үйлер бар. Өсерхан, Кемелхан Қабановтар, Серікхан
сонда өзі неге өлмейді?" — деп, жамандаушылар сол күнде Ізкенов.
де, осы күнде де болды. Сүйінқара — өте ақылды жəне Жетімектен шыкқан жыршы — Аралбай баласы өлгендегі
батыр адам. Сүйінкараның ауылы шабылды, көп адам жау толғауында:
қолында кетті. Сүйінкара мен Аллақұл хан бір-бірімен жау. Атасы өлсе жігіттің, асқар тауы құлаған,
Бұл жаулық ел үшін, жер үшін, Сүйінқараның қарабасы Шешесі өлсе жігіттің, суалып көлі қүрғаған.
үшін емес. Олай болмаса, 800 адай жаудың артынан неге Ағасы өлсе жігіттің, талабынан шырмалған,
куды, кім үшін, əлбетте, Сүйінкара бұл жерде ешкімге айтқан Баласы өлсе жігіттің, қанатынан қайрылып,
жоқ Не айтады, аулын жау шауып кетті, 800 адай тек дүбірге Оқтиген кудай ыңырағаи, — дейді.
кетқен жоқ, жаудың қөп екенін де білді. Абырой болса,
көрерміз, болмаса, қөнер деп қетті. Маңғыстаудан Жарының екінші баласы — Дəулеталы
Сүйінқара ауылымен бірге екі ауыл шабылды, басқа адай Дəулеталыдан еқі бала: Тілеуберді,
шабуылдан аман. Ал Аллақұл хан: "қарауымнан кеттің Тілеміс.
жəне Айшуақ ханнан (Кіші жүз ханы) ақьіл сұрадың, Тілемістен: Итбатыр,
орыспен шарт жасап, жүқ апарып, жүқ əқеліп жүрген Үсен,
керуеннен алым алдың" — дейді. Бүл жерде Сүйінкара — Үйтолы,
өте ақылды, ойшыл, оқымаса да, алдын болжаған адам. Ал Төлебаіі,
түрікпеңдер Хиуаға барғанша адай мен табын, шектіден Білкен,
жүз шамалы ауылды шапты. Аллақұл қазақты өзіне Өзенбай,
күшпен қаратып алмақ. Қүлбарақ. Баян деген
Сүйінқара қорқау, казанбұзар тентек болса, 1821-1838 əйелінен бұдан басқа екі-үш бала бар.
жылдар əлім мен адай арасын бітіруге Исатай Тайманов,
Тəжиев Досан, Жалмамбетұлы Алғи батырлар — Мырзабаев, оның інісі Жолаш Мырзабаев, Сансызбай
Төлебайдан шыққан адамдар. Төлебай атасынан оқыған Нұрбатыров, т.б. жігіттері бар.
жігіттер шыққан. Мысалы, Қалмырза, Беқмырза Ауданның совхоздары мен өндірістерде Қазан, Құрым
Жұмалиевтер, осылардың інісі Берекет — ғылым кандидаты, атасынан жұмыс жасайтын азаматтар бар.
Алматыда университетте мұғалім. Айса Махамбетов деген Жарылғастан төрт бала: Алтай,
жігіт бар. Совхозда, өндірісте жасап жүрген он-жиырма Күнтай,
жігіттері болуы кереқ. Олар — Құлбеқ Сүлейменов, т.т. Жанту,
Білкен атасы Ембі ауданында тұрады. Алматыда Жантуған.
Орынбасар, Акболат, Құлақбалалары бар. Итбатыр аталатын Өсқен ауыл, "Малмен, баска да байлыкпен адайда маған
аулы — онша қөрнекті адам шықпаған, мал баққан шаруа тайлас кім бар?" деп, бəсеке-байлык, болмаса зорлық, семіз-
ауыл. семіз сөйлеген адамдары болған ауыл. Ерболат Аманқұлов
Дəулеталының Тілеубердісінен — Дəуқара, Жанқара деген қісі сондай адам болған. Бұл күнде бұл ата
батырлар. Бұл жөнінде патша əскерінің капитаны балаларынан оқыған жігіттер көптеп табылады. Ещанов
Железновтың бұдан 100 жылдай бұрын жазған "Уралцы" Əбдіжамал, Бердіғали Аманжолов, Төлеуіш Сейтмағанбетов,
деген кітабында толықайтылған. Бұдан Өтепұлы Дихан — Орынбай Əлдеков, т.т.
батыр Досан Тəжиевтің қанды көйлек жолдасы шыққан. Жарының төртінші баласы — Мете. Бұл — туысынан
Диханнан Теңізбай туады, Теңізбайдан Шоқарбай туады. өспеген ауыл, көбі Қарақалпақстанда.
Шоқарбайдың балалары Қуаналы, Бүркіталы, Қалау деген Жарының тоқалынан туған Назарын қарайық.
жігіттер бар. Назардан — төрт бала, бəйбішеден: Тастемір,
Жарының бəйбішесінен — үшінші бала Мұрат (Кеще) тоқалынан: Құдайберген,
Мұраттан төрт бала: Қожағүл, Майлан,
Шортық, Шотан.
Мендібай, Бұл жерде мынандай сөз бар. Бір тойда Назардың
Сасыкбай. балалары ат қосады. Тастемірдің атының алдында ана
Қожағұл — аз ауыл, бірақ жігіттері оқыған ауыл. үшеуінің аты кейін келе жатады, сонда үшеулеп атты
Бақытжан деген жігіті Небит-Даг қаласында орта мектеп тартып, оздырып жібереді. Бір қүні Назар баласы
директоры, Түрікмен ССР Жоғарғы Советіне депутат Тастемірден: "Балам, неше тумаласың бар?" — деп сұрапты,
болған. Смағұл деген жігіті Красноводск қаласында сонда Тастемір: "Төртеуміз" — депті. Назардың бəйбішесі
аудандыққомитеттің бірінші секретары. Қарамырзаев деген Сұлтансиық Алаша қызы еқен, сонда Назар бəйбішеге:
жігіт Алматыда ғылыми қызметте, Бижан Қарамырзаев "Тастемір сенен жалғыз екенін білмейді, тоқалдан туған
деген жігіт Форт Шевченкода милицияда. балалар аттарын тартқанда өз аттарын тартын, оздырып
Шортықтан үш бала: Бұқар, жіберді" — депті. Сонда бəйбіше: "Онда менің картайғаным
Сырым. ғой" — деп, жарлы көршісінің қызын Назарға алып берем
Жарылғас. деп жүргенде ол қыз ойнап-күліп қойып, жүқті болып
Бұл үш ата ауылдан оқыған жігіттер қөп. Ақмола қалады да, бəйбіше амалын тауып қызды Назардың қасына
қаласында Мырзағали Əлібаев деген азамат, Алматыда жатқызып, "саған қыз əпердім", — дейді. Айы-күні жетіп
Ауғанбай Қалиев деген жігіт, Маңғыстауда Киев əйелі босанады, сірə, баланы шала таба ма деймін, баланы
керегенің басына іліп, жыл басында туды деп, атын мырза болады, Қожырдан ат майын сұраған адамның сағы
Жылкелді қояды. Бұл əйел қейін тағы бір бала табады, сынбаған. Ат майы деп атты уақытша мініп пайдалануды
оның атын Ырыскелді қояды. Назар қартайғанда айтады. Оның есесіне Қожырдың баласы Бақажан ат
Тастемірге: "Сен құрсақтан жалғыз едің, енді, міне, сен де майына өте сараң болыпты. Қожыр қартайған қезінде
үшеу болдың" - дейді. Тастемірден —- он жеті бала, жылқы суға келіп үйездеп тұрғанда құдықтың басында
бəйбішеден (аты Құмар екен): отырын былай деген екен: "Бақажаннан ат мінген адамның
Сейіт, бəрінің де ерін Сарқасқа Көктас жасапты-ау", — деп
Сейтімбет, жағасын ұстайды. Бұл — 3000 жылқының арқасында я
Балта, бауырында дақ жоқ екенін, баласының ат майын
Қылыш, бермейтінін мысқылдап отырғаны еқен.
Тақырық, Сол Қожырдың Шанай деген баласынан тараған Сұлтан
Ақеділ, деген қісінің баласы Тəжелдиннің Серіқбайұлы Нұрғали
тоқалынан: Махамбетберді, деген туысы кед ей болып, 1921-27 жылдары 300-400 қой
Таған, бітеді. Бұл, сірə, 1927 жылы болса керек, алды — қоянның
Қаделі. қысы. Қонысы — Шебір деген жер. Шебірден үш-төрт адам
Қартайғанда алған қалмақ əйелінен — төрт бала, олар да қыдырып Нұрғалидың үйіне барып түстеніп, ертесіне
Тастемірміз дейді. Қашқын татар молдасы да байта паналап, Шебірде отырған Тəжелдинге хабар айтатын көрінеді.
байға бала болып кетеді, атын Сармолда қояды. Нұрғалидікінде түстендік, кəрі қойлары семіз екен депті,
Жаугершілікте бір орыс жігіті қолға түсіп, бұл да байдың сонда Тəжелдин өзінің бармақтарын санап, басын шайкап,
малый бағады, бай оған əйел əпереді (Тобыштың "өтіп бара жатқан өмір-ай" деп, əлденеге өкінішті болғандай
Табайынан), жігітқе Заман деп ат қояды. Əйелі екікабат рең білдіріп, "Біздің Нүрғалидың да қойының қартайын
кұнінде байдың жылқысын бағып жүріп, теңізде жүзіп бара калғаны-ау" деп, күні кеше кедей Нұрғалиға төрт-бес жыл
жатқан кемені көріп, соған барып сөйлесіп, кетіп калады. ішінде қой бітіп, оның саулықтары қартайын қалды деп
Жолдастарына: "Байға айтындар, ренжімесін, еңбеқ еттім мысқылдап отырғаны еқен бұл. Тастемірдің Сейіт атасында
деп ақы да сұрамаймын, екікабат əйелім ұл туса, атын Тұяқ осындай мысқылдың талайы бар. Тастемірдің Сейтімбет
қойсын, соны байға жеткізіндер", — дейді. Заманның əйелі деген баласының да тұқымында осындай əңгімелер бар. Қазір
босанып, ұл бала табады, атын Тұяққояды, бұл да Тастемір көзі тірі Құлшық Жүбаев деген жігіт бұдан 10-15 жылдар
болып кетеді. Тұяқ жапырағы жайылған бай ауыл болады. бұрын Алаторпа деген мал дайындау конторында мал
Сонымен Тастемір он жеті балалы болып, өзі қөп, өзі бай базасында бастық болды. Мал бағып жүрген бір қойшы
ауыл болып, адайдың төменгі руының белгілі буыны болады. Құлшыкқа арыз етеді. "Жап-жаңа бір семіз қойым бар еді,
Оның балаларынан Сейіт бай, Сейтімбет батыр, Ақеділ софы судан суарын шыққанда мен атыма мініп артынан келсем,
баска да жақсы адамдар шығады. ҚазақССР-ы халықақыны қойым Борамбайдың қойына қосынын кеткен екен, айырын
Сəтгіғұл Жанғабылов, Берекет, Бектұрлыбай, т.т. түгендесем, белгілі бағымымдағы бір семіз қойым жоқ, соны
Тастемірдің Сейітінен туған Бектүрлының баласы Борамбайдан көрем" — деп, Қүлшықты ертіп Борамбайдың
Əуеталық, Қожыр екеуі де өте бай болыпты. Əсіресе, үйіне қеліп əрнемені мысалдап, соңында жоғалған қойды
Қожырдың басқа малый бынай қойғанда жылқысының əңгімелейді. Борамбайдың əйелі Құлшықка рулас елдің кьізы
өзі 3000 бастай болған. Қожыр ат майына тендесі жоқ болса керек. "Балдызжан-ау, о не дегенің, ойының ба,
шының ба? Оразамды жаңа ашын отырмын, олда-білда айта Шотан батыр.
көрме, қісінің алажібін аттап көрген жоқпын", — деп Құдайбергеннен сегіз бала: Қарақұл,
Борамбай безектейді. Сонда Құлшық былай дейді: "Жездеке- Қайдауыл,
ау, олда-білда, сен алажіпті аттамайтынынды мен де білем, Беден,
алажіп бас-аяғы бір-екі метр, аттап алып не жының бар, Жамансары,
басынан айналын аласың, кім айтты сен алажіпті аттап алды Ақтау, Нұрым,
деп",— десе Борамбай бынай дейді: "Бар сенгенім сен едің, Балбал, біреуін
балдызжан,жездеңе қырсыққаныңа кайтейін, алменен бір ұмыттым.
койды. Мен бір сорлы-дағы, бөрінің аузы жесе де, қан, жемесе Майланнан он бала, Шотаннан бес бала. Жары атам
де, қан, баяғыда осы Борамбай солай еді" деп, қойын баласында Мəтжан Тілеумағанбетов деген адам болтан.
төлепті. Сірə, қойды ұрлап алғанын қөрген адамдар бар ма Ол кісіні Адайда тіпті Байүлында білмейтін, я естімеген
деймін. адам кем. Мəтжан — Қүдайбергеннің Қарағұл деген
Сəттіғұл ақын жастау кезінде дəулеті бар бір баласының баласы Бектұрлының немересі,
ағайынының ауылының сыртында ат үстінен жырлап тұрса, Тілеумағанбеттің баласы. Тілеумағанбет жастай өлген,
оның ағайыны Сəттіғұл мақтап өлең айтып тұр деп шамасы 40 жастарында, ол өлгенде əкесі Бектұрлы тірі
түсініпті. Сондағы өлеңі мынау қөрінеді: Шұрқыратып екен. Қарақұм жерінде Тілеумағанбет деген балшықтан
биесін, Айғырдың қостың үйірін, Екі үзік болып шығар ед, салынған мола тұр. Сол — Мəтжанның əқесінен моласы.
Үшеуін берсең киіздің. Тамды салып жатқанда Абыл ақын дұға етіп болып,
Ағайыны бие құлындап жатқанда айғырын тойда Тілеумағанбетке бынай депті:
бəйгеге қосқан болуы қереқ. Сəттіғұл бұл өлеңмен Кұдайбергеп, Майлан, Шотан бауырың қалды, Тастемір
ағайынын қелемештеп тұр. Сəттіғұлдың тағы бір əзілі. қалың кара сауырың қалды. Мəтжанның əкесі
Тастемірге қоныстас, əрі жиен Қанжан деген қайыкщы, Тілеумағанбет қадірлі адам болғанға ұқсайды.
жарлы жігіт балық аулайтын. Сəттіғұл оған өлең Мəтжанның нағашысы — Тобыштың Шегімі Қөбен би,
шығарыпты, оны-мұны айта қеліп: "Қанжан жиен, зейін молда Көбен атанған. Қөбеннің нағашысы Шеқтінің
қой, Қашаған жыршы байракқа қырмызы шапан, ат алған, Көтібары дейтін аңыз бар. 1929-30 жылдарға дейін
мен нар берсең де, қақалман, Бірақ шығарған сөзім бар еді Майлан атаның балалары шетінен бай болып,
деп, Айтысып сенен ақы алман". қолхоздасу кезінде тозды. Сырлыбай би осы Майланнан
Бұл 17 балалы Тастемірден оқыған, жұмыс жасап шыққан, бұдан 100-120 жылдар бұрын өлген.
жүрген жастар баршылық. Жоғарғы білім алған қыз, қазір Шотан батыр — Маңғыстаудан түріқпенді аударуға
Алматыдатұратын Марияш Таңмағанбетова Жоғарғы жəне қатысқан батырдың бірі. Маңғыстауда тұқымы аз, 10-15
арнаулы орта білім министрлігінде методист болып үйдей. Көпшілігі Кдракалпақстанда, Ақтөбе облысының
жасайды. Сармолда атанған руынан шыкқан — тігптті Байғанин ауданында, Түрікменстанның Ташауыз облысында.
Оразауқан Ізбасаров. Бұдан басқа Өтеген Салманов — Жарының екінші əйелінен туған Базар да көп ауыл емес.
ғалым-зоотехниқ, Тұрарбеков Бердібек — дəрігер, т.т. Бұл ата баласынан атақты, спортқа еңбегі сіңген шебер,
Назардың екінші əйелінен туғандар: Құдайберген, желаяқ Əмин Тұяқов шықты. Оның əкесі Елемес совхозда
Майлан, малшы. Елеместің əкесі — Тұяқ, оның əкесі — Бабық Əмин
Алматыда тұрады, оқу іздеп барған балаларға оқуға Онайжан, Əріпов Биеенбі, Дүйсенбі білімді, Маңғыстау ауданы
көмектеседі. бойынша басшы жұмыстарда, жаңадан оқу бітірген жастары
Жарының үшінші баласы — Тоқтамыс, одан — төрт өз алдына. Осымен Жарыдан тараған 8 баланы əзірге тоқтата
бала: Бабеке, тұрамыз, кейін де жалғанатын жерлері бар.
Тілеке, Енді Мұңалдың екінші баласы Шоғы, бұл кейін
Құлтығой, Кырыкмылтық атанып кетті. Бұлардың да өзіңдік тарихы бар.
Қаржау. Ол кейін айтылар. Шоғы я Қырыкмылтықтан — 2 бала Есекей,
Жолай, Жолайдан 2 бала — Жалмамбет, Шоғыны осымен қоя
Бабекеден екі бала: Өтембет, тұрамыз, себебі, Адайдың қөпшілігі Манғыстауда болғанда,
Табай батыр. Шоғы аталатын елдің қоныс жағдайы бөлек. Соңдықтан төменгі
Адайда атақты Абын ақын Тілеуұлы — осы аталып аталарын жіктеп айтатын дерек əзір қолда жоқ.
отырған Табай батырдың ұрпағы. Есенғараның Ізбайы Енді Мұңалдың үшінші баласы — Əли. Бұл да — өсіп-
үкіметтен награда алды. Оның інісі Төлесінов — совхозда өнген тұқым, толықтыруды керек етеді. Төртінші баласы
мал маманы. Тоқтамыстан Ералиев атындағы совхоздың Бəйімбет, бұдан 4 бала: Сабытай, Алдаберді, Рсай, Жəдігер.
директоры Қамысбай Қаржаубаев бар. Сабытайдан 2 бала: Жандай, Медет. Жандайдан 4 бала:
Құлтығой атасынан пəлендей белгілі кісі шыққанын Бокқара, Көрпе, Сарболат, (қейін Байпақ), кішісі Сегізбай.
білмеймін. Боққарадан — Байбоз, Жанбоз. Байбоздан — Жылгелді,
Қаржау атасына тоқталалық. Бигелді, Өте, Арықбай, Молжігіт, Шолпанғұл.
Қаржаудан Қаражүсіп туады. Екінші əйелінен — 4 бала, 11 балалы Байбоз.
Қаражүсіптен төрт бала: Оңғалбай, Жанбоздан — Өтеулі, Матай, Шақа, Айым, бұларды "бес
Мұңалбай, Жанбоз" дейді.
Игібай, Көрпеден — 3 бала: Аралбай, Маңғыбай, Күйік.
Жақсыбай. Аралбайдан — Баби, Бабан, Барақат, Сырлыбай.
Қаражүсіптен бармағынан бал тамған шеберлер шықты. Маңғыбайдан — Бəйсеу, Қылыш, Ырғыз, Торка.
Жүз жылдан бергі адайдағы жаңа салынған тамдардың көбі, Күйіктен — Бекбауыл, Жанбауыл, Сарболат, я Байпақ,
мейлі Маңғыстауда болсын, мейлі Үстіртте болсын, осы бұлар туралы кейін жазылады.
атаның балаларынан шыкқан шеберлер салған тамдар. Сегізбайдан — Күшік, ол жалғыз. Оның бəйбішесінен
Мысалы, Өмірбай, Дүйсен, Игібай, Қарағұл деген кісшердщ — Қареке, Самыске, Сам, Кара. Екінші əйелінен: Күміс,
қолынан келмейтін нəрсе болмаған. Осылардың қазір Алтынбек, Айғыр. Үшінші əйелінен — Құлшық.
немере-шөберелері бар, олар шеберлікпен шұғылданбаиды. Сегізбайдың қалмақ əйелінен — Қосбармақ, одан —
Нұрсұлтан Оразүлы Оңғалбаев деген кісі өтті, бұл да осы Матай, Төлеп, Нұрбай, тоқалынан — Өтепберген.
Қаражүсіп тұқымынан, ол қісі 1924 жылы қайтыс болды. Сабытайдың екінші баласы — Медет, бұдан 2 бала:
Жарынын кіші əйелінен төртінші баласы Бектеміс, бұдан Батыр, Байбол.
Қамай, одан Байжігіт, Ақжігіт, екінші əйелінен, яғни Өкіннен Батырдан — 8 бала, кейін жазылады.
5 бала туады, аттары жадымда жоқ, іргелі, көп ауыл, мал Байболдан 2 бала — Алшынбай, Арғынбай.
баққан шаруа, қезінде Несібек, Нұр деген жақсы атаққа ие Сабытай бір жаугершілікте арқалаған дорбасы бар əйелге
болтан исілер шығыпты. Ақжігіт деген тұкымы балыкшылыкпен кездеседі. Арқандағы не деп сұраса, "жетім қозы" дейді.
кəсіп еткен жарлы кедей, кейінгі жастары — Сармурзин
Дорбаның аузын ашын қараса, бір еркек бала. Əйелді еліне еншілес етеді де, Жəдігер Сабытайда қалады. Бұл тентеқ,
келген соң өзі алады, одан тағы бір ер бала туады, атын соктықпа болады.
Атақозы қояды. Сабытай балдарына енші бергенде Бұдан 120 жылдың шамасы бұрын Бейнеу станциясына
Атақозыны Медетке береді, Жетімқозы да, Жандай да үлқен жақын жерде Күйкенде (немесе Қызылқақ) тоғыз ауыл
үйде қалады. Құрмантаған шабылғанда (шабушы Хорезм ханының
Жандайдан төрт бала дедік: бұлар енші алысқанда түрікпен əскері) адайдың көбі Маңғыстауға көшіп қетіп, аз
Жетімқозыны Сарболатқа (Байпаққа) береді, одан туған ауыл Байбоз, Жанбоз жəне Көрпе сол жерде отырыл қалған.
баланың атын Қалматай қояды, олар кейін Байпақпыз деп Жауға шабылатын Құрмантаған Сүгіралы деп аталатын
кетеді. Медетке берген Атақозыны Батыр, Байбол енші (негізі Жетіру Жағалбайлы) Сабытайдың Жандайының
алысканда Байбол алады да, сол Атақозыдан екі бала туады: қызын алып, Жандайға күйеу болса да Жандай болып кеткен.
Жанысбай, Барақ. Бұлар Медеттің Байболы болып қетеді. Небəрі 40 адам болып жауды қуған, арада бес-он күн өткен
Медеттің өзбеқ əйелінен Үдер туады, сол Үдерден екі бала соң ілгергі ауылдан қелетін кісіні күте алмаған, ал шапқан
туады: Бүлғақ пен Сырғақ. Бұлғақты Байболға, Сырғақты түрікпен 250 адам болса керек. Хорезмге жақындап Бурабай
Батырға береді. деген шымырауда қуғыншы 40 кісі адай жауға жетіп, бірден
Жалпы, Бəйімбет аталатын рудан Жəдігер тарайды. араласа ұрысқан куғыншының жолы болып, оң сапарға тал
Жəдігерден — екі бала, өспеген аз ауыл, 100 шамалы үй. болып, жаудың табанда 50 адамын өлтіріп қеткен.
Жəдігерден Майлаш мырзадан баска белгілі, адам білетін кісі Қуғыншыдан төрт адам өліп, бір адам жаралы болын, жаудан
шыкты демейді. Майлаш мырзаның арғы аталары өте шебер жесір айырып альт, көп олжамен қайтқан. Жаудың оғынан
кісілер болтан, олардың қолынан келмейтін жұмыс болмаған өлгендер: Есенияз батыр Қожабеқұлы — Жанбоздың Матайы,
дейді. Сірə, сол дұрыс болуы керек. Далабай, Төлеген деген Төлеп жəне Жəнет батыр — Жанбоздың Өтеулісі, Қабын —
жігіттер, шебер жандар — қолдарынан қай жұмыс болса да Жандайдың Көрпесі, одан Аралбай, одан Сырлыбай болады.
келеді. Майлаштың Əбділда деген баласынан Асеқеш бар. Ол Сүгіралы деген ауылдан Қабылдың бетіне жаудың қылышы
жоғарғы білімді, Ералиев совхозында бухгалтер. тиіп, жаралы болып, кейін жазылып кеткен.
Ырысайдан (Сарқаскд) үш бала: Ақжігіт, Жауды кууға аттанған 40 кісі туралы бір ауыз сөз. Мал
Қармыс, мен жесір айдап кетқен түрікпен жайбарақат сəсқеліқ ас
Жарлықамыс. дайындап жатқан кезі екен (адайлар жолдағы адамның ертеңгі
Сарқасқа болатын елден осы заманда Бердібеқов А., тамағын "шаш" дейді). Жаудың қарасын көріп, не болса да,
Бекжанов Қиту, Беқбауылов Темір, Түрікбенбаев Н., жапыра шабалық дегенде, Есенияз батыр: "Əлмен қайда?"
Садуақасов Жайық — бəрінің де жоғарғы білімдері бар. — деп бетіне қарағанда, Əлмен де: "Дайынмын, сəті болса,
Сарқасқа — жалпы аз ауыл, 100-150 үй шамасы. сапар оңалар" — деп шаба жөнеліп, жаумен араласын, бір
Сарқасқадан өнерлі адамдар шыккан, белгілі Соқырша түрікпенді шаншын, боз аргымақты жетегіне алыпты. 50
балаларының қолынан талай тамаша шеберліқ қелген. Олар адамы табанда өліп, қалғаны қашып, алас-капас арпалыста
— ерші, етіқші, ұста болтан. Сүгіралы — Қабыл жараланьт жаяу калган екен. Сонда
Бəйімбеттің тағы бір баласы — Алдаберді, ол жастай Əлмен аға ертең ауылға барғанда өзіме берерсің депті.
өліп, одан Райымберді қалады. Райымбердіні Сабытай Əлменнен басқаның бəрі де тұкымы өскен, жапырағы
тəрбиелейді. Бəйімбет балалары енші алысқанда жайылған ауылдар. Бүл уақиғаға 120 жылдай уақыт болды
Райымберді жас болғандықтан, Ырысаймен (Сарқасқа) дедік. Окиғаға мына бір жағдайлар айғақ бола алады. Орск-
Тұзтөбе жақка қоныс ауын, балаларының жұмысқа орналасу Алдаберді - Сабытай, енді сол Алдабердіге келеміз.
жағдайымен барған Азаматұлы Сатыбалды деген кісінің Алдабердіден жалғыз Райымбердітуады.
жылы қоян, биыл 91 жасында, 1962-63 жылдары Райымбердіден үш бала, бəйбішеден: Жанак,
Манғыстаудағы туыстарына қыдырын қелді. Осыны жазын тоқалынан: Боқсары,
отырған мен: "Сіздің əқеңіз Азаматқа жиын бергенде ол Текей.
кісі неше жасында өлді", — дедім (ол кезде мен 9-да едім, Жанақтан — (Маңғыстау ауданы Ералиев атындағы
атка шапқан бала едім). Сəтекең: "Тоғыз ауын шабылғанда совхозда тұратын карт Сəрсенов Бүркітбайдың 1963-64
əкем 20 жаста екен, Есеқем оны атқосшы етіп ертіп кетіпті. жылдары айтуы бойынша) жалғыз бала Болат.
Есекесі — Есенияз. 63 жасында кажыға кетті. Адайдан кажыға Болаттан төрт бала: Өте,
кеткен кісілерден əкем, оның туған қарындасы (Жаманадайға Жабас, Ердер,
берілген) жəне Құнанорыс Мақтан келмей қалды деді. Мойнақ,
Молдалар шариғат бойынша өлді деп есептеп, енді ас беруге Жездібай, Байқүл, Жұмабай,
болады деп келіседі, сол жыл ұлу жылы еді, сонда əкемнің Ердерден төрт бала: Жанқұл. Тілеке. Борсық, Қарсақ,
жасы 69-да екен. Мен казір 75 жастамын. Сонда 115-120 Шындыкан.
жыл шамасы шығады. Би Бəймембет бастаған 100 кісі адай Сəті, Алатай.
соңынан шыққан, жаудан аман-сау жесірді айырын, 50 кісіні Қарағұл Қонаршы
табанда өлтіріп, өлген төрт адамның сүйегін алын келе жаткан Екінші баласы — баласының айтуы
36 жорықшыға жолығын тұрын би Бəймембет жылапты- Үшінші баласы — Батық, одан: бойынша:
мыс" — дейді. — "Құдай сапарды оңғарған екен, толықсып Жанақтан екі бала: Есінбай, Балтабек.
тұрған тоғыз ауылды жазықсыз шапкан түрікпеннің оңатын Есінбайдан үш
жері жоқ, бұл қырық қісінің ішінде Досмамбет те бар Төртінші баласы — Можық, одан: бала: Тілеке,
еқен. Досмамбеттің жолы қатты еді, бұл жүрген жерде Батық,
жорықщыныңжолыболынқөргенжоқеді", —депті. Қырық Можық
кісінің біреуі Байбоз руьгнан шыққан Ыкылас деген кісі
екен, оның дауысы зор екен, жауды көріп, көп болса да, Балтабектен бір бала: Болат. Алатай, Сəті, Шаншар,
атойлап шаба жөнелген. Бұл артымда тағы да адамдар бар Можыктан бес бала: (Тілеке болатын
деген ұғым береді. Сарағұл, Төлендік).
Жандай аталатын ру туралы бір-екі сөз. Жанбоздан Болаттан төрт бала: Ердер,
шыкқан Иса Тілембайұлы — патша өкіметіне қарсы шықкан Мойнақ, Өтə,
адам, кейін күресіп, жеңілгесін патша өкіметіне өткен. Бұл Жабас.
кісіні кезінде ешкім осал деп атамайды.
Жауырыны жерге тимеген Ботақара Матайұлы, оның
балалары — палуан Құдабай, Жұбаниязов Еснияз батыр,
Қуандықби, Аман, Сүйішбек, Қосуақ мырза жəне Қожан,
Үбіш мырзалар қонағын күндіз-түні демей, бар тамағын
беріп, ықынаспен сыйлаған.
Мұңалдың бір баласы Бəйімбет болса, оның баласы
Ердерден төрт бала: Байқұл, болғаңдықтан көшіп, Сағыз станциясы маңын мекеңдеген.
Жанқүл, Маңғыстауда Бүркітбай балалары мамандығы бойынша
Жұмабай, жұмыс жасайды, жоғаргы білімді.
Жездібай. Райымбердінің екінші əйелінен: Боқсары,
Жұмабайдан алты бала: Еспенбет, Текей.
Ермен, Боқсары — аз, өспеген ауыл, 60-70 үй шамасы. Боқсарыдан
Қожамұрат, аудандық каржы бөлімінің бастығы Жылқыбеқ Айдаров бар.
Есен, Оразбай, Текейден бес бала, бəйбішеден: Байшағыр.
Науырша. Байшагырдан төрт бала болыпты. Өспеген, аз ауыл.
Байқұлдан үш бала: Сарбөпе, 60-70 үй шамасы. Байшағыр бытыраңқы, белгілі адам
Бащы, Балкан. шықты деп айтпайды. Байшағырдың өзі батыр болды
Жабастан екі бала: Балға, дейді. Оған дерек жоқ.
Нияз. Текейдің бəйбішесінен екінші бала Əтембек.
Қысқасы, Бүрқітбай Сəрсенов те, Қарақұл Қонаршыұлы Əтембектен төрт бала: Абыз,
да Жанақты талдай алмады. Жанақ — іргелік ел, 70-80% Қазыбай,
қөшіп жүретін малды, бай ауыл, үй саны 1927 жылдары Қаратока,
400-ге аяғын жимай баратын еді. Сүйінқараны Хиуа ханы Капан.
Аллақүл үш мың əскермен шапқанда Абыл ақын Жанақ Жəне Алуа (тоқалдың аты болуы керек). Əтембектің
туралы былай дейді. Абыздан басқасы көп өспеген, соңғы төртеуі 100 шамалы
Бай да өлді, Жанкелді өлді інісімен, үй болды.
Кырылды барып Адай білісімен. Абыздан төрт бала, бəйбішеден: Есенжан
Аллакұл хан бітім жасаймыз деп алдап, қапыда қырған. Жылтыр,
Тағы да жырлаған жыршынар Жанақты мақтай ма? қалмақ əйелінен: Есқара,
Шындық па? "Жанақта Жабас би өткен халқына сөзі Доскара.
сенімді, аузына елі караған" дейді. Жалпы, жұрт аузында Ел аузындағы сөзде: Əтембек би, оның баласы — Абыз
"Жанакта Жабас би" дейді. би, оның баласы — Есенжан би, оның баласы — Алдар би,
Бұдан жүз жыл шамасы бұрын Жанақ-Тауасардың ақ оның баласы — Тілеген би, оның баласы — Садуакасқожа
биесі Кіші жүзде аяқ жетер жерде бəйте бермеген дейді. би, оның баласы — Бəшен (Бəшен казір 70 жасқа
"Тауасар ақ биемен сөйлеседі-міс, бəйге аларында нышан қеліп калды). Тілеген биді көрдім, 1914 жылы өлді. Саз
береді-міс", — дейді. Осы заманда Жанақта кадірлі азаматтар деген жерге жерленді, басында қереге (сағана) тамы бар.
баршылық. Азамат соғысының батыры, Отан үшін аянбай Тілеген жарлы қісі болыпты. Кіші жүз қазақтары орыс
еңбеқ етіп, күрескен ардагер Шынытбай Серіков қазір патшасына бағынғанында Жетірудан шыққан Шолақ
Шевченко қаласында тұрады. Дербес зейнеткер. деген бай Жайықтың шығыс жағына карайтын Байүлы
Жанақ руына жататын ел Маңғыстауда көп емес, 70- аталатын елге билік етіпті. Орыс патшасының
100 шамалы үй. 1929-30 жылдары малы көп бай шенеуніктерінің бұйрығы
бойынша ел басқаруға Шолақ Байұлы болатын Сүлтансиық, ауылында жатады (ертеде қызды жастай айттырып қойып,
Беріш, Шеркеш, Ысық, Таз, Адай жəне Есентемірден бір- бойжеткен соң барын, қол ұстап, екі-үш жын қалындық
бірден би алыпты. Сонда Адайдан би болып Тілеген ойнап жүреді. Бірінші барғанын ұрын бару дейді). Сонда
Алдарұлы барыпты. Сол Тілеген айтыпты: "Құдай Шолактай Итемгеннің қөп жылқысын жау айдап қетеді. Ел жиналын,
абырой мен бак, перзент берсе, бай болу мақсат емес, дəулет жау қуып кеткен жылқының соңынан куады. Қуғыншының
адамға жолдас емес, абырой мен бақыт жолдас", — депті. алдынан жолда шаң қөрінеді, қуғыншы қарсы келсе,
Шынында да Тілеген бай болған жоқ. Адайлар орыс жылқыны кейін елге карай бір адам айдап келеді екен, келсе,
патшасына қөнгенде Тілеген əуелі Түпқараған, кейін манағы қалындық ойнап келген күйеуі Төлеп болады. Мал
Райымберді деп аталатын болысқа правитель болды. аман, беріштер тынышталады. Бүрын Беріштің жігіттері
Білмеймін, Алеқсандр ма, Николай ма, екеуінің бірінің Төлептіжуас көріп, қелемеш етеді екен. Қара жастарға: "бұл
патшалық кұрған қезінде көп жыл правитель болған еңбегі келемеш ететін адам емес, бүған тамақапарған балалар "осы
үшін Петербургке шақырылып, хорунжи ма, поручиқ пе, күйеу бір түрлі, бара жатқанда күйеумен ойнайын деп
білмеймін, атағын береді (офицерлік атақпен бірге қандай барамыз, барған соң оның пысы басып, дым айта алмай
да болсын орден мен медальдың біреуін берген, казақтар кайтамыз" деп өзара əңгімелейді екен, мына шешелерің
оны шен дейді). Бұл — уақьпында қазақты билеу жөніндегі айтын отыр", — дейді. Сол бойда қызын ұзатып, Төлеп
саясат болар. еліне келеді. Төлептің бəйбішесі Қараның қызынан үш бала
Теқейдің еқінші əйелі — Тайлақтан үш бала: туады: Мəмбетнияз,
Əнет, Есенияз,
Мамыртай, Тағанияз.
Жақау. Бабақұл, Атақты мырза, адайлар осы күнге дейін аузынан
Əнеттен алты бала, бəйбішеден: Қырымқұл, Қыдырша, тастамайтын Мəмбетнияз — Төлептің бел баласы,
Мая, бəйбішесінен туған. Адай мен Əлім жауласып, 17 жыл
Төлеп батыр, боны бітім болмайды. 1838 жылы Жем өзені бойында
екінші əйелінен: Жаныс. Бұлар Нарыннан Исатай, Махамбет, Əлімнен Көтібардың Есеті
алты Əнет деп аталады. Əнет — қөп ел. Бабақұлдан сегіз, екі елдің арасын бітіруге Адайдан Сүйінқараны, Шабай
Қырымқұлдан сегіз, Қыдыршадан жеті, 2 тоқалдан 7 бала, батырды, Мəмбетнияз мырзаны шақырын, олар барып,
сонда 11 бала, Маядан үш, Төлептен он екі (он үш), еқі жақ: "өтқен — өреулі, қалған — салауат" — деп,
Жаныстан үш бала, небəрі 41 немере қөреді. Əнет шөберелерін сақалсипар бітім жасапты. Содан соң елде тыныштық
де көрді деген аңыз бар. Əнет өлгенде Сисематаға жерленген, орнап, ел ел болыпты. Ел аузында жоғарғы үшеуі де
кереге там салынған. Оның қасына Төлеп батыр қойылған, бейбітшілікті сүйеді екен дейді.
екеуіне қатар жазу жазылған. Əнеттің балалары мен Төлеп қайын атасы Қара үлкейіп келгенде оған көрісе
немерелері туралы ел аузында талай аңыз бар, оның бірі барады, сонда Қара Төлептен бұйым сұрайды. Бұйымын
Төлеп батыр туралы. Төлеп батырдың қайыны Қаратоқай сұраган атасына: "Балаңқартайды, шын сұрап отырсаң,
Беріш Есболайдың Итемген деген баласының баласы Қара балдызымның біреуін бер", — депті. Қара қөп ойланбай,
деген кісі болса керек. Төлеп қалындық ойнап Қараның кіші əйелінен туған бір қызын Төлепке берген, бұл
əйелінен екі бала туады: Нысамбай,
Құлшар.
Төлептің жас кезі болса керек, қай жылдары екені кісі болтан. Мұның аты тарихта бар адам. Сол Қалбыдан
белгісіз Мұңалдың Шоғысының (Қырықмылтық) үш бала туады: Капур би, Ақай, Шеріп.
Ыстыбай-Сарысын түрікпен шауып кетеді. Артынан аз Капурдан 12 не 13 бала туған. Қалбы — Аллақұл ханға
кісі болып аттанады (Балықшы Қармыс батыр өлетін би болған адам, кейін билікті жас та болса баласы Капурға
сапарда). Жаудан жесір айырын, жауды мұқатып кайтқан берген. Капур Аллақұлға бағынғаннан гөрі орыс
— Төлеп батыр. Төлеп батыр төрт-бес əйел алған адам, патшалығына бағынудың тиімді екенін түсінеді. Бұл да
олардың бəрінен де тұқым бар, 100-ге тарта үй болар. тарихта бар. Кейін Капурқожа деген баласынан болған
Төлептен оқыған жастар бар. Алматы қаласында Төлеп немересі Əбдіні Бұқарға окуға береді. Əбді оқуын бітіргенше
батырдың Рахмет деген баласының ақтығы Жұбаев Нұн Капурқожаның өзі қайтыс болады. Əбді Бұқарда 1908
деген жігіт бар, физика-математиқа ғылымдарының жылдары діннің жоғарғы меқтебін бітіріп, ата меқені
кандидаты, Қазақ Ғылым Академиясы математика-механика Мырзайыр деген жерге мешіт салып, бала оқытып отырып,
институтында лаборатория меңгерушісі. Маңғыстауда 1918 жылы ішек-қарын ауруынан өледі. Осы кісінің Сəлем
Ерғазиев Шақырған, Қожақов, Нұрғазиев, Қарашолақов деген баласынан бір бала бар, ол бала оқымаған, Маңғышлақ
деген жігіттердің жоғарғы білімдері бар. станциясында тұрады. Екінші əйелінен туған Хайролла деген
Əнеттің Бабақұл деген баласынан Еспенбет бай болады. баласы Түрікменстанда тұрады, жай шаруа. Капурдың көп
Еспенбет арқадан көшіп қеле жатқанда солдатган капкан баласының орындары бірқатар бар, бəрі де момын шаруалар,
екі татар жігіті келіп паналайды, екеуі де арапша сауатты сауаттары шамалы.
еқен. Ел Маңғыстауға келгеннен соң оқитын балаларды Калбының Шеріп деген баласынан туған Сұлтан, Бекжан
Салыкқа қалдырады. Ел қыстан кейін оралғанша, оқитын деген немерелерінен Ғұбайдулла Сұлтанов елдің қадірлі
20 шамалы баланы екі татар молда өлтіріп, екі қызды алып, азаматының біреуі еді. 1937 жылы тұтқынға алынын, содан
екі татар Салық үйге отын-су алуға тастаған нарлармен хабарсыз кетті, кейін кінəсіз болғандыктан ақгалды, бірақ
Хиуаға қашады. Бұл окиғадан маңайда отырған ел хабарланып, ол я жолда, я лагерьде қаза болған болуы қереқ. Сол
бір жарты күн өткесін соңынан қуған. Итқара деген жерде Ғұбайдулладан бір бала бар еді, аты Мақсот, əкесіне тағылған
оларға жетіп (Итқара Ақтөбе ауылының аумағында), Саркасқа айыптан құтынын келе жатқанда 1956 жылы октябрь айында
Есенияз батыр еқеуін де мергеңдіқпен атын түсіреді. Осылай аудандық партия қомитетінің секретары Төлеген Қағазов,
екі қызды айырын алып қалады. Балалардың өлген жері МТС-тің партия комитетінің секретары Шоқай
Еспенбет қырғыны деп аталады, ол жер Шетпе станциясынан Амандықовпен бірге аң аулауға Жетібай дөңінде жүргенде
Қаратаудың кұбыла бетінде 45 км жерде. Еспенбеттің қіші солардың біреуінің оғына ұшкан. Бұл кате ме, жоқ қастаңдық
əйелінің баласы Сəдік деген кісіні жас кұнімізде қөрдіқ, па, жаласы адамнан, бірақ арты қой-қой болды, анау-мынау
қарны жарық еді. Сол қырғында ол бесікте жатқан нəресте сөгіс сияқты шарамен тынды. 70 жасқа келген шешесі калган
екен, аяқпен теуіп бесікті аударып тастаганда қарны жарылын, еді, ерге шыкқан қыздарының маңында отыр. Сұлтанның
бірақ тірі қалады. Сəдіктің баласы — Қоржынқұл. Сол Сақан деген баласынан Шəкірт деген жігіт — оқыған,
Сəдіктен Маңғыстауда ұрпақбар-жоғын білмеймін. Жалпы, мұнайшы. Бекжанов Жəли, оның баласы мен інісі Уəли —
Бабақұлдан Ералиев атындағы совхозда Қосқұлақ деген білімді мамандар.
дəрігер жігіт бар. Қырымқұлдың бір баласы — Есеналы. Бұдан елде
Əнеттің Қырымқұл деген баласынан да ұрпақ қөп.
Қырымқұлдан атақты, қезінде ел билеген Қалбы деген
шеберліктен атақ алған жəне ақын Өмір жəне Темір қосылса өзіне тиімді болатынын білген. Бəймембет
Қаратаевтер, солардың туысы Шалабай балалары Таушықтан Форт-Шевченко қаласына жүретін жолдың
қолдарынан күмбезді там салу өнері келетін шеберлер. бойында жерленген əкесі Маяның қасына əкелініп қойылды.
Өміров Назар, Базар, Теміров Қосарбай, Əлендер өте шебер Оған уақытында там салынтан, бұл кұнде тамы құлап калган.
тамшылар болтан адамдар. Алматы қаласында Министрлер Мая аталатын ел аз, өспеген ауыл, бары Мұқыр-Сағыз
Советінің өнеркəсіл бөлімінде бөлім меңгерушісінің станциясы маңыңда мекендейді, 20 шақты үй.
орынбасары, техника ғылымының кандидаты Шалабаев Əнеттің кіші əйелінен туған — Жаныс, бұл да көп емес
Саламат деген азамат бар. Өзен мүнай кəсіпшілігінде 20 шакты үй, түгелдей Маңгыстауда, оқығандары аз.
Шалабаев Құсайын деген жігіт инженер болып жасайды. Бұл жазудың басы үш жүзден басталса да калам Адайлар
Бұдан 70 жыл бұрын қандай бай болтаны белгісіз, туралы көп жазып кетті. Сондықтан Адайлардың
революцияға дейін айтары жоқ жарлы болтан, тіпті Маңгыстауға қалай келгенін əнгімелейік. Атадан атаға, одан
Бұқарада жоғарты білім алған Əбді де жарлы адам болтан, балаға алуан түрлі сөздер жеткен, əркім есіткенін айтады,
оның Мырзайырдағы мешіті халықтың қаржысымен хатка жазылып калғандай бір жобадан шығу киын, дегенмен
салынады. Ол мешіт қазір құлап калган. ұлы жобасы — Кіші жүз аталатын рулардың Алатау жактан
Əнеттің Қыдырша деген баласынан он бір бала дедік. келгені шындық деп жасаған жорамал онша лағып айтылған
Солардың ішінен Шырак, Шəбік, Досжан деген балалары Адайда сөз болмауы ықтимал, олай болса, Кіші жүз болатын тайпа
ірі деген байлардың қатарынан орын алады. Кетенің бір байы XV гасырда пайда болды деп шамалауга негіз бар.
той жасап қыз ұзатқанда Адайдың Нұрым жыршысы той Кіші жүз Алатаудан батысқа көшкенде Сыр бойында
бастап, болғасын ұзатылатын кызга бата бергенде: "Алтынын да аздап қоныстанып отырганына дəлел бар. Себебі
кеуекке үйіп көше алмаған Адайда Досжан менен Шəбіктей Байұлынан Жаппас руы, Жетірудан Табын, Шөмекейлері
бол", — депті. Көп атаның баласы, іргелі, бай, мал мен бас түгелдей, Əлімнен де біркатар рулар Сыр бойында қалып
катар өскен ауыл. Сондайжагдайына Караганда оқыгандары калган. Əлім аталатын елдің көпшілігі Арал теңізін
аз. Тоқбақ деген баласының тұқымынан Сафиев Қəдірбай, мекендегенін көреміз. Жетірудан Табын, Тама, Жағалбайлы,
Əділханов Берішбай, Шахатов Тасқынбай деген жігіттер Кердерілер Жайыкка карай Елек, Қобда сулары бойын
жогарты білімді. сағалаған, одан құбылаға қарай Ойыл, Жем, Сагыз, Темір
Əнеттің Мая деген баласынан атакты Бəймембет (1822- өзендерінің бойъш Əлімдер жайлаган.
1870) би шыққан. Бəймембет бидің аты тарихта белгілі. Байүлы Сұлтансиық болатын елдер Жайықтың оңтүстік-
1870 жылы қапыда 48 жасында қаза болтан. Патша шыгысындағы Калдығайты, Бүлдырты, Шідерті, Жымпиты
өкіметінің жазалау отрядының бастыты полковник Рукин өзеншелерін, бірқатары Оралдан төменгі Жайық бойын
бастаған отрядпен соғыста Иса, Досан, Қожан, Шəбік, мекендеген. Сол кезде Адайлар Бершугір тауыныңмаңайын,
Ермембет (соңгы үшеуі Құл баласы), Тілеуберген Оранов Жем өзенінің бас жағын, Арал көлінің батыс жатын, Көкала,
(Кожа руынан), Алги Жолмамбетов, Дихан Өтеповтар Аяккұмды мекендеген. Ембі деп аталатын станцияға жақын
бастаган адайлықжасак 40-50 солдат пен офицер өлтірген, Мұңалжар деп аталатын жерді мекендеген. Ол туралы тарих
сол согыста Маяұлы Бəймембетке оқтиіп қаза болтан. гылымының кандидаты Мариям Тұрсынованың еңбектері
Бəймембет Маяев туралы бір-екі ауыз сөз. Ол арабша дерек болады. Адайларша айтқанда ұсақ Байүлы деп аталатын
оқытан, сауатты кісі болтан. Ол Адай елін Ресейге қосуға Ысық, Шеркеш, Таз, Беріш, Есентемірлер Сұлтансиық пен
шын ниетімен жұмыс жасаған адам. Ол Адай елі Ресеймен Адайлар арасында қоныс еткен. Сол замаңда Жем өзенінің
Ақбота, Сəнкібай аталатын жерлерді, Қайнар, Сағыз, тіпті Бірақбұл айтылған жерлерде ел бар, бұлар түрікпеннің Есен
Жайыққа дейін қалмақтар мекендеген. "Кіші жүзді найза деген тақтасы, олар өздерін бес Есенбіз дейді. Олар: Егдір,
бер де, жауға қой" деген макал қалмақтармен жауласқан Шəудір, Бозашы, Мұрынжық, Абдал. Киіз үйде мал бағатын
кезден калган. Кіші жүз рулары қалмақты Жайықтан, əрі ел, қыстауы — Маңғыстау, тілі түркі тұқымдас, бір-бірін
Еділден де асырып тастап, қалмақгар мекендеген жерді түсінеді. Біраз жыл тату-тəтті, алыс-беріс аралас көшіп-
Байұлы қоныс еткен дейді. Сонымен Байұлы болаты бірқатар қонып, белді тұқымдарымен тамыр-таныс болған Адайлар
рулар бос калган Нарынға қарай қоныс аударған. Бұған Маңғыстауда қыстайды да жүреді, қейін еқеуінің арасында
молырақ барған рулар: Сұлтансиықтың Қызылкұрты мен дау-жанжал шығады да, ол қөбейе береді. Ақыры екеуі
Байбақтысы, Беріштер, Адайдың Тəзікесі, Жаманадайы, жауығады. Шəудір, Бозашы, Мұрынжық тайпалары
Тоқтамыс пен Тоқпанбеті, Мəмбеткұл балалары. жаулықты бұрын бастайды. Адайлар: "Бұл жерде талай ел
Қалмақ қоныстан ауды, Жайықтан бергі Атырау болған, талайы қетқен, қөп болса, сен де сол елдің бірі
аталатын Каспий теңізінің шығыс жағалауын Ысық, боларсың" — деп қарсы тұрады.
Шеркеш, Таз рулары мекендейді. Малы барлары жаз көшіп Кіші жүз Сыр бойынан батысқа карай бірнеше жыл
Елек, Қобда, Ойылға дейін жайлап, қыс Атырауына келеді. Жемнің бас жағын, əсіресе, Адайдың Мұңал деген руы
Бұлардың қысқы қонысы — Қайыршақты, Əлменқайыр, қоныстанып, кейін қөпшілігі Арал теңізінің жағасын
Лапатқарабайлы, Былан, Жаршық өзені, Жылыой, Қияқ, мекендеп жүрген шактың бірінде Кіші жүз Жайыкқа карай
Қараөзек, Құланөзеқ, Үялы. көшкен қалмакка аттанады. Əсіресе Жетірудан Табын,
Əлімнің Кете аталатын руларынан жене Шүрен Əлімнен Шекті, Байүлынан Адай. Бұл заманда Кіші жүзде
аталатын руы Мергенөзек, Қарарна, Прорва, Қарашағыл, Байұлы жауға шапқанда "Алшын" деп ұраңдап шабады екен.
Қаратон, шығыста Қөктөбе, Маяжалга дейін жаз қөшіп, Қалмақты жеңіп, батырлар өте көңілді келе жатады. Адайда
қыс қьістап жүрді, ең соңғы 1927-28 жылға дейін. бұрын аты-жөні белгісіз бір адам түн болса, елді үркітіп
Есентемір онша іргелі бай, басы қөп ру емес, сондықтан немесе əргүрлі уайым айтын, елге маза бермейді. Тун болса
жартысы Қызылқоға ауданының жері Қарабау — Қаракөлде, айтатыны: "жорыкшы амаңда келеді, жаманда келеді". Мұны
жартысы Нарынға өтіп, бұрынғыша Дуаберген, Бекайдар ешкім тауын, қолға түсіре алмайды. Бір күні жорықшыңан
деген жерді мекендеді. Байұлында мынандай да сөз бар: сүйінші сұраған хабар келеді, ел қуанады. "Аузына қан
Екі кісі Сүлтансиыкты көрсең, бірі кербездікте, толғыр, түн болса біреу ұйқы бермейтін еді" — деп, бір-
Екі кісі Беріш көрсең, бірі ерлікте, біріне хабарлап, соны ұстасақя білсек дейді екен. Бірақбұл
Екі кісі Шеркеш көрсең, бірібилікте, адам түн болса бүрынғысынша: "жорықшы аманда келеді,
Екі кісі Таз көрсең, бірі саудада, жаманда келеді", — деп айта береді. Ақырында жорыкшы
Екі кісі Ысык көрсең, бірі ұрлықта, ауылға жетпей, бұл елді Хорезмнен келіп жау шауып, малды,
Екі кісі Есентемір көрсең, бірі корлықта, жанды айдап, қолынан келгенінің бəрі істеп, кайтып қетеді.
Екі кісі Адай көрсең, бірі зорлыкта жүреді. Жорыкщының алды толы мал, қойыны толы жетім-жесір,
Сонымен, Адайлар жоғарғы аталған қоныстардың бəрінен бірақ ауылдың жаны жорықшының ойындай болмай
де құр калады. Адам саны өседі, мал басы өседі, сондыктан шығады. Енді жау шапқанда елде де, жорықтан келген
Адайлар қоныс іздейді. Үстірт аталатын қыр — жалпақ батырларда да ешкандай қайрат-жігер болмай қалады.
тегістік, жаз жайлауға өте қолайлы. Кейбір жерін, мысалы, Бұрынғы түнде елге маза бермей жүрген адам Бекет болып
Каратүлей, Сам деп аталатын жерлерді қыстауға да болатын. шығады. Оған дейін Бекетті ешкім елемеген. Бекет айтыпты
дейді сонда: "Енді билікті өзіме беріндер, Алшынның ала Мендікул,
туын да қолыма беріндер, менен хабарсыз ешқайда алаң Бекет.
болмандар. Жауға кеткен мал мен жанды қууға, артынан Бекеттен бес бала, бəйбішеден: Бəйтелі,
қашан жүруді өзім айтамын", — дейді. Сүйтіп жүргенде Жайлау,
арада үш жыл өтеді, бір күні Бекет: " Аттан да аттан!" деп ту Тогай,
көтеріп Хорезмге аттанады. Бір жағынан қазақ Қіші жүз тоқалынан: Байнылы,
барып, қарақалпақ, өзбек, түрікпенді шабады. Кетқен мал Қодар.
мен жанның орны көңілдегідей толып, ойлағандары болып Тоғайдан Құлнияз деген бала.
еліне келеді. Айтушылар біліп айтса, Бекет жауға "Аттан" Құлнияздан төрт бала:
деген күн, Хорезмді қоқандыктар келіп шапқан қүн деп Аман,
жорамалдайды. Содан бастап Адайлар ұранын Бекет деп Үрпек,
кетқен дейді. Бұны 17 ғасыр деп шамалайды. Қара,
Адай еліндегі аңыз ауыздан ауызға осылай тарайды. Сары.
Енді Байұлы болатын Кіші жүздің əрбір руы өзінің белгілі Қарадан — Қосуақ деген бала. Қосуактан — Суқан деген.
адамдарының атын өздеріне ұран етіп кетіпті. Беріштер Суқаннан — Сəуле деген жалғыз бала. Сəуледен — Ермек
Ағатай, Шеркештер Шағырай, Ысықтар Бəйтерек, жалғыз.
Жаппастар Баймұрат, Таздар Бақай, Ермектен — Қоныс жалғыз. Сонымен Бекет өзінен
Сұлтансиықтар Əйтімбет, Қара дейді. Есентемірде ұран бастап Қонысқа дейін тоғыз атаға келіп тұр. Бекет тірі
болмай, Сырым заманында Есентемір Бөқен бимен кезінде эр жерден қоныс қарайды жəне балаларына "мені
ақылдасын, Есентемірге Алдаоңғар деген ұран береді дейді. өзімнің айтқан жеріме қойындар" депті. Бекеттің моласы
Алдаоңғар адам аты ма, жоқ тек алды оңғар деген сөз бе, Жем бойында Акмешіт, Күйкен тауы жағалауында Бейнеу,
оны білмеймін. ең акыры Үстірт тауының Қаратүйе, Маната аталатын тау
Қейін Қіші жүзде Табындар — "Жоламан", "Барақ- жолынан оңтүстікке карай жағалаудағы Оғынанды деген
жерде. Моласы таудың астында, асты мен үстінде жаяу
Мөңке", Əлімдер — "Майлыбай", "Бактыбай," "Жанқожа"
қиялап баратын жалғызаяқ жол бар.
деп ұраңдаған.
Үстірт пен Маңғыстауды адайлар қалай қоныс етқенін
Бекет Адайдың қай атасына жатады? Ол — Мұңал, жалғастырайық Маңғыстауда түрікпеннің ханы Құггық Сейіт
Мүңалдың Жаулысы, Жаулының Қосқұлағы. Қосқұлақтан Хиуа ханына малдан зеқет, бастан пітір беруді талап етеді.
Жаналы, Тогызақ, Төленді деген үш бала туады. Ол қейбір жакын қоныстанған сыбайлас Адай руларынан да
Жаналыдан төрт бала: Атағұл, ерікті-еріксіз, біреу үшін біреуден зекет пен пітір алады.
Өтеғұл, Арада наразылық көбейеді. Адайлар бітім сөйлесуге арада
Мырзағұл, елшілер жүреді. Екі жақ бітім жасайтын жер белгілейді, ол
Еділбай. жер — Жалбарт, Таушықтан 25 км жер. Адайлар Жалбартка
Мырзағұлдан төрт бала: Алдаберген, жиналады, бітімге эр рудың белгілі-белгілі адамдары келеді.
Алдаонғар, Түрікпендер бас-аяғын жинап келеді де, жиналған Адайдың
кілең жақсыларын түгелдей қырын, олардың аты мен тонын
олжалапотыра береді. Адайлар мұны Құгтық Сейһтен қөріп,
оны өлтіреді. Шетпеден оңтүстіқ-шығысқа жүргенде Ақүйік
деген моладан тіке кұбынада Құттық Сейіт хандығы жəне Оғыланақ атаған, қазақтар оны өзінше айтып, содан Ұланақ
шыңырауы деген құрлық бар. Осылай түрікпендер мен болып кеткен.
адайлар арасында жауығу басталады. Егдір мен Абдал деген Қожакелді батыр жау басып қалғанда баласы Ожымпайды
түрікпен тайпасының біркатары кьірмен көшіп Жайықтан мінгестіріп қашып келе жатса, алдында інісі Көшен жаяу
өтіп Астраханға, бір катары орыс шенеуніктерімен сөйлесіп қашыпкеле жатыр екен, сонда Кожакелді батыр: "Қаралат
қайықпен Донга қарай Ставрополь өлкесіне кетеді, ал жарлы үш адаммен жаудан құтқармас, ол бір адамды құтқарар" —
Егдір мен Абдалдар теңіз жағасында балық аулап отыра дейді. Сонда кім калады болғаңда Қожакелді батыр: "Атасы
береді, оларға адайлар тимейді, тату қөршілік қатынаста баска қалсын" — дейді. Сонда баласы Ожымпай атасы баска
болады. Ал, Шəудір, Бозашы, Мұрындықтайпалары Адаймен мен ғой деп аттан түсіп, ағасы Көшенді мінгестіріп жіберіпті.
жауласа береді. Ақыр аяғында шыдай алмай бұлар Хорезмге Қожакелді батыр інісі Көшеңді кеңге шығарып тастап, қалып
көшеді, осылай түрікпендер Маңғыстау деп аталатын үш қойған баласы Ожымпайды іздеп Ұланаққа қайта келгенде
түбекті — Бозашы, Қарағантүп, Исанды тастап кетеді. түрікпендер Кожакелді батырды да, баласы Ожымпайды да
Түрікпендер түбекті түгел тастап кеткесін, адайлар қоныс өлтіреді. Байбол Атақозы батыр да кұла атын жібермей қолда
іздеп Маңғыстауға келеді. Қонысты рубасы батырлар іздейді ұстайды екен. Ол өз адамын нобайлап аман алын шығыпты.
екен, сонда қоныс іздеушілер Тіней Тəңірберген батыр, Ұланақта қырылған адай төбе болды дейді. Осылайша
Қенже Қонай батыр, Шотан, Айбас, Арғынбай, т.т. Бұлар түрікпендер адайды екі жерде — Жалбартта, Ұланақта алдап
ата жігіне қарай жерге иеленеді. Бұған шамамен 260-270 қырып кеткен.
жыл шамасы болған болар деп жобаланады. Халық ақыны Осыдан кейін адайлар түрікпенге біржолата жауығып,
Сəттіғұл Жанғабылов 1910 жылы адай жұтап, мал тұқымы түрікпенді ата жауым деп, тегіс атқа мініп, көзге түскенін
азайын, адамдар кəсіп іздеп Форт-Александровскіге жаяу қыра берген. Жəуміт аталатын тайпаның ішінде Атабай
шұбырғанды жырлап, соның бір жерінде "Адай бұл жерге руынан бастығы Ақмолданы қойсуы Қарабақыда бұларды
ту тігіп меқен еткелі еқі жүз жыл шамасы өтті" дейді. келістіріп қырған. Үланақ пен Жалбырттың бірінен кем
Сəттіғұл ақын бір дерекке сүйенген шығар. Енді болмаған. Қай заманда екенін білмеймін Ауыздыбас жəне
Маңғыстауда қалған түрікпеннің Бозашы, Мұрынжық, Түлкілі деген жерде адайдың карауылда жүрген Əбіл жəне
Шəудірдің рулары біржола өткен-кеткенді елемей, алажіп Бөкембай деген екі жігітін екі жерде ұстап өлтірген, сол
қесіп, тшшақты бітімге сөйлесуге шақырады. Түрікпендер жерлер қазір "Əбілтөрткіл", "Түлкілібөкембай" болып
жақтан Абдал атасынан Əжниязбек бас болып сегіз қүн аталады. Бұл екі жігіт Қосай жігіттері екен, Əбіл кəдімгі
мұрсат сұрап, сегіз күнде Үланақ деген жерді белгілеп, Қосайдың Байболы Есенқүлдың Есек деген батыр баласының
адайлар Маңғыстаудағы аз түрікпеннен қорықпай (уақыт баласы. Сол Есенкұлдың Нұрбай деген баласының немерелес
жазгытұры болса қерек) аттарын шөпке бос жіберіп, өздері Айтқұл баласы Бөкембай сол екі жігітті түрікпендер өлтіретін
тоғыз құмалақ ойнап, еш заттан хабарсыз жата береді. жерде түрікпендермен соғысып, түрікпендерді табанда бірін
Сегізінші қүннің ертеңіне хабарсыз жатқан адайды жібермей қырған. Сол жер осы күні "Түрікпенсүйек" атанып
түрікпендер тосыннан тұрғызбай басып қалып қырып кетті.
кетеді. Қуйбышев совхозының жерінде "Жаужол" деген Жем өзенінің құбыла жағында, Жемнен 50 км шамасы
жер бар сол түрікпен келген жер дейді. Тірі адам аз калады. жерде Есекжал деген жер бар, қасында Биікжал деген жерде
Мұны Үланақ қырғыны дейді. Үланақ деген сөз (осы күні Биікжал деген мұнай қарайтын бригада тұр)
Түрікпеннің дүниеге келген нəресте ахылап туды деп, адайлар жиналып Есек батырдың ауылында кеңеседі.
Маңғыстау мен Үстіртте түрікпен тастап кеткен қоныс пен тұщы" — дейді. Кейін төрелескенде су Шəмейге тиісті
суды өздеріне меншіктеуге көпшілік болып сөз байласады. болады. Көп жылдар өткесін суды Құнанның немересі
Бұл кеңеске адайдың əр руынан, əр атасынан өкілдер Есен Шəмейден сатып алады. Құнан тағы ілгері жүреді
қатынасады. Жарыдан — Шотан мен Үсен, Бəйімбеттен — де, Сартас пристаны түрған жердегі қүдыктарға белгі салады,
Арғынбай мен Төлеп, Ескелдіден — Жанұзақ, Жеменейден со дан бүл Құнан суы аталып кеткен. Тағы да ілгері жүріп,
—Сейіт би мен Бегеш батыр, Зорбайдан — Таған, Бабықтан теңіз жағалайды, теңізге караған таудың қосқатында тағы
—Əжібай, Шоңайдан — Бекбаулы мен Құнан, т.т. Осылай бір бүлақ көреді, мүны да белгілеп тағы ілгері жүре бергенде
Есек батырдьгң ауылынан Үстірт пен Маңғыстауға жүреді. тағы да шамалылау бұлақты көреді, бұл "Құнанбүлақ"
Əркім ұстаған шымырауына я Каратаудағы бүлаққа өздері атанады. Кейініректе Мамыртай деген руға берген қызы
белгі салады. Біреуге біреу киянат жасамайды. Есет төркіндеп келіп, сол Қосқаттағы бұлакты сұрайды. Құнан
Қарабұлақ, Ақшағыл немесе Бейнеу, одан батысқа карай қызына сұраған бұлағын береді, қыздың аты Суат екен,
Каспий теңізін жағалап та су, құдық іздеген жүргіншілер содан бұлақ "Суат" атанып кеткен. Құнан ең соңында
жүре береді. Біреудің белгілеген жеріне баска адам қол Кетікке (Форт-Шевченко қаласын адайлар Кетік дейді)
сұкдайды. Сол Есек ауылынан шықкан əркім жеткен жерін барады, барса, орман калың жыңғыл, қамыс, жантақ, əртүрлі
ұстап келеді. Бекбаулы мен Құнан Уəлі деген құдыққа шөп малынып түр. Əсіресе, кыс айында малға таптырмайтын
қеледі. Бұлардан бұрын ешкім келмеген, демалып бірер қоныс, карап жүрсе, сорға қарай ағын жатқан бұлақ бар,
қүн жатын, енді жүрейін деп отырғанда Бекбаулы ауырын, суы тұщы, мұны "Кетікбұлақ" деп атайды. Кетік деуі — бір
көлікке жарамай қалады. Құнан қосшысы Дəндібай деген жағынан барғанда тауы кетік-кетік.
інісі (бұл Барақтың баласы Құнанның туған ағасының Кетік туралы бірер сөз. Патша өкіметі қамал салғанда
баласы) Уəліден ара қонып Қызынсай аталатын сайдың бұл жерді əуелде картада Кетікбүлақ, кейін Форт-Петровск,
басынан өтіп бара жатып, ертеде малдың шұбырған жолын артынан Форт-Александровск деп атады.
көріп, мүны "өріс жол" деп атайды. Жолмен тауға қарай Адайлар Үстірт пен Манғыстауды түтелдей өздеріне
бұрылса, қосқатта недəуір көл мен бұлақ бар екен. каратып алады, бірақ мал мен бас өсіп, бұл қоныс мал өскесін
Аттарынан түсіп дəмін татын қараса, малға ішуге жарайтын тарыла береді. Сондықтан Жем, Қайнар, Сағыз, тіпті Ойыл
алғаулау екен. Сол жерді төңіректеп қарап жүрсе, кеуекте өзені, одан да əрі қоныс іздеуге тура келеді. Əр ру, əр ата
сауыт жатыр екен, бұған "Сауытты" деп ат қояды да, суды, жерді өздеріне меншіктеп алғанда, кейбір рулар
сауытты баска жерге жасырып, тағы да батысқа қарай жүре Маңғыстауға келмей жаз Үстірт, Самды жайлап, қыс
береді. Араға екі-үш күн қоньгп, осы күнгі Жыңғылдыға Қарабауыр, Ауданға карай қыстайды. Бұлар — Балықшы
келеді. Басы Қаратаудан шығып жаткан мол сайдың бойы (Шыбынтай), Шоғы (Қырықмылтық), Тобыштың Шегемі,
толы жыңғыл екен, бұған "Жыңғылды" деп ат қояды. Қарашы, Бегеймен Сүйіндік, азғана Акпан.
Тағы ілгері жүреді, 15 км жерде тағы бір бұлаққа қеліп Қосайдың Байболы деп аталатын Есенкұл, Еспенбет, Қадыр
айналып көреді де, демалып жатады, ұйқтап кетсе, біреу рулары жоғарғы адай болып аталады. Адайлар мен түрікпен
дауыстап оятады. Бұл — Қамысбайдың Жамансары баласы арасындағы жанжал дүрысыңда Хиуа ханынан болған əлек,
Шəмей екен. Құнан бай əкесі Даңнан: "Бай, су ұстап соның саясаты. Ол — түрікпенді казакка айдап салып, ұлт
жатырмысың?"— деп сұрайды. Құнан "иə" дейді. "Суы араздығын өршітіп қою арқылы өз өктемдігін жүргізу.
ащы ма, тұщы ма?" — дейді. Құнан: "Дəмін татқаным Сүйінкара шабылды дейтін 1832-33 жылдар — Аллакұл
жоқ" — деп шынын айтады. Сонда Шəмен: "Мен таттым, билеп тұрған кез. Ол 3000 əскерді Мəмбетнияздың
басшылығымен аттандырын қазақты шабады. Ал Сүйінқара I. ЕСТЕЛІКТІҢ ЖАЛҒАСЫ
əскер жинап ел шапқан жоқ. Сұйінқара əскер жинап ел
шапты, қатын-баланы шулатты деген сөз шындық емес. Ол Адайлар Маңғыстауды түгел өздеріне қаратып алғаннан
туралы ауыздан ауызға, атадан балаға мирас болатын бір де кейінгі жағдайлар. Кіші жүз болатын рудың өз арасында,
ауыз сөз жоқ. Сүйінқара ел арасында ұлт араздығын яғни, Адай мен Əлім арасында 1820-1825 ж. басталып,
тудырушы емес, ол Хиуа ханына қарсы, тек Адай емес 1838 жылы бітім болын тынышталды.
жалпы казақтың Хорезмге қыста барған шаруаларына Адайдың 2-3 ауылы шаруасының жағдайына
зекеттен бастап неше түрлі салықтан бас тарттырған, ел байланысты Маңғыстауға басқалардан кештеу көшеді.
үйтқысы. Бұл жерде, əсіресе, Кіпті жүз аталатын елдің малды Мысалы, караша айында.
көшіп жүріп бағатын тайпалары — адайлар, Табынның Осы уақытта қазіргі Атырау облысы Ембі ауданына
Асанқарағайлы деген рулары. Əлімнің Шекті аталатын карасты Үшқан-ата — мол су, 2-3 ауыл адай малын суарып,
руларынан барған қазактардың малы мен жанына ерік жөніне қонады жəне ертемен көшеді, жылқышылар
болмаған, қарсылық еткендерін əрісі дарға асу, берісі жылкыны түтендеп жөнге айдамақболғанда, жаз жайланған
шыбықпен дүре соғу. Сол үшін ханның қойған жендеттері еті арықтау атқа жапқан атжабу аттың үстінде жоқ болып
бар. шығады. Адай жылқысымен аралас Əлімнің де көп
Айта кететін бір жай, адайлар кейін шегінгенде, жылқысы болады.
Əбілкайыр Кіші жүзге хан екен. Адаиларды патша өкіметше Көшкен ел сондай асығыс, мақсаты — Маңғыстауға
көндіргісі келгенде оған бас имеген. Қейін Əбілқайыр жету. Бірақ Əлімнің жылқышыларына айтып кетеді, ат
өлгесін оның баласы Айшуақов Баймағамбет сұлтаннан жабу қолды болды, сендерден басқа ешкім жоқ, сендер
Сүйінқара ақыл сұраған. "Əкең Кіші жүздің көпшілігін алдыңдар дейді. Арада аздап жанжал болады да, Адай
орыс патшасына неліктен бағындырды?" дегенде, Айшуақ Маңғыстауына, Əлімдер Атырауына кете береді.
айтыпты-мыс: "Көшпелі киіз туырлықты қазақ қаруға Атырау қыстайтын Əлімнің Кете аталатын руынан —
қалай, несімен карсы тұра алады, орыстың алыстан ататын Алтай, Құттығай, Байқошқар, т.б. рулар қелер жыл
зеңбірегі бар, бұл бір, екшшіден, отырықшы болсаң жер- жайлауда қездесіп, Кете бір кісінің антын берсе де, жабудың
су береді, баланды оқытады" — депті. Сүйінқараның бұл бəсі — бір бас қой я ешкі беріп кұтылса да, қалау кететін
хабарын естіп Хиуа ханы Астрахань-Саратов саудагерлері болады. Əрине, жан беру оңай ма, Кете жағы бір бас мал
сауда жасап, екінші жағынан патша өкіметі қамал салып беретш болады. Күз, əркім қыстауға көшетін мезгілде Адай
жатқан Форт-Алеқсандровскіге əскер де шығарып қарайды, жағы Кетеден уəде бойынша мал сұрайды. Кете мал
бірақ одан қорытынды шығарылмайды. бермейді, əуелі ат жабу жоқ болатын жердегі Адай
жылқысы мен бірге жайылған Кетенің жылқылы ауылының
Естеліктің авторы — зейнсткер бір атын барымталап, көшкен елінің соңынан бара жаткан
Мендалиев Алшын, Шетпе адайды кетелер қуып жетіп, барымта алған адайды өлтіреді.
посслкесі, Маңғыстау ауданы, 1- Сонымен келер жылы тағы да кете айыбын мойындамайды,
22 сентябрь, 1970 жыл. екі жақтөреге барады. Төреші Кетеге: "Кетенің Əлімбет
аталатын руынан сегіз кісінің антын бересің, ант бере
алмасаң, тиісті құн бересің" — дейді.
Адайлар: "Кете ант бере алмаса екі құн берсін, болмаса, жатқан адайды табанда қырып жібереді. Сол жер "Батпақты"
өлтен кісінің сүйегін тауын берсін" — дейді. Бұл төре əділ атанды. Себебі, қан мен құм араласып, бұл қырғында
төре емес деп, аралары бітімге келіспейді. Кыскасы, Кете Табынай-Көбек батыр бірнеше адамды ат жалдап алып
ант бермейді, Адай құн даулайды. Сонымен: "Даудың басы шықты дейді. Бітімге барған адайлар аттарьгн бос жайылысқа
— ттышақ, түбі — құшақ'' екі ел жауығады, арада талай жібергенде Көбек атын қолда ұстайды екен. Тасыған судан
кырғын, жаушылық қөбейеді. ат жалдап шығарғаны (Сүйінқара, Ботағара, Тілеумағамбет,
Ақыры 1837-1838 ж. хан Жəңгірмен ұрысып, Нарыннан тағы-тағынар) жəне Сүйінқара айтыпты: "Қонақаты — қолда
, Жайықтың шығыс жағына шыққан Исатай мен Махамбет игі", көлікті көзден таса етпен, бүл не деген жайбаракат,
Шəли, Кете, Құдайберген батыр мен жоғарғы Шектіден түбі бір затқа ұшырамай ма деп коркам" десе, басқалары:
Көтібардың Есетін алып, Адай мен Əлім арасындағы Майлыбай мен Бақтыбайға тапсырьгп ант беріп отырғанда,
жаушылықты тыныштату жағын қарастырады. Сөйтіп, Сүйеке, қалай сенбейміз кайдағы бір сарыуайымды айта
бітімге Адай жағынан уəкіл шақырады. Адайлар да бұны бермеңізші деп малтасын езіп, қонағасысын жеп жата
қарсы алып, араларынан мына кісілерді уəкіл етеді. бергендегі жай ссылай болды.
1) Сүйінқара, 2) Шабай батыр, 3) Мəмбетнияз мырза. Адайдың көбі өлді, азы тірі қалып, азып-тозып елге
Жем өзенінің бойында Каратөбе деген жерде екі ел бітіседі. əрең жетеді. Арада 2-3 жыл өткізіп Əлімнің Атырауға
Сол жер осы күнге дейін "Маспакаттың Қаратөбесі" атанып қыстайтын рулары түтел келді деген шамада қыс бекіген
қалды. Бітім болды, кейін тыншыды. Бітім болғанша соң, Адай жағы жорыққа шығады, кар қалың, күн суық.
жалғасқан жаугершілік туралы кейбір уақиғалар: Əлімдер Адайлар күн-түні бір адаспайтын жершіл, ізші Көші,
адайдың белгілі 3 ауылыныңжылқысын барымталап алады. Боздақ деген кісіні басшы етіп жүреді. Боздақ пен Көші
1. Шоңай болатын рудан Өтенің 1500 жылқысын; туралы бір-екі сөз. Боздақ Адайдың Келімбердісі, одан
2. Жеменей қедей Шəукембайдың 2000 жылқысын; Мүңалы, одан Эли, Əлидің Мөңке деген атасынан Көші,
3. Жаңай Шонтының 2000 жылқысын. одан — Арыстан, одан Есжан, одан Сақтаған, одан Əбдір
Бұл толысып тұрған үш ауылдан алынған қыруар (Алматыда тұрады, қатардағы қадірлі азаматтың бірі).
жынқы қаны бар, "'ермін, батырмын" деген жігіттерді үйде Атыраудағы Əлімге ұран отын жағып, айсыз қараңғы
тыныні жатқызбады. тұнде жүріп келіп, бір жерде жол басшы кідіреді. Мақталы
Адайлар бас-аяғын жинап, бірнеше мың қол болып, жаз ескі шапанды тігісінен жыртып, ұшына от береді. Мақта
шыға Əлімге аттанады. Сөйтіп, Сағыз өзенінің бойында қызарып сəуле береді, соны "ұран оты" дейді. Қамалып
Ақ-Құм деген жерде Əлімнің Ожырай, Кете, Шүрен деген қол жүрмейтүрғанда, "не болды?" демейме. Сонда Боздақ
үш тақтасын шауып, қөп адам өледі, көп мал алады. Кіші былай депті: "Бірде қарауылда жүріп Нүралтай (шамалылау
жүздің Жетіру мен Адайдан баска Байұлы болатын елдің бөлік төбешік адайларша осылай аталады) төбенің басында
қадырлы билері — ақсақалдары екі жағын бітіруге кіріседі. шөптен, балшыктан салған аласа мола құлпытасы бар екен.
Келер жылдың наурыз (амал) айына Ойылдың Кайынды, Атымды ылдиға қойып, төңірекке қарап, еш зат көрінбеген
Қарағанды деген жерін уəде етіп, тарқасады. Уəде бойынша соң бейіггің өкпе тұсынан оң қадам жерден жерошаққазып
наурыз айында адайлар айтқан жерге келеді. Əлімдер үй қуырдақ жылытып едім, сол шама ма деп кідіріп тұрмын,
тігіп, қонағасы беріп, "арада билік айтатын кісілер келсін, солай болса, бағыт дұрыс, болмаса, адастық" — депті. Түсіп
жата беріңдер" деп, Адайды баға береді. Қыскдсы, Ойыл қараса, Боздақтың айтқанындай болады. Боздақ тағы
өзені тасып, кемерге келген күні еш нəрседен хабарсыз айтыпты: "онда құбылаға қарай он қадам тура жүрің,
жерошақтабылса, батыс жағында бұта болар, солай болса карамай кетгі, енді қайтем деп отырғанда Көбек бір əліммен
ошақтың маңайын аздап сипап қарасаңдар, кездік найзаласып, бірін-бірі ала алмай келе жатқанын көріп Құлыш:
пышағым ұмыт қалып еді", — депті. Айтқандай пышактың "Бактыбай мен Майлыбайдың аруағы атқыр, адайдың
сабы қурап калган екен, жорықшы қуанып жолымыз болды шұйкедей немесін түсіре алмай келе жатканың" — деп
деседі. Айтқандай таң ата Алтай — Кете Басығара батырдың айқайлайды. Сонда Құлышты "Əлім" деп назары ауа
аулын, басқа да бірнеше ауылдарды шауып, келген ізімен бергенде, Көбек оны іліп тастап, атты Құлыш мініп кетіпті.
кайтайъш десе, алдын əлімдер қамап қальтты. Кешке карай адайлар Бозашыға карай шығып, кім бар,
Адайлар амал жоқ Каспийге мүзға салады. Теміртапқан- кім жоқ деп, əркім өз руларын шақырып: Қосай, Жеменей,
Байтақ деген аралға қелгенде əлімдер жетіп ұрысады, Мұңал, Тобыш деп адамдарын түгендегенде Көбек
бұлардың аттары тағалы, ал адай аттары тағасыз. Адайлар Құлышқа Тобыш адамынды түгенде депті. Адамды санап
аты нашарын ілгері жіберіп, кедергілей ұрысса да əлімдер келе жатып, қайта-қайта "Ержекем" дей беріпті. Бірақелге
жеңіске жетеді. Адай жағынан көп адам шығын болады. келген соң бөтен əңгіме болмай, жүре береді.
Қайыңды мен Батпақтыда алдап қырса. мұнда каттысыз Ажал Құлышқа бұрын келеді. Ержан соң өледі. Ержан
ұрысып, бұл жорық та адайлар үшін пайдалы болмай өлерінде кіші баласы Көктаубайға өсиеттапсырады: "Құлыш
гдыгады. тұқымын сыйлай гөр" деп. Себебі, сол мұз үстінде болтан
Осы жорыққа қатысқан Құлыш туралы таты да бір-екі жағдайдың бəрін баласы Көктаубайға өзі айтыпты. Құлыш
сөз айта кетейін: елге келген соң айтады ғой деп едім, ол аузынан шыгармады
Адайдағы көбірек рулар — Мұңал мен Тобыш. деп əкем айтты" — деп Көктаубай Қүлыш тұқымын өзі
Құлыш — Тобыштан оның Оразы, одан — Жайық, өлгенше сыйлаумен кеткенін көзімізбен көрдік.
одан — Əлмембет, одан — Шоңай, одан — Тоқсамбай, Клра жермен барып. қайтарда мұзға түсіп, жолы
одан — Даң. Даңның қіші əйелінен туған Тұманбайдың болмаған сапарда адай елін басқа көрші Байұлы ауыздай
баласы отыз жасына дейін ұры болыпты. аяушылық еткенмен, басқа кұш көмек берген жоқ Кіммен
Өзі жарлы, ұры болып жүргенде елсізде бір адамға тап олжасса да, адайлар ешкімнен көмек сұрады демейді.
болады, ол қісінің аты да, ер тұрманы да қолайлы. Құлыш Адай Сүйінқараны Хиуа ханы шапқанда адай көп
аты мен ер-тұрманын олжалайын деп, ана кісіні аударайын шығынға ұшырады. Дегенмен қарап жатудың есебі
дегенде ол кісі Құлыніты ердің алдына өңгеріп алып: " Енді болмады. Кетені Адайға айдап салып жүрген жогарғы
осы əдетті қоямысың" — деп ақбас ердің шошақ басына қалың Шекті деп түсініп, бұл елдің басшыларына елші
үш рет қарнын бастырьгпты, содан кейін ұрлықты қойып, жібереді (Арыстан — Көтібар солардың тұқьгмы деп). бұдан
адайлар Ресейге көнгенде бірнеше жыл волосной правитель да мəнді хабар ала алмады.
болып, ақыры кажыға барып медресе, мешіт салып Хиуадан Не болса да енді шабуылды Шектіге жасауды мақұлдап
қарақалпақ молда əкеліп, хадимша болса да, маңайын, Бердібек батырға ту ұстатып, жорықты Шектіге жасады.
қоныстас адайды, өз елін нобайлап сауаттандырған адам. Арал теңізінің батыс жағы. Аяқ-құмның көкала-қүмында
Бұл Құлыш Теміртапқан-Байтакта Көбек батыр мен үлкен согыс болып, бұл сапар жеңіс адайдың пайдасына
Ержан деген кісіге атқосшылықетеді екен, аты нашарларды шешілді. Міне, басталуы да, аяқталуы да осылай болып,
ілгері жібергенде К,үлыш та кетеді. Жолда аты жүрмей, жоғарғы аталған кісілердің бас қосып жасаған баталары
мұздың үстінде найзасына сүйеніп отырса, артынан Ержан қабыл болып, кейін ел арасы біржола тыныш болды. Бірақ
келе жатыр екен, Құлышқа қарамай өте шыгыпты. Ержекесі Адай, Əлім бітімі болғаннан кейін Исатай бастаған көп
əскер Орынборға шабуыл жасаймыз цеп, Қиылда орыс ұстінде сарыала деңмент, қылышбау, жүз биенің бəсі бар,
əскерімен кездесіп, сол ұрыста Исатай да өліп, адайдан да бір мырзаның үйінде жүзден-жүзден кұлы бар, əр құлының
көп адам қаза болды дейтін де аңыз бар. қасында жұздеп күңнен жұбы бар. Замандас едік, Жаскелең,
Кіші жүздің басқа рулары Ресейге Адайдан қөп жыл өткен істі еске алып, ерлігіңді мақтадың, Оразбай мырза
бұрын бағынышты болғаны тарихта бар. Адайлар да 1870 жар салып жармеңкеде шақырды, рұқсат берсең, көпшілік,
жылдар Ресейге бағынып жер мен суды пайдалануға мен де айтамын тапқаным", — дейді Нұрым.
мүмкіндік алғаннан кейін қазіргі Ақтөбе облысы, Ойыл Жаскелең: "айтқанда қой демедік, Адай қонақтар кек
ауданында, Ойыл жəрменкесі болғаны белгілі. Сол Ойыл жоқ, ашу-араз болмасын, ерлік жағынан айтатындарың
жəрмеңкесінде "Шəли Кете" Оразбай деген бай сауын болса, рұқсат" — депті.
айтып жар салады: "Жəрмеңкенің тарқауымен қыз ұзатып Сонда Нұрым: "Көкаланың қүмында, алты аталы
үлқен той жасаймын. Адайдың қарт жыршысы Нұрымға Əлімді, адайлар барып шапқанда, Бердібекке тиіпті алпыс
батаңды бер деймін, жас жаршысы Ақтанға тойымды кілем ағалық, сонан калган сіздерге батырлық, байлық,
бастатам" — деп. Айтқандай Оразбайдың тойына жұрт даналық" — дегенде Əлімнің біреуі тұрып: "апырым-ай,
жиналады, тойбастар мезгілде əлімдер жолдығымды басқаға Адай құдалар, мұнша өтірікші болғандарың қалай, бір ұйде
бермеймін деп, тойды өзіміз бастаймыз деді. Шақырулы жүз құл бар, тағы жүз күң бар, оған өсек жете ме, бүйтіп
адай жыршыларына Оразбай: "сіздерді шақырдым, өтірік айтпасаңдар қайтеді", — дейді. Сонда Арыстанбай
сыйлығың мойнымда, бірақ көпке шамам келмей тұр", — деген адай: "Өтірікті сенен бұрын айттық па? Екі жүз
дейді. Бір аузы дуалы кісі: түйе желіде боздап шулап жатқанда бəрің де керқұлақ
"Жиналған көп шақырулы қонаққой, Əлім тойды өзім болдындар ма?" — депті.
бастаймын деп тұр ғой, Оразбай да ұятқа қалмасын, тойды Сонымен əлімдер: "Оразбай арнап шақыртты ғой, жол
бастаудан бұрын Əлім мен Адай жыршысын сынап адайға берілсін деп, Ақтан тойды бастап, Нұрым бата беріпті.
көрелік", — депті. Сонда, Жаскелең (Əлім) жырлай Бата сол замандағы малды, бақытты адамдардай бол деп
жөнелген бір жерінде Əлімнің байлығын мақтағанда: "мен беріледі ғой, соның ішінде Кіші жүздің заманындағы белгілі
мақтансам байлыққа, біздің Əлім ішінде, Əлібек бен Достан кісілеріндей бол деп, "алтынын кеуекке үйіп көше алмаған
бар, көшкен күні желіде ұмытылып қалып, боздапты, жүз адайда Досжан менен Шəбіктей бол жəне де Мыңбай менен
аруана, тоқсан нар. Байлық жағын сұрасаң, осындай Селбайдай бол" — дейді.
бізде жоспал бар", — дейді. 1968 ж. қаза болтан домбырашы əрі жъгршы Шамғүл
Енді бір жерінде Əлімнің көптігін дəріптей келіп, Кетенің Ыбырайымұлы жырлап жəне сөзін айтып отырғанда есте
Əйтімбет, Басығара батырларын мақтайды. Темірапқан- қалғандары: Нұрым Шыршығұлұлының туьгсы — Нарын
Байтақта мұздың бетін қан етіп, адайды қойдай кырдым — құмы, Исатай заманында Нарынды тастап, негізгі жеріне
деп мақтанады. Əлім көп, той да əлімдіқі, аз кісі бұны қелген. Адаидан: Құдайқе — Қосай одан Сүйіндік
қорлық көреді, бірақ жасайтын амалы тағы жоқ, сөйтіп не (Жаманадай) одан Мырза. Мысалы, ӨтешқалиАтамбаев,
боларын білмей тұрған адайларға Əлімнің бір инабатгы кісісі: Шашан Оразбаевтар Нұрым қартпен аталас, бұлар да
"Адай ағайын, корғаламай айтатындарың болса, рұқсат" — Сүйіндік (Жаманадай) ішінде Мырза аталады.
дейді. Ақтан Керейұлы, бұл кісі — Адайдың Келімбердісі,
Сонда Нұрым да жырлайды: "Ағасың, көпсің, білеміз, одан Бұзау, Айтумыс, Шылым, Өрдек, Кенже, Койсары,
бірақ, баймын дедің, байлыққа адаймен бəсекелесуің артық Қойсарының Дарғана деген баласынан шығады.
болар, мен адайдьгң байлығын айтсам — бір мырзамның
МЫҢБАЙ ТУРАЛЫ Барақ қожа бастаған жиырма жігіт алдына жансызын
салып Атырауға жүреді, бір жұма шамасында жансыз келіп
Мыңбай — Адайдың Келімбердісі, одан Тобыш, одан хабар айтады: "Сағыздың Доскана, Қошқар деген жерінде
Ораз, одан Шегем, одан Бабықдеген атасынан. Мыңбайдың Ысык Дайрабайдың 500-600 жылқысынан басқа жан
жылқысын Байұлының Ысық деген руы ұрлайды. Кіші көрмедім, елі түгіл Атырауға барған, Бышықбек Айттың
жүзде макал бар: "Екі кісі Ысық, бірі — ұрлықта" дейтін. мырзалары салықүйде, Тайсойғанда кыстап қалыпты".
Ұрланған жылқыға ысықтар барының көзін, жоғына төлеу Бұлар "Калай етеміз, Мыңбай мал алма дейді, жаудан бос
беріп есептескенде, Мыңбайға ысықтар іштегі құлынын қайтқанша жаралы қайт, Мыңбайға керек болмаса, мал бізге
бермек болады. керек" — деп Дайрабайдың жылқысын алуды мақұл
Енесінің бауырындағы құлын тай болғанда бара алмай, көріп жылкьпяьілардың қосына келіп, далада арқанда жоны
құнан шыққанда Мыңбайдың Екібайы іздеп барады. Оған мұздап тұрған айғырларды босатады. Мұздап тұрған
ысықтар "Саған борышты кісі ауылда жоқ, тағы бірде айғырлар карта аунап алын, үйіріне шабады, артынан
аларсың" — дейді. Күнде "ертең", "əне-міне" көбейебереді. бұлар да шабады. Айғырлармен араласа жылкьіга барып,
Мұнъщ "ертеңі" таусылмайды, бұлар үш кісі Екібайдың сол түнде жылқьгны айдайды. Таң ата бұлар Домбаяқтың
жолдастары Ысықтан барымта алады. Ысыктар ізінше қуып шағылына кіріп сəскелік жасап жатқанда Атыраудан
Дəрілікөл деген жерде жетіп, ұрыста Екібайды өлтіреді. Сағыз шығып 5-6 атты айдаған жылқышының өкше ізіне карай
өзенінің Ойылға жүретін қара жолдың бойында Дəрілікөлде жүреді. Ізді көріп, хабар айтады деп, соларды əкелуге кісі
Екібайдың моласы əлі тұр, бір жүз он жыл шамасы. жібереді. Барғандар бес атты кісіні ұстап, қолға түсіреді.
Байұлы араға жүреді, адайлар жағынан бітім сөйлесуге Сұрастырып көрсе, біреуі Пұшықтың, біреуі Айттың
келген Мыңбай: "бітімге келу үшін құн бергендердің құны баласы екен. Олар — Атыраудағы Шеркеш елі кайыңдарына
мың қой, ол қой өзімізде де бар, мың қой альт қай адайды барып қалындықойнап, Тайсойғандағы салық ауылға келе
байытам, күшім жетсе қан алармын, болмаса, құдайдың жатқан екі қосшы, бірі — Есентемір басшысы. Бұл —
салғанынын көрермін" — деп бөгде елдің бітіміне разы Байұлындағы ру. "Іздегенде — сұраған", жылқыны да, бес
болмайды. Сөйтіп жүргенде Ысықтың Есбай деген қісісін кісіні де алын жүреді.
Мыңбайдың кісілері ұстап алады. Есбайга Мыңбай айтады: Əуелде Мыңбай Бараққожаға мынадай тапсырма береді:
"Өз баласындай Ысықтан адам ұстап берсең, сені "Жолдарың болын қолға түсіре алсандар, Айттың баласын
жіберемін" — дейді, жіберетін шарттарын айтады. Оған өлтіріп, Пұшықтың баласын тірі əкеліндер".
Есбай: "бір кісінің орнына өзім жараймын, қолыңа түстім, Жемнен өткен соң, ана ұш кісіні еліне жіберіп, екі жігіт
не болса да баска айтарым жоқ", — деп бұл да қасарысады. пен жылқыны айдап Үшқан-атаға келеді. Үшкан-ата деген
Мыңбай бір шаруасына кеткенде Есбайды ауылдағылар — көшпелі елдің су ішіп кідіретін мол бұлағы. Сол жерде
өлтіреді. Мыңбайға қиянат жасады деп хабарлайды. Болар Мыңбайдың тапсырмасын орындау үшін Айттың баласына
іс болды, бірақ менің ойым олай емес еді, əлі де сол "сені өлтіреміз" дейді, бала: "Екі рекағат намаз оқиын, енші
ойымды орындау керек деп Мыңбай өз ойын іске асырмак атым бар еді, соны да жаным үшін садака айтайын", — деп
болып, жүре береді. Арада жыл өткізіл, Мыңбай Барақ мұрсат сұрайды. Тілегенін береді, бала отырады, рас болса
деген қожаны бастық етіп, жиырма жігітті Ысыққа мылтық от алмайды, Барақ қожа ұстіне жығылып, бала тірі
аттандырады, тапсырма мынадай: "Мал алмаң, Айт пен қалады, ал ана Пүшықтың баласын тірі əкел деген Мыңбай,
Пұшықтың баласын ұстап əкелің" — дейді.
бұл бала "не болса да, ажалым жетіп тұрса, құтылам ба" деп қашады. Себебі, бұлар қыз берген ауылда қыздьгң күйеуін
арада сөз таласып тұрғанда қолдың біреуі атып, Пұшықтың өлтірдікдеп кетеді екен.
баласы өледі. Мыңбайдың өлтір деген баласы тірі, өлтірме Мəмбетнияздың тоқал шешесінен туған Нысамбай
деген баласы өлді. Сонымен ауылға келген соң тірі баланы жетіп, үш кісіні қорағашпен ұрса, үшеуі де жығылады,
қыстай бағып, жаз ел көшіп Ойыл, Сағызға барған соң сонымен күн кеш болып, тарап кетіседі. Ертең өрістеп
Айттың баласын еліне жібереді. Бұл істің ақыры — əлдебір қой-қозы суға келе жатса, Мəмбетнияздың қозы бағатын
шаруамен бірде Мыңбай Гурьевке барады. Сол Гурьевте қүлы үстіне үлде мен бүлде киіп келеді. Құлды шакырып
Мыңбай бір түнде жоқ болын кетеді. сұраса, далада өліп жатқан адамнын үстінен алдым дейді.
Ел аузындағы дерек бойынша, əңгіме болып жатқан Мəмбетнияз кешегі айтқаны есіне түсіп, жігіттерін
үш ысықтан пара алып, ысықтар Мыңбайды үкіге (үкі шакырып сұраса, Нысамбай айтады: "Олар тұрып
деген — мүздан ойып су алатын жер я орын). Жайыққа ұрыспады, қашты. Біз қуып, мен жеткен үш кісіні
тас байлап салып жіберіпті-міс. Қысқасы, содан Мыңбай қорағашпен үрып едім, ең соңғысына қолым сүйініп кетіп
жоқ, арты осымен аяқталады. еді" дейді. Онда өлген Өтембет болар, өйткені Өтембет
Мыңбай батыр ма, бұзақы ма, ол жайлы ертелі-кеш киімді сыпаны қиінетін еді деп, құлдың үстінен шешіп
осы естелікті оқығандар өздері бағасын бере жатар. Мыңбай алып, сандыққа салады да, малды жинап үркіп көшеді,
туралы тағы бір-екі сөз қосамыз. зорбайлар барған ауылға да адам жібереді. Бұл ауылда
Бұдан жүз жыл бұрын болтан оқиға. Ендігі əңгіме өлген адам жоқ, бірақ Алдамжарды өлімші етіпті.
адайдың өз арасындағы болған жағдайлар. Адайдың Мəмбетнияз үрікті, көші қайда барады? Бүл
Бəйімбет-Зорбай деп қоса айтатын екі руы бар. Біреуі — Бозашыдағы қалың Жарыға бармақ, əйтпесе-ше, Төлеп
Тобыштың Зорбайы. Бəйімбеті — Мұңал. Бəйімбет жағы батырдың баласы адам өлген соң қорықты. Жары бұ да —
Зорбайдан келін алады. Күйеу құда аулына жақын келген Мүңал, Бозашы Жарты аралынан онша көшкіш емес,
соң қызын ұзатып келе жатқан құдағиға ауылға барма деп іргесімен отыратын ел. Мəмбетнияз күн-түн демей, үдере
зəбірлеп, қайырып жібереді. Себебі — "кəдені көп алдың, көшіп Қошақ деген жерден ерулеп, сол замандағы көп
жасау мен қатарды аз бердің" деген реніш. Сонымен құдағи түйелі Көтеш деген Жарының бір байының аулын іздейді.
жылап, "сабады, сөкті" деп, көрген қорлығын айтып, аулына Мақсаты — "байда я ханда қырык кісінің ақылы бар",
барады. Бұл елден он жігіт аттанады. Жолда Бəйімбет ақыл сүрамакщы.
Төлеп батырдың баласы Мəмбетнияз мырзаның ауылы Мəмбетнияз жүріп қеле жатып, алдынан кездескен
отырады. Сақабай сауып жаткан қосақтағы қой мен түйелерге тап болып, малдағы кісілерге жөнін айтып,
ауылдың арасынан өте шығады. Көтештің ауылын сұрайды. "Онша алые болмас" — деп
Мəмбетнияз жігіттеріне айтады: "Досым түгіл жауап береді. Айткандай алыста емес екен. Көтештің əйелі
дұшпаным да бүйтқен жоқ еді, мына зорбайлардың неге байдың бар-жоғына карамастан, қонақты күте білетін кісі
мұнша көздерінің еті өседі, ана ауылға жазым етіп екен.
жүрмесін, күтініңдер" — дейді. Жолаушы жайланады, дем алады, бəйбішеден Көтешті
Кештің мезгілі. Мəмбетнияздың кісілері жолды сүрайды. "Шаруада жүрген шығар, ауылға келеді ғой", —
кедергілеп жүрсе, олар кеңмен (манағы жүрген жері емес) дейді бəйбіше. Кешке мал келгенде Көтеш те келеді. Манағы
кетіп бара жатқанын көреді де, Мəмбетнияздың кісілері əуелде жолықкан адамы — іздеген Көтеші екен. Таң атканнан
де жетіп, ұрысады. Зорбайлар табанда карсыласып, ұрыспай соң Мəмбетнияз жүретін болады. Келген шаруасын айтпайды,
"бұл Көтеш болмас" деп ауылына қайтады. Мəмбетнияз Мəмбетниязды алдырады, екеуі кеңесіп, Бəймембетті
оны сияхатты кісі деп ойлаған, ал Көтеш малмен бірге шақырады. Би Бəймембет пен Тобыштың адамы арасында
жүретін жұпыны кісі болса керек. Адайда осы күнге дейін талай сөз болды, бірақ сəті түскен жоқ. Би: "менің
макал бар: "бұдан Көтеш болмас" деген. айтқанымды істесеңдер, сұрағанын берелік те, тыныш
Өтембет өлді, ағайын-тума, ата-бабасының қауымы болайық", — дейді. Соған келісіп, үш күн мерзім ішінде
Бесімбай деген зиратка жерлеп жатқанда жылқыда жүріп, үйіп тігіп, қонақты кабылдап, сұрағанын беріп, алажіп
моланың басына Досжан келеді (бұл да — Бəйімбет болатын кесіп, ел шаруасын жасап тынышталады.
елдің қадірлі адамынын бірі). Өтембет тірілмесе де, дерек Бұдан кейінгі ас па, той ма екі бір жиында, елдің
болады деп ұйғарып, Досжанды өлтірмек болғанда, жыршылары айтысады. Сонда Ғапұрдың Қожа деген
Зорбайдың Айт деген кісісі арашалап, Досжан тірі қалады. баласы былай деп бастайды:
Араға билер-ақсақалдар жүреді. Жазым болды, адам өлді, — "Мен Ғапұрдан — Кржамын, əнім жақсы
бəсеке не керек, бітім болсын деп. Бəйімбет болатын ел қүн болсын
береміз дейді. Зорбай Тобыш былай сөйлесті: "екі кісінің деп, əуезімді созамын. Сен — Тобыш та, мен — Мұңал,
құнын берсе бітеміз, болмаса, бітімге келіспейміз" дейді. қайтсем де, сенен озамын" — дейді.
"Адам өлді, денесін жалаңаштап, тонадың" дейді. Бəйімбет Сонда Тобыштың жыршысы Қалым айтады:
жағы "тонаған — кұл, оған азат беріп, адам қатарына алған — Сен Ғапұрдан Қожасың, əуезім жақсы болсын
жоқпыз, сондықтан екі кісінің құнын бермейміз" дейді. деп,
Тобыш я Зорбай Бəйімбеттен кісі өлтіре алмаиды, екі кісінің даусынды созасың. Сен — Мұңал да, мен — Тобыш,
құнын да ала алмаиды. Енді Тобыш я Зорбай "бізге тендікті Мыңбай келіп ақырса, алды-алдыңа тозасың, — дейді.
Мыңбай əпермесе, біз ел болудан калдық" — деп, Мыңбайға Мыңбайды дəріптеуі — жоғарғы жағдай болуы керек.
адам жібереді. Ол — Құлыш. Қүлыш барып елінің хабарын Меңдібай мен Қоректің өлімі туралы. Меңдібай да,
Мыңбайға айтып, шағынады. Мыңбай алпыс кісі нөкерімен Қорек те, екеуі де — Мүңал. Меңдібай — Мүңалдың
Бəйімбет болатын елге жүреді. Осы күнгі Куйбышев Бəйімбеті. Қорек — Сүйінқараның туған інісі.
совхозының орталығы Жынғылдъіға келіп кідіреді. Бəйімбет Сүйінкараның ауылын түрікпен шапқанда інісі Кежіні
болатын елдің сол замандағы белгілі кісілері: "Бəймембет түрікпен өлтірген. Қорек Кежіні өлтірген турікпен үшін
би, Мəмбетнияз, Ғапұр сол үшеуінің қайсысын бүрын Маңғыстауда көшпей, қонбай, Бəйімбет болатын елге
көрсең, сол көргеніңе айт, сұраган құнымды берсе де, қолыма паналап отырған түрікпен — Бектұрлы ишанды шабатын
түскен үшеуінің біреуін өлтіруге разы болса да, ерік өздеріңде. болады. Бəйімбет жағы: "Бізге қонақеді, бұған тиме" —
Өздері сөйлесіп, үш күн мерзім, калағанын өздері білсін" дейді, Қореқ тыңдамайды, сол үшін ұрыс болып, сол ұрыста
деп, бұларға тағы Құлышты жібереді. Меңцібай өледі. Сонымен көп жыл екі ел арасы барымта,
Құлышқа азырақ тоқталалық. Бұл да — Тобыш, одан бірін-бірі аңду, ел арасынан тыныштық кетеді. Сөйтіп
— Ораздан, Жайық, Əлмембет. Əлмембеттен — Табынай, жүргенде Бəйімбет жағы Қоректі ұстап алып, Меңдібайдың
Баубек, Шоңай, Зорбай, Қожа. Қыз алған күйеу де əкесі Қалдыбайға береді. Бəйімбеттің ішінде бұлар —
Əлмембет болған. Сонда жоғарғы айтылған бес ата Жандай, одан Бокқара атанатын екі ауыл — Байбоз, Жанбоз.
Əлмембет болады. Меңдібайдың əкесі Кялдыбай — Байбозы, Ботақара —
Мыңбайдың тапсырған аманатын орындауға Құлыш Жанбозы, екеуі немере-шөбере, Ботакдра Қалдыбайға
Ғапұрдың аулына барып хабарын айтады, бұл айтады: "Бес-он күн өлтірмей тұра түр, мен ел қадірін
қайта оралтқанша", — дейді. Кдлдыбай Қоректі кісендеп
отырады. Ботакара үстіне жаман киімін киіп, жаман ат
мініп, жоқ қараған болып далада малда шаруада жүрген "Жатпаймын, Сүйеке, кднша жыл-заман болды арқаңды
кісілермен сөйлеседі. Хабар сұрайды. "Бəйімбеттер, қасымағалы, қасыңа жатып арқанды қасиын деп келдім", —
Сүйінқараның Қорек деген інісін үстап алды деп еді, ол депті. Əне сəті болайын деп тұрған іс, екеуі құшактасып Қуандық
не болыпты" деп. Кез келген адамнын айтатыны: ағасының аркасын касып, ертесіне Суйінқара садақа жасап,
Бəйімбеттер өлтіретін болса, қолына бүйен қаптап па, əлі "осы бітімге қуат болың" дейді. Екі ел тынышталып кетіпті.
тірі үстап отыр. Сүйінқараның інісін өлтіріп жердің бетін
басып жүре ала ма?!", — дейді. БЕГІМБЕТ ПЕН САРЫ, ҚАРАКІСІ МЕН БИЕТ
Ботақара мұны ел аузынан естіп, сол күнде тоқсан жасап ТУРАЛЫ
отырған əкесі Матайдың інісі Айымға айтады. Онда Айым
айтыпты: "Мендібайдан Қорек артықя кем емес, артын Адайдан екі бала туады деп бұрын да айтьглып жүр,
көрерсіндер. Өлтірің, ана Калдыбай да сонда өксігін олар: Келімберді, Құдайке.
басар" — депті. Сонда Қорек айтыпты-мыс: "Өлетініме Келімбердіден — алты бала: Құнанорыс, Ақпан,
көзім жетті, ауылда жүргенде əуес тамағым еді, ана Балықшы (Шыбынтай), Бұзау, Тобыш, Мұңал.
жаяның қуырдағына бір тойғызың, керім бол сын, бұл Бұзаудан — екі бала: Айтумыс, Жеменей.
бірінші сүрауым, екінші сұрауым, жанымды қинамаң, Жеменейден — үш бала: Жомарт (Аталык), Нүрмағамбет
үшінші сүрауым, аяғымды байламаң, аржағын..." депті. (Кедей) Алдасай.
Қоректі өлтіріп, сүйегін еліне жібереді. Аталық я Жомарттан: бəйбішесі Қалаулыдан —
Екі жақтың да қадірлі екі адамы өлді. Бір жағы — Қожамсүгір (Шолак), қалмак əйелі Ақсүқсырдан — Қожағүл.
Сүйінқара, бір жағы — Ботакара, бүл жағдай он- он бес Токалынан — Сүлтангелді, бүдан төрт бала — Сұлтаналы,
жылға созылады. Бегімбет, Қалша, Сары. Каракісі Бегімбет атасынан — Албиет.
Ботакараның туған інісі Қуандық: "Мен Сүйекеме Бүл туысы жақың екі ауылдың арасында не болғанына
барам" — дейді. Ел: "Сет жын қақты ма?!" — деп, кідірелік. Сары мен Қалша бірыңғай, Сұлтаналы мен
жібермейді. Сөйтіп жүргенде, Қуандық бір күні жалғыз Бегімбет бірынғайлау болын жүреді. Үстірттщ батыс жақ
өзі Сүйінқараның аулына кетіп қалады. Ал бүған ел не асты Каспий теңізінің шығыс жағалауына бұдан көп жыл
дейді? Қуандықты "ажал айдап кетті, Қуандық тірі бүрын орыс купецтері сауда жасап, кала салады. Қазақтар ол
келмейді, баска сөз жоқ",— дейді. қалаға Қызылтас деп ат қояды. Сол калашықта Қалша болатын
Мезгіл жаздыкүні болса керек. Сүйінқара далада ауылдың бір кісісі қоймаға карауыл болады. Бүның əйелімен
адамдарымен сөйлесіп отырса, көздің ұшында кара көрінеді. Сұлтаналы болатын ауылдың бір жігіті көңілдес больт жүріп,
Бəйімбет жаты барымта алуға жіберген жансыз шығар деп, сол карауылшықты калай жоқ етудің амальгн ойлайды.
əркім өзінің ойын айтысып отырғанда біреуі тұрып: "есекті Тапкандары — қоймадан бір кап астықты үрлап қарауылшыктың
деуге шүғыл жүреді, атты деуге көлігітым кішкене" — дейді. үйіне жасыру. Сосын, саудагерге: "Сіздің бір кап астықты
Онда Сүйінқара айтады: "Ол есекті емес, атты болар, бола қарауылшықұрлап, жасырды" деп айтады.
қойса, Матайдың Қуандығы болар. Ірі жігіт еді, жер алые Саудагер үйді қараса, астық шығады. Карауылшықты
болған соң үзенгісін қысқа тагып аяғы қомцанып келе жаткан- кемемен Астраханға жібереді. Сонымен қарауылшық кайта
ды, сол болса, менен хабарсыз тырп етпең", — дейді. Келсе оралмайды. Жігіт пен əйел арасындағы əңгіме жарыққа
айткандай Қуандық болады. Қонағасылап, жатарда шығады. Дегенмен, əйелді жақындарына көшіріп, ана
"көлеңкеге төсек салың" дейді Сүйінқара. Қуандьгқайтады: жігіттен айырады.
Қаракісі бір жерден барымта алам деп Биеттің бір деп ествді. Істі тиянақтау үшін Қалша Бəйтілеп деген кісіні
баласын атқосшы етіп ертіп кетеді. Барымта алып келе жоққараған етіп жібереді. Бəйтілеп жоққараған болып,
жатқанда қасындағы бала суға кетіп өледі. Бата оқып, аза елеусіз киім киіп, Атбек Қаракісінің ауылына келеді.
ақтық деп, көңілде бөтен пікір жоқ жүре береді. Сөйтіп Ауылды тегіс аралап, Қаракісінін жоқ екенін де біліп,
жүргенде, Бегімбет жағының аты бір тойда бəйгіден келеді. жолдастарына келіп көрген-білгенін айтады жəне "ауылдары
Сары жағыныд бір шалы бəйгі шапанды киіп кетеді. Енді той жасап жатыр екен, кешке қызқашар тартыста болып,
бірде Сарының біреуінің түйесі я жылқысы өледі, он екі таңға жақын қатты ұйқыда болады" деп ескертеді. Алпыс
жілігін қызылдап, "мал өлсе — қызылдас, əйел өлсе — кісінің ішінен тандаулы қырық жігіт бастығы — Биет
жылаулас", Бегімбет болатын ауылға бір жілігін береді. барлаушы Бəйтіген жүреді. Таңға жақын келсе, ауыл тегіс
Əркім күшінің келгенін береді. Бір күні берген қызылына ұйқыда. Бұйығып жаткан ауылдан табанда он бір адамды
ағаның не берсе де, бергенін алайын деп барса: "немене, өлтіреді. Өлген адамның ішінде Қаракісінің Алтайы бар.
мен атымның бəйгісін бергенде жілігіңді ұялмай Бір шал мен бір емшектегі бала да болады. Кейінде калган
сұрамақсың ба?" — деп, ештеңе бермейді. Енді ел базар қостарына келіп Маңғыстауға, еліне жүреді (Қалша-
шығады. Адайлар базар деп Хорезмге, қалаға барғанын Сарылар). Жүріп келе жаткан жолда тақырда жаңбырдан
айтады. Мезгіл күз. Бегімбет те бірнеше керуен базарлап, түскен кақка кідіріп (қақ— адайларша кішкене көлшік) көлік
еліне кайтып келе жатып, ауылдарына айырылатын жерде суарып тұрса, ізінен шан көреді. Бірақ шаң көп емес, бір
алжасып, Сары жағынан Шөмекей дегенді Бегімбеттер атты, жақындағанда таниды, Қосан екен. Сонда Биет
өлтіріп, түйеге таңып жібереді. Енді ұласты жазға карай айтыпты: "Ол маған ұмтылар, басқамен ісі болмас, мен судың
Бегімбет, Сұлтаналы көшеді. Калша-Сары отыр, ана ел ортасына түрайын, найзаны салам деп екпінмен ұмтылғанда
көшті дегенді естіп еру ел аттанады. Көшіп бара жатқан аты таяр, сонда сендер де қимылдандар", — дейді.
Сұлтаналы Бегімбеттің көшіне шабуыл жасап, Сары жағы Айтқандай, Қосан екен. Суда тұрған Биетке найза
екі-үш қара қойды айдап қайтады. Артынан Бегімбеттер салайын деп ұмтылғанда ат тайын шөкелегенде Қосанды
куып ұрысады, сол жерде Сары жағынан екі адам өледі. найзамен аттан көтеріп алады. Сөйтіп, Қосанмен он екі
Үмытылған екен, Шөмекейге құн береді, бітіседі. Бірақ кісіні өлтіріп, еліне қайта қеледі. Бұл хабар бүтін адайға
Шөмекейдің əйелі ерін жоктап: "Ауызарпа, Көшек жер тарады. Шоңай би, Бəшікей Қаракісіге естіртейін деп
емес, Қалша-Сары ел емес. Бегімбет деген — батыр ел. жолын тосын жүріп, Үшкан деген жерде кездесіп, қонақ
Қалша-Сары — қатын ел", — деп жылауын қоймайды. етіп болған соң, əрі-бері мұқамдап айтса, Қаракісі: "Əлай-
Адам өлу себебі — əйелдің жылауынан деп те айтады. əлай" деп, Бəшікейдің сөзіне мəн бермепті. Тіпті болмаған
Сонымен Қаракісі бастаған Бегімбет Сұлтаналы соң Бəшікей: "басы Алтай он екі кісіңді өлтірді, қалай-
Маңғыстаудан біржола қоныс аударады. Жоғары Əлім- калай" депті де, жөніне кетіпті.
Табынға сыбай болып ара алшайып кетеді. Сөйтіп жүріп, Бұл — ағайын арасындағы үлкен оқиға. Қаракісі тым
Қаракісі ол елмен де сыйыспайды, Маңғыстауға да тəкаппар, қара дауды сатып алатын қісі дейді. Көпшілік
келмейді. Көп жылдар өтеді. Қалша мен Сары жансыз пікірі Қаракісіні онша мактамайды. Акыр аяғында бұлардың
салады, Қаракісі бүрынғы қонысынан бері жақындайды жұмысын сексен төртке жетіп отырған Сүйінкара бітіреді.
деген хабар жансыз арқылы Қалша мен Сарыға жетеді. Бұл туралы азғана айтып көрелік.
Көбі Сары, аздап Қалша да бар, алпыс кісі Қаракісіні Каракісі мен Биет екеуі далада бірімен бірі кездесіп калады.
іздеп, Жемнің (өзен аты) Ақмешіт деген жерінде отыр Қайсысы бастаса да, "Сүйінқара не айтса да, разы болалық"
деп Сүйінқараның ауынына келеді. Сүйінқараның Мұрын Екінші түрі: Есенкөбек жолаушы жүріп, мал суарып
деген баласы: "Алжып жатқан адам сендерге не айтады, жатқан көш елге кездеседі, атын астауға жіберсе, су құйып
рұқсатжоқ"— деп, үйге кіргізбейді. Шығардағы сөзді үйде жатқан адам атты басына ұрып жібереді. Мұны Есенкөбек
жатын Сүйінқара естіп, "келсін" дейді. Кауғаякқа айтады "атымды ұрғаны өзімді ұрғанынан кем
Қаракісі мен Биет амандасқаннан кейін келген болмады" деп, сұрастырып жүрсе, Бабық деген ел жəне
шаруаларын айтады. Сүйінқара жастықтан басын көтеріп, Мыңбайдың бір тумасының аулы екен.
шынымен айтқаныма разы болсандар, екеуің мына алажіпті Мұны Қауғаяқ естіп, "озса — Бəйімбет, қалса —
ұстаңдар депті. Аналар ұстайды. Сүйінқара қылышын Жандай" болатын елге сауын айтып, жазда бас-аяғы
алдырып, ортасынан жіпті қылышпен қияды да: "Сары жиналып көшеді. Қайнардың Əлімбай-Ақпан деген жеріне
балалары, ағайыныңа алты жүз қара апарып, бата оқы, он қаптаған көп ел даяр суға қарық болып, астау, кауғамен
жыл бір қара бір суға канбаң, соңы ұмытыладь" — деп суды іше береді. Көшкен елдің қарттары су басында
бата жасайды. Сол бата қабын болып, ағайын араласып əңгімелесіп отырса, бір кісі: "Ана келе жатқан біздің елдің
кетті дейді. жылқысы, тебінді босатың" деп айкайлап өтеді. Шалдар
əңгімесін айтып отыра береді. Біраздан кейін Пүсырман
ҚАУҒАЯҚТЫҢ ӨЛІМІ ЖАЙЛЫ деген бір жігіт аяқ-қолы байлаулы бір адамды отырған
шалдардың алдына тастай береді. Бүл қісі Дұзбай болады.
Қауғаяқ — Арыстан баласы, бұл да — Адай, одан — Ол — Мыңбайдың тумасы. Əуелгі тараған лақап аты бар,
Мұңал, одан — Бəйімбет, одан — Сабытай, одан — Жандай, сардарларды Мыңбай байлапты дейтін, болмаса
одан — Бокқара, одан — Жанбоз. Арыстан — Айым баласы. Есенкөбектің атын ұратын Дұзбайдың ауылы дейтін.
Қауғаяқ — Жанбоз болатын ауылдың малды жəне қадірлі Байлануы — соның салдары.
адамының бірі. Қауғаяқтың өлімі туралы аңыз екі түрлі. Отырғандар Дұзбайды шешіп жібереді, бұл ауылына
Бірінші түрі: Адайлар бір жағы Хиуа ханына, бір жағы барып, ауылының бар адамын ертіп, көшіп келіп, мал
Төреге бағынамыз деп жүргенде Төреге адайдың алты суарын жаткан Бейімбетпен үрысады, қысқасы, төбелесе
сардары барып жолығады. Бұлар: Беймəмбет Маяев, бастайды. Екі жактан да адам таякқа жығылып жатыр. Бір
Есенкөбеқ Қабыланов, Көтібар Сүйінғараев, Шəукенбай кезде екі адам Қауғаяқты қолтығынан сүйеп келеді. Ұрыс
Шориев, Қолат Қамысбаев, Мұңат. Осы алты сардар ажырайды. Бəйімбет жағынан Доғай деген кісі Бабықтарға
Баймағамбет сұлтанға барып келе жатып, Тайсойғанда хабар айтады. "Жұлдыз шыға Қауғаяқөледі, өйткені кан
Бабық Мыңбайды көреді. Бəймембет Мыңбайға айтады: кұсып жатыр, сендер іргенді бөлекте" — дейді. Сонымен
"Бұл не жүріс, билік керек болса, алтаумыздың біреуіміз Бабықтар үркіп, қаптап жағалай отырған Тобыш, Əлмембет
сардарлық қүқымызды берелік, болмаса, осы жүріс саган болатын елге араласа қонады. Айтқандай, Кдугаяқ жұлдыз
ылайық емес" — дейді. Сонда Мыңбай айтады: "сендер шыға өледі. Тобыш я Бабық араға елші жүріп, Бəйімбет
менің жүрісімді тергемеңдер, менің сендерде, сендердің жагының сұраған құнын беріп, бітім болады. Арада айлар
менде жүмыстарың болмасын" — дейді. өтеді. Адай Ресейге бағынды, бірақ Қауғаяқтың баласы
Көшқен елдің соңынан сардарлар елге келсе, Тайсойғаңда Қыдырбай Бабықтан кісі өлтіріп, өз қойын өзіне қайта
Адайдың алты сардарын Мыңбай алты кұн жаяу айдапты бермек. "Біз қалай тірі жүреміз, ел бетін калай көреміз" —
деген лакап тарап кеткен, бұлардың айтқанына ел құлақ дейді. Бəйімбет жағы кісі өлтіру бəсекесін онша макұл
аспайды. көрмейді, себебі, ел тыныштығын ойлайды. Сөйтіп
жүргенде Есенкөбек те өледі. Бірақ Қыдырбай калай да да болады, келетін Батанияз да жоқ, Қараш та жоқ. Мал
Бабыктан кісі өлтірмей тынбайтын болып, жансыз салады. Маңғыстауға қашып тұрмайды. Енді Батаниязға кісі
Бұл жыл — Жанбоз болатын елдің Есенкөбек сардарға ас жібереді: '"Исаға сəлем де: менде кінə жоқ, ел айтканымды
береміз деп ұйғарган жыл болатын. істемеді, көпке не амал етем", — деп сəлемін айтады да,
Жансыз келіп: "Дұзбайдың ауылы Жемнің Ақмешітіне кала береді.
қонды, бүгін еру, ауылы анау", — дейді, бес Жанбоздан Ал Батанияз не істеді, азырақ соған тоқталайық.
бес кісі "Қыдырбай бастаған жансыз ауылы анау" — деп, Адай Ресейге қосылғанда бұларды төменгі адай, кеуде
жөніне кетеді. адай, жоғарғы адай деп, үш бөліп айтатын болды.
Жансыздың көрсеткен аулына ертемен Қыдырбай Төменгі адайы — Манғыстау уезіне қарады, кеуде адайы
бастаған бес кісі жанбоздар келіп сөйлесіп хабарласкднда — Красноводск уезіне. Жоғарғы адай Темір уезіне, бұл —
бір жігіт үйден шығып, бұларды əзілдейді. "Ертелетіп Орал облысы. Ана екі уезі Закаспийский, облыс орталығы
неғын жұрсіндер, Бабыктан кісі өлтіріп жүрген жоқсындар — Ашхабад жəне жерді бөлгенде Маңғыстау уезіне
ма?" ~ деп. Қадырбай жақындап келіп, жігіттің мойнына қарайтын жер Үстірт, Бейнеу, Қызылжар больгпты. Ана
шылбырды салып, шаба жөнеледі. Жігіттің жұлыны үзіліп кісі өлген жер Орал облысына кдрасты жер болған.
өледі. Жанбоздар Бабықты өлтірдік деп еліне барады. Көп Батанияз барлық жағдай айтылған құжатты щұғыл почтамен
ұзамай хабар басқаша болады. Бабық тірі, өлген — Темір уезіне жібереді екен, содан Маңғыстаудан əлденеше рет
Тобыштың Қараш деген руынан, аты Əбдір, өзі Жанбоздың Темірге жауапка шакырып, Жанбоз болатын ел бірнеше кісінің
Өтеулі деген атасына жиен, сондықтан бірінші көргенде құныңцай шығыңдалды жəне Батанияз сұраған құнын да алды,
нағашы деп келемеждеген. Қараш жігітінің ажалы сонымен Қауғаяқтың өлімі туралы дау осымен аякталады.
Қыдырбайдың асығыстығынан, руын аударып айтып тұр
дегенінен болады , сөйтіп. Жанбоз болатын ауыл сасады. ЕНДІ ДƏРМЕНТАЙ МЕН БЕКЖАННЫҢ ӨЛІМІ
Есенкебеисе ас берейін десе, Қараштанқорқады, ас бермейін ТУРАЛЫ
десе, бұрыннан елге хабарлап қойды.
Не істерін білмей, бұлар ақыл таба алмай жатқанда Иса Құдайке деген баласынан Тəзіке мен Қосай туады,
Төлембаев келеді де, Қараш Батаниязға кісі жібереді. "Қате Қосайдан — алты бала: Тіней, Байбол, Бəли, Əйтей, Бегей,
болды, Батекем не айтса да, разымын, сардарға ас бере Сүйіндік (Жаманадай).
алмай жатырмыз, соған калай етеміз, ақыл берсін", — деп. Байболдан: Есенқұл, Мəмбетқұл, Еспенбет, Жұлдыз.
Батанияз: "Исаға сəлем де. Асын бере берсін, айтканымды Есенқұлдан: Есек, Еміл, Нұрбай, Қоңыр, Өрезек.
істейтін болса, тез хабарын берсін, өзім де барам, Қоңырдан үш бала: Киікбай, Бердіс, Сердалы. Дəрментай
садақалары қабыл болсын" — дейді. Сонымен, Иса қайта мен Бекжан — бұлар Красновод уезіне қарайтын адайлар,
кісі жібереді, уəде бойынша, асқа Батанияз келеді. Бітім екеуі де Сердалы. Дəрментай — бай. Болыстық сайлау кезінде
шартымен 15 қазанда Шаңғала деген жерден Қарашқа Дəрментай өзі я інісі Төрені, тіпті баласы Бекесті болыс
Жанбоз құн береді. Оған дейін Қауғаяқтың өлімінен бастап қылғысы келеді. Бірақ Бекжан баска кісі қойғысы келеді.
оқиғанын калай болғаны жөнінде кісі өлтірген жақ қолхат Бекжан — жарлы, сонда да айтқаны болатын, елге беделі
береді. бар адам. Сөзден сөз туып, Бекжанды Дəрментай өлтіреді.
Ас тарады. Жанбоздар көшті. Шаңғалаға келіп қонып Ел Бекжанның өліміне қатты қайғырады да қырық
құн алатын елді күтіп, бүгін-ертең деп отырады. 15 казан күндік садақасын беріп болып, Сердалы болатын ауылдан
қырық кісі барып, Дəрментайды да өлтіреді. Сонымен, бесіншіден, сексен биені барымталап алдың, тағы-тағылар.
көпке созылмай ағайынды-жақын екі азамат бастарын Қысқасы, Тобыш Салпы үшін ант бермеді. Талапкердің
жұтып тынады. талабын беруге мəжбүр болып, алты мың қой беріп, бітті.
Сол дəуірдің судьялары параны көп алды ма, əлде
САЛПЫНЫҢ ӨЛІМ1 Салпының қызын үстап алғаны рас жəне Салпының сүйегі
табылғаны рас болгандықган ба, талапкердің дауы пайдаға
Салпы — Адайдың Келімбердісінен, Мұңал, одан — асты.
Əли, одан — Телеке деген атасынан болады. Адайдың Арыстан мөрлі би емес, бірақ сөйлеуге шебер, айтқанын
Келімбердісінің Тобышы, одан Ораз, одан Шегем, одан тыңдататын кісі болыпты. Бүл елдің патша заманындағы
Кызыл деген ауылмен Салпы құда. Қызылға қыз береді. волостной правителі — Тілеген Есенжанов деген кісі. Бүл
Қалың мал, кəдеге дейін сұрағанын алады да, əне-міне қісінің Куаналы деген қиімді баласы болыпты. Соны
деп, қызын ұзатпайды. Қыз алатын жақ: "сұрағанынды старшындарды шақьгруға жұмсапты. Сонда Қуаналы:
алдың, енді қыз бойжетті, ұл ержетті дегендей..." "'Тілеке, маған мөрінді бер" депті. Мөрді беріпті. Куаналы
Сұрағанын Салпы қоймайды, есебін тауып сұрай береді. жанкалтаға салып Эли деген елге барып: "мен Тілегеннің
Қысқасы, қыз алатын жақ қызды қалай да алудың ретін орнына болыс болып келдім, нанбасаңдар мер мынау" дейді.
ойластырады, қыз: "Есебін тапсандар, қашамын" — дейді. Арыстан келіп, болысқа тіккен отаудың есігін ашып кірейін
Хабар Салпыға да естіледі. Салпы аулын күзетеді. Сөйтіп десе, үйде болыс жоқ, Қуаналы жатыр, артына қарап:
жүргенде, Шегемдер я Қызылқоңыр болатын қатар екі болыстарың қайда десе, Қуаналыны көрсетеді. Сонда
ауылдың жігіттері түнде Салггының аулынан қызды алуға Арыстан: "Эли, сенің де, Қуаналы, сенің..." — деп, отауды
келгенде ұрыс болып, Салпы өледі. жығын, мөрді Қуаналыдан тартып алып, Тілегенге кісі
Шегемдер қызды да, Салпыны да алып кетеді. жіберіпті. "Теңдік берсін, болмаса мөрді тиісті орынға
Салпының сүйегін жасырып көмеді, сонымен, бүл үлкен тапсырам", — дейді. Тілеген болыс: "əке-көке" деп Арыстанға
іс болады. Екі жағы да Маңғыстау уезіне қарайды. Ол астына ат мінгізіп, үстіне шапан жауын, əрең қүтылыпты.
күнде уезд қарауында эр болыстан бірдей народный судья Адай түрікпенді жеңіп, өздері Маңғыстауға
болады, іс осы судьяның қарауында. Осы қезде Салпының қоныстантанда талай оқиғалар өтті. Жоғарғылары — біздің
сүйегі табылады. Іс бойынша, жауапкер жағы əлсірейді. дүниеге шыкканға дейінгі, енді біздің заманымызда болтан
Сондықтан болыс қарауынан сегіз кісінің антын беріп кісі өлімі, барымта, тағы-тағылар туралы.
құтыла ма, болмаса талапкердің талап еткендерін бере ме, 1918 ж. Бокқара Əлниязов Үстіртте (адайлар кыр дейді)
қалау жауапкер жағында. Антын беруге істің негізі рас, Сисемата деген жерде қыстап отырып, əйел үстіне бір
бірақталапкердің талабын орындауға бір тайпа елде мал қызды алады. Боққара Адайдың Келімбердіден Бұзау, одан
жететін емес. Тобыш болып акылдасып, қысқасы, Салпыға Айтумас, Шылым, одан Өрдеқ болатын тайпасынан. Бұлар
талапкер жағының талабын толықтай төлейді. бес Өрдек болады: Кенже, Олжашы, Есен, Мамыр жəне
Салпы үшін талапкер болып айтысатын Арыстан деген Бөкен деген. Ал Бокқара — Кенже, қыз — Олжашынікі.
Олжашының Сиын, Шəмкел деген екі үйі Боккараға сыбай
кісі, бұл да — Эли.
отырады. Ана қыз да бүл екі үйдің біреуінікі болмаса,
Талабы: біріншіден, қызды үстап, елдің тынышын ағайынынікі. Бұны басқа олжашылар естіп, кенжеден біз
кетірдің, екіншіден, əкесін өлтірдің, үшіншіден, сүйегін
де қыз аламыз, болмаса, қолымыздан келгенді істейміз
жасырдың, төртіншіден, сексен үйдің жасауын тонадың,
деп, он кісі атқа мінеді. Бұлар жолда өзіндік шаруасы бар, Бүларды ұстап, қамауға алады да, түткьіңда ұстайтын каражат
ер баласы жоқ, бір қызы бар Аманбай деген кісінің жоқдеп, 3-4 айдан кейін босатып жібереді. Кісі өлтірген екі
ауылында кездесіп, Аманбайдың қызын ұстап алмақшы кісі "өш-қас, еш заты жок- Касапшы ғой, ақшасы бар ғой
болады. Аманбай қызды үйге кіргізіп, есікті басады. дедік, жанында қырықсом "керенский" бар екен" дейді.
Олжашының біреуі Аманбайды ұрады, ажал жетіп Аманбай Өлтірушінін біреуі — Беріш, бүлар 1919 ж. тиісті құнын
өледі. беріп қүтылады. Екіншісі — Адайдың Келімбердісінің
Бірнеше күннен кейін Аманбайдың туған-туыстары Мұңалы, одан Ескелді деген атасы.
хабарды естіп, Аманбайдың үйін іздеп шығады. Бүлар Бұл ел қүн беруден бас тартып, келісімге келмейді.
Сағыз бойында қыстайды екен (Сағыз өзен аты). Сөйтіп, барымта, мал алу — арада куғын-сүргін бола береді.
Жүріп келе жатып Жем өзенінің бойында Олжашы Өлген Дүйсен — Адайдың Тобышы, одан Ораз, одан
Сағызбай деген байдың аулының үстінен шығады да, Жайық, Əлмембет, Зорбай, Токабай деген атадан. Бұлжағын
Олжашы екенін білген соң, түспей өте шығады. Жүріп бастайтын Қүрмаш Кршанов, оның өзін кейін айтармыз.
келе жатса, алдында Сіғызбайдың бір қора бойдағы жатады. 1920 жылдың күзі. Арада адайлар болып, қысқасы,
Бүлар "азық етелік" деп, бір қойды өңгеріп алады. Қойшы Ескелділер күн беретін болып Тоқабайға Үстірттің Ордалы-
ауылға хабарлайды. Сағызбайдың Дүйсен деген баласы Тамды деген жеріне шақырады. Құрмаш бастаган қырық
қой алған Кенжелерді қуып жетеді. Бүлар айтады: "Бір па, елу ме, кісілер қүн алуға барады. Құн алудың-берудің
қойың өлген адамнан артық емес, аулақ кет, өлесің" — жөні — аққұн, қарақүн. Аққүнда малды таңдап алады,
дейді. Дүйсен тындамайды, қорағашпен ұрайын деп қарақүндағы кесім — ірі малды басын көтеріп — шамаға
оңтайланғанда Кенженің Тұяқ дегені атады, Дүйсен тілге келсе, ала береді. Аққұнды алып боль:п, қарақүн ұстінде
келмей өледі. Сол 1918-дың қыркүйек айларының ішінде жанжалдасады да, қүн беріп жатқан Ескелді түнде үркіп
өлген екі кісіні бірімен-бірін кездестіріп, қыз алған көшеді. Ертеңіне түрса, жан жоқ. Ел көшіп кетіпті.
Боккарадан толық қалынмал алъш, сол жылы бітісті. Арты Құрмаш бастаған Тоқабайдың жиырма кісісі көшкен
үзаққа бармай тез біткен іс деп үйғарды. елді қуады. 1919-1920 жылдары казақ-орыс шүбырған жыл.
Бүл да 1918 ж. Форт-Шевченко (қазақша аты Кетік) Адайда үй басында дерлік бесатар бар. Əсіресе, жауықкан
қаласында болған уақиға, бүның да кейіпкерінің аты елдер көшке жетеді де, баска сөз жоқ, араласа ұрысады.
Дүйсен. Ол уақ-түйек сауда жасап жүретін-ді. Баутин Ескелді жағынан Өтеш деген кісі табанда өледі. Рахманға
поселкесіне қой сойып, қасап жасап, кешке үйіне кайтын қолынан оқ тиіп, ауыр жаралы болады. Сонымен,
келе жатқанда бұны екі кісі жолын тосып түрып өлтіріп, Токабайлар кайта қосына келеді. Бұлар қоста тамақтанып
тас байлап теңізге салып жібереді. 2-3 күннен кейін жағада жатқанда Ескелділер келіп атады. Түнгі атыста Тоқабай
өліп жаткан адамды көріп, қараса, Дүйсен екен. Үйі оны жағынан Аман, Ескелді жағынан Қайралапов Жанбоз
іздеп хабарын шығармай жүргенде бір орыс əйел айтады: дегендер өледі. Тоқабайлардың əуелгі тыныш уақытта алған
"Аннанов пристанының астында екі кісі көріп едім жəне қойлары қырылып кдлады.
сол бойда сол екі кісіге карсы карай Дүйсен де бара жатыр Ескелді жағынан екі кісі өліп, бір кісі ауыр жараланады.
еді. Дүйеенді танымаймын, ана екеуін көрсем, танимын, Сөйтіп, бүл жолы алды қыс болғандықтан, ажьграсып кетеді.
бірақаттарын білмеймін" дейді. 1922 жылдың ақпанында Маңғыстаудың Құйылыс деген
Баутин-Аташ — екі ауыл, я село. Жергілікті орын арқылы жерінде Тоқабай құн беріп, Ескелді қүн алып, бітім болады.
адамдарды жинайды, орыс əйелі екі жігітті көрсетеді. Екі елдің арасында бітімге биліқ айтып, араны біріктіруші
төмендегі аталғандар: Мұңал жағынан: Жары Мəтжан би, қазіргі Ембі ауданы, аудандық жүйеде жұмыс жасайтын
Əметов Жұмағазы, Ескелді Қайттиев Қарабала, Үргешбай. Жұмағали Бəшенов деген кісімен достасып, ол бұған үй-
Тобыш-Əлмембет жағынан: Шайқыбалықөт би, Қаржау қора, пішенін беретін болады.
Ниязбек, Тоқабайдың өзінен: Құрмаш, Оразалы, Бəшеновтың ойы — есебін тауып Құрмашты ұстау.
Бекмағамбет. Жұмағали Бəшенов — Шеркеш, оның Қосымы, одан
Жалтты саны алты мың қойдың есебін беріп, алажібін Кəтеней. "Жемнің бойы, бөрінің көлі" деген жерге мальгн
кесті. Екі ел тынышталды. апарып Құрмаштың көшін күтіп отырады. Алды кеш, көш
Халық Құрмашқа "батыр" деп ат қойды, оған Құрмаш ауылға жақындаған кезде мылтық атылады. Құрмашта
та мақтанды. Өзін "батыр" дегенді үлкен дəреже көріп, мылтық бар, бірак бұл көп емес. Мылтықтың дауысьгнан
ақырында 1930 жылы бандылықтан өлді. түйе тулап, Күрмаштың баласы өледі, бірақ Қүрмаш
ұсталмайды. Кейін шегінеді. Сонымен елжүтайды, жаз
КҰРМАШ ТУРАЛЫ шығады. Құрмаш тіпті одан да кейінірек, далаға, кеңге
кетеді, елде мал жоқ, ел арасы сирек, жаздай жатып
Құрмаш пен інісі Қаржаубай — өз алдына бір ауыл дайындық жасайды. Мақсат — Жұмағали Бəшеновті өлтіру
болып көшіп-қонып жүретін, орта дəулетті адамдар. 1922- жəне соның елін шабу. 1928 жылдың қараша айында
1930 жындар арасында Құрмаштың істемегені жоқ. Құрмаш 40-50 кісімен келіп, қазіргі совхоз орталығы
" Құрмаш мынау ісің ұят. Бұрынғылардың сөзі бар емес Тұрғызба-Ақтайлақ деген жерде отырған Шеркеш-
пе: "Патшаң соқыр болса — көзіңді қыс, ақсақ болса — Қосымның Жəлмембет деген тайпасына шабуыл жасайды.
аяғынды сілте" дегендерге Құрмаштың жауабы: "Əй тоба, Бейбіт-момын шаруа ауылдан бірер кісілерді, емшектегі
кайтпек керек, комунасты қүртпақ керек". баласымен бір келіншекті атын өлтіріп, Қосбақ деген кісіні,
"Құдай жоқ, үкімет бар" дейді. "Мұңал мен Тобыш Күрең деген бойжеткен қызды, тағы бір келіншекті
жоқ, Құнанорыс пен Шалбар" бар дейді. Құрмаштың осы тұтқынға алады. Сиырдан басқа көзіне көрінген жалггы
сөздерін бірқатар адамдар мадақтап "Құрмаш айтқан", саны жүзге жақын жылқыларды түн ішінде Маңғыстауға
"Құрекең айтқандай" деп мəтелге айналдырылған да болады. айдап кетеді. Бұл хабар Жылыой-Қоса арқылы қазіргі
Сонымен, бұл Құрмаш қасына бес-он кісі ертіп, Ақтөбе облысы, сол күнде Адай округінің орталығы —
отырықшы Үсақбайұлы аталатын елге күн бермеді Ойылға келеді. Бүтан шүғыл шара ретінде 30 адамнан
(Үсақбайүлы деп адайлар Таз, Шеркеш, Ысық, Беріш, коммунар отряды жасақталады. Бастық Жалмағамбет
Есентемірді атайды). Қайдағы бір жоқты айтып, он- Байбосынов деген азамат, сол отрядтың бір мушесі ретінде
жиырмалап уақмал, 2-3-тен ірі қара алып, соны дəреже мен де бармын. 5-6 қызыл əскер, небарьг 30-35 кісі
көріп жүреді. Заң орындары жеткілікті материал жинақтаса желтоксанның бас жағында Ойылдан Құрмашты іздеуге
да, Құрмаш ұсталмады. Жəне сол жылдарда "Беріштен жүрдік. Алдымен шабуылдан адам өлген елді көріп, 2-3
Аманғали, Ысықтан Құныскерей, Адайдан Құрмаш күн бойы Жем бойын кыстап отырған, адайдың байларынан
тумалары керемет, ұсталмайды, уақ, тиімді, бұларда ат-айғырды тандап міндік.
айрықша касиет бар" деушілер де болды. Не оймен ерткені бізге мəлім емес, Жұмағали Бəшенов
1927-1928 жылдары, қоян жылы шөп шықпай, Адай пен тағы бір жігіт ерді. Сонымен 20 күн, тіпті одан да көп
үлкен жұтқа ұшыраған. Сол жылдары Жем бойында кар жамылып, тон төсеніп Құрмаш отыр деген жердің
малына шөп таба алмай сасады. Бұрынғы Жылойға қоса шамасына жақындадық. Құрмаштың аулына біз жүз
шақырым жерде отырған Адайдың белгілі ақсакалдары ағайындығың, бата оқымағаның — коммунистігің,
Айдарбай Қореков, Сəуле Сейітов, Калпақ Шолтакаев жəне сендермен қалай сеніп сөйлесеміз" деп бет-аузы
көшпелі Үстірт, Сам дейтін ауданның басшыларымен небəрі жыбырлады. Шапанбердінің айтқаны, шалдарға берген
80 шамалы кісі болды. Құрмаштың аулына жақын келіп, уəде, Құрмаштың өңі оның бəрінен де бөлек. Сонымен
оған елші жіберді. "Үкімет пен партия атынан отряд келеді, сөз шешілген соң, шамалы далаға шыктық.
болган жағдайдың бəрін айтып, катесін мойьгндаса пленге Бір түйе сойып, қісілерімізге шамалынау қонағасы
алған кісілерін, қаруын берсе, үкімет шындыққа асьтқ, берілді. Кешқе оңашалау үй тігіп, қолындағы ұш адамды
болмаса, жағдай Құрмаш үшін оңай болмайды". Осы сөзді əқелді. Ендігі сөз мынау: біздің жақтан бірнеше адам қолхат
айтуға "сіздерді елшілікке жіберем" деп, жоғарыда аталған береді, Құрмаш та солай, екі жақтың катарымен жаз шыга
кісілерді жібереді. Көріп отырмыз, ауыл жаңа тұрып, ағаш белгілі бір орыңда сөйлеспеқ. Біздің бастаушы қандай бағыт
үйден түтін шығып жатыр, түйе өріп барады. Шамасы, ұстап жүр, өзі біледі. Шалдар мен Құрмаштың ойлары
бір жүздей бар болар. Бір сағаттай мезгілде Құрмаштың бізге онша жарамды жағдай сияқты емес.
аулынан бір атты бізге қарай тез жүріп келеді. Бұл — Сонымен плендегі үш қісі жəне 2-3 кару олжамен кейін
Шапанберді Төлепбергенов деген Жанақ ауыл советінің қайттық. 1928-29-30 жылдардың маусым айына дейін
төрағасы. Ол жақындап келіп: "сүйінші" деп дауыетады. Құрмаштың өзі кұрығанша елдің де, үкіметтің де тынымы
Айдарбай карт мəн-жайды айтты: "Құрмаш, біріншіден — кетгі. Ақырында біржола Карақалпақтан шыккан отряд құртгы.
Үкімет, екіншіден — сендер обалыма қалмай-ақ, өтірік пен Совет үкіметі орнағанға дейін көп жыл бұрын болған
шынды ашатын болсандар, мен билігімді бердім деді". бір-екі окиғаға қайта оралуға тура келеді.
Сонда біздің бастық: "олай болса мен барам, алдымнан
шығып, арызын айтсын" дейді. Шапанберді тағы шауып ШАБАЙ БАТЫР МЕН БАРАҚ ТУРАЛЫ
кетіп, қайта келді. "Құрмаш хош" деді" деп. Енді бастық
Құрмаштың аулына жүретін болды. Қасына мені, Шабай — Адайдың Қүнанорыс дейтін тайпасынан. Жоқ
Сейтқазиев Ысмағұлды, тагы бір-екі кісіні ертті. Ауылына қарап жүріп, Жетіру тобымен Барақтың аулына қеліп
100 метрдей келдік. Құрмаш та қарсы келді. Қоңырлау "сөйлес" дейді. Барақ Шабайды байлатып қояды. Себебі,
амандастық. Мен оны жақсы танимын, қазақша айтқанда, Барактың аулының сыртынан "сөйлес" деген — Барақтың
аржағымыз бір ру —жамағайынбыз. Мен уакыты болған досы емес, дұшпаны. Екі-үш күн байлап Шабайды босатады.
нəрестеңіздің арты қайырлы болсын дедім. Ол бастапқыда Шабай да — өзін Барактан кем санамайтын адам. Атақты
деректі сөз тауып айта алмады. Қорықты ма, əлде ісі кара Шабай батыр аулына барып, кісілерді жинап, Барақгың
болған соң аузына сөз түспеді ме? Аш-жалаңаш пен өлдім- аулынан барымта алады. Барымта алудың себебі — тендікке
талдым дегендей, шамасы келсе, өзін ақтамақ, ана адамы қол жету. Барақ пен Шабайдың жауласу себебінің басталуы
өлген, пленге түскен, малы кеткендердін жайъшан хабарсыз, — Барақтың Шабайды байлауы болса, Шабайдың барымта
тіпті өзінікі өзінше жөн бе, сөйлеп тұрған сөзі сөз емес. алуы оны өршіте түседі. Сөйтіп, екі жақтың арасында бірден-
Құрмаштың сөзін тыңдап болып, бастық: "Сіздікіне барам, екіден кісі өледі. Содан соң орыстан қашып Үстіртте жүргенде
шалдардың үстіне"— деді. Оған қарсылық еткен жоқ. Шабайдың Сүгір деген баласы Досанға жолдас болады. Бұлар
Сонымен, манағы бастыққа ерген біз Құрмаштың үйіне Жем өзені бойындағы орысты шабатын болып аттанып келе
келдік. Тарлау үйі бар еқен, тығыздау отырмыз. Құрмаш жатын, жолда Барақтың немересі Дəуіттің аулына кездеседі.
маған қарап: "Балаң өліпті, қайырлы болсын" дегенің — Сүгір Досанға айтады: " Мынау Табын Барақтың тұқымы,
қашаннан ата жауым, мұны қөріп тұрып, менің бұл ауылды Құлмырзаев қатынаспай қалады. Билердің жасаған шешімін
шаппай кетуім аруаққа қиянат" — дейді де, көшіп жатқан естіп, түнде оязға барып: "Ертең сіздің қарауыңызда бекітуге
Дəуіттің ауылын талқандап шауын, еңді ілгері жүрмей, кейін тұрған бір іс бар. Мəн-жайы хан қарауында болған окиға
қайтады. Сол жолы Табындар бір ұрыста Сүгірді өлтіреді. рас болса, талапкер талабында ханды Маңғыстау уезіне
Бұл Шабай мен Барақтұқымдары арасындағы жаушылық карасты кісі өлтірді дейді, соған сотгар билік етіпті. Жауапкер
созыла береді, арада тағы бірнеше жылдар өтеді. Сүгірдщ жағы сегіз кісінің антын береді, ханның өлімі үшін ант
екі баласы Жандəулет пен Текебай Табыннан Сүгірдің бермесе, жеті мүшесіне жеті кісінің кұнын жəне талапкер
дерегіне жарайтын қісіні өлтіреміз деп жүргендерінде бұл жақтан барлық шығынды төлейді" дегенін өзім қатыспасам
еқеуін Табындар ұстап алып, тағы өлтіреді. да есіттім дейді. Сонымен ертең бекітуге қелгенде, ояз
"Шабай тұқымы біреуді өлтіреді, не өледі, осымен бекітпейді. "Себебі, хан қарауында болған істі қарауға кұкым
тұқымы құриды" деген лақап гулеп кетеді. Бұдан сексен жоқ". Сонымен табындар тендіксіз кететін болғандыктан,
жыл бүрын, қоян жылы көне Үргеніште Сүгірдің араға Тілеген Есенжанов барын, Құнанорыс руынан бір
Бердəулет, Жоламан деген екі баласы Табын Əліке ханды кісінің құнын əперіп, сонымен тынышталды дейді.
өлтіреді (Өлікқе хан тұқымы емес, Хиуа ханының көне
Үргеніштегі үқімі себеп болар). ЕНДІ ДƏРІНІҢ ӨЛІМІ ТУРАЛЫ
Сүгірдің тірісінде қөне Үргеніш жақта отыратын
түрікпен досы болады екен (біліші). Соған Бердəулет пен Дəрі — Кара баласы, руы Беріш, оны Əлімнің Ожырай
Жоламан қеліп қонақ болып жатып, көне Үргеніш базары деген елі өлтіреді. "Қате болып, адам өлді, енді бізден кұн
болып жатқанда қөп адамның ішінде Əлікені атады. Əліке ал" дейді Ожырайлар. Дəрінің тумасы Есет: "Дəрі үшін
табанда өлмей, Хиуа емханасында бір аи жатып, өледі. бір кісінің құнын алмаймын, жеті қісінің құнын бер,
"Менің жауым жоқ, тек Адай Шабай тұқымы Табын Барақ болмаса Ожырайдың жеті кісісін өлтірем" деп жеті баулы
түқымымен жау еді, солардан қөрем" деген. Берішпен хабарласады. Нарындағы көп Беріш бұған
Іздеу-тергеу болған дерекге мойынға қоярлық дəлелдер ермейді, сонда Мұрат ақын мынандай өлең айтады:
болмаған. Сондықтан істі Маңғыстау уезінің қарауына Артында Крбыл қалды, Кара өлгенде,
тергеуге жібереді. Істі Маңғыстау уезі жанындағы халық Калады жүк тайлаққа нар өлгенде.
судьялары қарап, мынандай шешім жасайды: Беріштің жеті баулы белі сынды,
Жауапкер жағының еркінде Адай елінен сегіз кісінің Кешегі Ожырайдан Дəрі өлгенде.
антын беріп құтылса да, болмағанда Əлікенің жеті мүшесіне Қара Дəрінің əкесі Есетпен туыс, Дəрі — Адайдың
жеті кісінің құнын берсін жəне Табынның барлық жол Жарысы, оның Дəулеталысы, Үсеннің жиені.
шығынын төлесін. Басшы ояз бейткеннен қейін іс заң күшіне Маңғыстаудағы адайлар Мұраттың мына өлеңі біз үшін
енсін дейді. айтылған деп, жаз шыға қөп адай аттанып барып, ащы
Адай сегіз кісінің антын бере алмады. Себебі, Сүгірдщ Ойылда еқі кісі Ожырайды өлтіреді. Сол жер бүгінгі күні
екі баласы Əлікені өлтірді. Олай болса, билік жасаған сот "Қаңды ағаш" болын аталын қалды. (Станция Қандыағаш
тағында Əлікенің құны үшін малға толатындығы көрініп емес, ащы Ойылдың Қанды ағашы).
тұр. Құнанорыс болатын ру онша көп ел емес. Құн төлейтін Дəрітуралы осымен бітім болыпты. Сəттіғұл ақын айтып
болса, малы жетпейді, сонда не етпеқ? отыратын еді: "Адайдың бірі — өзіміз, Беріш үшін барын,
Сот биліқ шығаратын күнгі мəжілісіне Қожақ Ожырайдың екі кісісін өлтіруі жөн емес қой" деп. Əрине,
жөн емес, бірақ сол Адай бəрімізге ата болған соң, біз жауап тайдан арнайы сыбаға беріпті. Бас бəйгеге 50 жылқы, 10
беруге тиістіміз ғой деймін. Бұл — менің естігеннен есімде табақ алтын тіккен. Баласы Бəйденнің сүр аты бірінші
қалғандары, талайы ойымда, жадымда қалмаған да шығар. бəйгені алды, балуанға бір ат, бір атан, бір ішік, оны —
Қаралда алды дейді. Қаралда — Бөкеннің немересі, Саламат
АДАЙЛАРДЫҢ ӨЛГЕН КІСІГЕ АС БЕРУІ ЖАЙЛЫ баласы. Бұрын да Адайда "Зор болсаң Қаралдадай
боларсың" деген макал болған.
Жалпы, адайдың Маңғыстау мен Үстіртті мекендегеніне 5) Сүйінқара — Адайдан Келімберді, одан — Мұңал,
шамамен 300-ге таяу жыл дел жорамалдаймыз. 1750-1850 Жаулы, одан — Жары, одан Жетімеқ, Үргешбай. Асты
жылдар арасында берілген астар: Байүлының ортасы, Сағыздың Мұқырында беріпті. 800-
Қожаназар, Қарабас, Қозыбай, Сейіт, Сүйінқара, 900 үй тігіліп, үй басына бір саба қымыз, бір саба шұбат
Тастемір, Матай, Барақ, Бекболат, Есен. Міне осыларды үлестіріпті. Баска қонағасынан бөлек бас бəйгеге 300 қой
Қенжеш карт Жақсылықов айтып отыратын. тігіліп, Кененбайдың күрең аты бірінші болып келіпті.
Қожаназар — Жаңай баласы, одан — Зорбай, одан — 6) Тастемір — бұл да Жары, Назар баласы. Бұған асты
Əлмембет, одан — Жайық, одан — Ораз, одан — Тобыш, Қайнарда беріпті. 1000 үй тігіліпті. Баска қонағасы өз
одан — Қелімберді, одан — Адай. алдына. Орынбордан алдырып үй басына бір пұт ақ ұн,
1) Қожаназарда жеті бала болады, Таған деген баласы қозы қарын сары май беріпті. Бəйге 100 түйе еді. Бəйгені
Қожаназарға асты Жем өзенінің бойында береді. Сол жер туған інісі Шотанның шұбар аты алынты.
осы күнде "Ақкиізтоғай" атанып тұр. Себебі, асқа хан 7) Матай Жанбозұлы — Адай - Келімберді, Мұңал —
шақырылған. Хан-төре аттан түсіп, үйге кіргенше аяқжолына Бейімбет, одан — Сабытай, одан — Жандай — Боққара.
акқиіз төселген. Асқа бір мың үй тігіліп, 2000 қой сойылған, Суық күзде Əлім, Байұлы, Жетірудың ортасы деп,
бəйгеге бес жүз ат қосылып, бас бəйгеге 100 жылқы қойылған. Сағыздың "Терісаққан" деген жерінде беріпті. Үй саны
Баласы Шонтының көкбиесі алдымен келіпті дейді. 800-900-ге барды дейді. Мұнда Хорезмнен күріш, өрік
2) Қарабас — Адайдың Мүңалы, одан — Шоғы алдырып, үй басына бір шелеқ күріш пен өрік жəне
(Қырықмылтық). Бұған асты — Оймауытта беріпті. Бас қозықарын май беріпті. Бас бəйгеге бір түстес елу айыр
бəйгеге 50 түйе, 250 қой тігілті, бəйгені Табындар алды, інген тігіпті. Оны Əлімнің Кетесі — Əжібайдың ала аты
бірақ бəйгені ошакқа тастамай кетіпті дейді. алыпты. Матайдың қəрі əкесі Боққарамен құда еқен,
3) Қозыбай — Адайдың Қелімбердісі, одан — Бұзау, Байбоздың қайыны бəйгені ошақ басына тастап қетіпті.
одан — Айтумыс, одан — Шылымның Акботасының баласы 8) Барақтың асы. Бұл — Тобыш — Ораз — Жайық —
Аман, соның баласы. Қарақұмның Азанғүлында асын Əлмəмбет — Шоңай — Тоқсамбайдың Даңының баласы.
беріпті. Ол жөнінде мынадай өлең жолдары калган: Даң өте бай болыпты. Кейін жұтаған. Өзі өлгенде 3000
Ауылдың ақсақалы — бай Төлеген, жылқысы қалыпты. Өңкей көкала дейді. Барақ — Даңның
Ауылы ерше көшіп, кеш жөнеген. бəйбішеден туған сегіз баласының екіншісі екен.
Ағасы Крзыбайға ас бергенде Капакты Бес жүз үй тігілген. Бас бəйге 200 жылқы болыпты.
ет пен майга бес бөлеген. Туған інісі Райдың "Қырқар ту" деген аты бəйге алыпты.
4) Сейітби, бұл да Айтумыс — Шылым — Өрдектің Ат сол жылы он жеті жасында дейді. Рай тентек еді. Көптің
Есенінің баласы. Асын Үстіртте Шаңғалада беріпті. 750 айтқанын тыңдамай, жолға үй тіктіріпті. Бару-келуі алты
үй тігілді дейді. Басқа қонағасы өз алдына, екі үйге бір көш жер еді, талас қеле жатқан аттан оздырамын деп, көп
тартқызады. Ат бірінші келеді де, келе жан тапсырады. Барақаттың көкбайталы бірінші бəйгені алғанда, Төлек
9) Бекболат Құдайберген баласына ас берген. Бұл — "тішмнің айыбы" деп астындағы құлақаска атын түсіп беріпті.
Адайдың — Құдайкесі, одан — Қосай, одан — Тіней, одан 4) Мыңбай Қодарұлының асы. Бұл Тобыш, одан Ораз,
— Арық, одан — Құдайберген. одан Жайық, одан Əлмембет, одан Баубек, Мыңбай
Асты Сағыздың Топырақшашты, Наршөисен деген Қодарұлы. Баласы Демесін, Қайралап Үстіртте Уəлі деген
жерінде беріпті. Бекболаттың төрт əйелінен 16 бала болыпты. шымырауда, күзде бершті. 400 үй тігіп, бас бəйгеге 10
Қонаққа сойын берген қонақасынан басқа 5 үйге бір ту нар, он ат, он сырттық ішік тігіпті. Бас бəйгесін Сүйіндік
биеден беріпті. Төрт жүз үй тігіліпті. Бас бəйге 25 жылқы, (Жаманадай) Беккұлының "Бурыл" деген аты алыпты.
200 қой еқен. Байұлы Ысықдеген елдің аты алыпты. 5) Есен Бозайұлының асы. Бұл — Мүңалдың Бəйімбеті,
Адайда 1850-1900 жылдардағы берілген астар Жақсыбай, оның — Сабытайы, одан — Жандай, одан — Көрпе.
Жұбан, Боран, Мыңбай, Есен, Жолболды, Құлбарақ, Қайнардың бір көлінің жағасында ас бершті. Мың үй
Самалық, Досжан, Нұр, Қуаныш, Жарылқастарға арналған. тігілген. Елу нар бас бəйге болыпты. Тауасардың ақбиесі
1) Жақсыбай Өтеуұлына берілген ас. Жақсыбай — бірінші бəйгені алыпты. Сол жер осы күнге дейін əсем
Адайдың Қелімбердісі, оның Жайығы, одан — Əлмембет, көл болып қалды. Себебі, қонағасы жақсы болтан ғой.
одан — Шоңай, одан — Тоқсанбай, одан — Монша, одан 6) Жолболды Қонысбайүлының асы. Бұл — адайдың
— Күшікбай, баласы — Өте. Маңғыстауда Онды деген Келімбердісі, одан — Бұзау, одан — Жеменей, одан — Жомарт
жерде 300 үй тігіп, бас бəйге жүз еркек қой болыпты. (Аталық), одан — Сұлтангелді болады. Бейнеу ауданына
Тауасардың ақ биесі бəйгені алыпты. Палуанды Қаржау карасты Қарақүмның Азынағұл деген жершде бершті. Үй
Ізімберген жығыпты. санын айтпайды. Айтушылар бұл да ірі астың біреуі, бас
2) Жүбан Еламанұлы — Адайдың Қосайы. Асты Сағызда бəйгіге екі жүз еркек қой берілген дейді. Сүйінқараның
бершті, 400 үй тігілген, бас бəйгеге 50 жылқы қойылып, Көтібарының торы аты баска агган бір көрінім бұрын келіпті.
Кете Дауылтайдың аты алыпты. Көпшіліқ: "Мынаған бүгін қанат біткен шығар" — деп
3) Боран Есенгелдіүлының асы. Мұңалдың Бəйімбеті, айтышы.
одан — Сабытай, одан — Жандай, одан — Сарболат 7) Құлбарақтың асы. Бұл — Мұңал, Жаулы, одан —
(Байпақ). Сағыздың "Аққұдық" деген жершде берілшті. Жары, одан — Дəулеталы Үсен баласы. Асты Маңғыстауда
Бұл асқа кім қандай ат жаратын жатыр деген əңгіме болады. Бозашының Жиделі жершде беріпті, 300 үй тігіліпті, 200
қой бəйге болыпты. Аманнияздың кара каска аты бірінші
Сонда біреу Маңғыстаудан Баракат қеле жатыр депті.
бəйгіні алыпты. Құлбарактың əйелі апасы еді, бəйгі атты
Боранның інісі Төлеқ бір-екі ауыз өлең айтады екен.
ұстады дейді. Қазақтың бəрінде бар ма, жоқ па білмеймін,
— Төқе, Маңғыстаудан Сарыарқаға "бəйге алам" деп адайда жекжаты бəйге атты үстаса, салт бойынша, атты немесе
келе жатқан Баракатқа "бірдеңе демейсің бе?" депті, сонда бəйгені беріп кетеді. Аманияз — Адайдың Қелімбердісі, оның
Төлеқ: Бұзауы, оның Айтумасы, оның Шылымы, оның Өрдегі,
Ас қайда Барақатка, той болмаса, Торы аттай жүз қойт одан — Есен деген атасынан ел болып сөйлесіп, бəйгені
алган сой болмаса. Бəйге алу кез келгенге қиын сауда, беріп кетіпті.
Кррада мыңиан-мыңнан кой болмаса — дейді. Бұл да 8) Самалық Қамысбай баласының асы. Бұл да — Адай-
Қожаназардың асынан кейінгі ірі астың бірі болды дейді. Мұңал, Жары, одан Мүрат. Бозашыда Шебір деген жерде
Бас бəйге бес жүз сом күміс, бір нар, бір ат екен. 400 үй тігілді, бас бəйге 100 еркек қой еді, Тілеунияздың
торы айғыры қелді дейді, Тілеунияз да — Жары, оның 1900-1927 ЖЫЛДАРДАҒЫ АСТАР
Назары, оның Тəстемірі. Бəйге ошақ басында қалыпты.
9) Досжан Қыдыршаұлы. Бұл да — Адай, Мұңалдың Бұл жерде естігенімді емес, өз көзіммен көргенімді
Бəйімбеті, одан — Алдаберді, одан — Райымберді, одан — жазамын. Жоғарғы екеуі қарттардың аузынан естігенім,
Текей, одан — Əнет Қыдыршаның əқесі. Əдетте баласы "өлгенге өтірік дау" дегендей, асырып мақтаудан аулақпын.
Есіркеп көшпейді еқен, əқесіне ас беремін, Кіші жүз 1. Жасым тоғызда. Азамат деген кісінің асына шабандоз
қонысының ортасы деп жайлауға қөшіп Қайнарда ас бала болып бардым. Азамат 63 жасында қажыға кетіп,
беріпті. Содан бастап бұл жер Досжаношақ болыті қалады. содан оралмаган. Алты жын өткен соң балалары ас береді.
Досжан асының үй саны, бəйге саны айтылмаса да, Кіші Бұл ас Маңғыстауда, өздерінің мекені — Торты деген жерде
жүз қөп келіпті, бір ай бұрын сауын айтты деп. кешегіге берілді, онша ірі ас емес, үш жүз үй шамасы болды.
дейін адай арасында екі кісі бас қосса, əңгімелеп отыратын. Бəйге аттары қырық шақырым жерден барып келетін
10) Нұр Алдабергенұлы. Бұл — Адайдың Келімбердісінің болтан. Сексен шақырым шауып, өздерінің ағайыны
Тобышы, одан — Ораз, Жайық, одан — Əлмембет, одан Сасыктың қарақасқа айтыры бірінші келді.
— Зорбай, одан Жаңай, оның Əлі деген атасы. Бұл ас 2. Қайнардың Шөптікөлінде немере əкеміз Қожық
Маңғыстауда Бөрліген жерінде болыпты. Онша ірі емес, Құлмұрзаевқа ас берілді. Бас бəйге 300 сом күміс, 10 алтын
шағын ас қөрінеді. Жұрт ат қосып, атын шығарады. болды. Тобыш ішінде Жаңай-Шоңай бəйге өзімізде қалсын
Қазақ болтан жердің бəріне ортақ тіл болуы қерек, түп деп, Барақаттың көк байталын қосады. Бару-келуі 100
көтерме, орта көтерме жəне қарақшы деген сөздер бар ғой. шақырым жер деп ұйгарыпты. Сатқын деген кісі ат
Көп адам түп кетермеде тұрса, жарлылау Жырық деген кісінің айдаушыны алдап: "Қарттар түндегі уəдені бұздьг, алыстан
аты алдында озын келе жатыр екен, сонда Жырықтөңірегіне жіберетін болды" деп, тым алысқа айдапты. Сатқынның
қарап, ат қосқан байларға "қойларынды санай бер, бəйгені айтқаны болмай, руы Таз Молдабектің қоңыр аты бірінші
мен аламын" деп айғайлайтын көрінеді. Бірақ қаракшыға бəйгеге, Барақтың қөқ байталы екінші бəйгеге ие болды.
жақындағанда Бөлейдің акбас аты бірінші келіпті. Жырықтың 3. Тоғыздамын. Күзді күні Жемнің Сарнияз деген
аты екінші бəйгеге ие болыпты. Сонда Жырық: "байдың жерінде Шоңай Мəтекке ас берді. Үй көп тігілді. Қонақты
қойынан қорқасың ба?" деп атын сабап жұр дейді. түсіріп, шай-секері мен етін беріп жатканда Ақмешітте
11) Куаныш Амандықұлының асы. Бұл да — Тобыш - Саламат қажы өлді, ертең намазы (жаназа) деген оқшау
Зорбайдың Телеке Қаржау деген атасы. Жем өзенінің хабар қелді. Ас беретін ауылдан баска бар адам кетіп қалып,
Сарнияз деген жерінде 500 үйтігіп, бас бəйгеге 100 ерқек ертең кешке қайта келді. Мал көп сойылды, амал жоқ, ел
қой, 10 қама, бір ат, бір нар беріпті. Мұны да Бөлейдің ақ асты бір берсе, Шоңай ауылы екі рет қонағасы берді.
бас аты алыпты. Бас бəйге 500 сом, 20 қама еді. Эли деген елдің тор
12. Жарылқас Есейүлының асы. Бұл Тобыш, одан байталы бірінші бəйгені алды. Палуан бəйге бір нар, бір
Шегем болатын ру. Самда ас береді, үй көп болыпты. Бұл мауыт еді, мұны Мəмбет палуан алды. Бұл Мəмбет Сүгіров
да адайдың ірі асының бірі болды дейді. Бас бəйге 20 — Бəйімбет Күшік деген елден.
жылқы, 20 түйе екен. Келер жылы Саламат қажының баласы Сарбас əкесіне
Өз ауылының төрт аты бірінің соңынан бірі келіп, ас бергенде, малды тірі берді.
немере інісі Түрікпенбай палуан бəйгені алыпты. 4. Есжанұлы Қыдырдың Мəмбетінің асы 1909 жылы
Үстіртте Елағажы деген жерде болды. Бас бəйгесі 50 түйе,
200 ат екен. Кетік қаласында тұратын Қошанай деген қісі Мен өз басым сол асқа жаратқан шығынды елдің
əқемізге жақын ағайын болатын. Соның сұр атын қəдімгі игілігіне, мəдениетті елдердей мектеп салуға жұмсаса,
атбегі Барақатқа жараттырын бəйгеге қосты. Сұр ат біршіш қанша адам сауаттанар еді деп ойлаймын.
бəйге — 50 түйені алды.
5. 1918 жылы Қайнарда Өмір Қыдыр баласының асы ҚЫЗ ҮЗАТУ ХАҚЫНДА
болды. Үй саны 500-600-дей еді. Үй басы үш қойдан
қонағасы берді. Тіней бай Жұбан балаларының қасқа аты Шоңай Мəтеқ деген кісі Медет еліне ұзатқан қызына
бірінші бəйгені алды. 150 түйе, жылқымен қатар 150 əртүрлі жасау берген.
Бір аи кейін Оразалы қажыға Қоңыраулыда ас берді. Екінші, Қосай-Жұбанның Шамы Тілеген деген қызын,
Мұның да тігілген 500-600-дей үйі болды. Бас бəйгі Бейімбет, одан Байпақ, Оразалы қажының Саптаяқ деген
қеренсқий ақшасымен жиырма бес мың, не елу ат, бір нар баласының баласы Қыздарбайға 1915 жылы ұзатқанда 200
еді. Бəйгені Бəубеқ Демесін ауылының құла аты алды. Сонда түйе, жылқы, 200 əртүрлі жасау берді. Қыз ұзатқанда бұл
Төлектағы мынадай өлең айтыпты: "Бəйге алды Бəубек Шоңай, екі байдан көп бергенді естігенім жоқ.
Жаманадай, осы күн сенім бар ма заманаға-ай. Бұрынғы ірі
ауылдар артта қалын, кейінгі ұсақ ауыл озғанын-ай".
6. 1920 жылы қазіргі Бозашыда, Аманқызылитте Адайлардың 1885-1914 жылдар арасында кажыға (Мекке-
Мұрынға шағын ас беріліп, 200 үй тігілді. Эр үйге мал Мединеге) баруына қелер болсақ, ол жылына кемі 30-40,
тірідей беріліпті. Бас бəйгесі есімде жоқ. Бірінші бəйгені қөбі 100-ге дейін жететін. Николай ақшасымен 500-1000-ға
Бөкен дейтін елден Қдзидың жирен аты алды. дейін ақшасы бар адамның қажыға баруы əдетқе айналған.
7. 1921 жылы Таушықтың касында Дəніспан деген жерде Қажы борышын өтеді болды. Малы бар кісілердің дүние
Сəкен қажыға ас берді. 500-дей үй тігілді. Бас бəйге — түйе, борышын малмен сатып алуы бір жағынан болса, екінші
жылқы аралас жиырма кара еді, оны Қазидың жирен аты алған. жағынан — қажыға бару. Ислам дінін қабылдаған кісілер
8. 1921 жылы күзде Сайөтесте Жаңай Жаманкұлға ас үшін міндетті бес парыз — иман, бес уақыт намазды каза
берді. 400-дей үй тігілді. Бас бəйге жиырма жылқы еді. етпей оку, жылына отыз күн ораза үстау, малынан зекет
Бас бəйгені Əлидің торы аты алды. беру, қажыға бару. Қажы болып келген кісілер бұрын аты
9. 1922 жылы Сағызда Шұңқыркөлде Шоғы Ретбай болса, енді қажы Ретбай. Ретбайдың басқа амалы —
(Қырықмылтық) Қарабас аталатын ауын Қошанға ас берді. не болса да Ретбай қажы атанып, дүние күнəсінен пəк болу.
300 үй тігілді. Бас бəйге — 30 кара. Бəйгені ас берген Кейбіреулер малы сонша көп болса да, кимады, я мұсылман
баласы Мендидің қаракөк аты алды. болып алу қиын, мұсылман болдың — Құдай дедің болды.
10. 1924 жылы Жемнің Бөрілақ деген жерінде Тобыш, Жұмақты тек Мұхаммет пайғамбардьгң үмбеті үшін салған
одан — Бегей Боқышқа ас берді. 700-800-дей үй болды. деп түсінушілер де аз емес. Бұның бəрі де — есіткен-
Бірінші бəйгені Қотырбастың қортық аты алды. Еқінші көрген естелік.
бəйгені Боқыштың жирен аты, үшінші бəйгені Мыктыбайдың Адай шалдары, оның ішінде кəріқұлақ кісілер Əбілқайыр
кер аты, төртінші бəйгені Əбдірдің шабдар аты алды. хан туралы да толып жаткан аңыздар айтады. Əбілқайыр
Адайда берілген аска сан жетпейді, оның бəрін есте сактау қанша қатын алса да, Бопай деген əйелі Адай қызы, оның
мүмкін емес. Адай елінің дəулетті кісілері өлген кісіге ас ішінде Тобыш, одан Ораз, одан Жайық Одан Əлмембеттің
беру мен төбелі там салу өнерін салтка, əдетке айналдырған. Табынай деген баласынан Табылды туады. Бопай — сол
Табылдының қызы, бүдан үш бала туады: Ералы, Нұралы, тұрса уайым болады. Адайдың бірқатар қадірлі кісілері
Айшуақ. Əбілқайырды Орта жүздің ханы Барақөлтіреді. Шотан батырдан ақыл сүрайды. "Əбілқайырдың өлімін
Сəбит Мұқановтың арғы əкесі Қосай өлтірсін, əйтеуір қуамыз деп, Қарпықтың сақалын кестірдік, не айтасың,
Əбілқайыр өлді. Енді Кіші жүз ханының өлімі туралы қатар елге келемеш болдық" деп. Сонда Шотан: "Мен
адайлар əуелі Орта жүзге кісі жіберіп қөрелік деген үлкен болдым, катарға кара бол демесендер, менде не кайрат
шешімге келеді. Жіберген кісімізге дұрыстап жауап берсе, болсын, тегі айдап салған кісінің айдауына жұрмей-ермей,
жауабын күтелік, болмаса соңын күтелік. Мұны Кіші атаның белінен, ананың құрсағынан дүниеге шығын, Адай
жүздің басқа елі мақұлдамайды. Себебі, "Адай, ен далада деп ат қойылғалы ешкім үстімізден аттап өткен жоқ еді",
мал я аң есебінде анда-мұнда жүрген елсің, малынды бақ — депті.
та түрікменіңмен, өзінмен-өзің бола бер" деген Ортажүз Шотан батырдың бұл сөзін есіткеннен кейін Адай
кісілерінің олқысыну мағынасындағы сөзі бар. кісілері сөйлесш, екі батыр, екі би Орта жүзге сапар шегеді.
Адайдың Қарпық деген биінің шешесі — Бопайдың Олар: Абыз Атамбеков, Болатов Көбен, Арыстанбаев Айбас
апасы Қанай деген кісі. батыр, Байболов Арғынбай батыр.
Енді сол Қарпыққа қідіріп көрелік. Адайдан екі бала Кіші жүз бен Орта жүздің шегіндегі Кіші жүздің бір
дедік: Құдайке, Келімберді. Құдайкеден: Тəзіке, Қосай. аулына тап болып, би мен батырлар түстенеді. Ері ауылда
Қосайдан алты бала: Байбол, Тіней, Əйтей, Бегей, Бəли, жоқбəйбіше қонақты сыйлайды жəне "алыстан келе жатқан
Сүйіндік. Сүйіндіктен: Бегілі, Құрманқұл, Мұрза. жолаушысындар, бүгін дем алындар. Кір-қондарынды
Бегіліден: Құдайназар, Қараменде, Құл, Бүқар, Тока. жудырып, жарым күннің жартысы жоқ, дем алын кетіңдер"
Құдайназардан: Алтайы, Қарпық, Ақсары, Шақси. дейді. Бил ер дем алуды мақұл көріп, ерулейді, қүн қеш
Құдайназардың қайыны — Табынай, Қанай апай, болады, шаруадан əйелдің күйеуі де келеді. Ерш əйелге
Табынайдың қызы. Ел аузындағы аңыз бойынша, Қарпық лайыққөрмей, адай бил ер мұқамдап сөйлеседі, сонда біріне-
жиен, "екі жақты, бір тілдінің биі". бірі қарап, "мəннің мəні бар, аққуды құладын ілгенінщ
Адайлар өзара сөйлесіп, агқосшы қос қолымен "жолың не мəні бар" деп. Онда шаруа жасап отырған бəйбіше:
болсын" айтып, Қарпықты Орта жүздің еліне шығарып "Бəсе, мəнінің мəні бар, мəні сіздің мəнімен не ісі бар.
салады. Қарпық аи жүріп, апта жүріп Қостанай, Аққуды құладын ілгенінің маңдайының төрт елі ырысы
Көкшетауға барып Əбілкайырдың өлімі туралы сөйлесш, бар", — дейді. Əңгіме бітті, таң атты, жүретін болады. Екі
тиянақты шешім алу үшін келген шаруасын айтады. Əрине батыр атқа бұрын мінеді де, келген ізіне карай кейін жүреді,
хан бүйрық береді, хан мен хан арасына қараның билік жолдастары бұл қалай деп сұрағанда Айбас батыр: "Несін
айтуға қандай қақы бар деп, Қарпықтың сақалын кесіп сүрайсындар, есектен жығылғанның емі табылмайды,
қолына береді. Еліңе, Кіші жүзге, Адайыңа сəлем айт деп əйелден жығылғанның ебі табылмайды деген жоқ па? Ата-
тапсырады. Сонымен Қарпықби сакалын қолына ұстап, бабаларың бұл істің емі де, ебі де бұл сапар табылмас
елге қеледі. Жаманат жата ма, басқа елді бынай қойғанның дейтін" — дейді. Сонымен елдеріне келеді. Кіші жүздің
өзінде Кіші жүздің өздері адайды келемеждепжүргізбейді. бұрынғысы бұрынғы ма, Адайдың батыр, билерін келемеж
Адайлар ханның өлімі туралы тендік алам деп сакалдарын ететіні үлғаяады.
күзетті, күзеген қылдан не бүйым жасадындар, бір шылбыр Шотанға барып енді: "Шотеке, Адай аруакка сыйынып
болды ма? Тағы-тағылар енді Əбілқайырдың өлімінен де тұр",— деп өтінеді. Сонда Шотан айтады: "Шұбар атпен
гөрі Карпық бидің сақалының кесілуі Адай үшін жатса- əрі аталас, əрі енелес бесті шұбар бар еді, сол жануар қаңдай
болды екен, көрейін. Алые жолға апарып, тағы елге əкелем қосылды. Кұдай берген күні ешкімнен көмек сүрамай, басыма
десе, кара болыпжүрейін, болмаса мен жүре алмаспын" дейді. жұмыс түскен күні қалайсың демеген жекжат — жекжат
Батырлар мен бил ер күнде хабар алып тұрады. Шотан па?" дейді. Сонымен Бопайдан туған Айшуақжиенте қеліп
"қісі əзірлесін" деп хабарлайды. Елден тандап бір жүз 2-3 күн демалып, бітірген жұмысын, істеген істерін айтып,
жігіт 100 нарға қос артады, қашеа құтылатын, куса жететін тəжщіжиеніне беріп, дін аман елдеріне оралыпты.
50 атты, біреуі — Шотанның бесті шұбарын жетекке алады. Кіші жүздің бір "білем" деген адамы осы жорықтың
Садақаларын жасап "əулиеге — ат, қорасынға — қой" айтып, кезінде Саназарға айтыпты: "Ат, ішетін тамақ, бəрі
ұзақ жолға шығады. Аи жүріп, апта жүріп, Орта жүздің сендерден шығады, сонда сендердің осылардан қөретіндерің
елінің шетіне келіп, көлік тынықтырып, 5-10 күн жатып не?" дейді. Сонда Саназар: "Алатау мен Сырды жағалап
тың тындап көрсе, "Орта жүздің ханы елін аралап, кеңес Кіші жүз көшкенде ат төбеліндей еді, сонау Сарыарқада
құратын жерді белгілеп жүр" деген хабар алады. Хан бір жер мен су бос жатса, малымды бағын тыныш отырмас па
жерге орнағашпа бұлар қозғалмайды. "Хан дау-шар карал едім?" дегенде, біреуі тұрып: "Саназар ақымақ болса
жатыр" деп есітіп, бұлар да жата береді. Ханмен сөйлесудщ осынша малға ие бола ма" депгі. Шынында, Адай дəуірінде
реті келмейді, ханға сөз де жетпейді. Бір күні "хан үш кісіні бай деп атапты. Жарыңа — Назар, Тобышта —
жұмысын бітірді, енді 3-4 күнде ордасына кайтады" деген Қожаназар, Ескелдіде — Саназар, бірақ соңғысы
хабар тағы қеледі. Жауласып жеңу жүз кісінің қолынан қызғаншақтау екен. Бір сыншы: "Тұқымы қалай болар
келмейді енді. Ақыл-айла кереқ, сонда Шотан: "ал, билер, еқен?"— депті. Айтып отыратын Жарының Назары 700-
сөйлендер" дейді. Екі бидің шығып сөйлесіп тапқаны: 800 үй, Тобыштың Қожаназарының катары Жары Назардан
"Қолдан келіп сəті түссе бас төлеңгітті паралаудан басқа көп. Малы мен басына ешкім тай емес. Ал Ескелді Саназар
амал таба алмадық" депті. Соған қелісіп 2 би ханның 50-60 үй деп отыратын қарттар. Əбілқайыр ханның өлімі
жатқан жеріне барын бас төлеңгітті тауып алады да, алтын Барақ ханнан болтаны тарихтан белгілі.
мен күмістен сұрағанын береді. Ол бұларға ханның түнде Адай қарттарының айтып жүргендері тарихқа
жататын жерін көрсетеді, ханды өлтірмейтін болып уəде- жазылмады ма, жазылды ма, менің жазып отырғаным ел
шарт жасасады. аузынан есіткен сөздер.
Шотан айтады: "Жас адам қызулы болады, сақболындар, "Адайда түрікпен, калмақ заманында талай майталмандар
өліп кетпесін" дейді. Сол, сол-ақ екен, еқі жас батыр басып болды ғой, шырақтарым"— деп талай шалдар
отырын, ханның сакалын кесіп алады да, керегеде ілулі тұрған маңдайымыздан сипады. Не керек, қөбі есте қалмады. Бірақ
тəжіні де іле атқа мінеді. Аман-сау қасына жеткен кезде осы заманға дейін ел аузында айтылын жүрген Тəңірберген,
Шотан: "Қөліктерің шаршаса, ауыстырып мініндер. Бүгінгі Шотан, Есек, Атағазы, Бердібек, Тоқтамыс, Тоқбембет,
күні мен ертең осы уақытқа дейін куғыншы жетпесе, ара Айбас, Арғынбай, Қонай, Төлеп, Шабай, Сүйінқара,
қашықтай береді ғой, олар жетіп қалар деп ойласандар, Қармыс, Балуанияз, Мұрзатай, Досан, Асар, Балта,
кедергілеп отырындар" — дейді. Куғыншы да жоқ, жау да Батыраш, Байдажанғұл сияқгы батырларымыз болды.
жоқ, аман-сау Кіші жүз қалың Шектіге қірген соң, Адайда "би" деп атақ алғандар Сейіт, Сырлыбай,
Шотаннан: "Мына жиендерге соқпай кете береміз бе?" — Бəшкей, Көбен, Сердібай, кейін Бəймембет, Сам. Аты
деп Абыз сұрапты. Жиен дегендері — Шектінің Арыстан, аталғандардың бəрінің де өзіндік тарихы бар. Өмір жетсе,
Көтібары. Сонда Шотан: "Уэй, тəйірі-ай, басыма істүскенде жазылар. Дегенмен, Сам туралы бірер ауыз сөз жазайын.
біреуі кал-жай сұраған жоқ, қайта келемеж айтқан Жетіруға Ол отрядка көбіреқ жұмыс істеп, Ресей, Маңғыстау, Үстіртті
картаға түсіру жұмысына көмектесіпті. Сол отрядқа жол пакетті беріпті, "Бəймембетке бер"-деп. Сонда Сам Төреге
басшылық жұмыста қөп болыпты. Маңғыстау, Үстіртте айтыпты: "жиеніме жиеншарыма бардым деймін. Сонда ел
болып, Арал теңізінің батыс жағын Сам, Аспантай, айытпай ма: «Жиенің бұйымынды сұрады ма?»" деп. "Неге
Матайды жағалап Қоңыратка дейін Əмударияға жақындап бұйымымды сұрамайсың?" — депті. Төре: "Қатемді
дем алып жатқанда. Сам отырып бастығынан: "Жасалған мойындайын, нағашы, бұйымың болса айт",— депті. "Жиен,
шарт бойынша сені мерзімді жеріңе аман-сау жеткіздім, шын сұрасаң, көпті Құдай берсін, ана тымағыңды бер" —
енді еліме қайтайын" деп рұқсат сұрапты. Сонда отряд депті. Төре беріпті. Пакетті жанқалтаға салып, тымақты
басшысы: "Сізге өз тарапымнан алғыс айтып, тиісті басына байлап, үйден шығын бара жатқанда Төреге қелген
орыннан салық төлемеуді сұраймын, ал өзіңнің жеқе билер: "Кімсің, аты-жөнінді айтып кет" — деп қамап
басыңмен ойлаған ойың бар ма?" — депті. Сонда Сам жібермепті. Сонда Сам айтыпты: "Атымды сұрасаң, қелелі
айтыпты: "Шын сүрасаң, екі сұрағым бар. Біріншіден, қара бұлт, анамды сұрасаң, кемірлі кара ой, күн жауып ой
көлденең жатқан екі жагы сор, ортасы құм, осы жерді толса жəне су алса, сол ойдың ортасына шыкқан мүсіндіқ
менің атыма бер. Екіншіден, би Бəймəмбеттің ісін, мөрін ағаш — мен" депті де жүре беріпті.
алып бер, ел билеу қолымнан келмейтін іс, бірақ тиісті Сам Маңғыстауға еліне келеді. "Елдің хабары Шоңайдың
орынға өтініп, хат жазып, сұрайын" депті. Самы Бəймембеттің мөрін алыпты" дейді. Осы əңгіме
Би Бəймембет туралы Кіші жүз ханы ма, сұлтаны ма, гулейді, мұны Мəмбетнияз да естиді. Оның "Шоңайды
Баймағамбетке өтініш жазып, Самның қолына пакет беріпті. өлтірем" деген хабары тағы тарайды. Сам Мəмбетнияздың
"Атыңа жердің атын беру үшін патшаның Ішкі істер аулына келіпті. Екеуі біраз əңгімелесіп, енді Сам жүрем
министріне өтініш жасап қөрейін, берсе, сол жер сіздің дегенде Мəмбетнияз: "Сен кұл, мұнда не шаруамен келдің,
атыңызда калады" депті. Ал "Сам" деген жер — қазіргі бұйымың бар ма?" депті. Сам айтыпты: "Батыреке, егер
Маңғыстау ауданына қарайтын Маңғыстау совхозының шын сұрасаң, бұйымым бар. Ана шідерінді сұраймын" —
орталығы. Ішкі істер министрі құжатпен берді ме, жоқпа, дейді. "Сен құл, шідердің бəсін білесің бе" дейді. Сонда
əлде сол жер өзінен-өзі "Сам" болып қетті ме, ол екі Сам: "Батыреке, мен білмеймін, бұрынғылар айтушы еді,
арасын білмеймін, əйтеуір, "Сам" деген жер бар. жаңа өріп майлап қойған шідер, жүтен құйрық тимеген асау
Сам бастығы берген пакетті алып, Қаратөбеде кеңес бесті аттың аяғына салын сауырына ұрғанда асау ұрынады,
жасап жатқан Төреге жетеді (қазіргі Қаратөбе ауданы, Батыс үзе алмаса, шідердің бəсі сол бесті ат деп" дейді. Сонда
Қазақстан облысы). Мəмбетнияз шідерді беріп: "ана Тазға айт, ісін де, мөрін де
Бірақ Төреге өз қолынан беремін десе қолы жетпейді. берсін" депті. Енді Самның тегі туралы. Самның өз əкесі
Сонда Сам тігілген уйді айналып айқайлап шауыпты. "Төре, — Малкелді. Бүл кісі Даңның құлы көрінеді. Тірісіңде əйел
апам Бопай, жездем Əбілқайырдан тумай, туа шөк, солардың əперген. Сол Малкелдіден екі бала туады: Қылыш, Сам.
ұрпағынан болсаң, нағашың келіп сені бір көре алмай, Самның фамилиясы Даңов. Төреге барғанда кімсің деп
бірнеше күн болды, төлеңгіттерің маңайға жолатпайды" — сұрағандағы берген жауабынъщ мəні де ссылай.
деген дауысты естіп алдырса, онша сияқатты емес, құлдау Бəймембет мөрді беріпті. Бір жиналыста біреу екі сөзінің
кісі екен Сам. Сонда ата-бабаны айтып, Төреге пакетін оқып бірінде: "Эй, сен құл, сен құл" дей беріпті. "Мен аузыммен
болып, бұйрық беріпті. Өз алдына үй тігіп берсін, демін құс тістесем де, басқалардан гөрі ісім дұрыс болса да ,
алсын, жүрем дегенде маған хабар беріндер дегпі. Сонымен тұсім қисықболған ғой" деп, бес-алты айдан кейін мөрін
бір жұма жатып "қайтам" депті. Төре шақырып, қолына Бəймембеттің өзіне қайта беріпті.
Елде осы күнге дейін мақал бар: "Хан төресі бұзылса АДАЙ ЕЛІНІҢ АТАЛЫҚ ШЕЖІРЕСІ
да Сам төресі бұзылмайды" деген. Самнан: Дорба, одан —
Мақы, одан — Қуаныш, Қуаныштан екі бала бар. Екі үй Атақожадан екі бала — Елтай, Ештай.
Форт-Шевченко — Аташта тұрады. Адайдың Келімбердісі, Елтайдан бір бала — Адай.
одан — Тобыш, Ораз, Жайық, Əлмембет, Шоңай, Адайдан екі бала - Құдайқе, Қелімберді.
Тоқсамбайдың, одан Даңның кіші баласы Құлымбай мен Құдайқеден еқі бала — Тəзіке, Қосай.
Малкелді еншілес жəне Қүлымбайдың шешесі — Мөрдің Тəзікеден үш бала — Өтей, Сəрке, Қабақай.
емшегін емген. Емшек Малкелді сорғанда сүт парлай иіген Ескерту: Тəзікенің одан темен карай жіқтеуге қолда
дейді. дерекжоқ.
Қосайдан алты бала — Байбол, Тіней, Бəли, Сүйіндік,
СЕЙІТ БИ ТУРАЛЫ Əйтей, Бегей.
Байболдан төрт бала — Мəмбетқұл, Есенғұл, Есембет,
Байұлынан бір ауыл — Жагшас, Жетірудан бір ауыл — Қадыр (Жұлдыз).
Кердері, қандай жағдай болса да, Адайға келіп отырып, Мəмбетқұлдан бес бала — Тоқтамыс, Тоқпанбет,
малы мен басы өсіп, осы елдің ішінде отыруға Адайдың Арыстан, Балтай, Елқонды.
қай ауылымен қызылдас, жылулас болу үшін Жаппаспен Тоқтамыстан төрт бала — Шыбынтай, Қарақұл, Шоң,
Кердерінің еқі кісісі Сейітке қеліп ақыл сұрапты: "Əуелде Əлібек.
бір-бір ауыл едік, бұл күнде бірнеше ауын-ел болдық.
Тоқпанбеттен алты бала, бəйбішеден — Нияз, калмақ
Келімберді, Құдайке болғанда Адайдан Құдайке аттың
қызы əйелінен (атын Жезбиқе қойған) — Өгіз,
төбеліндей, ал Қелімберді аттың түгіндей еді. Соның ішінде Азамат соғысында Аянбай жұмыс жасаған Сыдиық
Құнанорыс, Ақпан, Балықшының өз қөрпесі өзінен Жұбаев — Жезбиқенің Өгіз деген баласының тұқымы.
артылмайды. Біреуі өзің — Мұңал-Тобыш, осы үш ауылдың Арыстаннан үш бала — Сегізбай, Төлеп, Жабай.
біреуіне іргемізді біріктіргіміз келді, соған не ақыл Балтайдан төрт бала - Шақаман, Бекебай, Екібай,
айтасың?" депті. Бақтыбай.
Сонда Сейіт би былай депті: "Менің аулым қырмызы Елқондыңан төрт бала — Түркібай, Құдайберген, Айтбай,
қызыл түлкі болар, кұбарлан куғанда шалдырып-шалдырын Шақыман.
түбінде құбарланды адастыра, өз басын паналап кетер. Есенғұлдан бес бала — Есек батыр, Нұрбай, Қоңыр,
Мұңал деген ауыл бар, қалың қара, қарны ашса қəтебіндегі Еміл, Өрезек.
жанағашын да жер. Тобыш деген ауылдың жаманы — Есектен алты бала — Өтебай, Бари, Сары, Темір, Болат,
мұрны иіс, аузы дəм білмес жақсысы ондай-мұндайды Баян - əйелдің аты, одан туғандарды атаған.
елемес", — депті. Өтебайдан екі бала — Əбіл, Тұман.
Сейіт осылай дегенде, Тобышқа сілтеу бергені екен. Нұрбайдан үш бала — Айтқұл, Бəйдеке, Айдаралы.
Сол ауылдың бірі — Байұлы Жагшас, бірі — Жетіру Кердері. Қоңырдан үш бала — Боран, Киіқбай, Бердіс.
Кешегі 1929-1930 жылдары Тобыш, оның ішінде Шегем Бораннан екі бала — Сердалы, Қатен.
болып келді. Өрезектен екі бала — Қосжан, ...
Қосжаннан екі бала — Райымқұл, Бүркітбай.
Райымқұлдан еқі бала — Қабанбай, Жаманбай.
Қабанбайдан бір бала — Салғара. Бекболат — би болтан екен, көп əйел алыпты, сол
əйелдерден он алты балалы болады. Бəйбішеден туғандары
Салғарадан бір бала — Аманбай.
"Бəйбішеден" деп аталады. Калғандарын былай деп атайды
Аманбайдан үш бала — Жанқара, Дəулет, Шырақбай.
— Алтай, Қарақұл, Сары, тағы тағылар.
Жаманбайдан бір бала — Əліке.
Бүркітбайдан төрт бала - Қалыбек, Байжан, Байқуат, Тінейдің еқінші баласы Таңаттан үш бала — Өтеміс,
Жанкуат. Қасқа, Қоныс.
... үш бала — Тасболат, Баймұрат, Қеңкенай. Қоныстан екі бала — Есембай, Жаулыбай.
Есенғүлдың Еміл деген баласын ажырата алмадым. Есембайдан алты бала — Елемес, Өтебай, Қышан, Бабай,
Қосайдың екінші баласы Тінейден екі бала — Арық, Таңат. Бапа, ...
Арыктан еқі бала — Тəңірберген батыр, Құдайберген. Жаулыбайдан бір бала — Тышқақ.
Тəңірбергеннен жеті бала, бəйбішеден — Сейтімбет, Тышқақтан төрт бала — Өтетілеу, Майлық, Алдаберген,
Қылыш, екінші əйелінен — Бұйрабас, Түгелбай. Байқадам.
Бекбике сүлудан төрт бала дейді, менің білетінім бір Өтетілеуден үш бала — Тоқабай, Төлеген, Төлекеш.
бала — Мырза, қалгандарын білмеймін. Майлықтан бір бала — Қаражадай.
Шөжеп — батырдың қалмақ əйелінің аты. Алдабергеннен үш бала - Түрке, Кенжебек, Жылқыбай.
Қалмақ қызы Шөжептен еқі бала — Əлібек, Жəнібеқ. Қосайдың үшінші баласы Бəлиден - екі бала—Есберді, Есқара.
Мырзадан бір бала — Төлеп. Есқарадан екі бала — Жарылғап, Жарбол.
Төлептен алты бала — Тышқанбай, Қонақбай, Əндеқеш, Жарылғаптан екі бала — Есен, Өтеп.
Түйеші, Кəдірше, Шаңытбай. Есеннен алты бала — Байбакты, Асан, Үсен, Бөпекара,
Тышқанбайдан екі бала — Қали, Аскар. Боқан, Қуаш.
Қонақбайдан еқі бала — Бекет, Қомыт. Байбақтыңан бір бала — Жабағы.
Əндекештен екі бала — Нұрнияз, Жұмажан. Үсеннен бір бала — Ақыл.
Түйешіден еқі бала — Дəужан, Қуатбай. Ақылдан бір бала — Нақыл.
Кəдіршеден бір бала — Наужан. Боқаннан екі бала — Сеңгірбай, Қозыбай.
Əлібектен үш бала — Дəніспан, Таңбай, Салық. Қуаштан бір бала — Мөңке.
Дəніспаннан бес бала — Нұрғазы, Əбілғазы, Жанғазы, Мөңкеден бес бала — Қонақ, Жəніке, Бəніке, Тініке
Рысбай, Тоғызбай. тоқалынан — Айдаралы.
Нұрғазыдан бес бала — Шернияз, Өтеулі, Тұмыш, Қонактан екі бала — Оразалы, Əлмембет.
Жөнелбай, Қиқымбай. Қосайдың төртінші баласы — Сүйіндік (Жаманадай).
Жанғазыдан бір бала — Ізбасар. Жаманадайдан үш бала - Құрманқұл (тұқымы
Рысбайдан бір бала — ... Ауғанстанда), Мырза, Бөгілі.
Арықтың екінші баласы Құдайбергеннен үш бала — Бөгіліден бес бала — Құдайназар, Қараменде, Бұқар,
Байдəулет, Қасболат, Бекболат. Тоқа, Құл.
Байдəулеттен (Маябас) — алты бала — Өтембек, Құдайназардан төрт бала — Ақсары, Шақшақ, Алтай,
Айгарақ, Төкей, Бөпен, Борсық, Барман. Қарпық. Қарпық би болтан. Ол — Əбілқайыр ханның
Қасболаттан төрт бала, бəйбішеден — Қожакелді, Бопайдан туған балаларымен туган бөле.
Қожаберген, қалмақ əйелінен — Иман, Байұлы. Қарпыктан екі бала — Қожабек. Қашын.
Қожабектен бес бала — Байғабыл, Жанғабыл, Қожамжардан бес бала — Жиенқұл (Шабай батыр
Жарқынбай, Мандай, Жұлдыз (бұлар бес Қожабекпіз дейді). шыққан), Мее, Əлдеке, Катба, Кенжебай.
Қарамендеден екі бала — Шектібай, Сейін. Жанбай өлгесін Жантуған жеңгесін алады, одан екі бала
Қосайдың Əйтей мен Бегей деген балаларының тұқымы — Қайыпназар, Қасбақбай, тағы бір əйелінен — Жүнді.
өспей калын, оларды Əйтей мен Бегей дейді. Жүңдіден бір бала — Қошқар.
Адайдың екінші баласы Келімбердіден алты бала — Қошқардан еқі бала — Ақбағыс, Тілеуке.
Құнанорыс, Ақпан, Шыбынтай (Балықшы), Бұзау, Тобыш, Тілеуқеден еқі бала — Байназар, Есназар.
Мұңал. Байназардан бір бала — Бəймембет.
Құнанорыстан еқі бала — Жанбай, Жантуған. Бəймембеттен бес бала, бəйбішеден — Толы, Қара,
Жанбайдан бір бала — Жортыс (əкесі жаудан өліп, Шолтақ, екінші əйелінен — Ерназар, Есдəулет.
сондықтан атын Жортыс қойыпты дейді). Ерназардан екі бала — Зорбай, Байбол.
Жортыстан үш бала — Тегенбай, Түгелбай, Қайым. Зорбайдан бір бала — Атақара.
Тегенбайдан үш бала — Өтеп, Қайдауын, Боғай. Атақарадан төрт бала — Айтмағанбет, Өтемағанбет,
Қайдауылдан бес бала — Ақжан, Дəулет, Мұсылман, Жылмағанбет, Оразмағанбет.
Басар, Орыс. Айтмағанбеттен екі бала — Қожағұл, Тілеу.
Орыстан үш бала — Құрым, Аташ, Қойлыақан. Қожағұлдан екі бала — Асан, Оразалы.
Аташтан бір бала — Байбол. Байболдан екі бала — Жылмағанбеттен екі бала — Дəрібай, Мəжібай.
Мəшібай, Қайбалды. Дəрібайдан алты бала — Атақозы, Қарақозы, Айтқара,
Мəшібайдан екі бала — Жақсығұл, Тілеуқен. Оразбеқ, Беркімбай, Көшкінбай.
Қайбалдыңан төрт бала — Омар, Оспан, Өтеген, Шəмбіл Байболдан төрт бала — Қараша, Дүйсе, Сəуірбай, Сапақ
Қойлыаканнан бір бала — Итқара. Қарашадан ей бала — Беқмұрат, Құлмұрат.
Итқарадан үш бала — Иман, Шолақ, Құлпыбай. Ескерту: Құнанорыс туралы деректі Алматыда тұратын
Иманнан бір бала — Селбай. Тұрар Қондыбаевтан сұрап едім, ол тек өзінің 5 атасын —
Селбайдан екі бала — Құдайберген, Атымтай. Таласбай — Бисен — Тəжі — Томалақ — Қондыбайды
Шолақтан еқі бала — Мыңбай, Кенбай. білетінін айтты. Тұрар осы Қондыбайдың Қүнанорыстың
Мыңбайдан бір бала — Жалау (ҚазЦИҚ-тің төрағасы қай атасына қосылатынын білмейді.
болатын Жалау Мыңбаев). Беқмұраттан үш бала — Тілеп, Егізеқ, Төлеген.
Құлпыбайдан үш бала — Ізбас, Қарайдар, Ізтүрған. Құлмұраттан алты бала — Жиенбай, Сəрсенбай, Жексен,
Қарайдардан үш бала — Ерғали, Жұмағазы, Серғазы. Шəукен, Ордабай, Бегеш.
Ізтұрғаннан үш бала — Нөқен, Қоңырбай, Қармыс. Жиенбайдан екі бала — Жайылған, Аманкелді.
Боқайдан еқі бала — Еспенбет, Өтеғұл. Сəрсенбайдан бір бала — Тілеумағанбет.
Түгелбайдан бір бала — Шортан. Тілеумағанбеттен екі бала — Жарылғап, Мырзабек.
Шортаннан бес бала — Сарт, Сауран, Ес, Жазық, (8 беттегі Бəймембеттің тағы бір баласы болтан).
Кішқентай. Бəймембеттің алтыншы баласы Аман.
Қайымнан бір бала — Жетіқара. Аманнан бір бала — Есенаман.
Құнанорыстың екінші баласы Жантуғаннан — Сүйіндік. Есенаманнан бес бала — Көлбай, Селбай, Сарша, Өтесін,
Сүйіндіқтен бір бала — Қожамжар. Көктаубай.
Көлбайдан бес бала — Сапақ, Шакат, Бисалы, Қожабай, Кұнанорыс пен Балықшы туралы мəліметті 1971 жылы
Үқібай. ақпан айында Алматы қаласына барғанда сонда тұратын
Шақаттан бір бала — Діналы. ғалым Ғүбайдулла Айдаровтан алдым.
Діналыдан екі бала — Жарылғап, Көбейсін. Келімбердінің төртінші баласы Бұзаудан екі бала —
Бисалыдан бір бала — Жұма. Жеменей, Айтумыс.
Селбайдан үш бала — Кашқынбай, Жалғас, Əбіл. Жеменейден ұш бала — Аталық (Жомарт), Алдасай,
Саршадан екі бала — Күзембай, Асқарбай. Нұрмағанбет (Кедей).
Өтесіннен бір бала — Орынбасар. Жомарттан — үш бала, бəйбішеден — Сейіт, екінші
Көктаубайдан екі бала — Шорабай, Қарлыбай. əйелінен - Сұлтанқелді, үшінші əйелі Ақсұқсұрдан -
Шорабайдан екі бала — Тəжіман, Тəжіғұл. Қожағұл.
Тəжіманнан үш бала — Сағымбай, Жұмабай, Алпысбай. Сейіттен еқі бала — Жарас, Тілеу.
Тəжіғұлдан екі бала — Файзулла, Жолдасбай. Жарастан бір бала — Қөсе. Жарас өспей қалды.
Тайлақбай балалары осы Жарас. Тілеуден бір бала —
КЕЛІМБЕРДІН1Ң ҮШІНШІ БАЛАСЫ - БАЛЫҚШЫ Қожамсүгір (Шолақ боп атанған).
ТУРАЛЫ Шолақтан үш бала — Өтеген, Кара, Сейітқұл.
(Балықшы я Шыбынтай жəне Құнанорыс екеуін Өтегеннен үш бала — Жинан, Шəкі, Жүйрік.
толығырақзерттеу қерек етеді). Сүлтанқелдіден төрт бала — Бегімбет, Сүлтаналы, Сары,
Шыбынтайдан (Балықшыдан) үш бала — Қостай, Өмірзақ (Қалша).
Есберді, Жүйрік. Бегімбеттен еқі бала — Сүйіндік, Шедірбеқ.
Қостайдан төрт бала — Қожамберді (Қалдыаман), Сүйіндіктен үш бала — Асан, Қараша, Құдас.
Қожағұл, Биғатай, Мəмбет. Құдастан екі бала — Қонысбай, Жояр.
Қожамбердіден бес бала — Сатыбалды, Төлебай, Қонысбайдан үш бала — Қаракісі, Жолболды, Қоғабай.
Қарамырза, Орыс, Сақай. Жоярдан үш бала — Табылған Төлеген, Сағындық.
Қожағұлдан — бес бала, бəйбішеден — Бейбіт, Қадыр, Сарыдан екі бала — Қожантай, Мырзакелді.
еқінші əйелінен — Аманкұл, үшінші əйелінен — Жантуған, Қожантайдан үш бала — Акайдар, Бекайдар, Төбет.
Күнтуған. Мырзакелдіден — алты бала, бəйбішеден — Шағала,
Аманқұлдан алты бала — Жұмақ, Шақан, Аймағанбет, Көтей, екінші əйелінен — Нарбота, Нартайлақ, Ақтайлақ,
Айжарық,......, ....... үшінші əйелінен — Қосым,| Тышқанбайдан үш бала —
Жантуғаннан еқі бала — Рах, Иін. Акша, Тұқыш, Махамбет.
Күнтуғаннан бес бала — Серікбай, Құрымсы, Домалақ, Барақтан үш бала — Əбілқайыр, Қүлмағанбет, Кенже.
Амандық, Айбас. Əбілқайырдан үш бала — Бəйтілеп, Жантай, Төлеген.
Биғатайдан екі бала — Итас, Жұмат. Бəйтілептен төрт бала — Тұмбай, Қортабай, Қазақбай,
Ескерту: Қармыс батыр — Балықшының Жүйрік деген Шабай.
атасынан шыққан адам. Тұмбайдан бір бала — Бейбіт.
Балуанияз Мусіркепұлы деген батыр — Қожамберді Қортабайдан екі бала — Тоғызбай, Қорғанбай.
(Қалдыаман) деген атасынан шыккан адам. Қазақбайдан екі бала — Оразбек, Үбіния.
Жантайдан екі бала — Темірбай, Теңелбай. Бисембайдан үш бала — Шуақ, Ораз, Ыбаш.
Темірбайдан үш бала — Бек, Тобышбай, Сəби. Бейсеуден еқі бала — Өтеулі, Өте.
Төлегеннен екі бала — Ретбай, Үзақбай. Өтеуліден төрт бала — Тымқара, Көшім, Нұр, Сарбас.
Үзақбайдан екі бала - Мендіораз, Тауқара. Көмектен жеті бала — Мəмбет, Есет, Сəтен, Қаражан,
Құлмағанбеттен екі бала — Қаражігіт, Тілеген. Жакан, Қарашолақ, Қайнар.
Қаражігіттен үш бала — Жолан, Құршымбай, Ізбас. Мəмбеттен еқі бала — Атанқұл, Тілеқұл.
Тілегеннен екі бала — Орысбай, Жəрдем. Есеттен екі бала — Қарамырза, Жаманкара.
Кенжеден еқі бала — Төрткілбай, Сартбай. Қаражаннан бес бала — Қарайшық, Сарайшық,
Амантайдан бес бала — Құттыбай, Боқыбай, Итқара, Самархан, Сартау, Сардарбеқ.
Көккара, Доскара. Қарашолақтан бір бала — Сактаған.
Құттыбайдан бір бала — Жолдыбай. Сақтағаннан үш бала — Бозжігіт, Атабай, Атшыбай.
Жолдыбайдан бір бала — Қанатбай. Қайнардан бір бала — Бисен.
Боқыбайдан екі бала — Көпжасар, Көмек. Бисеннен үш бала — Маңбас, Боқбас, Нанбас.
Көпжасардан төрт бала — Даумен, Сарман, Төлеу, Итқарадан үш бала — Марқабай, Мақаш, Көшен.
Қалнияз. Марқабайдан жеті бала — Мұқан, Шонақ, Рақым,
Дауменнен үш бала — Қосжан, Нұржан, Балмұхан. Төрехан, Өтеген, Əділхан, Əмірхан.
Сарманнан екі бала — Қанатбай, Қожа. Досқарадан бір бала — Бекбатыр.
Өмірзақ (Қалшадан) бес бала — Есенқелді, Болатай, Бекбатырдан бір бала — Зорбай.
Мендіқұл, Алықүл, Қалдыбай. Жамантайдан екі бала — Жабағы, Жайлау.
Есенқелдіден — ....... , баласының тұқымының көбі Жабағыдан үш бала — Қалтұрған, Бектұрған, Дос.
Қарақалпақстанда, Маңғыстауда бары — Өтеп. Қалтұрғаннан төрт бала - Толыбай, Шыныбай, Тінже,
Өтептен екі бала - Мұхит, Іздібай. Ділжан.
Болатайдан екі бала — Жайылхан, Шіңгір. Наурызтайдан бір бала — Жүзбай.
Жайылханнан бір бала — Қыдыр. Жүзбайдан бір бала — Өтеген.
Қыдырдан бір бала — Көптілеу. Өтегеннен екі бала — Өмірбай, Үлықпан.
Қөптілеуден екі бала — Демесін, Мəн. Өмірбайдан еқі бала — Темірбай, Таңқара.
Шіңгірден бір бала — Айғыр. Кенетайдан екі бала — Есбол, Есен.
Айғырдан еқі бала — Дүйсенбай, Жарылғап. Есболдан үш бала — Жарас, Елеусін, Сүйесін.
Дүйсенбайдан үш бала — Қашақ, Жаңай, Азанғұл. Елеусіннен бір бала — Балымұқан.
Мендіқұлдан бес бала — Самат, Амантай, Жамантай, Алықұлыдан бір бала — Дошеқен.
Наурызтай, Кенетай. Дошекеннен бір бала — Қилекен.
Саматтан төрт бала — Байсал, Бəйсау, Барақ, Рас. Қилекеннен бір бала — Қомшабай.
Байсалдан еқі бала — Көбен, Құрман. Ескерту: Қалша (Өмірзак) туралы мəліметті берген —
Көбеннен екі бала — Алдаоңғар, Əйлек. мүғалім Нұралы Қазақбаев. 22 март, 1971 жыл.
Құрманнан үш бала — Алдасүгір, Қожырақ, Бисембай.
Алдасүгірден бір бала — Берекет.
Қожырақтан төрт бала — Əкім, Дағар, Тілепі, Қайпы.
ЖОМАРТТЫҢ ҮШІНШІ БАЛАСЫ ҚОЖАҒҰЛ ТУРАЛЫ
Көбетайдан төрт бала — Азнабай, Жақсыбай, Мыңжасар,
Қожағұлдан үш бала — Аққұлы, Жанқұлы, Ақмырза.
Даттыбай.
Аққұлыдан еқі бала — Өтеміс, Сары.
Бұзаудың екінші баласы Айтумыс ұрпағы туралы.
Өтемістен екі бала — Жантелі, Шортан.
Айтумыстан бір бала — Шылым.
Шортаннан — Жасжан, Саржан.
Шылымнан — бес бала: бəйбішеден — Жан, екінші
Сарыдан екі бала — Сұлтан, Қалатбек.
əйелінен — Қаратоқа, Ақсүқсұрдан — Көшке, Акбота, Өрдек.
Қалатбектен төрт бала — Сатыбалды, Бəйтөле, Жəнібек,
Жаннан еқі бала — Меңдіқұл, Баба.
Бейбіт.
Бабадан менің білетінім — Оңжағада Кемет, Табан
Сатыбалдыңан үш бала — Олжа, Сексен, Өлмес.
дегендер бар.
Олжадан алты бала — Таңжар, Адыр, Тасым, Келле,
Мендікұлдан екі бала - Жанақ, Жанқұл.
Барша, Достан.
Жанақтан бір бала — Түтел (Құлшықтар осы Түгелден).
Таңжардан төрт бала — Мінім, Мəмбет, Шəу, Сарбақ.
Жанқұлдан бір бала — Теке.
Адырдан үш бала — Шыман, Өтеш, Өркін.
Текеден бес бала — Үлжан, Қүлжан, Шүрен, Əлі
Тасымнан үш бала — Байқара, Əжі, Санақбай.
(Дəуіттер), Шыныбеқ.
Баршадан үш бала — Жаңай, Наурызбай, Өтеулі.
Шүреннен үш бала — Бекбай, Тоқбай, Бижан.
Досжаннан төрт бала — Төлеқе, Бүлкен, Аманияз,
Бижаннан еқі бала — Қарабас, Базарбай.
Қарасай.
(Бекбай мен Токбай өспей қалғандықтан Токбайы —
Өтемістен еқі бала — Алты, Лай.
Қарабасқа, Бекбайы — Базарбайға еншілес болын кіріп кеткен).
Алтыдан төрт бала — Сəрсенбай, Мүйірман, Еріш,
Шыныбектен бір бала — Тілеулі, бірнешеуі Түмендер.
Алмұханбет.
Түгел деп аталатын бəйбіше баласын одан əрі ажырата
Сексеннен — Қыдырбай.
алмайды. Айтумыстың бəйбішесінен туған Жанның
Қыдырбайдан үш бала — Қаражан, Макдн, Нұр.
балалары өздерін "Жанбыз" демейді. "Бəйбішеміз" дейді.
Мақаннан екі бала — Маханбет, Елеу.
Баска Шылым оларды " Шешем баласы" дейді.
Маханбеттен екі бала — Əлібек, Шаңытбай.
Бəйбіше туралы деректі Кенжебай Сарқожаевтан 1970
Нұрдан екі бала — Боранқұл, Төребек.
жылдың қыркүйегінде жазып алдым.
Байтөледен төрт бала — Тəттіқадым, Тəттімбет,
Қаратоқадан екі бала — Қүттыбай, Намаз.
Құттықадым, Есенғұл.
Намаздан алты бала — Сеңгірбай (Абылғазы батыр
Есенғұлдан бір бала — Лақбақ.
шықкан), Жылқыбай (Тоқжан мен Сарылар), Кішкіл,
Лақбақтан бір бала — Таңатар.
Сүйірбас, Шүғын, Аққозы.
Жəнібектен үш бала — Малдыбай, Таңсыкбай, Меңдібай.
Қаратоқаны одан əрі жіктей алмадым.
Сұлтаннан үш бала — Аралбай, Жəніке, Тініке.
Қаратоқа туралы деректі Кеңес Жүбайұлы Жұмыровтан
1971 жындың наурыз айында алдым.
ЖОМАРТТЫҢ НҰРМАҒАНБЕТІ (КЕДЕЙІ) ТУРАЛЫ
Нұрмағанбеттен екі бала — Ақша, Тілеу. Ақшадан бес
АҚБОТАНЫ ЖІКТЕЙТН
бала — Бағыжы, Байтақ, Көтібақ, Қойлыбай,
Ақботадан үш бала — Аман, Байкелді, Ханкелді. Аманнан
Қоңырша.
бес бала — Қозыбай, Төлеген, Пұсырман, Базар, Бұхар.
Тілеуден бір бала — Көбетай.
Қозыбайдан он екі бала — Ерназар, Құлыс, Мəмбеталы, Көбейден бір бала — Бөкен.
Келдібай, Тай, Сапақ, қалмақ əйелі Мақпалдан - Кенбай, Бөкеннен үш бала — Нұртілеу, Ибат, Кірбас.
Кімбай, Жанбай, Байқұман, Түпбай, асырап алған баласы Көпболдан бір бала — Дəуренбай.
— Серім. Жайнақтан бір бала — Қүлшан.
Жанбайдан еқі бала — Көкше, Бозша. Сейітпен Сейтімбетті Жаңбырбай Өрендіковтан 1970
Төлегеннен төрт бала — Айтуар, Жарқын, Өтеп, Жабағы. жылы маусым айында жазын алдым.
Айтуардан — Маңғыбайлар. Өтебайдан бес бала — Мұрат, Жаналы, Бабалы, Келалы,
Жарқыннан — Алмағанбеттер. Тіналы.
Өтептен — Беқбосындар. Кенжеден сегіз бала, бəйбішеден - Қойсары, Қонай,
Жабағыдан — Ерсары мен Қисықтар. Бəйбике деген əйелінен — Тайберген, Қаракемпірден (аты
Олжашыдан төрт бала — Наурыз (қалмақтар), Ішке Болыш) — Тоқгамыс (Нəрік ишан), Құралы (Демегендер),
(Абыл, Мергендер), Қалдыбай, Ақ. Жұлдыз, Едіге, Сарыкемпірден (бұл Өтебайдың шешесі) —
Ақтан екі бала, бəйбішеден — Қосағал, токалдан — Асау. Сатыбалды.
Қосағалдан үш бала — Бекбауыл, Данабай, Толыбай. Қойсарыдан сегіз бала — Теңізбай, Дүкен, Төлес,
Толыбайдан үш бала — Байтеңіз, Сегізбай, Дүзжан. Қомша, Жабу, Орман, Көкше, Дарғана.
Байтеңізден алты бала — Байназар, Саназар, Бек, Теңізбайдан бір бала — Құдайберген.
Өсербай, Жанбай, Мүсір. Құдайбергеннен төрт бала — Ерімбет, Ермек, Өтеғұл.
Сегізбайдан бір бала — Қорек. Өтеғұлдан төрт бала — Əділ, Қалша, Айдаралы, Манай.
Қоректен үш бала — Қайнарбай, Айдарбай (би болған Ермеқтен алты бала, бəйбішеден — Көптілеу, еқінші
адам), Жапан. əйелінен — Шаймырза, үшінші əйелінен — Самархан,
Дүзжаннан үш бала — Кенған, Əбдіхан, Сейіл. Жетпіс, Мейір, Қобылан.
Есеннен үш бала, бəйбішеден — Сейіт (Сейітті Көптілеуден үш бала — Қенған, Айдархан, Əжіхан.
Сүгірбайдан туды дейтін де аңыз бар), Сейтімбет, қалмақ Кенғаннан бір бала — Сəдет.
қызы əйелінен Өтебай. Шаймырзадан еқі бала — Əнет, Артығалы.
Сейіттен бес бала, бəйбішеден — Нұрымбет, Бəйден, Қабақтан бес бала — Келбатыр, Смағұл, Бердіғұл,
Берден, Килан, еқінші əйелінен — Тəстемір. Құлымқара, Абылхан.
Сейтімбеттен үш бала — Тайлақ, Дауылбай, Жайнақ. Дүкеннен бір бала — Тікей.
Тайлақтан екі бала — Тілеміс, Аманияз. Тікейден төрт бала — Аскар, Қамбар, Мамуыт, Дидар.
Тілемістен бес бала, бəйбішеден — Өтембет, Калдыбек, Төлестен үш бала — Қалдыбек, Бəсібек, Жасыбек.
Бекен, кіші əйелінен — Тілеуімбай, Атан. Жабудан бір бала — Ыбырай.
Өтембеттен бір бала — Машан. Ыбырайдан екі бала — Бекайдар, Теқе.
Машаннан екі бала — Өрендік, Бесендік. Орманнан бір бала — Маймақ.
Беқеннен екі бала - Озғанбай, Қожбан. Маймақтан екі бала — Үлықпан, Əқім.
Атаннан бір бала — Балған. Дарғанадан бір бала — Əбділла.
Аманияздан — уш бала: бəйбішеден — Шағырбай, кіші Əбділладан екі бала — Керей, Шанақ.
əйелінен — Тауекел, Жетпіс. Керейден үш бала — Жамансары, Ақтан ақын,
Дауылбайдан еқі бала — Көбей, Көпбол. Түрғанбай.
Шанақтан бір бала — Ізбасар. Райдан үш бала — Балықбай, Серікбай, Сары.
Ізбасардан — Майлыбай. Қошқыннан төрт бала — Қарағүл, Назар, Бабас,
Майлыбайдан екі бала — Тілеген, Байнүр. Қойшығүл.
Тілегеннен — Наурызбай. Үзақбайдан бес бала - Шектібай, Мықтыбай, Əділбай,
Қонайдан үш бала — Бегеш, Жанұзақ, Дəуітбай. Қазихан, Төрежан. Өрдектен екі бала — Қадырқүл,
Бегештен он бала - Өтеулі, Жаулы, Қосқұлақ, Боранқұл.
Байымбет, Өрдек, Шалабай, келін алғаннан Құлана, Жары, Қадырқұлдан бір бала - Илияс.
Құрман, Шоғы. Илиястан төрт бала - Жан, Қоңырбай, Дəуіт,
Өтеуліден үш бала — Төкеш, Казыбек, Құлтума. Жылдыбай.
Төқеннен үш бала — Айбас, Сəден, Алдаберген. Боранқұлдан екі бала - Бүркіт, Сахан.
Қазыбеқтен — Бөқей. Шалабайдан алты бала - Жанəбіл, Тінəділ, Қойбақ,
Бөқейден екі бала — Қуаныш, Қали. Қуаныштан үш Жылқыбақ, Жаманқұл, Құлақа.
бала — Жағалбай, Жақып, Лəтіп. Жанəбілден бір бала — Қыдырғұл.
Қүлтумадан екі бала — Тайжан, Ақбай. Қыдырғұлдан бір бала — Айтқара.
Жаулыдан алты бала - Қойым, Қалдыбай, Тоғай, Тінəділден бір бала - Таңыбай.
Жанай, тоқалынан — Тоқабай, Тағай. Таңыбайдан екі бала — Түгісбай, Балабай.
Қойымнан үш бала — Іздібай, Сағызбай, Шегебай. Қойбақтан бір бала — Жолдыбай.
Қалдыбайдан екі бала — Құлшыкара, Қожағұл. Жылқыбақтан екі бала — Қабыл, Шоқша.
Тоғайдан үш бала — Сүгір, Бітеу, Нұркеш. Жаманқұлдан бір бала — Сейіт.
Жаңайдан бір бала — Молдажан. Құлақадан бір бала — Қарамырза.
Тоқабайдан екі бала — Ағатай, Ізбас. Қарамырзадан үш бала - Нұржау, Кдбанбай, Жұбанияз.
Ағатайдан төрт бала — Мендікүл, Шопан, Машан, Əнет. Нұржаудан екі бала — Тəжік, Шолан.
Ізбастан бес бала — Əлібай, Тоғызбай, Атақозы, Қабанбайдан бір бала — Қарағүл.
Тəжікен, Мұзбай. Жарыңан екі бала — Ақмырза, Төртқара.
Тағайдан еқі бала — Махамбет, Мұстапа. Ақмырзадан бір бала — Өксікбай.
Махамбеттен екі бала — Сарбас, Қайыр. Өксікбайдан жеті бала — Жалғасбай, Аманқос, Өксімбай,
Мұстападан алты бала — Ізтұрған, Қазтұрған, Кошақ, Бектұрған, Теңбай, Қаналы, Ералы.
жеңгедей алған əйелінен — Байтұр, Қыдырбай, Шайығұл Төртқарадан екі бала — Ақжал, Өмірзақ.
(Махамбет өлгесін, əйелін Мұстапа алады). Құрманнан үш бала - Əлжан, Шегір, Қобдан.
Қосқұлақтан үш бала — Пұсырман, Сексен, Базарбай. Əлжаннан сегіз бала — Кьілыш, Ақжан, Шаңқұл, Жол,
Пұсырмакнан үш бала — Əлнияз, Құлнияз, Кірбас. Махан, Малдыбай, Төлеп, Уəйтілес.
Кірбастан бір бала — Эбен. Кылыштан бір бала — Өтеп.
Базарбайдан бір бала — Тұрнияз. Ақжаннан екі бала — Үркімбай, Жарқынбай.
Тұрнияздан бес бала — Омар, Оспан, Сəдуақас, Жаңай, Шаңқұлдан бес бала — Сейілхан, Еділхан, Төлебай,
Таласбай. Нүрым, Үлықпан.
Таласбайдан бір бала — Жайлы. Жолдан бір бала — Каналы.
Бəйімбеттен үш бала — Рай, Қошқын, Ұзақбай. Маханнан үш бала — Тəжіғұл, Сарман, Махамбет.
Малдыбайдан бір бала — Есеқен. Сығайдан екі бала — Шалабай, Тəстемір.
Төлептен екі бала — Жарылғап, Есіркеп. Самамұраттан екі бала — Жетібай, Жетімек (бүлар
Уəйтілестен бір бала — Молдағұл. Нарында).
Шегірден екі бала — Сүйіндік, Өтелген. Қиястан үш бала — Айыт, Бийіт, Бəкі.
Сүйіндіктен бір бала — Қыдырша. Айыттан бір бала — Арықбай.
Өтелгеннен екі бала — Алдыоңғар, Айтбай. Арықбайдан екі бала - Қалаубай, Көтенбай.
Қобданнан екі бала — Сəдіғұл, Тілеген. Бəкіден екі бала - Бозабай, Дүлейбай.
Құлбарақтан — Мұхан, Тəшен, Мүсірхан, Мызан, Түрлымүраттан екі бала — Жиенбай, Өтеш.
Бөпехан, ... Жиенбайдан жеті бала - Шəкір, Ізібек, Өмірбек, Айткұл,
Мұханнан - Қоғамберді. Бақтығұл, Байқұл, Өтепберген.
Мүсірханнан — Əліке.
Тайбергеннен үш бала — Есім, Досым, Ескара (Досқара). ТОБЫШ ТУРАЛЫ
Сатыбалдыдан (Сарыкемпір) — он екі бала: Айтмұрат, Тобыштан екі бала — Ораз, Бегей.
Баймұрат, Таулы, Самамұрат, Қияс, Уəйіс, Тұрлымұрат, Ораздан үш бала — Жайық, Шегем, кіші əйелінен —
Бекмүрат, Таңатар, Маңасар, Кеңшалбар, Құткелді. Еділ (Қараш).
Айтмұраттан төрт бала — Оралбай, Қарашбай, Күнту, Жайықтан бір бала — Əлмембет.
Айту.
Əлмембеттен бес бала — Табынай, Бəубек, Шоңай,
Оралбайдан бір бала — Үсен. Зорбай, күйеу баласы Назар дегенді бала еткен, аты
Үсеннен бір бала — Айшуақ.
Қожа.
Айшуақтан бес бала — Сүйет, Демесін, Сүлеймен, Тасан, Табынайдан үш бала — Арыстанбай, Дауылбай, Табылды.
Молдағали. Арыстанбайдан екі бала — Алқұлы, Айбас.
Қарашбайдан бір бала — Есқара. Айбастан — Төлебай, Дауылбай өлгесін, жеңгесін алған,
Есқарадан екі бала — Əмірбек, Сəрсен. содан туған — Өлебай.
Күнтудан бір бала — Асан. Дауылбайдан — Тілеміс.
Асаннан үш бала — Ермек, Мұқырбай, Ерімбай. Айтудан Айбастан — тоғыз бала: бəйбішеден — Қараменде,
екі бала — Ізбасар, Мұрат. Баймұраттан бір бала — Сындыбай, Таған, ..., тоқалынан —. Қадыр, Нəдір,
Түнгатар. Түнғатардан екі бала — Əліш, Дəрбіс. Таулыдан Бастыбай, калмақ қызы əйелінен - Жəнібек, Тінібек.
төрт бала — Кемелбай, Теңелбай, Лай, Сығай. Кемелбайдан Өтештен үш бала — Кекілбай, Айдарбай, Қөртеш.
екі бала — Эсер, Есіркеп. Өсерден екі бала - Ыстыбай, Кекілбайдан бір бала — Кетіктіс.
Атауша. Есіркептен алты бала — Бокан, Қойшыбай, Бекмүраттан бес бала — Көшімбай, Үмбет, Қыдыр,
Байшеркеш, Атанбай, Демеген, Нарымбай. Теңелбайдан Қайыбай, Бисен.
бір бала — Естек. Естектен екі бала — Көбейсін, Бисен. Үмбеттен екі бала — Келдібай, Бердібай.
Лайдан төрт бала — Құлбарақ, Қайралап, Өмірзақ, Қыдырдан бес бала — Қарабай, Тыман, Сарбай, Дəрібай,
Темірзақ. Өткілбай.
Қайыбайдан үш бала — Жарылғасын, Қанай, Мамай.
Бисеннен бір бала — Үзақбай.
Таңатардан екі бала — Айдапкел, Шарғұл.
Айдапкелден екі бала — Жұбанияз, Шыңбай. Кеніштен үш бала — Түрлыбай, Байгабыл, Шəшібай.
Таңасардан үш бала — Темірбек, Отарбай, Керекбай. Байтабылдан бір бала — Жұбан.
Темірбектен үш бала — Лəтіп, Қүрақбай, Əбді. Жұбаннан екі бала — Таймас, Күзембай.
Отарбайдан екі бала — Қаныпбай, Қанатбай. Шəшібайдан бір бала — Қоғамберді.
Керекбайдан бір бала — Əуелбай. Əлібектен екі бала — Сəтемір, Тұран.
Құткелдіден екі бала — Жарас, Жолдас. Сəтемірден бір бала — Уəлі.
Баубектен алты бала — Бөрібай, Жарас, Тайсары, Құдас Уəліден үш бала — Дүйсем, Қосан, Қаракен.
(мүны алты арыс Баубек дейді), Құлшығай, Малтабар. Дүйсемнен төрт бала — Оразалы, Хораз, Ақборан,
Бөрібайдан алты бала, бəйбішеден — Қожаберген, Бөтеке, Жиынбай.
тоқалынан — Кижбай, Мінтан, калмақ əйелінен — Сəмен, Сары. Қосаннан бір бала - Маңғыбай.
Қожабергеннен екі бала — Жəменке, Дос. Қаракеннен бір бала — Жанай.
Достан — төрт бала: бəйбішеден — Елмембет, Бəтікен, Жанайдан бір бала — Іздібай.
тоқалынан — Аманжол, Бернияз. Тұраннан екі бала — Қүлшыман, Қашқынбай.
Елмембеттен алты бала — Шар, Қалнияз, Бəйтерек, Құлшыманнан бір бала - Демеу.
Өтеген, Малдыбай, Жандыбай. Демеуден бір бала — Жұмағали.
Бəтікеннен үш бала — Таңатар, Айытқұл, Жылқыбай. Қашқынбайдан төрт бала — Қуат, Бұзау, Бұқа, Мұрат.
Аманжолдан төрт бала — Бисенбай, Дүйсенбай, Мұраттан екі бала — Қыдыр, Ізбас.
Жексембай, Сисембай. Жəнібектен бір бала — Қосамбай.
Бернияздан еқі бала — Бөлтеқ, Жантуар. Қосамбайдан екі бала — Жолбай, Елбай.
Тайсарыдан төрт бала — Тасқымбай, Тұрыш, Тұяқ, Кенжеден екі бала — Көшкімбай, Иманбай.
Дүйсе. Құшығайдан төрт бала — Ысмайыл, Бекболат, Барлыбай,
Тасқымбайдан екі бала — Айназар, Қарасақау. Теңелбай.
Айназардан үш бала — Өтекен, Хасен, Қенжеғұл. Бекболаттан еқі бала — Махамбет, Сұлтанкелді.
Тұрыштан екі бала — Тілебай, Тілеміс. Махамбеттен төрт бала — Қаспанбет, Мантақ, Азнағұл,
Илияс.
Тілебайдан екі бала — Қосқүлақ, Сəркей, Тілемістен —
Сұлтанкелдіден үш бала — Балшыкбай, Əуез, Жайын.
Қарабала, Қалаң, Құлжан.
Барлыбайдан төрт бала — Қолда, Сексенбай, Жұмаш,
Тұяқтан бір бала — Құламан.
Жұмабай.
Құламаннан бір бала — Мұңалбай. Қолдадан үш бала — Амантұр, Бектүр, Шəбік.
Мұңалбайдан бір бала — Мойнақ.
Сексенбайдан екі бала — Бердəулет, Тілеуберген.
Дүйседен Маңғыстауда Бердібай балалары — Қазыбай, Жұмаштан екі бала — Карабас, Əбіш.
Боранбай, Ерман тұқымы бар. Жұмабайдан екі бала — Елубай, Нұр.
Малтабардан төрт бала — Шора, Əлібеқ, Жəнібеқ, Теңелбайдан үш бала — Асан, Сарбала, Берғали.
Кенже. Асаннан бір бала — Нүрмағанбет.
Шорадан (Шора деген атына Жиын деген лақап ат Нүрмағанбеттен бір бала — Тілеубай.
қосып айтылады) екі бала — Мыңбай, Кеніш. Сарбаладан бір бала — Дүйсен.
Мыңбайдан бес бала, бəйбішеден — Қайралап, Демесін, Берғалидан екі бала — Айытжан, Тығын.
тоқалынан — Қарабала, Айтуар, Жантуар.
ШОҢАЙ ТУРАЛЫ Жұбайдан бір бала - Мұшағұл,
Шоңайдан үш бала — Тоқсанбай, Бөгембай, Боқай. Мұшағүлдан бір бала — Əбубəкір.
Тоқсанбайдан алты бала — Мошна, Қожакелді, Мырзат, Көшкіннен бір бала - Түрікпенбай.
Даң, кіші əйелінен — Жарық, Көшен. Жақыптан еқі бала — Текей, Қадырқожа.
Моншадан сегіз бала — Күшікбай, Бекбаулы, Өмір, Текейден үш бала — Дəрімғазы, Иманказы, Қонысқазы.
Кенже, Қайдауыл, Балта, соңғы екеуі қалмақ қызы Қыңырқожадан бір бала — Жамансары.
əйелінен, тоқалынан — Аралбай, Құралбай. Жарылғаптан бес бала — Жұбанияз, Қарабала, Құлыбек,
Күшікбайдан үш бала — Өте, Қарсақ Барсай. Құлпынияз, Бердібек.
Өтеден алты бала — Тілеген, Бесеу, Кəтен, Бекберген, Қарабаладан бір бала — Айберген.
Бектілеу, кіші əйелінен — Жақсыбай. Құлыбектен бір бала — Кəдірбай.
Тілегеннен алты бала — Иса, Жүсіп, Жақып, Жарылғап, Кəдірбайдан бір бала — Ізімтай.
Айыт, Ермембет. Бердібектен бір бала — Қаныкен.
Исадан алты бала — Тұр, Нұрманбет, Абылай, Əлен, Айыттан бір бала — Көркембай.
Есболай, кіші əйелінен — Бекенай. Көркембайдан бір бала - Денұзақ.
Тұрдан төрт бала - Басболай, Досболай, Қосболай, Ермембеттен бір бала — Құлбаба.
Қызылтай. Құлбабадан бір бала — Қарабас.
Басболайдан екі бала — Бекбас, Бекқали. Бесеуден төрт бала, бəйбішеден — Жайыл, Балман,
Досболайдан бір бала "... токалынан — Олжабай, Сүгірбай.
Қосболайдан бір бала — Тоғай. Жайылдан бір бала — Есжан.
Қызылтайдан төрт бала — Көңілқос, Жаңдос, Кемелжан, Есжаннан екі бала — Атшыбай, Жəнібек.
Жұмахан. Балманнан үш бала — Сүгіралы, Сарман, Нысанбай.
Нұрмағанбеттен үш бала — Алдаш, Бал, Əжі. Сарманнан бір бала — Көбен.
Алдаштан екі бала — Сейілхан, Теннағым. Нысанбайдан бір бала — Емен.
Балдан үш бала — Азан, Жанғали, Меткерім. Кəтеннен төрт бала — Жолеке, Тəш, Сүйесін, токалынан
Азаннан ... бала — Бақыт, Мизанбай, ... — Жамболды.
Жанғалидан ... бала — Қыдырбай, ... Жолекеден еқі бала — Сүйеуберген, Қашаубай.
Əжіден бір бала — Саламбай. Қашаубайдан бір бала — Меруасия, Акдияр (еқеуінен
Абылайдан бір бала — Мырзағали. де тұқым жок).
Мырзағалидан бір бала — Муыт. Тəштен бір бала - Тұрсынбай.
Əленнен бес бала — Мақбоз, Шақырған, Шəқірат, Тұрсынбайдан бір бала — Мұңалбай.
Қалам, Шаншар (бұл жігіт балалы, Байрамалыда). Сүйесіннен бір бала — Нығыман.
Есболайдан — алты бала: бəйбішеден — Əбділла, Кабыш, Жамболдыдан үш бала - Зейіл, Шамырхан, Пікіралы.
Бəйділла, Айжан тоқалдан — Ағылес, Идіділла, Сəнтай. Зейілден екі бала — Шырақбай, Аманқос.
Əбділладан бір бала — Əбдітай. Шамырханнан ... бала — ...
Бекенайдан екі бала — Нəзілхан, ... Пікіралыдан бір бала — ...
Жүсіптен төрт бала - Жұбай, Қөшкін, Шалабай, Бекбергеннен бес бала, бəйбішеден — Қосжан, Досжан,
Қожамбет. Айкенже, токалдан — Аймағанбет, Ақмолда, Кенжебек.
Қосжаннан үш бала — Сармолда, Қабдолла, Қалила. Сұлтан, тоқалынан — Құлеке, Шотан, екінші тоқалынан
Досжаннан үш бала, бəйбішеден — Кішмағанбет, — Майлан.
Шүйішмағанбет, тоқалынан — Тасмағанбет. Қаленнен төрт бала — Дəулет, Қыдыр, тоқалынан —
Шүйішмағанбеттен бір бала — Мұталап. Канат, екінші тоқалынан — Отарбай.
Мұталаптан алты бала — Шабақтан — Тарих, Ақзибадан Дəулеттен төрт бала — Есен, тоқалынан — Тоқбай,
— Есенғали, Аскар, Өмірзақ, Марат, Мұхтар. Ақбай, Бекбай.
Тасмағанбеттен бір бала — Жұбандық. Есеннен бір бала — Мақбоз.
Жұбандықтан екі бала — Серік, Үсен. Мақбоздан бір бала — Бақыт.
Бектілеуден екі бала — Қазыбек, Сегізбек. Қыдырдан екі бала, бəйбішеден — Құлжұмыр, Қожақ.
Қазыбектен бір бала — Балмағанбет. Құлжұмырдан екі бала — Ақтан, Жетек.
Балмағанбеттен бір бала — Сəдір. Қожақтан бес бала — Басар, Сарбас, Келіс, Берді.
Сегізбектен бір бала — Көштай. Қыдырдың тоқалынан бір бала — Қали.
Көштайдан бір бала —... Қалидан бір бала — ...
Жақсыбайдан төрт бала — Маханбет, Кедей, Бөлтек, Қанаттан бір бата — Тоқпанбет.
Аманқүл. Токпанбеттен екі бала — Нақу, Атшабек.
Маханбеттен тоғыз бала — Жаманқұл, Жарқынбай, Бижаннан екі бала — Есет, Тұяқ.
Мəдібай, Ерпанай, Ерқанай, келіндей алған Коншектен — Есеттен бес бала — Бинеубай, Есбай, Қосбай, Кенжебай,
Төлеубай, Жанатай, Болатай, Кенжетай. Əмірен.
Жарқынбайдан үш бала — Ашықбай, Жаулыбай, Бинеубайдан екі бала — Қоқаіп, Əби.
Кенжебай. Тұяқтан төрт бала — Есірқеп, Жолдасбай, Акетан,
Мəдібайдан бір бала — Əбіш. Құлыбек.
Əбіштен бір бала — Елемес. Есіркептен бір бала — ...
Ерпанайдан бір бала — Əбен. Құлыбектен бір бала — Баламұрат.
Əбеннен бір бала — ... Тұржаннан екі бала — Қосқүлақ, Жолдыбай.
Ерқанайдан екі бала — Жүмахалық, Əлішбай. Қосқұлақтан ей бала — Шəқен, Мерген.
Жамантайдан екі бала — ... Жолдыбайдан бес бала — Рахман, Қүлбала, Саламат,
Бөпетайдан екі бала — Хайыр, Қали. Абат, Таңат (соңғы екеуі балалы).
Қенейден бір бала — Түяқбай. Сұлтаннан сегіз бала, бəйбішеден — Суатбай, Сембі,
Тұяқбайдан бір бала — Сақтап (балалы жігіт). тоқалынан — Сарболат, Асан, Үсен, асырап алған баласы
Бөлтектен жеті бала, бəйбішеден — Тұрақбай, Бекібай, — Əсер, тағы да асыранды баласы — Құлқай,
Айым, Мұша, Зəңқой тоқалдан — Адығұл, Ағишан, Қажы. Торғай.
Тұрақбайдан екі бала — Жеті, Қилыбай. Суатбайдан бір бала — Құлжан.
Бекібайдан төрт бала — Мақтап, Кітебай, Қарағұл, Құлжаннан бір бала — ...
Кемелхан. Сембіден бір бала — Жігітек.
Айымнан бір бала — ... Жігітектен бір бала — ...
Барсайдан екі бала — Айдарбай, Байбатыр. Сарболаттан бір бала — Жиынбай.
Айдарбайдан жеті бала — Қален, Бижан, Тұржан, Əсерден үш бала — Демеген, Сүйеген, Көбей.
Құлқайдан бір бала — Əнет.
Құлеке мен Жайлақтан бір бала — Тəстемір. Аязбайдан екі бала — Үйқасбай, Қырықбай.
Тəстемірден бір бала — Жайлау. Үйқасбайдан екі бала — Зинауелдин, Сайлау.
Майланнан екі бала — Олжабай, Құлжабай (балалары Қырықбайдан ... бала — ...
бар). Кенжебектен екі бала — Түйеші, Төлеген.
Барсайдан — Байбатыр. Бөкейден екі бала — Айжарық, Алпысбай (екеуі де
Байбатырдан үш бала, бəйбішеден — Бисем, Дүйсем, балалы).
Қызан атты тоқалынан — Есенияз бен Тоғанияз. Мұрынбайдан екі бала — Жолбақ, Шоқай.
Бисеннен үш бала — Қосдəулет, Ердəулет, Мəтбай. Шоқайдан бір бала — Дінұзақ (балалы).
Қосдəулеттен бір бала — Сəдуақас. Шыманнан төрт бала — Қорбақ (Нұрбосын), Ербөлек,
Сəдуақастан бір бала — Əжібай (Əжібай Нүкісте, Елтау, Төрехан.
балалы). Ербөлектен бір бала — Көмірші (балалы).
Ердəулеттен төрт бала — Жанболат, Тасжан, Сары, Қорбактан төрт бала — Кенған, Жəукенбай, Быршабай,
Таңатар. Таушанбай (сонғьг екеуі балалы).
Жанболаттан бір бала — Ұлықпан (балалы). Қарсақтан сегіз бала, бəйбішеден — Сисембай, Қазақбай,
Сарыдан екі бала — Əлқуат, Жəуміт (екеуі де балалы). Мендіқұл, Мендібай, токалынан — Нөсеп, Із, Қалдыбек,
Таңатардан екі бала — Байжан, Əлжан. Айыт.
Матбайдан төрт бала — Бекболат, Байболат, Батырбек, Сисембайдан үш бала — Кендірбай, токалынан — Ее, Дос.
Жусанбай. Кендірбайдан жеті бала, бəйбішеден — Қарабұлақ,
Бекболаттан — Бегімқұл, Құракбай. Наурызбек, Қосқүлақ, Есен, Науша тоқалынан — Бекен,
Бегімқұлдан бір бала — Оңал. Шаңбас, Шайқы.
Байболаттан екі бала — Ақбура, Ақбота (еқеуі де балалы). Қарабұлактан екі бала — Ақпанбет, Тасмағанбет.
Дүйсеннен жеті бала, бəйбішеден — Сатқын, Екібай, Ақпанбеттен бір бала — Баймағанбет.
токалынан — Жалқыбай, Балқыбай, Оразбай, Акшабай, Бəкі. Баймағанбеттен төрт бала — Шəріп, Иіп, Аюбай, Əлібай.
Сатқыннан үш бала — Қойлыбай, Тұрабай, Нұрлыбек. Наурызбектен еқі бала — Əбіш, Мүдебай.
Тұрабайдан бір бала — Қырымқұл. Əбіштен үш бала — Қаби, Сағи, Сырым.
Қырымқұлдан бір бала — ... Мүдебайдан үш бала — Қайыр, Қаржау, Нұржау.
Нұрлыбектен бір бала — Мұқаш (балалы). Есеннен екі бала — Балмағанбет, Бермағанбет.
Екібайдан бес бала, бəйбішесі Бəшейден — Тұрлыбек, Бермағанбеттен екі бала — Жаңабай, Сайлау.
Отарбек, тоқалы Ізтілеуден — Құрманбек, Бердібек, Шайқыдан бір бала — Рзағүл.
Келдібек. Казақбайдан бір бала — Берік.
Тұрлыбектен бір бала — Жылқышыбек (балалы). Беріктен бір бала — Кұлтума.
Құрманбектен бір бала — Василий. Құлтумадан үш бала — Бесімбай, Баулыбай, Үйқашбай.
Ақшабайдан бір бала — Наурызбай (балалы). Мендіқүлдан екі бала, бəйбішеден — Сүйін, Қара,
Есенияздан төрт бала — Кішкентай, Бөкей, Мұрынбай, токалынан — Сүйесін.
Шыман. Сүйіннен екі бала — Қуанбай, Таңбай.
Кішкентайдан төрт бала — Аязбай, Кенжебек, Төребек, Қуанбайдан екі бала — Нұрғали, Жаманкара.
Барабан.
Нұрғалидан бір бала — Жаңайбек. Балғымбайдан төрт бала — Бегей, Тəжік, Көбəлі, Көбей.
Жаманқарадан бір бала — Былаңбай. Бегейден төрт бала — Танау (Сəрсенбай), Сисекен,
Таңбайдан бір бала — Қорлыбай (балалы). Басбай, Кашбай.
Сүйесіннен үш бала — Мініш, Атағұл, Сабытай. Танаудан үш бала — Куаныш, Ғұбайдұлла, Байділла.
Мініштен бір бала — Көздібай (екі баласы бар). Қуаныштан екі бала — Бекмырза, Қонысбай.
Атанғұлдан үш бала — Құрымбай, Сапар, Төстімай. Байділладан екі бала — Жаңбырбай, Қалдыбай.
Сабытайдан бір бала — ... Басбайдан екі бала — Сүйеуберген, Əлқуат.
Мендібайдан еқі бала — Текей, Серікбай. Сүйеубергеннен төрт бала — Низами, Марат, Дағыстан,
Текейден екі бала — Ораз, Берді. Қенжемүрат.
Ораздан бір бала — Сабыт. Əлкуаттан үш бала — Меңдібай, Раушанбек, Шаттық.
Сабыттан бір бала — Еңсепбай. Қашбайдан бір бала — Емберген (соғыста кдза болды).
Бердіден бір бала — Қанатбай. Тəжіден бес бала — Төлесін, Бөлей, Қалау, Демеу, Мəді
Серікбайдан төрт бала — Қали, Ақтан, Таңатар, (Тəжі түқымынан Демеуден бір бала бар, ол Серахс жакта,
Əбебүкір. Түрікменстанда).
Қалидан бір бала — Əлқуат. Қобалы мен Көбейден үш бала — Наурызбай, Жұмабай,
Əбебүкірден бір бала — ... Оңай.
Нөсеннен бір бала — Ізтілеу. Наурызбайдан үш бала — Берғали, Диханбай, Рабай.
Ізтілеуден бір бала — Қосбай. Берғалидан екі бала — Шыңғыс, Құрықбай.
Ізден үш бала — Көккөз, Шөкен, Түнғатар. Шыңғыстан бес бала — Бердібек, Əділбек, Жоламан,
Шөкеннен үш бала — Үзақбай, ..., Шыңбай. Нағи.
Үзақбайдан бір бала — Шорахан (баласы бар). Қүрықбайдан ... бала — ...
Жұмағұлдан бір бала — Жекембай (балалы). Жүмабайдан екі бала — Оразымбет, Сейдахмет.
Шыңбайдан бір бала — Қиялбай. Оразымбеттен екі бала — Сəбит, Мұхтар.
Түнғатардан бес бала - Себепбай, Озғамбай, Қорганбай, Оңайдан екі бала — Ідір, Үтібай (ауру еді, хабар жок).
келіндей алғанынан — Қайырбай, Таласбай. Ідірден бір бала — ...
Себепбайдан үш бала — Шоқыбай, Баижан, Лесбай Қошаннан бес бала — Дүйсенбай, Төреқалау, Тəтек,
(үшеуі де балалы). Қозбағар, Жолдас.
Озғамбайдан екі бала — Мұхан, Амандық (екеуі де Дүйсембайдан екі бала — Серік, Қауыс.
балалы). Серіктен бір бала — Есіркеп (1930 жылы өлді).
Қайырбайдан екі бала — Түйеші, Тілекбай. Қозбағардан үш бала — Жүзбай, Мыңбай, Кенже.
Таласбайдан ... бала — ... Жүзбайдан екі бала — Кенған, Керей.
Қалдыбектен төрт бала — Жайлау, Бəубек, Шүкен, Кенғаннан үш бала — Сайəділ, Нүрəділ, Жанəділ.
Күзембай. Керейден екі бала — Жанəділ, Ерəділ.
Жайлаудан бір бала — Бабатай (балалы). Мыңбайдан бір бала — Бақтыбай.
Бекбауылдан төрт бала — Сатыбалды, Матай, Сатай, Бақтыбайдан бес бала — Аяш, Канат, Мақат, Таңат.
Шопан. Жолдастан төрт бала.
Сатыбалдыдан үш бала — Балғымбай, Қошан, Жəукен.
Қаражаннан — Таңбай, Разиядан — Озғанбай, Шопаннан екі бала — ... Қалдан. Қалданнан — Арыстан,
Тұрғанбай, Асқанбай. Көтібар. Арыстаннан бір бала — Молдабай. Молдабайдан
Таңбайдан үш бала — Айбат, Айболат, Қанат. төрт бала - Əбілхан, Еділхан, Кемелхан (соғыста өлді),
Асканбайдан алты бала — Мереке, Мергенбай, Мұхит, Жəңгірхан. Əбілханнан бір бала — Есет.
Мұхтар, Сембай, Мұрат.
Мергенбайдан əзірге — Əділжан. ӨМІРТУРАЛЫ
Жəукеннен екі бала — Есбай, Есенғазы. Өмірден бір бала — Назар.
Есбайдан бір бала — Мектеп (тұқым жоқ). Назардан үш бала — Ержан, Шəкім, Байжан.
Есенғазыдан үш бала — Оразалы, Əуезалы, Мақтым. Ержаннан үш бала — Мүлкіаман, Жайылған, Көріт.
Оразалыдан бір бала — Ақберген (соғыстан қелмей Мүлкіаманнан еқі бала — Қабақ, Текебай.
қалды). Қабактан бір бала — Мұқаш.
Əуезалыдан екі бала — Аяпберген, Тəңірберген. Текебайдан екі бала — Түйеші, Тəжімұрат.
Аяпбергеннен үш бала — Бауыржан, Бақытжан, Жайылғаннан бір бала — Қойшыбай.
Алымжан. Қойшыбайдан екі бала — Қызылғұл (балалы болуы
Мақтымнан бір бала — Қайрат. керек), Таңатар.
Матайдан үш бала — Ықылас, Уəйіс, Бегалы. Көріттен бір бала — Елтүзер.
Ықыластан бір бала — Ыспан. Елтүзерден бес бала — Бекежан, Өрісбай, Қонысбай,
Ыспаннан бір бала — Қоданқұл. Құдасбай, Сəуірбай.
Қоданқұлдан екі бала — Есмырза, Бекмырза. Шəкімнен үш бала — Бердіғүл, Аққұл, Есбосын.
Уəйістен бір бала — Елеу. Бердіғұлдан үш бала — Тəңірберген, Өрбісін, Салықбай.
Елеуден бір бала — Əуелбай. Тəңірбергеннен еқі бала — Елубай, Санақбай.
Бегалыдан үш бала — Нұрдəулет, Тілеп, Құлбарақ. Өрбісіннен бір бала — Қыдырбай.
Нұрдəулеттен бір бала — Ондасын. Салыкбайдан бір бала — Тұрғанбай.
Тілептен ... бала — ... (Байрамалыңа болуы керек). Байжаннан төрт бала — Сүйіңдік, Қошымкұл, Амантай,
Құлбарақтан еқі бала — Сəду, Лүқгган. Өтеген.
Сəдуден бір бала — Ізғали (соғыстан қелмей қалды). Сүйіндіктен үш бала, бəйбішеден — Ораз, Аикүмістен
Лұқпаннан екі бала — Сейітқали, Бақтығали (екеуі де — Қожақапы (бір бала бар) Қапарбай.
балалы). Ораздан төрт бала — Иман, Смағұл, Меке, Шанықұл.
Сатайдан бір бала — Нұржан. Қошымқұлдан бір бала — Орынбасар.
Нұржаннан бір бала — Құламан. Орынбасардан үш бала — Мыңбай, Мақсым, ...
Құламаннан алты бала — Дəрмен, Маңки, Əлмұрат, Амантайдан бір бала — Бибіт.
Шар, Құлмұрат, Кенжекей. Кенжеден төрт бала, бəйбішеден — Есназар, жеңге
Дəрменнен еқі бала — Қаби, Жетібай. алғаннан (Өмірдің əйелін алады) — Ерназар, Бірназар,
Əлмүраттан бір бала — Рамазан. Көлбай.
Шардан бір бала — Хамза. Есназардан үш бала — Батырыш, Тұралы, Алтынбек.
Құлмүраттан үш бала — Еділхан, Қаналы, Саналы.
Кенжеқейден екі бала — Төлеген, Қалдыбай.
Батырыштан бір бала — Мамай. Тоқсанбайдың екінші баласы Қожакелді.
Мамайдан үш бала — Барақат, Жақшыман, Нұрберген Қожакелдіден бес бала — Өтеміс, Манай, Сазан,
(екі бала бар). Ожымпай, Жылқытай.
Жақшыманнан бір бала — Раушан. Өтемістен бес бала — Күнтуар, Қымыр, Мықыр,
Алтынбектен бір бала — Қуанышбек. Балыбай, Майлы.
Балтадан үш бала — Бектүрған, Нұрлыбай, Қилыбай. Күнтуардан бір бала — Қойбағар.
Бектүрғаннан екі бала — Матжан, Төленді. Мықырдан үш бала — Жұбатыр, Есенбай, Шаңбай.
Матжаннан үш бала, бəйбішеден — Смайыл, тоқалынан Жұбатырдан үш бала — Үдер, Сегізбай, Есембай.
— Жалғас, Ақбөпе тоқалынан — Тоған. Үдерден бір бала — Ермембет.
Смайылдан бір бала — Жолдас. Ермембеттен бір бала — Тұрарбек.
Жолдастан еқі бала — Қадыр, Андамұрат. Сегізбайдан екі бала — Құлыбек, Айтқүл.
Қадырдан бір бала — Тельман. Құлыбектен бір бала — Орпаш.
Жалғастан үш бала — Нəрік, Батыржан, Дауылкеш. Орпаштан бір бала — Несіпбай.
Нүрлыбайдан төрт бала — Қожабек, Сұлтан токалынан Айтқұлдан бір бала — Жыңғылбай (балалы).
— Түмен, Тəжі, Торғай (үш немере бар). Есембайдан үш бала — Тəжібай, Күзек, Төлеу.
Қожабектен бір бала — Құламан. Тəжібайдан екі бала — Қалмұрат, тоқалынан —
Құламаннан үш бала — Қасым, Ақмағанбет, Биеқен. Бұлтақбай (тұқымы болса, Астраханьда).
Қасымнан бір бала — Оңай. Қалмұраттан төрт бала — Өрлеубай, Төлепберген,
Ақмағанбеттен бір бала — Хайыр (балалы). Калаубай, Далаңбай.
Қилыбайдан бір бала — Жаншуақ. Өрлеубайдан бір бала — Көбеш (балалы жігіт).
Жаншуақтан бір бала — Қошан, Қошынай. Төлепбергеннен екі бала — ...
Қошынайдан бес бала — Жұмажан, Қарабай, Балабай Қалаубайдан екі бала — ...
(балалы), Əбіш, Жұмағұл. Далаңбайдан үтл бала — ...
Аралбайдан үш бала — Тұрымбет, Бердімбет, Жолымбет. Кузектен төрт бала — Қаймақ, Қабақ, Жаманбала, Батыр.
Тұрымбеттен бір бала — Махан. Қаймақтан екі бала - Шаңытбай, Қарабала.
Маханнан төрт бала — Тілеп, Темір, Шойын, Төлесін. Шаңытбайдан бір бала — Құланбай (балалы жігіт).
Тілептен екі бала — Кемел, Ағия (екеуі де балалы). Жаманбаладан екі бала — Нұрлыбай, Сындыбек.
Төлесіннен бір бала — Ерғали (балалы жігіт). Нұрлыбайдан бір бала — Сайын (балалы жігіт).
Бердімбеттен екі бала — Амандық, Аманбай. Сындыбектен бір бала — Иван.
Амандыктан бір бала — Көшербай. Шаңбайдан төрт бала — Қибас, Бөлекбай, Тұрсынбай,
Аманбайдан бес бала - Түрғазы, Оразалы, Елтай, Нүртай Қайып.
(екі бала бар), Нұрғазы. Қибастан бір бала — Құлқашбай.
Аманбайдан бір бала — Мұқат. Бөлекбайдан екі бала — Еділбай, Дəуітбай.
Мұқатган үш бала — Сағынай. Ерше, Кенеш (екі бала бар). Еділбайдан бір бала — Кызыл (балалы).
Сағынайдан бір бала — Аманкелді. Кенжекеден бір бала — Кали.
Жолымбеттен бір бала — Құлман. Калидан екі бала — Жоламан, Киікбай.
Құлманнан бір бала — Қаржаубай. Кайыптан бір бала — Ұшқанбай.
...бір бала — Балыбай. одан - Тұрбала, Нұрбай, Төлеп (бір бала бар).
Балыбайдан — Аман мен Төлеу (Аман қажы деген кісі). Нұрбайдан бір бала — Түйеші.
Төлеуден — Молжігіт, Орақ. Түйешіден бір бала — Белгібай (балалы).
Аманнан екі бала — Ағиман, Төре. Сазаннан екі бала — Айтуар, Тегембай.
Ағиманнан төрт бала — Бержан, Жұмағали, Əжіғали, Сары. Айтуардан үш бала — Қарақүл, Сəрсенбай, Дубай.
Бержаннан үш бала - Найзағұл, Ораз, Қазым (үшеуі Қарақұлдан үш бала — Жолмағанбет, Қарамолда,
де балалы жігіт). Жұмекен-Ыдырыс, тоқалынан — Əлпен.
Сарыдан екі бала — ... Жолмағанбеттен үш бала — Төлеген, Сүйеуберген,
Төреден екі бала — Өмір, Жами. Сүлеймен.
Майлыдан екі бала — Жетібай, Толыбай. Төлегеннен бір бала — Қойшығүл.
Жетібайдан екі бала — Клдау. Қойшығұлдан екі бала — Сапар, Жаңабай.
Клдаудан екі бала — Бұрқыл, Сапар. Сүйеубергеннен бір бала — Нəби.
Толыбайдан төрт бала — Тайжан, Қожабай, Кадырбай, Нəбиден бір бала — Жүбандық (балалы).
Бошыман. Əлпен нен бір бала — Сембі.
Бошыманнан бір бала — Өтеміс (балалы). Сəрсембай мен Дубайдан бір бала бар — Ізден.
Манайдан төрт бала — Қүрман, Тұрман, Қисық, Бірім. Тегембайдан бір бала — Қойшыбай, одан Жұмалыбай,
Құрманнан екі бала — Қалдығұл, Қостан. Тегембайдың токалынан — Қарақұл.
Қалдығұлдан бір бала — Шалабай. Қарақұлдан — Өтеген, Қозыбағар.
Шалабайдан екі бала — Жаңай, Төлеке. Өтегеннен бір бала — Бопыл.
Жаңайдан бір бала — Темірхан. Бопылдан бір бала — Бақыт.
Темірханнан екі бала — Мұғызы жəне біреуі бар. Қозыбағардан бір бала — Орынбасар.
Төлекеден екі бала — Əділ, Шаутық (екеуі де балалы). Айтуардан — Оңғарбай.
Қостаннан бір бала — Елемес. Оңғарбайдан үш бала — Нұрбай, Жұмабай, Ақшабай.
Елеместен еқі бала — Бадан, Қалаубай (екеуі де балалы). Нұрбайдан екі бала — Мұнатбай, Ізмағанбет.
Тұрманнан үш бала — Қосуақ, Елен, Мендібай. Мұнатбайдан бір бала — Аткелтір.
Қосуақтан бір бала — Селбай. Жұмабайдан бір бала — Ермағанбет.
Селбайдан төрт бала — Сарман, Əбдісаттар, Көптілеу, Акщабайдан үш бала — Дінгілбай, Буданбай, Сұлтанбай.
Əбуталып. Дінгілбайдан бір бала — Шопан (балалы).
Сарманнан бір бала — Мақсым (бір бала бар). Буданбайдан ... бала — ...
Əбдісаттардан бір бала — Өмірбек. Сұлтанбайдан ... бала ...
Көптілеуден бір бала — Нұрберген. Ожымпайдан екі бала — Тышқанбай, азат берген құлы
Əбуталыптан бір бала — ... — Тағы.
Еленнен екі бала - Құлбай, Тəжік. Тышқанбайдан екі бала — Алтай, Бармақ.
Қүлбайдан екі бала — Жұмағұл (Сарбас деген немере Бармақтан екі бала — Мақұл, Нұрғабыл.
бар), Жұмағали. Мақұлдан бір бала — Есембет.
Жұмағалидан бір бала — Қарабас (балалы). Есембеттен екі бала — Жанғабыл, Байғабыл.
Мендібайдан төрт бала — Байтұрған, одан Қазанқай, Жанғабылдан бір бала — Дүйсембай.
Дүйсембайдан бір бала — Жəумітбай. Жексембайдан үти бала — Əзберген, Бисем, Мендібай.
Байғабылдан бір бала - Əбділла. Əзбергеннен екі бала — Есжан, Төкеш.
Тағыдан екі бала — Игібай, Түкібай. Есжаннан екі бала — Жиенбек, Зияғазы.
Бұлардан Меңнияз болған. Жалпы алғанда, Төкештен үш бала — Кенжебек, Найзабек, Батырбек.
Ожымпайдан Малғарадан басқа тұқым жоқ. Бисемнен төрт бала, бəйбішеден — Елеу, Ермек,
Игібайдан екі бала — Малғара, Жаңбыршы. токалынан Түнғатар, Ешім.
Малғарадан үш бала — Əнсатбай, Қанатбай, Боранбай. Елеуден бес бала — Бопан, Жөнелбай, Өткілбай, Əмір,
Əнсатбайдан бір бала — Ерғали. Кобыл ан.
Қанатбайдан екі бала — Құдайберген, Тəжен. Ермектен үш бала — Камшыбай, Иманмəді, Қадыр.
Боранбайдан үш бала — Жалғасбай, Жолдасбай, Досан. Түнғатардан бір бала — Мақу.
Түкібайдан бір бала — Отарбай. Мендібайдан бір бала — Екібай.
Жылқытайдан үш бала — Қуандық, Бегендік, Бекше, Екібайдан төрт бала — Демеген, Қөбеген, Емен, Тілеулі.
асырап алған баласы — Тоқтамыс, Жалды. Демегеннен бір бала — Шойық.
Қуандықтан төрт бала — Сүйін, Төле, Тоба, Шотықбай. Шойықтан бір бала — Бақыт.
Сүйіннен үш бала — Қосымбай, Бекқұлы, Қалапберген. Көбегеннен үш бала бар дейді.
Қосымбайдан екі бала — Аяпберген, Жанапберген. Түйебайдан екі бала — Алмағанбет, Өтепалы.
Беққұлыдан бір бала — Бекембай (бір бала бар). Алмағанбеттен екі бала — Бектұр, Сұлтан.
Қалапбергеннен бір бала — Асканбай. Бектүрдан төрт бала — Қыстаубай, Мұрат, Мүнат, Қуат.
Төледен бір бала — Көкімбай. Сұлтаннан үш бала — Құсайын, Асан, Үсен.
Тобадан бір бала — Майрамбай (үш немере бар, Құсайыннан екі бала — Шам, Шектібай.
Алматыда). Асаннан екі бала — Сырым, ...
Шотықбайдан бір бала — Қойыс (балалы). Өтепалыдан бір бала — Сисемберді.
Бегендіктен бір бала — Мəмбет. Сисембердіден екі бала — Хамит, Ақзанбай.
Мəмбеттен үш бала — Нақыс, Бектұрсын, Көрпебай. Пұсырманнан төрт бала — Оразбай, Сансызбай,
Нақыстан екі бала - Тастанбек, Исмайыл. Малдыбай, Төрткілбай.
Бекшетен екі бала — Мертей, Домбай. Оразбайдан төрт бала — Нияз, Қожан, Алдамберген,
Мертейден екі бала — Қаржаубай, Өсербай. Сүйесін.
Қаржаубайдан бір бала — Тілепі. Нияздан екі бала — Сактаған, Мақтаған.
Өсербайдан бір бала — Текебай. Қожаннан бір бала — Əбу.
Дəмбайдан екі бала — Құлжан, Балуан. Əбуден бір бала — Қадыр.
Балуаннан үш бала — ... Алдамбергеннен бір бала — Сəду.
Жалдыдан бір бала — Құлшыман. Сансызбайдан бір бала — Сатыбалды (бір бала болуы керек).
Құлшыманнан бір бала — Берден. Малдыбайдан екі бала — Шəйкен, Бозан.
Тоқсанбайдың үшінші баласы — Мырзат. Шəйкеннен екі бала — Ыдырыс, Мұкан.
Мырзаттан сегіз бала — Қосбай, Кенбай, Қанбай, Төрткілбайдан алты бала — Беген (немересі болуы
Күшікбай, Датбай, Маймақ. керек), Құлбарақ, Қонысбай (немересі бар), Тегісбай
Қосбайдан үш бала — Жексембай, Түйебай, Пұсырман. (немересі бар), токалынан — Сейділла (баласы бар), Əбділла.
Кенбайдан үш бала — Өтеп, Өталы, Тыныштық. Бəйсеуден үш бала — Атабай, Мае, Қоғабай.
Өталыдан бір бала — Досмағанбет (үш бала бар). Атабайдан екі бала — Уəлі, Кошақ.
Тыныштықтан төрт бала — Жүсіп, Жакып, Бермаганбет, Уəліден төрт бала, бəйбішеден — Қойшыбай, тоқалынан
Құлмағанбет. — Сүшнбек, балдызынан - Өтеу, Қощы.
Жүсіптен бес бала — Жақия, Ермағанбет, Қосмағанбет, Крйшыбайдан сегіз бала, бəйбішеден — Үркімбай,
Бимағанбет (төрт бала бар), Қошалы (екі бала бар). Башақ, Ермағанбет, Нəби, балдызы Нұрымды алған, ол
Жақиядан алты бала, бəйбішеден — Əйтеш, Жəрекен, Сегізбай байдың қызы, Бəйімбеттің Күшігі, одан —
Ақтай деген əйелінен — Ораз, Жұман, Мəнер деген Нүрмағанбет, Ешман, Құсайын, Түрарбек.
əйелінен — Ысмағұл, Досмағұл, Есенаман, Тұрабай. Үркімбайдан төрт бала — Мырзабек, Назарбек, Орпабек,
Ермағанбеттен екі бала — Қажен (бес баласы бар), Қалжан. Аманбек.
Жақыптан үш бала — Сисенғали, Шотыкбай (үш баласы, Мырзабектен бір бала — Қалшабек (бұл балалы жігіт).
үш немересі бар), Қалым (үш баласы бар). Башақ Орпабекті бала етіп алған, одан екі бала — Əділ,
Жанбайдан үш бала — Байтемір, Жолтемір, Байдəулет. Əлдір.
Байтемірден бір бала — Бисен. Ермағанбеттен — Төлеубек.
Бисеннен еқі бала — Жолдыбай, Тəжіқара. Төлеубектен бір бала — Оразбек (балалы).
Жолдыбайдан бір бала — Сағындық. Нəбиден екі бала — Бекбасар, Сағымбай.
Тəжіқарадан бір бала — Машырық. Нұрмағанбеттен бір бала — Үргешбай (балалы).
Жолтемірден үш бала — Таңатар, Сапақ, Оғылан. Ешманнан екі бала — Табанбай, Кенжебай (екеуі де
Байдəулеттен екі бала — Қалнияз, Ержан. балалы).
Қалнияздан бір бала — Ысқақ, Қүбаныс, Қадис. Құсайыннан екі бала — Ісембек, Ізімберген (бүлжігітте
Күшіқбайдан бір бала — Қорекен. де екі бала бар).
Датбайдан төрт бала — Дүйсембай, тоқалынан — Сүйішбектен үш бала — Қали, Омар, Мұрабек.
Жансейіт, Нұрсейіт, Балсейіт. Қалидан бір бала — Итемген.
Дүйсембайдан үш бала — Сəтберген (екі бала бар), Мұрабектен бір бала — Шəкірбай (екі баласы бар).
Түрғали, Бисенғали. Өтеуден жеті бала — Əли, Молда, Ақнияз, Рахмет,
Маймақтан бір бала — Жапа. Жаңбыршы, Бекбосын, Қалампырдан — Есбосын.
Жападан бір бала — Жетібай. Əлиден үш бала — Жанбосын, Қонақбай, Аймағанбет
Жетібайдан төрт бала — Тауасар, Қожахмет (бір бала (балалы).
бар), Шақабай, Қошмағанбет. Жанбосыннан бір бала — Сəуірбай.
Тауасардан бір бала — Нұрберген (екі бала бар). Конақбайдан бір бала - Түлейбай.
Молдадан үш бала — Медихан (балалы), ...
ТОҚСАНБАЙДЫҢ БАЛАСЫ ДАҢ ТУРАЛЫ. Ақнияздан екі бала — Оразбай, Күзембай.
Даңнан он екі бала — Бəйсеу, Барақ, Рай, Дөнен, Құнан, Оразбаидан екі бала — Төлеген, Көбеген.
Тай, Құлымбай, асырап алған Малқелді (бұлар Даңның Рахметтен үш бала — Жүма, Наурызбай, Дəлубай (үшеуі
бəйбішесі Мөрден туған. Ол Өтеғұл деген Қүнанорыстың де балалы).
қызы екен. Мөрдің емшегін емген Малкелді де бəйбішенің Бекбосыннан бір бала — Нұрлыхан (батасы бар).
баласы), тоқалынан — Жабағы, Жабас, Томалақ, Тұманбай. Қошақтан екі бала — Алдамберген, Қожабай.
Алдамбергеннен екі бала — Өтешбай, Көшбай Балшыкбайдан екі бала — Құлбатыр, Өтеген.
Өтешбайдан бір бала — Куан. Кенбайдан бір бала — Ізбай.
Қожабайдан төрт бала, бəйбішеден — Берден, Боздақ Баймөңкеден бір бала — Қуаньгшбек.
деген тоқалынан — Иманбай, Қожырбай, Мадиял. Қуанышбектен бес бала болтан.
Берденнен бір бала — Қалабай. Сатамбайдан бір бала — Қайысбай (балалы жігіт).
Қалабайдан екі бала — Мұқан, Шопан. Қүпбайдан екі бала — Өмірбек, Темірбек.
Мастан төрт бала — Қарасай, Кенішбай, Баянбай, Барақтан үш бала — Дəндібай, Естек, Жазықбай.
Шаянбай. Естектен бір бала — Төлеп.
Қарасайдан төрт бала — Қазанбай, Аманқелді, Төлептен төрт бала — Данабай, Сынабай, Жырық,
Шойынбай, Қоңырша. Ашықбай.
Қазанбайдан бір бала — Жұмабек. Данабайдан бір бала — Қали.
Жұмабектен екі бала — Жетібай, Бақтыбай (еқеуі де балалы). Сынабайдан бір бала — Əбдірахман.
Аманкелдіден үш бала — Қожамқұл, Құдайберген, Ашықбайдан бір бала — Қаражігіт.
Қосбай. Жазыкбайдан үш бала — Қүттыбай, Қарабас, Шодығұл.
Қожамқұлдан бір бала — Тəңірберген. Қүттыбайдан екі бала — Ноғай, Саки.
Қосбайдан бір бала — Қашқынбай (еқі бала бар). Ноғайдан үш бала — Демеу, Медеу, Кенжебай.
Қоңыршадан екі бала — Маку, Жалғасбай. Сақидан Нұрсұлтан деген немере бар.
Жалғасбайдан бір бала — Орынбасар. Қарабастан екі бала — Құлшар, Таңат.
Кенішбайдан төрт бала — Жаманбай, Алтыбас, Аманбай, Құлшардан екі бала — Əлмұрат, Таумұрат.
жеңге алғаннан — Шаңытбай. Əлмұраттан екі бала — Атақозы, Жолдас (балалы).
Жаманбайдан бір бала — Боранбай. Атақозыдан бір бала — Керізбай.
Алтыбастан бір бала — Қожахмет. Таңаттан үш бала — Наушабай, Беқмағанбет, Мұззамила.
Қожахметтен бір бала — Санақбай (балалы). Наушабайдан үш бала — Құлмағанбет, Салық, ...
Аманбайдан бес бала — Тілеумағанбет, Қосмағанбет, Шодығұлдан бір бала — Сатқан.
Көкше, Дүйсен, ... Сатқаннан бір бала — Дəрмұрат.
Шаңытбайдан бір бала — Тақақ. Дəрмұратан бір бала — Берішбай.
Такақтан бір бала — Бақыт. Берішбайдан бір бала — Махаш.
Баянбайдан бір бала — Қөкпар. Райдан екі бала — Бестібай, Қабан.
Көкпардан бір бала — Құрықбай. Бестібайдан үш бала — Қорлыбай, Жөкей, Тұрғанбай.
Құрықбайдан бір бала — Байқожа (бала бар). Қорлыбайдан бір бала — Үзақбай.
Қоғабайдан төрт бала — Жаңай, Баймөңке, Құпбай, Жөкейден бір бала — Айдар.
Қөрпебай. Тұрғанбайдан төрт бала — Ермекбай, Қошқарбай, Тоғай,
Жанайдан екі бала — Отарбай, Сатамбай. Ердіғұл.
Отарбайдан алты бала — Молдашбай, Жолдасбай, Ермекбайдан бір бала — Нұрнияз.
Балшықбай, Олжабай, Кенбай, Жайлыбай. Нұрнияздан екі бала — Жақсым (бес баласы бар),
Молдашбайдан ею бала — ... Токсым.
Жолдасбайдан бір бала — Мыңбай (бала бар). Қошкарбайдан бір бала — Боранқүл.
Дөненнен екі бала - Дəуренбай, Қарман. Барқыннан бір бала — Нүрғали.
Дəуренбайдан екі бала — Кенебай, Ізбас. Тұрымнан бір бала — Ілес.
Кенебайдан екі бала — Мұсабай, Мұса. Бекмырзадан бір бала — Жəңгір.
Мүсабаидан үш бала — Сапарбай, Сəрсембай (Мəнтен), Жəңгірден жеті бала — Ізімберген, Аятбай, Тоқбай,
Түяқбай. Жақыпбай, Карабай, Қыңырбай, Жұмағали.
Сапарбайдан бір бала — Төлжан (үш бала бар). Сеңгірден төрт бала - Көшкен (жаудан өлген), Жұбан,
Мəнтеннен бір бала — Тəжібай (үш бала бар). Боран, Намаз.Жүбаннан екі бала — Өтеген, Дəулетбай.
Тұяқбайдан екі бала — Түгелбай, Құралбай. Өтегеннен төрт бала — Əбіш, Əуелбай, Сартай, Үбіш.
Мұсадан бір бала — Сəт. Əбіштен ұш бала — Аралбай, Əбітбай, Мəтбай.
Сəттен екі бала — Оңғарбай, Мұңалбай. Үбіштен ... бала — ...
Қарманнан алты бала — Жандəулет, Баймағанбет, Бораннан үш бала — Əбу, Сүйеу, Төлеш.
Тəжен, Бимағанбет, Қали, Сəрсембай. Сүйеуден бір бала — Базархан (балалы).
Жандəулеттен үш бала — Шалданбай, Сарыбай, Төлештен екі бала — ...
Мықтыбай. Намаздан жеті бала — Жалғасбай, Оңғар, Түзелбай,
Шалданбайдан бес бала — Дүйсенбай, Үсембай, Молданияз, Аязбай, Оразалы.
тоқалынан — Таңбай, Шаңбай, Нұрбай. Бегеннен алты бала — Қамай, Соқыр, Ескелді, Шала,
Дүйсенбайдан үш бала - Үкібай, Ботабай-Ботақан, Өгіз, Есен.
Қажым. Қамайдан екі бала — Сағыз, Сасық.
Ботабайдан төрт бала — Рысбек, Ғизат, Сиқуат, Сұңғат. Сағыздан үш бала — Рахан, Рахмет, Төлеубай.
Үсембайдан бір бала — Қонысбай (екі бала бар). Раханнан бір бала — Сағынғали (төрт бала бар).
Нұрбайдан екі бала — Бəйтеш, Қазыкеш. Рахметтен төрт бала — Қораз, Ерман, Шүнжан, Биман.
Баймағанбеттен бір бала — Баташ (бір бала бар). Қораздан үш бала — Бектұрған (балалы), Сейілхан
Құнаннан үш бала — Манатау, Беген, тоқалынан — (балалы), ...
Айшуақ. Ерманнан екі бала — Аязхан, ...
Манатаудан үш бала — Құлмырза, Беқмырза, Сеңгір. Төлеубайдан төрт бала — Қияс, Іштікен, Қиялбай,
Құлмырзадан алты бала — Қожық, Бейнеу, кіші əйелінен Қаражігіт.
— Сүгір, Шəден, Барқын, Тұрым. Каражігіттен бір бала — Орынбасар.
Қожықтан бір бала — Əспенбет. Сасықтан екі бала — Қожамбет, Əжімбет.
Əспенбеттен үш бала - Нурула (екі бала бар), Нұржами Қожамбеттен екі бала — Сағындық, Ақжігіт.
(бір бала бар), Шəуен. Сағындықтан үш бала — Өмір, Өрен, Жеткізген.
Бейнеуден бір бала — Нұрсейіт (Социалистік Еңбек Акжігіттен төрт бала — Темір, Тынышбек, ..., Жəмелбек.
Ері). Соқырдан екі бала — Түнкі, Бəйіт.
Нүрсейіттен бір бала — Ерғали. Бəйіттен бір бала — Қилыбай.
Сүгірден бір бала — Əнеш. Қилыбайдан бес бала — Санбай, ...
Əнештен екі бала — Бабас (балалы), Аңшыбай (балалы). Ескелдіден үш бала — Арықбай, Шабай, Ізмембет.
Шəденнен бір бала — Сабыт. Арыкбайдан екі бала — Əбіл, Тəжі.
Сабыттан екі бала — Дихан, Шоғи. Əбілден үш бала — Аязбай, Əбебүкір, Асарбай (баласы бар).
Аязбайдан бір бала — Құныскерей. Қонысбайдан екі бала — ...
Əбебүкірден екі бала — Көптілеу, Жəрдем. Таушаннан бір бала — Ізтұр.
Шабайдан үш бала — Жарылғас, Алдаш, Жөке. Тəрден ... бала — ...
Жарылғастан үш бала — Майрамбай, Наурызбай, Көлбайдан үш бала — ...
Қенжебай. Төлештен бір бала — Егісбай.
Алдаштан екі бала — Қөмірші, Көбеген. Тəжібайдан екі бала — Жаңабай (балалы), Іііəпен.
Жөкеден бір бала — Бозай (екі бала бар). Дінбайдан бір бала — Өтеш (бір бала бар).
Ізмембеттен төрт бала — Жетімек, Сəдімек, Жəнібек, Айшуақтан бір бала — Есір (атақты композитор Есір).
Қаныбек. Тайдан үш бала — Калдыкьілыш, Андақылыш, Айтуған.
Жетімектен бір бала — Мүхамбетқали. Калдықылыштан үш бала — Бимембет, Шəуметай, Əлеке.
Сəдімектен бір бала — Құлбай (үш бала бар), ... Бимембеттен екі бала — Есқали, Байтұрсын.
Шаладан екі бала — Өскімбай, Өрбісін. Есқалидан бес бала — Өтеш, Əбу, Əбділ, Ақан, Құбай.
Өскімбайдан еқі бала — Жанғали, Жолдыбай. Əбділден бір бала — Нұрасыл (балалы).
Өрбісіннен бір бала — Таңбай (екі бала бар). Құбайдан бір бала — Мұкат.
Өгізден екі бала — Тасболат, Бекболат. Байтұрсыннан бір бала — Кенбай.
Тасболаттан жеті бала — Мұрат, Ретбай, Шəуметайдан екі бала — Куанышбек, Нүрнияз.
Шауқыбай,Қуатбай, Кұбаш, Ақтөре, Шора. Қуанышбектен үш бала — Қосай, Досай, Көшер.
Ретбайдан еқі бала — Алпыс, Жетпіс. Нұрнияздан екі бала — Сəду, Саудабай.
Шауқыбайдан бір бала — Жауынбай. Сəдуден бір бала — Манарбек.
Құбаштан үш бала — Бопыш (балалы), Күріш (балалы), Əлекеден екі бала — Өтеп, Ораз.
Ерлеш. Өтептен үш бала — Дүйсембай, Сəрсембай, Бисембай.
Ақтөреден бір бала — Мерген. Ораздан бір бала — Қошмағанбет.
Бекболаттан екі бала — Мейірман, Оңайбек. Аңдақылыштан бір бала — Сейітбай.
Есеннен сегіз бала — Əйісбек, Жансақбай, Кəдірбек, Сейітбайдан бір бала — Алтын.
Нəдірмағанбет, Дінбай, Тəнім токалдан — Көлбай, Төлеш, Алтыннан еқі бала — Ещан, Ізтұрған.
Тəжібай. Айтуғаннан екі бала — Артықбай, Артығали.
Жансакбайдан екі бала — Жұмағали, Мұрат. Артыкбайдан екі бала — Исаберген, Аманияз.
Жұмағалидан екі бала — Шанды, Мырзабай. Исабергеннен жеті бала — Əбділла, Жарқынбай, Əбіш,
Кəдірбектен екі бала — Жүсіп, Басарбай. Төлебек, Сəнімнен — Ахмет, Қонаш, Кенжеғұл.
Жүсіптен бір бала - Басбай (балалы). Əбділладан екі бала — Шəпен, Разиядан — Байбақ.
Басарбайдан төрт бшіа — Машбай, Сəби, ... Шəпеннен үш бала — Бақыт, Шəбік, Досжан.
Нəдірмағабеттен алты бала — Шоңқал (Оңайбай), Ахметтен бір бала — Бақыбай, ...
Боқыбай, Өтебай, Қонысбай, Таушан, Тəр. Кенжеғұлдан .. бала — Сəтіман, Бауыржан, ...
Шоңқалдан еқі бала — Балапан, Торғай (балалы). Аманияздан төрт бала — Алшынбай, Тəжікеннен —
Боқыбайдан үш бала — Сəрсен (балалы), Сисен (балалы), Ұлыкпан, Ордабай (балалы), Үмітбай (балалы).
Рза. Алшынбайдан екі бала — Ақмырза (балалы), Өтежан
Өтебайдан үш бала — Қылышбек, Құрманбек. (балалы).
Үлықпаннан бір бала — Малдыбек (бұл жеңге Əнетбайдан бір бала — Еркебай.
алғанынан). Еркебайдан төрт бала — Қайырмағанбет, Қаражан,
Артығалидан бес бала — Бернияз, Омар, Жонас, Тарғын, Жұмажан (екі бала бар), Айжан.
Арғынбай. Қайырмағанбеттен бір бала — Дүйіш
Бернияздан екі бата — Раушан, Қожа. Жабағыдан екі бала — Акжан, Байжан.
Омардан бір бала — Шегебай. Акжаннан бір бала — Қибас.
Шегебайдан бір бала — Ізтұрған, тағы біреу. Қибастан төрт бала — Сүлеймен, Құттымбет,
Жонастан бір бала — Отай (балалы). Құдайберген, Шауқақ (екі бала, немере бар), Нүберек.
Тарғыннан екі бала — Дүйімбай, Алдабай (екеуі де Нүберектен бір бала — Түйеші (балалы).
балалы). Байжаннан екі бала — Айман, Құлшар.
Арғынбайдан екі бала - Жұмабай, Нəдірбай (еқеуі де Айманнан төрт бала — Есіркеп, Есен, Шəйкен, Жұқаш.
балалы). Құлшардан бір бала — Үдербай.
Құлымбайдан үш бала — Камысбай, Сəңкібай, Əнетбай. Үдербайдан екі бала — Мүқан, Есмүхан.
Қамысбайдан бес бала — Жайылған, Еділ, Шотан, Жабас тірілей жоғалған, тұқымы болса, Ордада.
Кенжəлы, Меңцалы. Томалақтан екі бала — Достан, Жайық.
Жайылғаннан бір бала — Қожанияз. Достаннан бір бала — Құршымбай.
Қожанияздан екі бала — Құлкай, Айзал. Құршымбайдан бір бала — Тауман (еқі бала бар).
Еділден екі бала — Бозша, Шəнкей. Жайықтан бір бала — Төлек.
Бозшадан бір бала — Садық. Төлектен екі бала — Мəулім, Сейіт.
Садықтан бір бала — Қалым. Мəулімнен екі бала — Аязбай, Мағұрып (екі бала бар).
Шəнкейден бір бала — Дəзжази. Түменбайдан бір бала — Құлыш.
Дəзжазиден бір бала — Ғалым. Құлыштан үш бала — Тұрсымбай, Тасқымбай,
Кенжалыңан үш бала — Ысмағұл, Жұмағұл, Жұмағали. Жайлаубай.
Ысмағүлдан екі бала — Дəби, Шыртпас. Тұрсымбайдан жеті бала — Жүніс, Абдолла, Ағишан,
Жұмағұлдан үш бала — Шилан, Қыстаубай, Шыртан. Адамбай, Қалила, келіні Несібеліні алып, содан екеу —
Шыртаннан екі бала — Əмірхан, Ізбасар (екеуі де балалы). Əжі, Биқожа.
Жұмағалидан бір бата — Балым (балалы). Жүністен бір бала — Ақмолда.
Меңдалыңан үш бала — Ыбырайым, Алшын, Қөбекей. Акмолдадан бір бала — Нұрғайын (үш бала бар).
Ыбырайымнан бес бала — Нұрберген, Қалқожа, Адамбайдан бір бала — Мінбар.
Жанқожа, Білəл, Сəуірбай. Мінбардан бір бала — Теңізбай.
Нұрбергеннен бір бала — Қазихан. Əжіден бір бала — Айғарақ.
Қазиханнан үш бала — Қазбек, Алтай, Қази. Тасқынбайдан төрт бала — Абжи, Қамет тоқалынан —
Алшыннан еқі бала — Рзабек, Бурабек. Кісібай, Алакбай, Ақберді.
Бурабектен бір бала — Таған. Кісібайдан бір бала — Сарбас (балалы).
Рзабектен бір бала — Асхад. Тоқсамбайдан Көжек деген баласынан соғыстан бұрын
Шотаннан бір бала — Пұсырман. 5-6 үй болатын. Ерлері соғыска кетіп келмей калды.
Пұсырманнан екі бала — Арғын, Тарғын. Сондықтан Көжектен ешкім жоқ.
Жарықтан төрт бала — Байбол, Тіней, Қосай, Еділбай Жаксылыктан бір бала — Ораз.
(Сары). Ораздан екі бала — Шыңбай, Тоғызбай.
Сарыдан екі бала — Табылды, Қара. Шыңбайдан үш бала — Малғара, Қаржаубай, Күзембай.
Табылдыңан үш бала — Раманқұл, Махамбет, Райымқұл. Малғарадан бір бала — Ақмырза (балалы).
Қарадан алты бала — Жантұр, Балтұр, Өтеғұл, Бердіғұл, Тоғызбайдан екі бала — Еңсеген, Ересен (бір бала жəне
Аманқұл, Домбаяқ. немере бар).
Жантұрдан үш бала — Ещан, Жұмабай, Кенжебай. Осы Мүсірептен бір бала — Əлденəйес.
үшеуінің біреуінен Жəңгір (екі бала бар). Əлденəйестен бір бала — Жүсіп.
Балтұрдан екі бала — Бектұр, Қаржаубай. Жүсіптен екі бала — Еркебай, Құрманғазы.
Бектұрдан екі бала — Сейтімбет, Смағұл (балалы). Базекеден бір бала — Жұлдызбай.
Сейтімбеттен бір бала — Назар (балалы). Жұлдызбайдан бір бала — Жадырасын.
Қаржаубайдан бір бала — ... Жадырасыннан төрт бала — Шынжырбай, Саки, Мұрат,
Өтеғұлдан бір бала — Демеу. Құрманалы, Қали, Оразалы (бала бар).
Бердіғұлдан бір бала — Қуан. Шынжырбайдан екі бала — Əлжан, Əйтен (балалы).
Аманқұлдан үш бала — Дүйсембай, Үйсімбай, Олжабай. Əлжаннан бір бала — Жайық (баласы бар).
Дүйсембайдан екі бала — Мəди, Үркімбай (екеуі де Жəнтеннен бір бала — Тұрап.
балалы). Тұраптан екі бала — Құлшық, Теңелбай.
Үйсімбайдан төрт бала — Хасан, Құсайын (балалы), ... Теңелбайдан бір бала — Төлеп.
Олжабайдан бір бала — Хамит (бір бала бар). Жəнтен тұқымы Қаракалпақстан жакта болуы керек.
Домбаяқтан екі бала — Машырық (балалы), ... Байжолдан екі бала — Əлімбай, Айғыр.
Бөгембай — Шоңайдың екінші баласы. Əлімбайдан бес бала — Шөкі, Шорытбай, Тунбай,
Бөгембайдан үш бала — Қожан, Қайып, Сасық. Байнияз, Емен.
Қожаннан екі бала — Ақжол, Байжол. Байнияздан үш бала — Тобықбай, Адырғүл, Тəжіғұл.
Ақжолдан төрт бала — Игілік, Жақсылық, Мүсіреп, Жəнтен. Тобыкбайдан бір бала — Боран (балалы).
Игіліқтен екі бала — Тілеужан, Бəйтен. Еменнен екі бала — Марқабай, Жұмабай.
Тілеужаннан екі бала — Смайыл, Ыбырайым. Жұмабайдан бір бала — Тарғын (балалы).
Смайылдан төрт бала — Кеңес, Сүлеймен, Қазы (екі Қайыптан алты бала, бəйбішеден — Туат, Таңат,
бала бар), Тұрақбай (екі бала бар). токалынан — Ырыскелді, Олжабай.
Қеңестен бір бала — Шомақ (балалы). Туатган төрт бала — Жаманқұл, Қарашолақ, Лабақ, Созак,
Сүлейменнен бір бала — Шілдебай (балалы). Жаманқұлдан екі бала — Жолдай, Шүрегей.
Ыбырайымнан екі бала — Шамығұл, Сүбіхан. Қарашолақтан бір бала — Бекбосын.
Шамығұлдан тəрт бала — Шəмшəлдин (балалы), Бекбосыннан екі бала — Жұмағали, Əжіғали.
Слалдин (балалы), Шарухия, ... Əжіғалидан бір бала — Алтынбек.
Бəйтеннен төрт бала - Дəулет, ... Үдер, Үргешбай. Лабақтан бір бала — Тəжібай.
Үдерден екі бала — Жаманбай, Тəшін (екеуінен Тəжібаіідан бір бала — Жұмабек.
Мырзабай). Созақтан үш бала — Жаңабай, Калыбай, Шағыр.
Үргешбайдан екі бала — Қанатбай, Сабыр. Таңаттан үш бала — Ермағанбет, Қалдыбек, Тағанияз.
Сабырдан бір бала — Мұрат.
Ермағанбеттен бір бала — Əкімбай. Нұрдан бір бала — Жаңай.
Əкімбайдан бір бала — Сатыбалды. Оспаннан екі бала — Акмолда, Жалғас.
Тағанияздан бір бала - Елеусін (бір бала бар). Жаманғарадан екі бала — Сердібай, Қылыш.
Қалматай мен Матай Жайықтың тұқымы. Сердібайдан бір бала — Мұсат.
Қайыптың 2 əйелінен туған 4 бала: Мүсаттан екі бала — Жолдасбай, Тасболат.
Ырыскелдіден — Қожанияз, Əлен, Əділ. Жолдасбайдан бір бала - Жанболат (Ибаштың əкесі).
Қартмолдадан — Қошекен, Бүрқітбай, Жалғасбай. Жанболаттан бір бала — Тұрғанбай.
Мұрыншықтан — Алдаоңғар. Тасболаттан бір бала — Озғанбай (екі бала бар).
Олжабайдан — Тілеу, Наужан, Арызғұл, Жұпбай, Қабаннан екі бала — Айымбай, Қайбалды (бұл екеуі
Өтелген, Отарбай, Тұржаннан — Арызмағанбет, Абыл, Қарақалпақстанда).
Қабыл, Қылышбай. Боздақтан бір бала — Құдабай.
Нұрқаннан — Далабай, Сыйсаң, Баскымбай. Құдабайдан бір бала — Мақыш.
Балалы — Ещан, Қаржаубай, Көшербай, Сақи. Мақыштан екі бала - Құлжүмыр, Бекіш (бір бала бар).
Шүкірбай — Түгелбай мен тағы бір бала. Ескерту: Қайын пен Сасықты Қорғанбай Өмірзақовтан
Сасықтан бес бала, бəйбішеден - Теңізбай, Тұтан, жазып алдым. Қорғанбай — Қайыптан.
Жаманғара, Қабан, Боздақ. Боқай — Шоңайдың үшінші — кенже баласы.
Теңізбайдан екі бала — Бекмембет, Базарбай. Бокайдан үш бала - Қарақойлы, Көбдіқ, Кенжебай.
Бекмембеттен бір бала — Сапы. Қарақойлыңан он бала — Шал, Татай, Түлкі (бұл қісінің
Сапыдан екі бала — Нəдір, Бисембай. тұқымы Нарында), Түкей, Мырзатай, Сапақ, Қыстаубай,
Базарбайдан үш бала - Наурызбай, Бөлек, Көжек. Тоғызақ, қалған екеуін білмеймін.
Наурызбайдан екі бала — Имансат, Қожа. Түқейден бір бала — Жалым.
Қожадан екі бала — Қарасай, Қази. Жалымнан бір бала — Жаманбала (Гурьевте).
Көмектен екі бала — Ауқат, Жалғасбай. Мырзатайдан бір бала — Жұбатыр.
Тұтаннан екі бала — Ақтау, Қаратау.
Жұбатырдан алты бала - Емберген, Əзберген, Алтан,
Ақтаудан екі бала — Бəймен, Есжан. Шалабеқ, Қыдыр, Ещан.
Бəйменнен бір Тұрнияз: балалары — Көшбай, Дінесал,
Ембергеннен екі бала — Шəдікет, Досмағанбет.
Акмырза.
Шəдікеттен төрт бала - Қосмағанбет, Нұрмағанбет,
Есжаннан бір бала — Аяпберген.
Үсембай, Орынбай.
Аяпбергеннен еқі бала — Көпебай, Санатбай.
Қосмағанбет пен Нұрмағанбет Мұсағали, тағы біреу.
Қаратаудан еқі бшіа — Омар, Оспан.
Досмаганбегген Бекбала мен Мақыш балалары.
Омардан жеті бала, бəйбішеден — Түрекеш, Бейнеу,
Шалабектен төрт бала - Таңатар, Ағатай, Бабатай,
Қошабай, Нұр, тоқалынан — Жұбатыр, Серік (бір бала Амантұрлы.
бар), Бақтылы тоқалынан — Айшуақ (бір бала бар).
Таңатардан екі бала — Нұрнияз, Тақымбай.
Түреқештен бір бала — Тұр.
Қыдырдан үш бала - Қүсеп, Тілеп, Тілек.
Тұрдан бір бала — Мүхан.
Қүсептен бір бала — Ра ушан (бір бала бар).
Бейнеуден бір бала — Тілеубай (екі бала бар).
Тілептен бір бала — Алтай.
Қошабайдан екі бала — Тілеунияз, Спан.
Алтаннан бір бала — Нұрлепес (балалы).
Ещаннан бір бала — Жақан. Жұмадан бес бала - Шимай, Шыныбай, Шынтас,
Жақаннан бір бала — Нұрберген. тоқалынан — Толыбай, Отызбай.
Нұрбергеннен бір бала — Мендібай. Шимайдан екі бала — Арыстанбай, Байқадам.
Қыстаубайдан бір бала — Қалқаман. Арыстанбайдан екі бала — Айым бен Балыш.
Қалқаманнан екі бала — Өмірбай, Құттыбай. Балыштан үш бала — Майлыбай, Аркабай, Аралбай.
Өмірбайдан бір бала — Қаражан. Байқадамнан екі бала — Қараман, Жакау.
Қаражаннан төрт бала — Бекежан, Жанболат, Ерболат, Қараманнан бір бала — Қарашет.
Ақболат. Қарашеттен екі бала — Жұмағали, Шокан.
Жанболаттан бір бала - Тіней (балалы). Жақаудан үш бала - Таңатар, Байтаңат, Есдəулет.
Ерболаттан бір бала — Лазыр. Таңатардан екі бала — Есберген, Бердіқожа.
Ақболаттан екі бала - Шəмшəдин (балалы), Өтебай. Есбергеннен үш бала - Айым, Қəдір, Айеқен (үшеуі де
Құттыбайдан екі бала — Елдесбай, Жолдасбай. балалы).
Жолдасбайдан екі бала — Сеңгірбай, Еркасым. Шыныбайдан үш бала — Мекебай, Ахмет, Махамбет.
Сеңгірбайдан бір бала — Тұрғанбай. Мекебайдан үш бала — Алу, Кеулі, Тəжен.
Тоғызақтан екі бала - Көбеген, Демесін. Алудан бір бала — Манасбай.
Демесіннен бес бала - Бердісүгір, Бөлтек, Сақау, Манасбайдан екі бала — Сақтаған, Тінейбай (екеуінің
Аманқос, Қощы. біреуінен Рахмет).
Бердісүгірден төрт бала — Есей, Өтеген, Шакпақ, Артық Кеуліден төрт бала — Мəмбеталы, Сактаған, Жамансары,
Есейден екі бала — ... бір немере — Жұма, Дүйсен (бір Алдаберген.
бала бар). Мəмбеталыдан екі бала — Төлетай, Жамансары.
Өтегеннен үш бала — ІПырын, Бекбасар, Сырмұхан. Төлетайдан екі бала — ..., Əбілхайыр.
Бөлтектен бір бала — Тəстемір. Тəженнен бір бала - Дүйсенбай (балалы).
Тəстемірден үш бала - Өрбісін, Əбіш, Ақбас. Махамбеттен бір бала — Қыбыт.
Сақаудан төрт бала — Есболай, Қабақ, Аянберген, Ахметтен бір бала — Əбіш.
Тілеуберген. Əбіштен екі бала — Бисен (балалы), Сүлеймен.
Қабақтан бір бала — Қыдырберген (балалы). Шынтастан еқі бала — Қибас, Құлшар.
Аянбергеннен екі бала — ..., Еділ (балалы). Қибастан үш бала — Жайлаубай, Іңірбай, Тақ.
Тілеубергеннен бір бала — ... (балалы). Жайлаубайдан бір бала — Төребай (балалы).
Көбдіктен үш бала - Жалтыр, Жұма, Тума. Іңірбайдан бір бала — Тауасар (балалы).
Жалтырдан бір бала — Кенелдік. Тақтан бір бала — Бораш (балалы).
Кенелдіктен екі бала - Жантуған, Бəйтікен. Қүлшардан екі бала — Дəулетбай, Шотан.
Жантуғаннан бір бала — Бекенай. Толыбайдан үш бала - Бəкен, Қалжан, Тəженбай.
Бекенайдан үш бала — Тұрғали, Орынғали, Нариман. Бəкеннен бір бала — Кенған (екі бала бар).
Бəйтікеннен екі бала — Берішбай, Төлеміс. Қалжаннан бір бала — Олжабай.
Берішбайдан бір бала — Бөлек. Олжабайдан екі бала — Кəдір, Сисен (екеуі де балалы).
Төлемістен үш бала — Бижан, Бимырза, Базар. Тəженбайдан бір бала — Орынбай.
Орынбайдан бір бала — Базар. Өтештен төрт бала — Реалы, Майшеңгел, Жолдыбай,
Отызбайдан екі бала — Елемес, Алдамжар. Құмар (бұлардан кім барын білмеймін).
Елеместен екі бала — Сүйеу, Азан. Оразбайдан бес бала — Сатыбалды, Бектұрлы, Естұрлы,
Сүйеуден бір бала — Əбжет (балалы). Қостұрлы, Аязбай.
Азаннан ... бала — Асхад, ... Сатыбалдыңан үш бала — Тұрмағанбет (бір-екі балалы),
Тумадан алты бала — Сырым, Тасболат, Самұрат, Ілес, Тілеубай.
Баймұрат, Жамүрат, Бəшқей (би Бəшқей). Тілеубайдан бір бала — Кеңес.
Сырымнан екі бала — Дəуқара, Самалық. Бектұрлыдан екі бала — Сейілхан, Түрікпенбай.
Тасболаттан бір бала — Қонақбай. Бектұрлы мен Қостұрлыдан бір бала — Елубай мен
Қонақбайдан бес бала — Сəрсембай, Жолдасбай, Елеусін (бір балалы).
Нұрмағанбет, Қөшербай, Өтеміс. Аязбайдан үш бала — Тəжедін, Исамадин, Құснадин
Самұраттан үш бала — Тынықбай, Сынықбай, Базарбай. (үшеуі де балалы).
Тыныкбайдан бір бала — Көпбол. Ескерту: Шоңайдың кара шаңырағы — осы Аязбайдың
Көпболдан екі бала — Қожабай, Тəжібай. баласы Исамадиннің үйі.
Сынықбайдан екі бала — Дүйсен, Шығанақ. Зорбайдан бес бала, бəйбішеден — Токабай, Жаңай,
Ескерту: Боқай атамның Көбдігін Сүйеу ақсақалдан Телеке, тоқалынан — Өтеғұл, Құл.
жазып алдым. Тоқабайдан екі бала — Өміртай, Байболат.
Кенжебайдан ... бала — Жайық, асырап алған баласы — Өміртайдан он үш бала, бəйбішеден — Өмірəлі, Бегалы,
Рай.
калмаққызы əйелінен — Жайнақ, күң əйелінен — Құрман,
Жайықтан басқасын білмеймін.
Шен деген əйелінен — Біралы, Режеп деген əйелінен —
Райдан бір бала — Дауылбай.
Жайықтан жеті бала — Жиеналы, Былқымбай, Елемес, Базар, Асан, Шепік деген əйелінен — Байбазар, Сайбазар,
Құламас, Жиенбай, Наурыз, Оразбай. Əбжет, Мəлік, Жазық деген əйелінен — Жанқара, бір
Жиеналыңан бір бала — Ожар. баланы асырап алады.
Ожардан төрт бала — Ботабай, Балқөт, Мұқат, Əбен. Өміртайга ескертпе: бəйбішесі Сойқы деген кісі Шекті
Мұқаттан екі бала — Қомша, ... деген елдің қызы екен. Шен деген əйелі Құнанорыстың қызы.
Əбеннен үш бала — Хасан, Тəжібай, Əшібай. Өміралыңан бес бала — Итемген, Түйемген, Қүшікемген,
Былқымбайдан бір бала — Байжауын. Амандық (би Амандык), Рысбай.
Байжауыннан төрт бала — Маңғыстау (басқасын Итемген мен Түйемгеннен бір бала — Алмағанбет.
білмеймін). Алмағанбеттен бір бала — Молдағали.
Жиенбайдан бір бала — Төлебай. Күшікемгеннен бір бала — Сақай.
Төлебайдан екі бала — Есенкөбек, Өмірзақ. Сақайдан бір бала — Естімес.
Есенкөбектен бір бала — Бисенбай (балалы). Естіместен бір бала — Салық.
Наурыздан екі бала — Дүйсен, Өтеш. Салықтан бір бала — Лақ (Тəшен Сатыбалдиев).
Дүйсеннен екі бала — Шынбай мен Көбен — Ақмырза Амандықтан үш бала — Алтай, Əжібай, Турке.
мен Қарамырза. Рысбайдан бір бала — Тайбағар.
Шынбайдан екі бала — Оңайбай, Қауыс. Бегалыдан төрт бала — Тілембай, Тілес, Сұлтанбек,
Елшібек.
Тілембайдан — Əлмағанбеттер. Төлекеден төрт бала — Камысбай, Күмісбай, Қаржау,
Тілестен — Каражандар. Дорал.
Сұлтанбектен бес бала — Өтеген, Қуандық, Мақым, Қамысбайдан он бір бала, бəйбішеден — Жамансары,
Сабыр, Қтлилар. Нияз, Өтеулі, Мендібай, Каражігіт, Нұрлы, Жұма, Əршок,
Елшібектен екі бала — Қоснияз, Тұрнияз. Күмісек токалдан — Орақ, Теңізбай, Сырлыбай.
Қоснияздан... бала — Əжіғара, Сақау, Жұмат, Акбалалар. Жамансарыдан — Қүрманов Сабидолла, Зайыров
Тұрнияздан бір бала — Дəуіт. Ақшабай.
Дəуіттен үш бала — Өтепберген, Ешім, Мəмбет. Өтеуліден — Атабаев Молдағали, Қазиев Еділ, Оразов
Мəмбеттен бір бала — Қалым. Бегеш.
Қалымнан үш бала — Есет, Есенжан, Қаракеней. Мендібайдан — Бəкілов Əбутай, Қадыров Айтжан.
Шырмаштан екі бала — Тұрақбай, Лекер. Қаражігіттен — Пысқынов Уақит.
Түракбайдан бір бала — Үзақ. Шокпардан екі Əршөктен — Ақназаров Нұрдөулет — Ембі ауданы,
бала — Сүйеуберген, Тегеш. Л КСМК секретары.
Біралыдан тоғыз бала, бəйбішеден — Итқара, Боққара, Орақтан бір бала — Қолат.
Қайралап, Шүрегей, Кенжебай, Шортыбек, Бердібек, Қолаттан алты бала — Əбілхайыр, Молдабай, Нəби,
түрікпен қызы əйелінен — Мендіберлі, Қабылан. Айшуақ, Мəмбет, Атамұрат.
Итқарадан — Көкендер. Əбілхайырдан бір бала — Қайболды.
Бокқарадан — Қорғанбайлар. Қайболдыдан бір бала — Ершора, инженер.
Қайралаптан — Дұсалылар. Молдабайдан еқі бала — Бақтияр, Сұпы.
Шүрегейден — Төремұрат балалары. Нəбиден екі бала — Есіткен, Исапай.
Кенжебайдан — Бернияздар. Айшуақтан бір бала — Ахмет.
Жанқарадан екі бала — Мəулікен, Қожаберген (бұл еқеуі Мəмбеттен бір бала — Тілеген.
Төлеп батырдың жиені). Атамұраттан бір бала — Жолдыбай.
Байболатган үш бала — Нұралы, Жортыс, Қарабас. Ескерту: Камысбай атамыздың моласы Шетпеден ТТТяң
Нұралыдан алты бала — Нұрбай, Толыбай, Қаналы, жаққа карай жүргенде 15 км жердегі қауымда, ол қауымды
Жаналы, Аманқелді, Есалы. "Қамысбай" деп атайды.
Жортыстан төрт бала — Байжан, Амандық, Атқелтір, Күмісбайдан жеті бала, бəйбішеден — Аңдау, Шындау,
Долат. Үргешбай, Кенішбай, токалынан — Нысамбай, Төрткілбай,
(Ескерту: Нұралы өлгенде оны Ердалы мен Ертіс Көшкімбай.
жерлейді). Аңдаудан екі бала — Бегалы, Түркістан.
Байжаннан бір бала — Шəқен. Түркістаннан төрт бала — Аққулы, Тайбақ, Дəулет,
Амандыктан бір бала — Бəкібай. Айтуар.
Атқелтірден бір бала — Тұрақбай. Аққұлыдан бір бала — Білəл.
Тұрақбайдан бір бала — Арықбай. Білəлдан бір бала — Жұмагали.
Қарабастан бір бала — Аманғұл. Тайбақтан бір бала —Убі.
Аманғұлдан бір бала — Мамадияр. Үргешбайдан бір бала — Жандай.
(Нұр ма, Нұралы ма, өлгенде Ердалы мен Ертіс калады). Жандайдан екі бала — Дыбыс, Тоқаш.
Кенішбайдан — Шағыр. Жарылғастан бір бала — Мөңке.
Доралдан төрт бала — Жылқыбай (өте шебер болған Мөңкеден үш бала — Назарғали, Сейдеғали, Шақығали.
кісі), Андау, Қыстау, Есенғара. Əбіштен бір бала — Смағұл.
Қаржаудан бес бала — Сералы, Алтыналы, Ералы, Смағұлдан бір бала — Мұғалым.
Қараман, Қарайдар. Жұмабайдан бір бала — Əкім.
Қарайдар — Əлмембеттің үлкен қара үйі. Ботабайдан үш бала — Мақан, Құрмантай, Қалипа.
Құрмантайдан алты бала — Нұрғали, Тогай, Шора, одан
— Құдаш, Айытжан, Сейдек, Ержан, одан — Ағыс.
ƏЛМЕМБЕТТІҢ ҚОЖА ДЕГЕН РУЫ ТУРАЛЫ Тобыштың бір баласы — Бегей. Кəдімгі "бек, сауытты
Қожаның аты Назар екен, ол Əлмембеттщ кіші баласы Бегей".
Кікайдың қызын алын, бала болып қалады. Қлдырқүл туады. Тұқымы содан тарайды. Еқі бала —
Назардан екі бала — Мұрын, Қожакелен. Əлін, Шөмен.
Мұрын — аз ауыл. Келжановтар мен Серікбаев, Бегейден үш бала — Қосақ, Қозыбақ, Малай.
Нұрниязовтар. Қосақтан үш бала — Қосаяқ, Есен, Такал.
Қожакеленнен екі бала — Андақожа (Ниязмағанбеттер), Малайдан — Қуамбай би шыққан.
Айытқожа. Тайсойған құмының құбыла бетінде "Қуамбай",
Айытқожадан екі бала — Малқара (Түрікпенбаевтар), "Малай" деген мола жəне құдықбар. Малайдан — Өмір,
Қоңырбай. Темір, Бəйіт, Көбес. Өмір, Темір — белгілі Беқеттің
Қоңырбайдан төрт бала — Құдайберген (Нысамбаевтар), нагашысы. Беқет — Адайдың ұраны.
Жəдігер, ..., Тұрсынбай. Сүйінқара батырдың да нағашысы Өмір, Темір екен.
Тұрсынбайдан төрт бала — Үпік (Қаршығалар), Əбек, Жаңайдан бес бала, бəйбішеден — Қожаназар, Тасым,
Жайық, Қырдасын. Əлі, калмаққызы əйелінен — Рысбай, Тоян.
Əбектен — Бозеқе, Түртұпар, Артықбай, Жүндіғұл, Қожаназардан жеті бала, қалмақ əйелінен — Шомақ,
Келжан (балалы). Сəркен, Таған, келін алған əйелінен — Түнғатар, Шонты,
Жайықтан бір бала — Бекболат. асырап алған баласы — Есберді, жетінші баласы Қошан
Бекболаттан — Есенияз, Қодар, Аяпбергендер. Акщолпаннан туады.
Қырдасыннан бес бала — Мəшен, Қалқожа, Құждыбай, Шомақтан бес бала — Есбай, Қосбай, Жанбай, күң
Аманқожа, Ботабай. əйелінен — Қошетер, Қабыл.
Мəшеннен — Боран, Ырыш, Мақаш, Қонар. Есбайдан төрт бала - Тəңірберген, Төлеген, Тəжікен,
Қалқожадан еқі бала — Қолмыш, Күйменбет. Əзберген.
Қолмыштан үш бала — Меңдібай, Дəрмен, Тақабай. Тəңірбергеннен алты бала — Қожаберген, Келімберді,
Күйменбеттен бір бала — Нұрбай. Əлшен, Қадьгр, Екібай, Құттыбай.
Құждыбайдан — Мұстафалар, Қайырқожа, Елубайлар. Қожабергеннен екі бала — Бектұр, Есбосын.
Аманқожадан төрт бала — Жақып, Жарылғас, Əбіш, Бектұрдан екі бала — Аяш (үш бала бар), Сүйеш.
Жұмабай. Сүйештен бір бала — Макаш.
Жақьгптан бір бала — Қүлмырза. Келімбердіден екі бала — Қисық, Бағдабай.
Құлмырзадан бір бала — Қайрала. Бағдабайдан екі бала — Сəду, Нұрғали.
Əлшеннен бес бала — Қарағұл, Жұбай, Мүлік, Рахмет, Тəжікейден төрт бала — Аманжол, Қоңқақ, Отар,
Тұрарбек. Оразбай.
Қарағүлдан бес бала — Боранбай, Қами, Патшабай, Аманжолдан үш бала — Қойлығұл, Үрпекбай, Əукен.
Оңғар, Ізбас. Қойлығүлдан төрт бала — Шығанақ, Ізмағанбет,
Жұбайдан екі бала — Жайлау, Кемер. Сарыбай, Ос пан.
Мүліктен екі бала — Жарылғас, Амантұрлы. Ізмағанбеттен екі бала — Шайқы, Нұрғали.
Жарылғастан бір бала — Түгелбай. Қоңқақтан екі бала — Тоғанақ, Сағызбай.
Рахметтен екі бала — Қожалақ, Шамбай. Тоғанақтан бір бала — Бегіс.
Тұрарбектен екі бала — Əбу, Жолан. Бегістен бір бала — Молдаш.
Қадырдан үш бала — Бекібай, Шəмбіл, Бекбосын. Сағызбайдан бір бала — Ізбас.
Бекібайдан бес бала — Игісат, Сəттіғұл, Мəтік, Əбділла, Отардан бір бала — Тізгінбай.
Аман. Тізгінбайдан екі бала — Мүкаш, Маханбет.
Игісаттан төрт бала — Сүйесін, Қалдыбай, Жұмағұл, Мүкаш пен Маханбеттен екі бала — Қалдыбай, Ақыл.
Нұрнияз. Оразбайдан екі бала — Шауқар, Томалақбас.
Сəттіғүлдан үш бала — Қарашбай, Мұханалы, Калила. Томалақбастан үш бала — Жанғали, Аудык, Қалдыбай.
Мəтіктен екі бала — Сары, Балмаш. Көшетерден үш бала — Жанкен, Қүрымбай, Нұрлыбай.
Шəмбілден алты бала — Жапар, Ғапур, Сұлтан, Жанкеннен екі бала — Бапыш, Қуандық.
Əбілғазы, тоқалынан — Кестен, Саян. Құрымбайдан үш бала — Ақат, Бүркіт, Нұрлыбай.
Бекбосыннан бес бала — Сиық, Ағылалдин, Барғана, Нұрлыбайдан бір бала — Жөкен.
Қамыралдин, Аманқос. Жөкеннен бір бала — Сатыбалды.
Қүттыбайдан бір бала — Қуамбай. Қабылдан жеті бала — Шоканбай, Бөкенбай (екі бала
Қуамбайдан бес бала — Тұрлан, Айберген, Жаңаберген, бар), Токамбай, Айшуақ, Байжан, Жайтақ, Айтақ.
Қыстаубай, Аманғали. Байжаннан бір бала — Көбеген (Алматыда түрады).
Төлегеннен төрт бала — Майеш, Жұмабай, Жаңбырбай, Айтақтан үш бала — Сүгір (екі бала бар), Бердібек, Əбу
Жеқсенбай. (бір бала бар).
Майештен бір бала — Сисембай. Шомақтың — Қосбайы.
Сисембайдан екі бала — Жүсіп, Сүйіндік (бала бар). Қосбайдан алты бала — Жанеділ, Мəмбетжан, Құлжан,
Жүсіптен терт бала — Молдабек, Шүкірбек, Əбдірейім, Эбен. Қален, Сексембай, Есқұл.
Жұмабайдың немересі бар, аты — Қалдыбай. Жанеділден екі бала — Қайып, Қошқалақ.
Жексембайдан төрт бала — Рзабек, Науша, Бөлей, Қайыптан алты бала — Есендік, Қоржынбай, Садақбай,
Киікбай. Балуанияз, Қопай, Кенжебай.
Наушадан бір бала — Қызылғұл. Есендіктен екі бала — Махан, Қыдырбай.
Қызылғұлдан бір бала — Шəмші. Қошқалақтан бір бала — Тілеубай.
Бөлейден екі бала — Сабыр, Айтуар. Тілеубайдан бір бала — Тоғызбай.
Киікбайдан екі бала — Орынбай, Бегеніш. Мəмбетжаннан төрт бала — Бөрікбай, Көкбай,
Орынбайдан екі бала — Жарылғас, Кенжеғали. Белдеубай, Санакбай.
Жарылғастан бір бала — Жанбоз. Құлжаннан үш бала — Мергенгүл, Серікбай, Жалғасбай.
Бегеніштен бір бала — Бесімбай.
Мергенғұлдан төрт бала — Байшағыр, Сүгірбай, Наурызбайдан бір бала — Бекмағанбет.
Темірбай, Сатыбатды. Құлшардан бір бала — Бадықбай.
Байшағырдан бір бала — Өмірбай. Бадықбайдан екі бала — Қошқар, Бектұр.
Өмірбайдан бір бала — Сергей. Жүмабайдан тоғыз бала — Ордабай, Қүдабай, Мұранбай,
Серікбайдан екі бала — Байпақ, Есет. Айтмағанбет, Баймағанбет, Тастан, Қонақбай, Коянбай,
Жалғасбайдан үш бала — Өрбісін, Қуаныш, Найзабек. Шакырат.
Қаленнен екі бала — Акжан, Тоқай. Ордабайдан екі бала — Асамадин, Самалай (балалы).
Ақжаннан екі бала — Қалаубай, Сəду. Таңырықтан екі бала — Бадырақ, Қыдыр.
Қалаубайдан бір бала — Тəшен. Бадырақтан үш бала — Майлыбай, Құлшымбай, Бозбан.
Токайдан екі бала — Бəшен, Шəуле. Қыңырдан екі бала — Тағай, Шабай.
Шəуледен бір бала — Рамазан. Тағайдан үш бала — Сəуірбай, Баймағанбет, Ибаш.
Есқұлдан бір бала — Есенбай. Сəуірбайдан екі бала — Кенған (баласы бар), Қайырқүл.
Шабайдан төрт бала — Дүйсембай, Ықылас, ...
СƏРКЕН Қалдыбектен төрт бала — Сары, База, Жанадан, Дəрі.
Сарыдан төрт бала — Алтыбай, Шаштыбай, Қондыбай,
Сəрқеннен үш бала — Бесімбай, Досбай, Меңдіқара. Қарабас,
Бесімбайдан алты бала — Бəшей, Қуат, Таңырық, Базадан екі бала — Жұмат, Жайлау.
Қалдыбек, Тілеубеқ, Кенжебеқ. Жанадан екі бала — Қоржық, Шағыр.
Бəшейден үш бала — Ернияз, Түрнияз, Есен. Тілеубектен сегіз бала — Өтеу, Əймембет, Бөлекбай,
Ернияздан сегіз бала — Дəулет, Таңат, Бощан, Карашолак, Қараша, Доспанбет, Қоныс, Жабағы.
Дауылбай, Ахмет, Тауасар, Басарбай, Тасарбай. Өтеуден төрт бала — Бегіс, Шығыс (бұл төртеуі
Дəулетген еқі бала — Бағдабай, Сағит. Матайдың Ботағарасының жиені), Тайжан, Майжан.
Бағдабайдан бір бала — Қали. Əймембеттен үш бала — Жалғасбай, Алаша, Жолдас.
Таңаттан үш бала — Төлеп, Сынабай, Тасқынбай. Бөлекбайдан бес бала — Жүсіп, Сыдық, Қобылан,
Дауылбайдан бір бала — Қанқожа. Ершекен, Батыр.
Тұрнияздан бір бала — Аймекен. Қарашолақтан екі бала — Есетбай, Аскар.
Аймекеннен үш бала — Əбдір, ... Қарашадан үш бала — Əбу, Мүкаш, Боран.
Есеннен бес бала — Шүрен, Қөбеген, Бай, Сəт, Доспанбеттен үш бала — Ізбас, Өскін, Құтжан.
Сараңбай. Қоныстан төрт бала — Ибағали, Ізтұрған, Тəжіғали,
Көбегеннен үш бала — Мекен, Қабыл (екі бала бар), Темірхан.
Бекей (бір бала бар). Темірханнан бір бала — Кемелхан.
Мекеннен екі бала — Қожалы, Қожас. Жабағыдан бір бала — Лаймаганбет.
Байдан үш бала, бəйбішеден — Қосназар, токалынан — Кенжебектен екі бала — Жолмағанбет, Қошмағанбет.
Оразалы, Кетеғұл. Жолмағанбеттен алты бала — Кара, Бегеш, кіші əйелінен
Қосназардан екі бала — Жанжігіт, Ханжөнейт. — Қази, Үсен, Козыке, Сұлтан.
Қуаттан үш бала — Азанбай, Құлшар, Жүмабай. Карадан төрт бала, бəйбішеден — Назар, Қонар, Əбділла,
Азанбайдан бір бала — Наурызбай. Кадиша токалынан — Азан.
Бегештен екі бала — Бəуке, Доржығұл. күң əйелінен (күңнің аты Зəуре) — Айшуақ, Күншуақ
Қошмағанбеттен үш бала — Əбебүкір, Көшкін, Байболат. қалмақ қызынан туғандарды "бес қалмақ" деп атайды.
Əбебүкірден екі бала — Құжан, Тəжібай. Көпжасардан төрт бала — Өтек, Шаңқы, Ноғай,
Көшкіннен үш бала — Қарым, Өмірзақ, Бекқали. Бектұрған.
Досбайдан бес бала — Қалқаман, Еламан, Өтеген, Өтектен бес бала, бəйбішеден — Жаманқұл, Шанықұл,
Нұрымбай, Еділ. тоқалынан — Жақсыбай, Байбосын.
Қалқаманнан терт бала — Сатыбалды, Құлжұмыр, Жаманқұлдан төрт бала — Ағыбай, Қоқым, Тəжібай, Бегей.
Башалақ, Қызмет. Ағыбайдан үш бала — Айдар, Саржан, Қыздарбай.
Сатыбалдъвдан екі бала — Көмек, Бекембай. Қоқымнан еқі бала — Нияз, Кеқілбай.
Көмектен екі бала — Мəди, Омар. Нияздан бір бала — Мұқыр (балалы жігіт). Кекілбайдан
Құлжұмырдан екі бала — Өрбісін, Қолғанат. бір бала — Əбіш (баласы — Əулет Алматыда).
Қызметтен бір бала — Жапар. Тəжібайдан екі бала — Мəтжан, Жайлау.
Еламаннан үш бала — Отар, Жəулі, Еміре. Мəтжаннан бір бала — Жүзбай.
Өтегеннен екі бала — Күшік, Шабан. Шанықұлдан төрт бала — Сағызбай, Қоңыр, Сарқожа,
Күшіктен үш бала — Дүзжан, Айтжан, Беқжан. Сəдуақас
Шабаннан бір бала — Орынбасар. Қоңырдан бір бала — Үзақбай.
Нұрымбеттен төрт бала — Атағозы, Байғазы, Арынғазы, Сағызбайдан төрт бала, бəйбішеден — Далабай, Мұқан
Туйеші. (бала бар), тоқалынан — Қараш, Мазан (екеуі де балалы).
Еділден төрт бала — Қитар, Көпек, Қуан, Ораз. Сарқожадан үш бала — Нəкіман, Атабай, Ағатай.
Мендіқарадан төрт бала — Қары, Төлек, Өтембет, Нəкіманнан бір бала — Аталық.
Бірімбет. Садуақастан төрт бала — Шəудір, Салдыр (балалы),
Қарыдан үш бала — Ағыс, Шығыс, Наман. Жөлдекеш (балалы), Егдір.
Төлектен бір бала — Түйебай. Егдірден бір бала — Л əбен.
Түйебайдан бір бала — Ізбас. Жақсыбайдан үш бала — Құрманияз, Жайық, Қилыбай.
Өтембеттен екі бала — Ақа, Беген. Құрманияздан екі бала — Төлеқұс, Маңғыстау.
Акадан екі бала — Тəжібай, Шəудір. Жайықтан бір бала — Достан.
Бегеннен төрт бала — Иса (екі бала бар), Шауқар, Байбосыннан үш бала — Бағдабай (балалы), Нұрсұлтан,
Құлыншақ, Қалақбас. Түзелбай.
Бірімбеттен бір бала — Шегебай. Шаңқыдан екі бала — Нəдірбай, Көшкімбай.
Шегебайдан алты бала — Шауқымберді, Көшербай, Нəдірбайдан екі бала — Акжан, Оңайбай.
Қүлшыман, Ермек, Қүлбай, Айдархан. Акжаннан төрт бала — Құлыбек, Тілеумағанбет, Қайып,
Итібай.
Оңайбайдан екі бала — Өтес, Құлтөре (екеуі де балалы).
ТАРАН Көшкімбайдан екі бала — Оразалы, Қапан.
Ноғайдан жеті бала — Дəржіғұл, Кеуел, Жолжан,
Тағаннан сегіз бала, бəйбішеден — Көпжасар, қалмақ Төлебай, Шабар, Ақжан, Сəмен.
қьізы əйелінен — Қарабай, Мара, Қылыш, Досы, Барақ,
Дəржіғұлдан екі бала — Али, Жылқыбай. Тоқбайдан бір бала — Əділхан.
Алидан екі бала — Еділхан, Мышыр. Қылыштан үш бала — Шаншарбай, Елдесбай, Қуан.
Еділханнан екі бала — Мед ел, Жауқан (екеуі де балалы). Дөненнен бір бала — Бекқара. Бекқарадан екі бала —
Кеуелден бір бала — Бозай. Өтеу, Қарағұл. Өтеуден екі бала — Мəулікен, Əбис
Төлебайдан — Жұлдызбай, Бек, Сағи, Оразбеқ, Атшыбай. Қарағұлдан бір бала — Бопылдық. Бопылдықтан алты
Жолжаннан үш бала — Ақжан, Исатай, Таңбай. бала — Нұрсейіт, Балсейіт, Байсейіт Мұхтар, Наурыз,
Бектұрғаннан екі бала — Құбығұл, Сана. Илал.
Құбығұлдан — Оңғарбай, Жаңбыр, Айтуар. Есеннен үш бала — Шабаришан, Мөміш, Тұржан.
Санадан үш бала — Елекбай, Күмбетбай, Тақыш. Қосаннан еқі бала — Махамбет, Спан.
Тақыштан бір бала — Қырқым (еқі бала бар). Нұрымбеттен еқі бала — Балмембет, Бимембет.
Қарабайдан еқі бала — Қалдыбай, Жəуқен. Көшетерден екі бала — Сегізбай, Сағызбай. ...ден
Қалдыбайдан бес бала — Азубай, Бурабай, Самай, екі бала — Өтелген, Төлеген.
Артықбай, Батырбай.
Азубайдан екі бала — Құлынтай, Қилыбай. ШОНТЫ
Самайдан екі бала — Қамай, Ізбасар.
Қамайдан бір бала — Тоқаш (балалы). Шонтыдан үш бала — Мұрат, Тəкен, Қалдыаман,
Батырбайдан екі бала — Қибас, Кішен. Бердібек.
Жəукеннен екі бала — Орақ, Мамай. Мұраттан үш бала, бəйбішеден — Қоқан, токалынан —
Қылыштан үш бала — Аман, Төлеқ, Байтілеу. Сакалбай, асырап алған баласы — Көлбай.
Аманнан екі бала — Сапарбай, Өмірбай. Қоқаннан бір бала — Бəшентай.
Төлектен бір бала — Қайракбай. Бəшентайдан бір бала — Оңғали, одан — Берген.
Байтілеуден үш бала — Қайдауыл, Мансапбай, Сақалбайдан бір бала — Жарылғас, одан — Қартмағанбет.
Жалғасбай. Көлбайдан екі бала — Айғарақ, Əлмембет.
Досыңан бір бала — Əбді, одан — Шəмəмбет. Айғарактан бес бала — Оразалы, Оспан, Елтай, Оразбай,
Шəмəмбеттен екі бала — Омар, Оспан. Түріқпенбай.
Айшуақтан екі бала — Аманбай, Қоқай. Оразбайдан бір бала — Ізтұрған (Еңбеқ Ері атағы бар).
Қүншуақган үш бала — Бабай, Шабай, Өрнеқ. Əлмембеттен бір бала — Қолдасбай.
Қолдасбайдан — ..., Бекбауыл, Қатпа.
ТҮНҒАТАР Тəкеннен бір бала — Берден.
Берденнен төрт бала, бəйбішеден — Барақат, токалынан
Түнғатардан тоғыз бала, бəйбішеден — Сүлен, Дөнен, — Қарағұл, Өтен, Көшен.
Жапан, Шөңқара, токалынан — Есен, Қосан, бала қылып Баракаттан бес бала — Дəрмен, Атағозы, Қыдырбай,
асырап алғандары — Нұрымбет, Көшетер. Қырымқұл, Мəулен.
Сүленнен екі бала — Доспанбет, Қылыш. Қалдыаманнан үш бала — Ерімбет, асырап алған —
Доспанбеттен үш бала — Атантай, Өтепберген, Сарыбай Құлмембет, Тошай.
(бала бар). Ерімбеттен екі бала — Азанғұл, Садық.
Атантайдан екі бала — Токбай, Акбай.
Азанғұлдан — Алагөз, Əжімағанбет, Пана, Назар, Оқап. ТАСЫМ
Панадан екі бала — Калдаяқ, Мырзағұл (Алматыда (Жаңайдъщ екінші баласы)
домбырашы).
Құлмембеттен екі бала — Сақау, Бəйлепес. Тасымнан алты бала — Тілепі, Қорлыбай, Қайпы,
Сақаудан төрт бала — Исабай, Беген, Шеген, Бегей. Жидебай, Бегім, Қарақұс.
Бəйлепестен еқі бала — Қожабай, Құлкен. Тілепіден үш бала — Нұржан, Досжан, Қощы.
Тошайдан үш бала — Бадан, Қалғара, Кішібала. Нұржаннан екі бала — Төле, Жұныс.
Баданнан бір бала — Бекентай. Төледен екі бала — Əбдікəрім, Байбосын.
Бекентайдан төрт бала — Исамалдин, Ізмағанбет, Жүніс, Жұныстан үш бала — Өтесбай, Ақтан, Жайлаубай.
(үшеуі де өлді, балалары бар). Қощыдан үш бала — Есжан, Əбдірахман, Рахман.
Қалғарадан екі бала — Үсен, Лес. Есжаннан екі бала — Сабытай, Жандай.
Үсеннен бір бала — Шам. Əбдірахманнан екі бала — Сабыт, Құл.
Кішібаладан екі бала — Асан, Өтелген. Құлдан бір бала — ...
Қайпыдан төрт бала Бəйекен, Шабай, Сырымбет,
ҚОШАН Сейітжан.
Бəйекеннен бір бала — Шадырақ.
(Қожаназардың Акціолпан тоқалынан туған бала)
Шадырақтан алты бала, бəйбшіеден — Өмірбай,
Қошаннан еқі бала — Алданепес, Əбіл. Санақбай, ... тоқалынан — Ибағали, Сисенғали, ...
Алданепестен еқі бала — Дауылбай, Шақай. Өмірбайдан бір бала — Есбол.
Əбілден екі бала — Кеуел, Жоламан. Сейітжаннан бір бала — Демеу.
Жоламаннан бір бала — Ерман, одан — Қоянбай, Демеуден үш бала — Тəжімағанбет, Баймырза, Бекмырза.
Құлпыбай. Бегімнен екі бала — Ермекбай, Жапар.
Құлпыбайдан — Бисемқұл. Жапардан екі бала — Түйеші, Бижан.
Ерманнан сегіз бала — Лай, басқаларын ұмыттым. Түйешіден бір бала — Бəшен (балалы).
Қошанның асыранды балалары — Нұрлепес, Майлыбай, Қорлыбайдан төрт бала — Байназар, Қүлшар, Бисембай,
Бəрекелді. Қүлжан.
Майлыбайдан — Есен, одан — Серікбай, Жалғасбай. Жидебайдан төрт бала — Тікіл, Жолымбет, Қалымбет,
Бəрекелдіден бір бала — Шанығұл. Сауранбай.
Шанығұлдан бір бала — Мəулім (балалы). Қалымбеттен екі бала — Боранбай, Тұрамбай.
Қалымбет, я, Қалмұхамбет өзі жəне балалары тамаша
шеберлер.
ЕСБЕРДІ.
Тұрамбайдан бір бала — Азамат (балалы).
Есбердіден сұрап, толыктыру керек. Сауранбайдан бір бала — Жексенбай.
Жексенбайдан екі бала — Қылышбай, Ерсайын.
Қарақұстан бес бала — Қитар, Шындауыл, Келбатыр,
Есір, Манас.
Китардан бір бала — Сатыбалды.
Келбатырдан бір бала — Мұханғали. Қалмамбеттен бір бала — Өскімбай (домбырашы).
Мұханғалидан бір бала — Салық. Өскімбайдан төрт бала — Жұмағүл, Мұрат, Хамит, Ишан.
Мəмбеттен екі бала — Ерназар, Саназар.
ƏЛІ Ерназардан еқі бала — Бөлекбай, Төлекбай.
Бөлекбайдан төрт бала — Базарбай, Назарбай, Қоңкақ,
Əліден тоғыз бала — Алдаберген, Молдаберген, Шопан, Адырбай.
Эжен, Айыт, Байыт, Есенкелді, Мəмбет, Қаңғабай, Елемес, Назарбайдан еқі бала — Куанбай (бір бала бар), Азанбай
Сақыбай. (үш бала бар).
Алдабергеннен үш бала — Нұр, Борсы, Иманқұл жəне Қоңқақтан төрт бала - Сүйін, Нұрнияз, Сүйеубай,
Өтеген, Тілеген. Дүйсенғали.
Нұрдан бес бала — Азанбай, Абылай, Мейірман, Тоқжан, Адырбайдан еқі бала — Рымбай, Түріқпенбай.
Хораз. Төлеқбайдан еқі бала — Байжігіт, Жанжігіт.
Борсыдан бір бала — Байжанақ, бүл жөнінде зерттеу Байжігіттен үш бала — Қибас, Шыртбай, Сəтбай.
керек. Шыртбайдан үш бала — Молдабек, Бердібек, Сүйеубай.
Иманқұлдан үш бала — Кенжебай, Оразбай, Тұрғанбай. Жанжігіттен үш бала — Өтелген, Олжабай, Əбдеш.
Кенжебайдан бір бала — Əбдір. Саназардан алты бала — Құдайсүгір, Сеңгірбай,
Əбдірден бір бала — Асан (балалы). Жолдыбай, Мекебай, Есіркеп, Есенбай.
Тұрғанбайдан бір бала — Сейбағыт. Құдайсүгірден бір бала — Мырзатай.
Сейбағыттан бір бала — Даржоқ. Мырзатайдан екі бала — Азан, Мағзам.
Молдабергеннен төрт бала — Толыбай, Берік, Қалмак, Тұр. Сеңгірбайдан бір бала — Сүйіндік.
Тұрдан бір бала — Бозтай. Сүйіндіктен еқі бала — Бекетай, Сақтапберген.
Шопаннан — Құдайберген. Жолдыбайдан бір бала — Жалғасбай.
Құдайбергеннен екі бала — Қазы, Əрпен. Жалғасбайдан еқі бала — Табаш, Ақмағанбет.
Қазыдан бір бала — Байбол. Меқебайдан бір бала — Бекболат.
Байболдан бір бала — Жалау. Бекболаттан ей бала — Əбділла, Бəйділла.
Əрпеннен еқі бала — Есболай, Тəстемір. Əбділладан бір бала — Жүзбай.
Тəстемірден еқі бала — Бақатай, Байнеқе. Есіркептен төрт бала — Дүйсенбай, Дербіс, Дəулетбай,
Шынжырдан — Сəуірбайлар. Сəрсенбай.
Əженнен еқі бала — Дос, Тоғай. Дүйсенбайдан бір бала — Қуамбай.
Достан төрт бала — Наужан, Құлпан, Төлебай, Сабырбай. Дəулетбайдан төрт бала — Оңай, Нұрбай, Өтел, Қенған.
Айыттан екі бала, бəйбішеден — Қосуақ, Басбай. Нұрбайдан үш бала — Сабыт, Жақсылық, Сайлау.
Қосуақтан екі бала — Мендібай, Тоқсаба. Өтелден үш бала — Шорбас, Жеқсен, Ахмет.
Тоқсабадан сегіз бала — Есет, Аяз, Бөқембай, Қожа, Кенғаннан бір бала — Əнес.
Қармыс, Бармыс, Дабыс, Ақбас. Əнестен бір бала — Ізтүрган.
Басбайдан бір бала — Садық. Сəрсенбайдан екі бала — Жаңбырбай, Аскар.
Садықтан үш бала — Смағұл, Зəмзам, Мыңбай. Есенбайдан төрт бала — Өмірбай, Жұбаныш, Ақкүшік,
Байыттан бір бала — Қалмамбет. Нұрым.
Жұбаныштан үш бала — Қали, Жексембай, Асқарбай. Ыбадан бір бала — Аязбай.
Ақкүшіқтен бір бала — Таубай. Пыштаннан төрт бала — Тағанияз, Нүрпейіс, Есенияз,
Отар.
РЫСБАЙ Төлестен төрт бала — Шайқы (балалы), Мəлік, Шапай,
(біреу. бұл үшеуі Ақсүлудан).
Рысбайдан үш бала — Сағындық, Егдір, Шəудір. Есенбектен үш бала — Қожалақ, Сатыбалды, Дүйсен.
Сағындықтан бес бала — Жақсылық, Жақын, Пыштан, Қожалактан бір бала — Сейітназар, Төлеп.
Есенбек, Ізбас. Сатыбалдыдан бір бала — Мəден.
Жақсылықтан алты бала, бəйбішеден — Аманияз, Дүйсеннен екі бала, бəйбішеден — Манқатай,
Аманжол, Кенжеш, тоқалынан — Дауылбай, Қуан, Маңғыбай, Есенбектің токалынан — Сейітқүл, Баба (бір-
Мырзатай. екі бала бар).
Аманияздан тоғыз бала, бəйбішеден — Өмірбай, Бөбетай, Сейітқұлдан екі бала — Қыстаубай, ...
Ағатай, Қайып, Орынбай, тоқалынан — Қоңырбай, Ізбастан үш бала — Көбелек, Ебелек, Табылды.
Қыдырбай, Көшбай, Торыбай, Шыңытбай. Көбелектен бір бала — Əбілқас.
Қошбайдан екі бала — Базарбай, ... Ебелектен бір бала — Тілек.
Торыбайдан бір бала — Қалабай. Табылдыдан бір бала — Мүрат.
Аманжолдан төрт бала — Құлыбеқ, Əлібек, Жəнібек, Егдірден төрт бала — Көбен, Тоқтамыс, Құлшар, Тұяқ.
Жандəулет. Көбеннен бір бала — Жары.
Құлыбектен бір бала — Түржан (Социалистік Еңбек Ері). Жарыдан төрт бала — Қуантұр, Сəтиман, Əзмағанбет,
Жəнібектен бір бала — Тəмен. Мошқал.
Кенжештен үш бала — Сəтбай, Ботабай, Ораз. Шəудірден екі бала — Көшкін, Ізбасар.
Дауынбайдан үш бала — Кызыл, Құлбай, Құлмырза. Тояннан бес бала — Кеніш, Қалыш, Деніш, Амандық,
Қуаннан бір бала — Тайша. Түменбай. (Тоянды ажырату кажет).
Тайшадан бір бала — Əлен.
Мырзатайдан жеті бала — Есенғали, Сисен, Жаңбырбай, ШЕГЕМ
Таңатар, Қынышбек, Келдібек, Қанжан.
Жақыптан алты бала, бəйбішеден — Дыбыс, Атанияз, Шегемнентөрт бала, бəйбішеден — Сырлыбай, Бабық,
Аманепес, тоқалынан - Қарабала, Еркеғұл, Иба. қелін алғанынан - Жаубасар, Ожау.
Дыбыстан төрт бала — Көрпеғұл, Маркағұл, Асан, Төлеу. Сырлыбайдан екі бала — Қоқан, Шағыр.
Қөрпеғұлдан бір бала — Шанды. Қоқаннан төрт бала — Кенендік (Жайылған), Болат,
Марқағұлдан бір бала — Сисембай. Шан, Шəртікен.
Төлеуден бір бала — Мүхтар. Кенендіктен тоғыз бала, бəйбішеден — Тінəлі, Дəуітбай,
Аманепестен бір бала — Шолтаман. Ендібай, Бердалы, Ералы, тоқалынан — Аранжан, Ағым,
Шолтаманнан бір бала — Жөнелбеқ. Шағып.
Қарабаладан үш бала — Өтес, Шүкір, Қаналы. Дəуітбайдан сегіз бала — Дəрмен, Құлқай (екі бала
Еркеғұлдан алты бала, бəйбішеден — Төлес, Сүйес, бар), Сақтаған, Бəймен, Шынбай, Базаркелді, Қуан,
Қатира тоқалынан — Андрей, Дəрментай, келін алғанынан Салмағанбет.
— Кұрмантай, Жаулыбай.
Дəрменнен төрт бала — Шонты, Ізбай, Рушен, Хасан. Ораздан бір бала — Ермағанбет.
Шонтыдан екі бала — Төребай, Үркімбай. Ермағанбеттен бір бала — Орынбасар.
Сақтағаннан үш бала — Əбу, Мəди, Құсайын. Өтеден төрт бала — Сүйін, Барақ, Қосым, Төлеген.
Салмағанбеттен төрт бала — Манабай, Сəндібай, Сүйіннен үш бала — Көккөз, Тілеуберген, Қауға.
Қилыбай, Егізбай. Қосымнан төрт бала — Қайыр, Жасан, Шуақ, Арыкбай.
Ендібайдан екі бала — Барлыбай, Шопан. Төлегеннен үш бала — Қален, Тəбереқ, Байжарық.
Шопаннан бес бала — Қайытбас, Малтабар, Есен, Аташ, Мантықтан бес бала — Құрман, Текебай, Назар,
Дəулет. Наурызбай, Аман.
Бердалыңан бес бала — Алтынбеқ, ..., Тоқсанбай, Өте, Аранжаннан екі бала — Абыл, Қабыл.
Еділ. Абылдан бес бала — Менеш, Рысмағанбет, Бекмағанбет,
Алтынбектен үш бала — Сүгір, Сеқсенбай, Арыстанбай. Өтенияз, Мұрат.
Сүгірден алты бала — Тəшіғұл, Қарақай, Сарқай, Рысмағанбеттен бір бала — Қөкбас (17 жасында өлген).
Марқай, Жарылғап, Еділ. Көкбастан екі бала — Бейбіт, Бимағанбет.
Тəшіғұлдан үш бала — Шыланбай, Иманбай (Имамдəді), Бейбіттен үш бала — Ізмағанбет, Дүйсенбай, Молда.
Иманғазы. Бимағанбеттен екі бала — Нұртай, Қалмағанбет.
Қарақайдан бес бала — Боқыш, Мəди, Шотан, Балта, Қалмағанбеттен бір бала — Кенжебай.
Нəби. Өтенияздан үш бала — Қара, Сары, Əжі.
Боқыштан бір бала — Тəжімағанбет. Қарадан бір бала — Дүйсенбай.
Мəдиден бір бала — Шолақ. Сарыдан үш бала — Қосжігіт, Қолбай, Сегізбай.
Əжіден үш бала — Қыдыр, Нəдір, Ыбырай.
Сарқайдан үш бала - Айдарбек, Батырбек, Айытқұл.
Мұраттан үш бала — Сатай, Есембай, Жанқара.
Марқайдан бес бала — Бурабек, Мырзабеқ, Бекмырза,
Қабылдан төрт бала — Есенияз, Қоснияз, Доснияз,
Бекқұлы, Ақтан. Нұрнияз.
Жарылғаптан екі бала — Есім, Досым. Есенияздан үш бала — Темірбай, Оразалы, Нысан.
Есімнен үш бала — Түр, Тілеу, Нұрмағанбет. Қоснияздан үш бала — Нұрмаганбет, Қошқарбай, Тініке.
Нұрмағанбеттен бір бала — Демен. Доснияздан екі бала — Тілембай, Өмірбай.
Досымнан екі бала — Қалмағанбет, Жанби. Нұрнияздан төрт бала — Қазамбай, Сүлеймен, Құттыбай,
Қалмағанбеттен үш бала — Жаңай, Қамысбай, Төлеқе. Үсен.
Жанбиден бес бала — Сақтаған, Азнабай, Ашықбай, Ағымнан жеті бала — Мерген, Дөненбай, Құнанбай,
Темірғали, Қази. Тайбай, Малдыбай, Мендібек, Бернияз.
Еділден төрт бала — Сабыт, Қожыр, Түнғатар, Жұмабай. Мергеннен екі бала — Мыңбай, Қозыбағар.
Сексенбайдан бір бала — Беген. Қозыбағардан төрт бала — Көшер, Əлімбай, Сарқұл,
Арыстанбайдан жеті бала — Қайыр, Бащы, Қанаш, Қалықеш.
Құлтума, Төкеш, Ығылман, Тайлыхан. Көшерден бір бала — Жарбол. (Жамбылда тұрады,
Тоқсанбайдан төрт бала — Ескелді, Қлдыр, Қоңыр, Ораз. балалары оқыған).
Ескелдіден бір бала — Сұлтанкелді. Жарболдан үш бала — ...
Қадырдан бір бала — Қилыбай. Əлімбайдан бес бала — Іңірбай, Оразбек, Молдабек,
Қоңырдан бір бала — Қыстау. Жаймұхан, Сегізбай.
Сарқұлдан екі бала — Қуамбек, Қалдаман.
Мəті деген баланы асырап алған, одан төрт бала болтан.
Дөненбайдан бір бала — Бектас.
Шағырдан екі бала, бəйбішеден — Құлымбет, тоқалынан
Бектастан екі бала — Нəрегей, Аманкелді.
— Тілеу.
Тайбайдан үш бала — Мəмбет, Əжікен, Құлмағанбет.
Құлымбеттен екі бала, бəйбішеден — Үзақбай, калмақ
Мəмбеттен төрт бала — Сейітнияз, Көпбай, Сүтбай,
қызы əйелінен — Тайемер.
Қалдыбай.
Тайемерден үш бала — Əзберген, Үзақберген, Əлі.
Əжікеннен екі бала — Қосуақ, Қосбай.
Тайемер балалары ауылын Қарабас ауылы дейді.
Қосуактан үш бала - Исамберді, Отыншы, Тұрғанбай.
Тілеуден төрт бала, бəйбішеден — Медет, Қуат, Қолан
Тұрғанбайдан бір бала — Төретай.
атты токалынан — Кекілбай, Тəстемір.
Төретайдан екі бала — Мырзағали, Рызатай.
Кекілбайдан бір бала — Нияз.
Қосбайдан екі бала — Аяу, Таяу.
Нияздан бір бала — Аққұлы.
Құлмағанбеттен екі бала — Боқсары, Текей.
Аққұлыдан бір бала — Асканбай (балалы жігіт).
Боқсарыдан екі бала — Жолбай, Жүбатыр.
Тəстемірден екі бала - Қошай, Тыкай.
Текейден екі бала — Бинеубай, Қоныс.
Бинеубайдан үш бала — Өткілбай, Көрпебай, Төлекбай.
Малдыбайдан екі бала — Барсай, Айыт. БАБЫҚ
Барсайдан бір бала — Бөлтек.
Бабықтан екі бала — Жұмагұл, Есен.
Бөлтектен бес бала — Байболат, Төремүрат, Байқанат,
Жүматұлдан бір бала — Үлгай.
Куандық, Байжанақ.
Үлгайдан үш бала — Жадыран, Барақ, Ботат.
Мендібектен бір бала — Шəукенбай.
Ботаттан бес бала — Əжібай, Сегізбай, Қорабай, Сарман,
Шəукенбайдан бір бала — Қойлыбай.
Көрпебай.
Қойлыбайдан екі бала — Төлеп, Тағанияз.
Əжібайдан төрт бала — Жүзбай, Мыңбай (батыр
Бернияздан үш бала — Өтепберген, Жаманқара, Қашқын.
Мынбай), Селбай, Дінбай.
Өтепбергеннен бір бала — Тасымбай.
Жүзбайдан алты бала, бəйбішеден — Райымжан, Бекжан,
Тасымбайдан төрт бала — Қанатбай, Басбай, Бақтыбай,
Айдар, токалынан — Қрңыр, екінші токалынан—Серік, Қуаныш.
Майлыбай (үш бала бар, Жетібайда).
Райымжаннан бір бала — Жабық.
Жаманкдрадан еқі бала — Садуақас, Қортан.
Жабықтан бір бала — Сəркен.
Қашкыннан екі бала — Шаныбай, Сағындық.
Бекжаннан екі бала — Иманқадыр, Кабақ.
Шағыннан ... бала — ...
Қоңырдан бір бала — Оразбай.
Алиев Төлесін Нұрмағанбетұлы Шағын болуы керек.
Оразбайдан тогыз бала — Ауданбай, Өтеулі, Сейітқасым,
Шертікеннен туғандардың аты əртүрлі. Оның екі əйелі
Задыхан, Құсайын, Тай, Əбдіжамал, Өсер, Аскар.
болтан, бəйбішесі Жолбикеден туғандар "Жолбикеміз"
Мыңбайдан төрт бала — Екібай, Карашолақ, Қарақожа,
дейді. Қалмаққызы əйелінен — Меңдіқұл туған.
Қозыбақ.
Меңдіқұлдан жиырма бір бала, олардың аттарын
Селбайдан төрт бала — Молдабек, Құлпейіс, Нұрпейіс,
білмедім, туған шешелерінің атымен аталады.
Жаманша.
Ақеділ, Құндыз, Мондалақ.
Молдабектен тотыз бала — Бурабек, Рзабек, Ниязбек,
Мақпал. (Бұл төртеуінен 17 бала болтан).
Шолыткай, Əбжет, Əуез, Саказ, Сақпаз, Қаламан.
Нұрпейістен үш бала — Есет, Əнуар, Əбіш. Датрадан бір бала — Асар.
Қорабайдан сегіз бала, бəйбішеден — Бəшіғұл, Мейір, Қаржаудың Жақсыбай, Түлқібай, Таманың балаларын
Артықбай, Ораз, Бозтай, Шалқар, токалынан — Жиеш. білмеймін.
Бəшіғұлдан бес бала — Иман, Асан, Үсен, Іңірбай, Ожаудан екі бала — Құттыбай (Қоңыр Шегем атанған),
Ержан. Сағындық (Қызын Шегем атанған).
Асаннан екі бала — Əбіл, Қалым. Сағыңдықтан екі бала — Азнабай, Орыс.
Мейірден төрт бала — Иса, Мүса, Қази, Қанатбай. Азнабайдан бес бала — Манабай, Қорған, Майлыбай,
Артықбайдан үш бала — Қожанепес, Жұмағали, Құрман, Түрқебай.
Картабай.
Жиештен екі бала — Нұржан, Əділ. КАРАШ
Сарманнан төрт бала — Айтуар, Жангуар, Қалтуар, Шакан.
Айтуардан еқі бала — Қашқын, Əймəмбет. Шын аты — Еділ екен, қейін Қараш атанған.
Есеннен еқі бала — Байқара, Тайлақ. Қараштан еқі бала — Елтүзер, Жəдік.
Жаубасардан үш бала — Қаржау, Нұржау, Төлеген. Елтүзерден бес бала — Елбақ, Жайлы, Меңдібай,
Қаржаудан төрт бала — Əлмұрат, Жылқыбай, Үрқімбай, Бакатай, Елқонды.
Өтқілбай. Елбақтан үш бала — Жəнібеқ, Толыбай, Кенжебай.
Əлмұраттан үш бала — Бесіғұл, Құлшар, Серік. Толыбайдан үш бала — Батыр, Шорман, Əліке.
Құлшардан бес бала — Қази, Əмин, Мəміш (Самдағы Жайлыдан екі бала — Дүйсебай, Шəуен.
құдықты қазған), Таубай, Ақмолда. Шəуеннен екі бала — Əйтімбет, Көшпенбет.
Қазидан үш бала — Мақсұт, Сəрсен, Рысбай. Əйтімбеттен үш бала — Бүйсік, Сасық, Жиенбай.
Əминнен үш бала — Ауғанбай, Əлі, Назар. Бүйсіктен төрт бала — Досбай, Байкісі, Жүсіп, Қарлабай.
Ауғанбайдан еқі бала — Бекмырза, Жайшылық. Досбайдан үш бала — Байшағыр, Жаншара, Жақсыбай.
Мəміштен бір бала — Рысқұл. Байкісіден екі бала — Жанбау, Шəушер.
Серіктен екі бала — Жұмалы, Қали. Жүсіптен үш бала — Сырлыбай, Беқберді, Қойлыбай.
Жұмалыдан үш бала — Əмет, Əлімбай, Нығыман. Қарлабайдан бес бала — Есембет, Есет, Мерей, Мақсым,
Жылқыбайдан екі бала — Ее, Момыш. Ділмағанбет.
Естен бір бала — Нұрмағанбет. Қөпшенбеттен еқі бала — Қасқырбай, Шонты.
Нұрмағанбеттен еқі бала — Əбіл, Кенжебай. Шонтыдан еқі бала — Жарқымбай, Жылқыбай.
Əбілден үш бала — Өтеу, Өтеміс, Исабай. Мендібайдан еқі бала — Тайқұлы, Шахат.
Қенжебайдан бір бала — Жалғасбай. Жəдіктен бір бала — Ошырты.
Жалғасбайдан екі бала — Жарылғас, Туақ. Ошыртыдан екі бала — Қалматай, Қарауыл.
Момыштан үш бала - Рахмет, Қожахмет, Бектеген. Қалматайдан үш бала — Тоқшара, Карақұл, Төлеген.
Рахметтен үш бала — Сүлеймен, Құлжа, Құлбай. Тоқшарадан төрт бала — Жолбарыс, Айбатыр, Байқара,
Қожахметтен екі бала — Көркей, Базылжан. Торы.
Үркімбайдан бір бала — Атау. Төлегеннен сегіз бала — Жаманқара, Сарман, Сеңгірбай,
Атаудан үш бала — Əділкерей, Əжікерей, Қорабай. Мəмбет, Жолдыбай, Құрман, Майдан, Тілеу.
Өткілбайдан бір бала — Датра. Мəмбеттен төрт бала — Есболай, Есей, Досымбай, Қосай.
Есболайдан алты бала — Қалдыбек, Қаныбек, Нұрлыбек, Тұрымбайдан бір бала — Ақкенже.
Тұрлыбек, Бердібек, Аман. Қызанбайдан үш бала — Өркешбай, Құлбай, Нұрбай.
Қалдыбектен екі бала — Тұмыш, Жанболат. Өркешбайдан бір бала — Бақыт.
Тұмыштан үш бала — Ораз, Рахмет, Тілеп. Нұрбайдан бір бала — Ағыс (екі бала бар).
Ораздан бір бала — Жанай. Тұрсынбайдан төрт бала — Иманбай, Бөрібай, Жарасбай,
Рахметтен еқі бала — Өзенбай, Іргебай. Əбділла.
Тілептен бір бала — Қайралап. Иманбайдан бір бала — Ізбас.
Жанболаттан үш бала — Ақыбай, Оңайбай, Азбанбай. Іштібайдан үш бала — Смағұл, Жанакбай (бір бала бар),
Ақыбайдан бір бала — Əбдіхалық. Акбай.
Қаныбектен екі бала — Дəулеталы, Байкұл. Смағұлдан бір бала — Əбіл.
Байқұлдан бес бала — Айдарбай, Сапарбай, Əбутай, Ақбайдан бір бала — Аяпберген.
Қошмағанбет, Əбимолда. Қоғамбердіден бес бала — Келдеу, Қалмақбай, Тайбағар,
Айдарбайдан бір бала — Самиғүлла (Алматыңа). Жайлаубай, Көшбай.
Самиғұлладан үш бала — Дəрібай, Пионер, ... Келдеуден бір бала — Мамыртай.
Сапарбайдан бір бала — Тəжік. Мамыртайдан бір бала — Шығай.
Əбутайдан екі бала — Бұхарбай, Садық. Қалмақбайдан екі бала — Жəкіш, Əуелбай.
Нұрлыбектен бес бала — Сүйеубай, Мақан, Құдабай, Тайбағардан бір бала — Жылқыбай.
Жалғасбай, Қоштай (екі бала бар, Қобдада). Көшбайдан екі бала — Қойшықара, Сұхан.
Сүйеубайдан үш бала — Атабай, Жексенбай, Өтебай. Қосайдан екі бала — Есенкелді, Ескелді.
Тұрлыбектен екі бала — Марқабай, Нұрғазы. Есенкелдіден екі бала — Дархан, Бита.
Дарханнан төрт бала — Мұханбет, Ыбырай, Монша,
Бердібектен екі бала — Ондасъш, Қали.
Толы (екі бала бар).
Ондасыннан екі бала — Құдайберген, Дербіс.
Мұханбеттен үш бала — Назар, Айытжан, Базарбай.
Қалидан бір бала - Пəші.
Моншадан бір бала — Нұрсұлтан.
Аманнан төрт бала — Айытбай, Танбай, Басбай, Тілеуден бір бала — Жайлы.
Сактаған. Жайлыдан бір бала — Қараман.
Айытбайдан бір бала — Созақ. Қараманнан бес бала — Қазбөлек, Қази, Айсақал,
Созақтан үш бала — Əбдікəрім, Өмірхан, Қемелхан. Байсақал, Бише.
Танбайдан екі бала — Жұбаныш, Қуат. Қазидан бір бала — Боранқұл.
Басбайдан екі бала — Өтеулі, Жолболды. Жаман кара дан бір бала — Бақыт.
Жолболдыдан бір бала — Мұхаммеди (балалы). Бақыттан бір бала — Еламан.
Сақтағаннан үш бала — Отаралы, Қыңыралы, Бегалы. Қарақұлдан бес бала — Көкі, Өмірзақ, Бозай, Үзақ,
Отаралыдан бір бала — Төреалы. Татбай.
Қыдыралыңан бір бала — Үркімбай. Көкіден бір бала — Түрнияз.
Есейден екі бала — Есенкара, Қоғамберді. Тұрнияздан екі бала — Əкімбай, Дарканбай.
Есенқарадан бес бала — Тəуірбай, Тұрымбай, Қызанбай, Əкімбайдан үш бала — Əуелбай, Өткілбай, Күренбай.
Тұрсынбай, Іштібай. Дарқанбайдан бес бала — Үргембай, Алшабай, Сапақ,
Тəуірбаидан төрт бала — Бегіс, Байтау, Үбі, Жылқышы. Кабақ, Нəрембай.
Үргешбайдан еқі бала — Отар, Омар. Амандықтан үш бала - Мендібек, Қасым, Ахмет.
Нəрембайдан екі бала - Жүбаназар, Бекназар. Кенендіктен — Шорқым, т.т.
Өмірзақтан төрт бала — Əзіл, Қүлжан, Танаш, Қарта. Шалнияздан - Қүлмүқандар.
Əзілден ... бала — Қыжыр, Тоғызбайлар. Қалнияздан — Иманқали, Еділхандар.
Құлжаннан — Нұржандар. Қасымнан төрт бала — Əбділла, Алтыбай, Мажақай,
Танаштан Қосымбай балалары — Жанжігіттер. Аққұл.
Қартадан — Бұрқандар. Сырымнан екі бала — Қазан, Сазан.
Бозайдан бір бала — Таған. Жарылғастан төрт бала — Күнтай, Жанту, Жантуған,
Тағаннан үш бала — Ермекбай, Шопанияз, Бегебай. Алтай.
Бегебайдан екі бала — Əбілхайыр, Нəсірбай. Алтайдан бес бала — Тұрым, Құлымбет, Əлімбет, Əжі,
Үзақтан — Қамбар, Көшбайлар. Кенжебай.
Татбайдан бір бала — Бейнеубай (Құдықшынар).
Тұрымнан алты бала — Ниязберді, Ниязғұл, Жолнияз,
Балнияз, Балқожа, Есенқожа.
МҮҢАЛ Құлымбеттен бір бала — Жəуміт.
Мұңалдан бес бала — Жаулы, Шоғы, Бəйімбет, Əлі, Əлімбетген үш бала — Исабеқ, Мүсабек, Аманжол.
Алаоғлан (түқымы жоқ, болса Ауғанстанда). Əжіден екі бала — Есжан, Қосжан.
Жаулыдан үш бала, бəйбшіеден — Жары, тоқалынан — Кенжебайдан үш бала — Бексейіт, Нұрсейіт,
Қосқұлақ, Есқелді. Қырықмылтык.
Жарыдан сегіз бала, бəйбішеден - Мете, Мұрат (Кеще), Дəулеталыдан екі бала — Тілеуберді, Тілеміс.
Дəулеталы, Жетімек, тоқалынан — Назар, Базар, Бектеміс, Тілеубердіден екі бала — Жанқара, Дауқара.
Тоқтамыс. Жанқарадан бес бала — Өтеулі, Итемген, Қамысбай,
Кещеден бес бала — Қожакелді, Шортық, Мендібай, Түрсынбай, Қайып.
Сасықбай, Орыс. Өтеуліден бір бала — Шуақ.
Қожакелдіден бір бала — Қожакұл. Итемгеннен екі бала - Төлеген, Шора.
Шортықтан үш бала — Бұхар, Сырым, Жарылғас. Қамысбайдан екі бала - Құлжан, Макан.
Бұхардан бір бала — Құрым. Мақаннан үш бала — Қойшыбай, Маңғыбай, Əбді.
Құрымнан бес бала — Алдияр, Алушы, Ақтан, Сүйіндіқ, Тұрсынбайдан еқі бала — Азнақұл, Жанқұл.
Жаныс. Азнақұлдан бір бала — Құлшық.
Алдиярдан — Оразбай, Көбенбай, Ниязбектер. Жанқұлдан екі бала — Бақтыбай, Шопан.
Алушыдан — Несібеқ, Өтегендер. Қайыптан төрт бала — Аманбай, Амалбай, Мықтыбай,
Ақтаннан — Құлжан, Тілеу, Ізімдер. Байқошқар.
Сүйіндіқтен — Мəмбет, Шегір, Сырым, Құлнияз, Аманбайдан екі бала — Жоламан, Тоғызбай.
Тұрнияздар. Мықтыбайдан еқі бала — Дəріқұл, Тұрнияз.
Жаныстан бес бала - Теңел, Амандық, Кенендік, Дəріқұлдан үш бала — Əспан, Сайман, Жайман.
Шалнияз, Қалнияз. Əспаннан бір бала — Мұрат.
Теңелден төрт бала — Қадырбек, Кəдірбек, Төлесбай, Сайманнан бір бала — Нұрқожа.
Боранбай. Нұрқожадан бір бала — Құттыбай.
Жайманнан бір бала — Қалмұхан. Балабайдан бір бала — Жанабай.
Тұрнияздан жеті бала - Балмағанбет, Шақым, Айытқұл, Дəуқарадан екі бала — Бегеш, Қоқаш.
Мамай, Мəді, Нышан, Құдас. Бегештен екі бала — Қозыбай, Өтеп.
Шақымнан екі бала - Жұрқа, Жанбоз. Диханнан бір бала — Теңізбай.
Жұрқадан бір бала — Саудабай. Теңізбайдан бір бала — Шокарбай.
Жанбоздан екі бала - Жакан, Үзакбай. Шоқарбайдан үш бала — Қуаналы, Бүркіталы, Қалау
Жаканнан үш бала — Базарбай, Таубай, Көшербай. (үшеуі де балалы).
Айытқұлдан бір бала — Қиян. Коқаштан еқі бала — Танабай, Ақтан.
Қияннан екі бала — Озғанбай, Шам. Жетімектен төрт бала — Ман, Пұсырман, Қосақ, Ырсалы.
Озғанбайдан екі бала — Орынбасар, Дəулет. Қосақтан үш бала — Үргешбай, Кенбай, Меңдіқұл.
Мамайдан екі бала — Сəден, Тəтікен. Үргешбайдың Қыныш деген атасынан Есібайдың
Сəденнен екі бала - Əміржан, Жұмахан. Жармағанбет балалары мен Сақидың Құлжабайы, Өтебай
Тəтікеннен бір бала — Нұрмүхан. балалары бар.
Мəдіден екі бала — Қартқожақ, Мамытқан. Ырысалдыдан алты бала — Жəнібек, Тінібек, Əлібеқ,
Қартқожақтан бір бала — Бакытжан. Мəлібеқ, Өмірзақ, Жанұзақ.
Бақытжаннан төрт бала — Сайлау, Суман, Сатыбай, Жəнібектер — Иса Майлыбаевтар.
Дүйсен. Тшібектер — Акан, Тұма, Ержандар.
Нышаннан екі бала — Дархан, Сəрсен. Мəлібектер — Қайытпас, Дəлилер.
Сəрсеннен төрт бала - Майрамбай, Мəнет, Ақтай, Əлібектер — Токандар мен Атапкелдер.
Ертай. Өмірзақтар — Потыш, Ізбас, Бөлтектер.
Майрамбайдан бір бала — Шынтөре. Жанұзактар — Арқарбай, Қошқарбайлар.
Шынтөреден екі бала — Сабырбай, Рахметолла. Шетпеде Ырысалыдан Төрехан бар. Төрехан
Мəнеттен бес бала — Қаналы, Торалы, Жирен, Шопан, Өмірбайұлы, Өмірбай Дəліұлы, Дəлі Қөбекұлы, Көбеқ
Сисембай. Мəлібеқұлы.
Қаналыңан бір бала — Əбділла. Шанышбай Жармағанбеттің інісі, оның балалары —
Жиреннен бір бала — Көздібай. Айбастар Форт-Шевченкода. Бақыбай балалары —
Шопаннан бір бала — Илияс. Берікбосын, Оразалы, Жүмасаттар Маңғыстауда.
Сисембайдан бір бала — Қарабай. Жетімектің Пұсырман атасынан Қабановтар мен Ізкенов,
Байқошқардан төрт бала — Сəрсен, Тақы, Төлеп, Əнет. Тоғызбаевтар.
Тақыдан бір бала — Қонысқали. Назардан төрт бала, бəйбішеден — Тəстемір, тоқалынан
Қонысқалидан бір бала — Жанжігіт. — Шотан, Майлан, Құдайберген, Жылкелді, Ырыскелді
Төлептен екі бала — Нұртай, Науар. (Жылкелді мен Ырыскелді кейін Тəстемір болып кетті,
Нұртайдан бір бала — Əділхан. туысы Назардан болса да).
Науардан екі бала — Мұхан, Кемелхан. Тəстемірден он жеті бала, бəйбішеден — Сейіт,
Əнеттен екі бала - Жолман, Балабай. Нəріктен төрт Сейтімбет, Балта, Қылыш, Таңырақ, Ақəділ.
бала — Данабай, Инятулла, Кенбай, Еркін. Орыс жігіті Заманнан — Тұяқ.
Татар жігіті Сармолдадан — Сармолда, ... 17.
Ақəділден төрт бала — Маханбетберді, Көделі, Таған, Досымнан бір бала — Сəрсен.
Қаратай. Сəрсеннен үш бала — Дүйсен, Жақып, Сарбала.
Шотаннан алты бала — Сарқұл, Қармыс, Дəрі, Нүржан, Қайдауылдан үш бала — Асау, Үрпек, Құрманбай.
Тіріжан, Мəмбет. Асаудан екі бала — Алдар, Бəймен.
Сарықүлдан үш бала — Кұсеп, Тілек, Мүсіреп. Бəйменнен төрт бала — Төлек, Жаңай, Тіней, Акша.
Қармыстан — Бекежан, Əбдікерім, Сатыбалдылар. Төлектен екі бала — Кайлы, Балуан.
Нұржаннан - Қожа, Төрелер. Тінейден төрт бала — Алпысбай, Шудабай, Сəтіман,
Құдайбергеннен сегіз бала — Қарақұл, Жамансары, Сəттіқұл.
Бөден, Малай, К^йдауыл, Ақтау, Нұрым, Балпал. Ақшадан бір бала — Төлеубай.
Қарақұлдан бір бала — Беқтұрлы. Төлеубайдан екі бала — Бимұхан, Қаржаубай.
Беқтұрлыдан үш бала — Ақшолақ (түқымы алты үй), Құрманбайдан төрт бала - Қазтұрған, Боранша, Дəулет,
Қарабала (түқымы жиырма үй), Тілеумағанбет. Қойбағар.
Тілеумағанбеттен төрт бала — Мəтжан (би болтан Қазтүрганнан бір бала — Жылқыайдар.
Мəтжан), Жүнді, Есет, Тыным. Жылқыайдардан екі бала — Асылбай, Қойшыбай.
Мəтжаннан бес бала — Шəди, Мұханбеди (екі-үш бала), Қойбағардан бір бала - Үргешбай.
Алуадин, Саки, тағы біреу. Үргешбайдан төрт бала — Шынжырбай, Елемес, Оразша,
Шəдіден үш бала — Иманғали, Нүрғали, Нұраған, Лепес.
Бақытжан. Ақтаудан екі бала — Қүлакай, Сапақ.
Нұрғалидан бір бала — ... Құлақайдан бес бала — Капан, Канаш, Акбалаш, Əбен,
Жүндіден бір бала — Бектеген. Қоңырша.
Тынымнан екі бала — Жұбанияз, Жұбатхан. Сапақтан екі бала — Айтжан, Сармолда.
Жамансарыдан сегіз бала — Шеген, Тұран, Қуаш, Айтжаннан үш бала — Ізтұрған, Таңатар, Алдаберген.
Қонқақ, Мұрат, Аймұрат, Өтеген, Өтенияз (бір бала бар). Сармолдадан үш бала — Қожық, Кішкентай, Түйеші.
Мүраттан екі бала — Сəт, Аманша. Нүрымнан он екі бала — Қанден, Қарақ, Құлжұмыр,
Аймүраттан бір бала — Амантай. Айғыр, Бердімағанбет, Ақмағанбет, Қозыбағар,
Өтегеннен үш бала — Байдалы, Жанай, Аманияз. Тəжімағанбет, Бəйтерек, Қостерек, Есмембет, Көшімбай.
Бөденнен сегіз бала — Абылай, Табынай, Асан, Бəтік, Канденнен төрт бала — Əбдірамазан, Əбдірахман, Мəсел,
Бижан, Түржан, Егдір, Нұржан. Шонақ
Малайдан төрт бала — Əбілхайыр, Есім, Досым, Əбдірамазаннан бір бала — Айжігіт.
Өтепберген. Құлжүмырдан екі бала — Сүлеймен, Салман.
Əбілхайырдан бір бала — Балжан. Сүлейменнен төрт бала — Мəмбет, Сапа, Танабай,
Балжаннан бес бала — Жəнке, Нүрлыбай, Тынышжан, Жалмағанбет.
Қалжан, Əнуар. Салманнан екі бала — Нұғыман, Кедібас.
Жəнқеден бір бала — Əуез. Нұғыманнан бір бала — Ыбырайым.
Əуезден екі бала — Ерпан, Кəупен. Кедібастан үш бала — Əбістрахи, Рулак, Қазақ.
Нұрлыбайдан екі бала — Санбай, Шектібай. Айғырдан төрт бала — Таумұрат, Дөнмұрат, Əбдірахман,
Қалжаннан бір бала — Тасым. Жарылғап.
Таумүраттан екі бала — Құлбала, Аю. Өкіннен бес бала — Құлшыман, Боранбай, Құттыбай,
Дөңмұраттан бір бала — Сүлтан. Шақабай, Есенбай.
Əбдірахманнан бір бала — Алдаберген. Құлшыманнан — Бостыбай, Еселбай, Тонғатар, Досан.
Жарылғаптан екі бала — Байбоз, Сырлыбай. Боранбайдан ... бала — Бурабай, Адамбай, Сарқұл.
Байбоздан үш бала — Шадыра, Өмірзақ, Үзақ. Құттыбайдан үш бала — Қуанышбек, Көшкімбеқ,
Сырлыбайдан бір бала — Құланбай. Сүйішбек.
Есмембеттен үш бала — Досқұлы, Дəріқұлы, Ізден. Қуанышбектен төрт бала — Досмағанбет, Бесмағанбет,
Досқұлыдан екі бала — ... Мыңбай, Қодар.
Дəріқұлдан екі бала — Əбді, Түгелбай. Көшкімбектен екі бала — Қалмағанбет, Жолмағанбет.
Ізденнен бір бала — Тілеубай. Сүйішбектен үш бала — Қадыр, Мұнат, Қатпа.
Балпалдан бес бала — Аймағанбет, Бекмағанбет, Қошан, Есенбайдан төрт бала — Айдабол, Бостан, Төлеген, Ісек.
Ержан, Бекжан. Тоқтамыстан төрт бала — Бабеке, Тілеке, Құлтығай,
Аймағанбеттен бір бала — Қазамбай. Қаржау.
Бекмағанбеттен төрт бала — Досжан, Шалабай, Мыса, Иса. Бабекеден екі бала — Өтембет, Табай.
Досжаннан бір бала — Қуатбай. Өтембеттен бір бала — Тілеу.
Шалабайдан екі бала — Дүйсембай, Ғали. Тілеуден бір бала — Абыл (ақын Абын).
Мысадан екі бала — Жаманқұл, Имаш. Табайдан — Есенғара балалары.
Қошаннан бес бала — Көпжан, Аяжан, Өміржан, Төре, Тілекеден екі бала — Мантан, Доспанбет.
Демесін. Мантаннан — Əбділ балалары Айтымбайлар — Жарлепес,
Демесіннен бір бала — Дүйсембай. Қаржаубай, Көшетер Мантанның бала етіп алған баласы.
Ержаннан екі бала — Тілеген, Төлеген. Доспанбеттен екі бала - Көбелдес (əйел аты), Тансық
Тілегеннен бір бала — Жүбатыр. (əйел аты), асыранды баласы Əзберген (Мəті).
Есжаннан бес бала — Ізтілеу, Жантілеу, Төлейше, Көбелдестен үш бала — Қамысбай, (Тілеубай балалары,
Бөлекбай, Нұрмағанбет. Болысбайлар, Салман балалары Күмісбай), Аятбай
Ізтілеуден бір бала — Өрбісін. балалары, Шаншарбек, Тауасарлар, Іздібайбалалары). Аздау
Өрбісіннен бір бала — Игілік. Жанқұтты, Тəтен дейтіндер. Құлшыкай небəрі 40 үй.
Бектемістен үш бала — Қамай, Самай, Өкін (əйелдің аты). Қаржаудан Қаражүсіптер. Шеберлер шыкқан. Олар —
Қамайдан бір бала — Байжігіт. Оңалбай, Мұңалбай, Игібай, Жақсыбай. Оқыған жігіттер
Байжігіттен тоғыз бала — Сығай, Сары, Үдербай, шыққан: Ораз, оның баласы Нұрсұлтан, Хажы, Лепес,
Қолбай, Қабыл, Тоқбай, Аткелтір, Бүзау, Болат. Сəду, Қүрманқали.
Үдербайдан үш бала — Қамысбай, Кұмісбай, Мүсіреп. Базардан еқі бала — Отыншы, Жəнтен.
Қамысбайдан үш бала — Əлди, Аман, Сұпы. Ғабас Мыңжасар — Нұран Базарға кірме.
Мүсірептен уш бала — Ізбас, Шопан, Құлшар. Қосқұлақтан үш бала - Жаналы, Тоғызақ, Төленді.
Самайдан алты бала — Құлтай (Манытбай, Матай, Жаналыдан бес бала — Байдығұл, Жарылғап, Өтеғұл,
Балыкбайлар жəне Еділ балдары), Қартабай (Мырзабектер), Мырзағұл, Еділбай.
Қазыбай (Алдаберген, Бөлтектер), Балымтай (Мағзамдар), Мырзағұлдан төрт бала — Алдаберген, Алдаоңғар,
Жұма (Теңелбай, Құлмандар), Сегізбай (Оразбайлар). Мендіқұл, Бекет (Адайдың пірі Бекет осы).
Бекеттен бес бала, бəйбішеден — Жайлау, Бəйтелі, Тоғай, Əбдірештен үш бала — Жақы, Құлбай, Қожыр (бір бала).
тоқалынан Байнияз, Қодар. Қабанбайдан алты бала — Нүралы, Едіге, Тінəлі,
Тоғайдан үш бала — Аман, Қара, Сары (молда). Алтынбек, Атабай, Ожан.
Қарадан үш бала — Қосуақ, Сухан, Бернияз. Төлендіден екі бала — Қыдырбай, Шырақбай (бұл екеуін
Суханнан екі бала — Мұртаза, Сəуле. зерттеукерек).
Мұртазадан төрт бала — Мергенбай, Жергенбай, Ескелдіден екі бала — Игілік, Жақсылық.
Жаксыбай, Қалдыбай. Игіліктен үш бала — Доғал, Құдайназар, Құдайсүгір.
Мергенбайдан бір бала — Жексенбай. Доғалдан бес бала — Жанұзақ, Бəйті, Ақбура, Тоқбура,
Сəуледен үш бала — Ермеқ, Ерген, Тұрғанбай. Шакай.
Тоғызақтан тоғыз бала — Қоқан, Сарбас, Əлберген, Құдайназардан үш бала — Саназар (бай Саназар), Отар,
Қабанбай, Арыстанбай, Сүгірбай, Үсен, Ботағара, Қазанбеқ. Айбас.
Тоғызақ туралы мұнда Нəурзек деген ата бар. Бұлар Саназардан бес бала — Жарылғап, Жайық, Есіркеп,
Нəурзек біз дейді. Абыл жырында: Байкісі, Жанкісі.
Жағалай ел көшеді Күйқенменен Құдайсүгірден екі бала — Бірназар, Баба.
Біреуге-біреу тиеді сүйкеннен. Жақсылықтан еқі бала — Толыбай, Мəтен.
Баласы үш Жаулы деп атаса да Толыбайдан жеті бала — Аралбай, Бегапе, Жалаңтөс,
Жарыға Нəурзек икемдеген. Жаулыбай, Қоңырбай, Жабағы, Нəубет.
Жарының Мете деген баласынан Айсары дейтіннен Шоғыдан (Қырықмылтык) екі бала — Есекей, Жолай.
Нəурзеқ туды дейтін де бар. Есекейден екі бала — Жарас, Бəкілік.
Қоқаннан үш бала — Төлебай, Төлеп, Көсік. Жарастан бес бала — Тікенек, Бозша, Қармыс, Сармыс,
Төлебайдан екі бала — Иман, Сабаз. Сексенбай.
Иманнан екі бала — Серікбай, Жолдасбай. Тікенектен төрт бала — Құттыбай, Төлек, Дəуімшар,
Серікбайдан үш бала — Жұмабеқ, Дүйсен, Берден. Жаман.
Сабаздан үш бала — Аманияз, Жұмақ, Кенже. Бозшадан бес бала - Шеркешбай, Сам, ...
Аманияздан екі бала — Мүстафа, Сансызбай. Қармыстан үш бала — Алтын, Нұрмамбет, Жоламан.
Сансызбайдан бір бала — Тұран. Сармыстан төрт бала — Қощы, Орал, Мерует, Шашты.
Кенжеден екі бала — Сабыт, Сабытай. Бəкіліктентөрт бала — Құткелді, Шыңцəулет, Сарба, Сатақ
Сабыттан бір бала — Ноғайбай. Жолайдан үш бала — Жолмамбет, Бодан, Беден.
Көсіктен екі бала — Қайнар, Паш. Жолмамбеттен бес бала — Тілеген, Төлеген, Орамал,
Қайнардан екі бала — Қош, Қошалақ. Шөкей, Жарылғап.
Қоштан екі бала — Айытбай, Шағыр. Тілегеннен екі бала — Сарт, Темір.
Қошалақтан төрт бала — Өтеш, Қыртысбай, Реушен, Төлегеннен екі бала — Ыстыбай, Сары.
Үмбет. Жарылғаптан бес бала — Түрлығұл, Түгел, Көкетік,
Өтештен екі бала — Сынабай, Ордабай. Қарабас, Аман.
Қыртысбайдан үш бала — Қалын, Қобылан, Қойшығұл. Қарабастан бес бала — Бөгежан, Нүрбаулы, Бекберді,
Реушеннен үш бала — Садық, Сасықбай, Əбдіреш. Айкөшен, Қанкөшен.
Сасықбайдан екі бала — Садуақас, Қожанепес. Бөгежаннан үш бала — Басбай, Тасба, Бақа.
Басбайдан он бір бала — Исан, Мұса, Күшке, Кенже, Айдарбектен үш бала — Меңдіқүл, Қарабас (бір бала
Қорғанбай, Ақсақсары, Құлман, Бірман, Қонар, Өтебай, бар), Сарман (бір бала бар).
Танқан. Батырбектен төрт я бес бала — Барақбай, ...
Исаннан үш бала — Кесікқұл, Құлтөре, Тұрлы. Барақбайдан төрт бала — Нұралы, Құдабай,
Мұсадан төрт бала — Сүйін, Сүйесін, Қарашолақ, Құдайберген, Нұрадин.
Тұржан. Ақжігіттен үш бала — Түрікпенбай, Аяпберген,
Сүйіннен еқі бала — Нұртаза, Быдан. Быдандемцер.
Сүйесіннен төрт бала — Бахралдин, Жұмағазы, Ерім, Жəдігерден бір бала — Қаркара.
Сейітқазы. Қаркарадан төрт бала — Ораз, Нұрбай, Қарасай, Шоқыр.
Қарашолақтан сегіз бала — Макан, Яуда, Əбдімəзи, Сəп, Ораз тұқымы Түрікменстанда.
Нығыман, Метер, Ісралдин, Жұмағазы. Нұрбайдан үш бала — Өтен, Көтембай, Бəймен.
Тұржаннан екі бала — Аққаймақ, Шеріп. Өтеннен алты бала, бəйбішеден — Ділман, Қошан,
Аққаймақтан үш бала — Илия, Жабақ, Асау. Майлаш, Карағүл, тоқалынан — Сарыбай, Көккөз.
Шерштен екі бала — Шəмше, Тайбасар. Ділманнан екі бала — Ноғай, Дінбай.
Тасбайдан үш бала — Алакөз, Жылқыбек, Сарбас. Қошаннан бір бала — Шолтақай.
Алақөзден еқі бала — Тəжібай, Тұманбай. Қаракұлдан екі бала — Қыдырбай, Жүзбай.
Жылқыбектен бір бала — Жамаш. Майлаштан он бала — Кенбай, Қилыбай, Көшербай,
Сарбастан бір бала — Жүгерікөз. Жайлыбай, Мұсабай, Əбділла, Көшер.
Бақадан екі бала — Құлмұрат, Қүгтымүрат. Кенбайдан екі бала — Еділ, Жайық.
Бəйімбеттен төрт бала — Рсай (Сарқасқа), Жəдігер, Əбділладан бір бала — Асакеш.
Алдаберді, Сабытай. Көшерден екі бала — Батырша, Ершал.
Саркаскадан үш бала — Жарлықамыс, Акжігіт, Қармыс. Сарыбайдан бір бала — Каухар.
Жарлыкамыстан еқі бала — Тоқтамыс, Соқырша. Каухардан төрт бала — Далабай, Төлеген, Бозай, Қосай.
Тоқтамыстан төрт бала — Есенияз, Бердібек, Кенжебек, Көкқөзден үш бала — Қощы, Қожыбай, Қыдырқожа.
Байтындар. Көтембайдан бір бала — Құлшық.
Соқыршадан алты бала — Ақшаш, Қөктас, Ерімбет, Бəйменнен үш бала — Айтымбет, Төлес, Мəстеқ.
Əжібеқ, Айдарбеқ, Батырбеқ. Айтымбеттен үш бала — Айдарбай, Қалжан, Қалдыбай.
Ақшаштан он бала — Жайлыбай, Бекен, Маханбет, Төлестен екі бала — Ізбас, Жолдас.
Шүйішалы, Жанай, Қалаулы, Даңғара, Төлеш. Мəстектен еқі бала — Ахмет, Шəпен.
Көктастан үш бала — Найзағара, Көшбай, Сарымбет. Ахметтен үш бала — Жандай, Сабытай, Ақишан.
Ерімбеттен бір бала — Бекжан. Акишаннан үш бала — Басан, Жасан, Үсен.
Бекжаннан сегіз бала — Шахаттан — Сисембай, Шəпеннен үш бала — Əуез, Ещан, Дощан.
Қорғанбай, Қайқыбас, Дəмештен — Тұрғанбай, Айжарық, Əуезден үш бала — Қүрман, Төлеу, Тілеу.
Нұрлыбай, Қынабай, Қиту (Кенжебай). Қүрманнан екі бала — Ілес, Жалғас.
Əжібектен екі бала — Базарбай, Нұрман (бала бар). Төлеуден бір бала — Қарытбай.
Базарбайдан төрт бала — Нұрдəулет, Сəуірбай, Карытбайдан бір бала — Елемес.
Камысбай, Оразалы. Тілеуден бір бала — Бəйділла.
Ещаннан еқі бала — Құлыбек, Аранжан. Аралбайдан бес бала — Қуандық, Сүйіндік, Оспан, Али,
Құлыбектен бір бала — Ізжан. Рамазан.
Дощаннан екі бала - Құдайберген, Ермен. Сүйіндіктен екі бала — Омар, Беген.
Алдабердіден бір бала — Райымберді. Оспаннан екі бала — Балтабай, Жүсіп.
Райымбердіден үш бала, бəйбішеден — Жанақ, Алидан екі бала - Ағатай, Құлатай.
тоқалынан — Боқсары, Текей. Ағатайдан екі бала — Орынбай, Нүрмағанбет.
Жанақтан екі бала — Есембай, Балтабек. Рамазаннан алты бала — Төлеген, Көбеген, Демеген,
Есембайдан үш бала - Тілеке, Батық, Можық. Сүйеген, Жарылғас, Шалабай.
Тілекеден бір бала — Сарқұл. Төлегеннен бір бала — Балтас.
Можықтан үш бала — Алтай, Сəті, Шаншар. Балтастан бір бала — Жанкелді.
Алтайдан бір бала — Есенияз. Жанкедіден бір бала — Жандау.
Балтабеқтен бір бала — Болат. Жандаудан үш бала — Сəндібай, Самбай, Жанболды.
Болаттан бір бала — Егдір. Жанболдыдан тоғыз бала — Шолақ, Көккөз, Бажет,
Егдірден төрт бала — Байғол, Жанғол, Жездібай, Маябас, Айша, Сары, Тəнжі, Кары, Баймағанбет.
Жұмабай. Бажеттен екі бала — Қыбаш, Молдаш.
Жұмабайдан алты бала — Еспенбет, Ермен, Қожамұрат, Айшадан бір бала — Естаубай.
Есен, Оразбай, Наурызша. Өтеден үш бала — Жабас Естаубайдан екі бала — Қуат, Жұбат.
(би), Балға, Нияз. Сарыдан екі бала — Алдамжар, Қожан.
Мойнақтан үш бала — Сарбөпе, Бащы, Балқан. Алдамжардан екі бала — Шақан, Қызылғұл.
Боқсарыңан бір бала — Оразбай. Қарыдан екі бала — Əбіл, Сұлтан.
Оразбайдан бір бала — Өтетілеу. Əбілден бір бала — Жаулыбай.
Өтетілеуден бес бала — Қойшыбай, Сұлтаналы, Баймағанбеттен бір бала — Беген. Қисықтан бір бала —
Қозыбай, Жылқыбай, Бектілеу. Бектемір. Бектемірден үш бала — Аманжар, Əспенбет,
Қойшыбайдан екі бала — Жақсымбай, Қалдыбай. Тұрмамбет.
Жақсымбайдан үш бала — Қалмағанбет, Нұрым, Абын. Аманжардан үш бала — Жапар, Қапар, Құлман.
Сұлтаналыдан бір бала — Бекенсал (екі бала). Жапардан екі бала — Алмағанбет, Өтеп.
Жылқыбайдан бір бала — Шəнгілік. Қапардан бес бала — Өкін, Таған, Бегеш, Қылыш, Дүрді.
Шəнгіліктен бір бала — Лепес (бір бала). Құлманнан бес бала — Ноғай, Кемел, Ағыс, Сисембай,
Бектілеуден екі бала — Есжан, Шəкілік. Сəрсембай.
Есжаннан еқі бала — Исан, Құл. Əспенбеттен екі бала — Мəт, Нұрелдин.
Исаннан екі бала — Наурыз, Құл. Тұрмамбеттен үш бала — Төлеу, Шора.
Наурыздан бес бала — Қайыр, Əлмұрат, Жолмұрат, Шорадан бір бала — Абай.
Кенжебай, Құрманбай. Жаубайдан бір бала — Жабық.
Құлдан бес бала — Бақытжан, Сабырбек, Мейірбек, Жабыктан үш бала — Мендібай, Сандыбай, Көқкөз.
Алхамбек, Əмірбек. Меңдібайдан бір бала — Арыстан.
Шəқіліқтен бір бала — Тілеулі. Арыстаннан бес бала — Тəжібай, Аманбай, Қалдыбай,
Тілеуліден екі бала — Қыстаубай, Құрманбай. Мырзағұл, Құлтөре.
Көккөзден екі бала — Айытжан, Мекен. Жылтырдан төрт бала, бəйбішеден — Қисық, Шоқыр,
Айытжаннан төрт бала — Есіркеп, Есіркен, Қойлыбай, Қайпы, тоқалынан — Қызыл.
Смадияр. Қисықтан үш бала — Тілеубек, Сары, Сұраубеқ.
-Текейден бес бала, бəйбішеден — Əтембек, Байшағыр, Сарыдан екі бала — Сүлеймен, Дүйсен.
Тайлақ, тоқалынан — Мамыртай, Жақау, Əнет. Шоқырдан бір бала — Сұлтан.
Əтембектен алты бала, бəйбішеден — Абыз (би), Сұлтаннан төрт бала — Мұрын, Мақаш, Тілепі, Таңсық.
Қазыбай, Қаратоқа, Қанан. Алуа деген əйелінен — Қапыдан бір бала — Əйтен.
Жиеналы, Есеу. Əйтеннен екі бала — Шағыр, Қаракесек.
Абыздан бес бала, бəйбішеден — Есенжан (би), Жылтыр, Қызылдан бес бала — Бисембі, Қоқай, Ниязбай,
Жүсіп, қалмаққызы əйелінен — Есқара, Доскара. Таңатар, Шегірбай.
Есенжаннан сегіз бала, бəйбішеден — Төлеген, Алдар, Жүсіптен екі бала — Сарықұл, Төлеқ.
Бөлек, тоқалынан — Мышакөз, Шəмеқе, Тоғызбай, Сарықұлдан бір бала — Еділбай.
Аманқүл, Қожамқұл. Еділбайдан бір бала — Бəшен.
Төлегеннен бес бала — Шығанақ, Мəйтен, Амантұрлы, Төлектен бес бала — Жақос, Құлтас, Ерсары, Ержақсы,
Таған, Қами. Құлшық.
Мəйтеннен бір бала — Қомытбай. Жақостан еқі бала — Ашықбай, Өтебай.
Тағаннан бір бала — Жұмабай. Ерсарыдан еқі бала — Нысан, Діңбіл.
Қамидан екі бала — Күзембай, Балпаш. Нысаннан бір бала — Далабай.
Алдардан екі бала — Тілеген, Оңғарбай. Далабайдан бір бала — Көсік.
Тілегеннен алты бала — Сəдуақас, Қожа, Əбіл, Есқара дан бір бала — Айтжан.
Қарабатыр, Ізтұрған, Мыңтұрған. Айтжаннан еқі бала — Бүрқіт, Өсер.
Сəдуақастан үш бала — Есболай, Бəшен, Басар (балалы). Өсерден ей бала — Оразалы, Қойшы.
Есболайдан бір бала — Кəукен (балалы). Доскарадан үш бала — Байназар, Бекназар, Мырзакелді.
Бəшеннен бір бала — Өтебай (балалы). Байназардан алты бала — Байтан, Жұмалы, Артығали,
Қожадан бір бала — Қоныс (балалы). Берқали, Ботай, Ыбырай.
Əбілден екі бала — Айытжан, ... Байтаннан үш бала — Оспан, Кебек, Айдар.
Ізтүрғаннан бір бала — Жұма. Жүмалыдан жеті бала — Төлесін, Қоныс, Жайлаубай,
Оңғарбайдан бір бала — Қойшығұл. Алдаш, тоқалынан — Жылқышы, Жетпіс, тағы біреу.
Қойшығұлдан үш бала — Қарабек, Олжан, Тайжан. Артығалыдан бір бала — Шапанқұл.
Бөлектен бір бала — Мəш. Шапанқұлдан бір бала — Бержан.
Мəштен бір бала — Тұяқбай. Ботайдан екі бала — Өтесін, Бекен.
Мышақөзден бір бала — Жарылғас. Ыбырайдан жеті бала — Сағын, Ағынша, Үялай, Биялай,...
Жарылғастан бір бала — Ақшолақ. Бекназардан бір бала — Күшікбай.
Шəмекеден сегіз бала — Қалқан, Кепер, Қосымбай, Күшікбайдан үш бала - Қаражан, Мұхан, Сасықбай.
Қоңырбас, 7-8 бала болған Шəмікеде. Мырзакелдіден бір бала — Қожамжар.
Тоғызбайдан төрт бала — Жолбай, Кенжебек, Сары, Кара. Қожамжардан үш бала — Асан, Сыдық.
Қожамкұлдан екі бала — Қамысбай, Көптілеу. Сыдықтан бір бала — Дөнен.
Дінгілден жеті бала — Байеділ, Еспенбет, Қоспанбет, Нұрмағанбеттен бір бала — Бəшен.
Бəймен, Құлыбек, Молдабек, Жақсымбай. Əліден жеті бала — Рза, Мамық, Салықбай, Шорман,
Байеділден екі бала — Ерпан, Өтеген. Батыр, Есен, Сүйін.
Ерпаннан бір бала — Орын. Есеналыдан бес бала — Қүлмамбет, Əжі, Қара, Шалабай,
Еспенбеттен екі бала — Қалдьібай, Саламат. Атажан.
Қоспанбеттен бір бала — Есіркеп. Құлмамбеттен ей бала — Əділ, Артық.
Есіркептен бір бала — Жексембай. Əжіден ей бала — Айытпанбет, Қанат.
Бəйменнен екі бала — Досжан, Сүлеймен. Айытпанбеттен үш бала — Жанқұл, Атабай, Акмолда.
Молдабектен бір бала — Шотықбай. Қанаттан бір бала — Мектепбай.
Жақсымбайдан ей бала — Исаи, Батыр. Қарадан ей бала — Өмір, Темір.
Батырдан үш бала — Ерқе, Жұбан, Төлеқ. Өмірден үш бала — Базар, Назар, Нұрпеке.
Қазыбайдан үш бала — Дəуімшар, Абирлер, Қөтемес. Базардан бір бала — Балуанбай.
Қаратоқа мен Қапаннан екі бала — Илияс, Қарат. Назардан алты бала — Нұрым, Дінқуат, Құл, Қасан,
Илиястан екі бала — Сартай, Тілеужан. Тəжік, Машан.
Тілеужаннан — Өтееіндер. Нұрпекеден бір бала — Совет.
Қараттан бір бала — Бақөтбай. Шалабайдан ей бала — Пазыл, Əмір.
Бакөтбайдан екі бала — Еңсеген, Сəуірбай. Əмірден үш бала — Саламат (балалы), Шадыман,
Жиеналыдан ей бала — Кірбас, Ахмет. Құсайын.
Есеуден үш бала — Бердісүгір, Айтқұл (тағы бір баласы Атажаннан бір бала — Дəулет.
Ақтөбеде тұрады). Дəулеттен бір бала — Қырықмылтық.
Байшағырдан төрт бала — Мырзатай, Бортай, Бəйтерек, Бегалыдан ей бала — Омар, Аба.
Итемген. Нұралыдан үш бала — Ақжан, Шахат, Сарғүл.
Мырзатайдан — Рамазан. Қалбиден үш бала — Капур, Шербі, Акай.
Бортайдан — Ержан. Капурдан он бір бала, бəйбішеден — Əмин, Қожа,
Бəйтеректен — Пұсырман, Абай, Шағырай. Телмағанбет, тоқалынан — Қисықбас, Құл, Тасан, Балжан
Итемгеннен бір бала — Жəнкөт. деген токалынан — Қосан, Шүйр, Жұмағұл, Демеген.
Мамыртайдан сегіз бала — Қарамырза, Құлшық, Ізміш.
Бақкелді, Барак, Айнажан, Қарақаска, Маймақ, Төретай. Шербіден бес бала — Сұлтан, Мұрын, Бекжан,
Жақаудан бес бала — Əжібай, Арал, Алтай, Шомақ, Дауылбай, Сұхан.
Түнғатар. Сұлтаннан төрт бала — Ғұбайдулла, Қади, Сахан,
Əнеттен жеті бала — Қырымқүл, Қыдырша, Бабақүл, Шəмен.
Мая, Төлеп, Қоштан, Жаныс. Ғұбайдулладан — Мақсұт, Қадидан - Үгіт (балалы),
Қырымқұлдан он бала — Райымқұл, Əлі, Есеналы, Сақаннан — Шəйрт (балалы).
Бегалы, Нүралы, Қалби, Қаражігіт, Бөрі, Жанаберген, Мұрыннан үш бала — Халилолла, ...
Қозыбақ. Бекжаннан төрт бала — Қази, Əли, Жəли, Уəли.
Райымқұлдан төрт бала — Смағұл, Нұрмағанбет, Ахмет, Ақайдан үш бала — Білəл, Құлмағанбет, Ділмағанбет.
Қошкарбай. Қыдыршадан он бір бала, бəйбішеден — Жанкара,
Токбақ, Таразы, Шырақ, Бекенжан, Шəбік, Досжан. Батпа Қүлшардан үш бала — Əйтмембет, Түгелбай, Ділмембет.
деген токалынан — Ізбасар, Шакым, қалмаққызы əйелінен Жаныстан үш бала — ...
— Құбыл, Зыбыт. Сатыбайдан екі бала — Жандай, Медет.
Шырақтан сегіз бала, бəйбішеден — Əймембет, Жандайдан бес бала - Боққара, Көрпе, Сарболат
Сармембет, Қарамембет, токалынан — Бықыл, Есекмерген, (Байпақ), Сегізбай, Сүгіралы (күйеу, бала болған).
Исатай, Əбілхайыр, Борсақбай. Боққарадан екі бала — Байбоз, Жанбоз.
Бекенжаннан жеті бала - Есжан, Қалды, Берді, Байбоздан он бір бала, бəйбішеден — Жылкелді,
Əлмембет, Мырза, Сəкен, Көпек. Бикелді, Өтесін, Арықбай, Шолпанқүл, Молжігіт,
Шəбіктен бес бала — Нияз, Нұрнияз, Қапар, Жапар, токалынан — Дауылбай, Лепес, Көшқін, Қондыбай,
Жұмалы. Қамысбай, Қүмісбай.
Досжаннан төрт бала — Есіркеп, Жарылғап, Қалекен, Жылкелдіден бес бала — Нысамбай, Сексен, Жантакбай,
Сарғұл. Тоқсан, Құттымбет.
Бабақұлдан алты бала, бəйбішеден — Есжан, Нысамбайдан бір бала — Қайып.
Еспенбет,Матай, Заркүн, Ақмандай деген əйелінен - Қайыптан жеті бала — Ахмет, Қыдырбай, Орынбай,
Мендібай, Қожық. Телібай, Алыбай, Шалабай, Төлеген.
Маядан төрт бала — Бəймембет (би Бəймембет — осы Сексеннен төрт бала, бəйбішеден — Əбіл, Тұрмамбет,
қісі), Əймəмбет, Бұқа, Көтібар. Бəйкен, токалынан — Төлеу.
Төлептен он үш бала, бəйбішеден — Мəмбетнияз, Əбілден жеті бала — Саламат, Мəмбетжан, Бекберген,
Тағанияз, Есенияз, екінші əйелінен — Мəмбеттұрлы, Оразбек, Ұлмағанбет, Құлмағанбет,Жолдыбай.
Бəшен, Аманияз, Шүрмен, Жұмай, Нысамбай, Құлшар. Тұрмамбеттен төрт бала — Ізмембет, Кенжебай, Елубай,
Мəмбетнияздан төрт бала — Ахмет, Əмір, Қоңыр, Оңғарбай.
Құдайназар. Бəйқеннен екі бала — Байғабыл, Қали.
Тағанияздан үш бала — Емен, Қожбақ, Нəсірбай. Байғабылдан үш бала — Қасым, Ағи, Меди.
Мəмбеттұрлыңан бір бала — Рахмет. Қалидан бір бала — Есбай.
Рахметтен үш бала — Есендəулет, Сүгір, Аман. Төлеуден үш бала — Байшора, Жайшора, Жайлыбай.
Есендəулеттен үш бала — Қашым, Баулы, Жұбай. Байшорадан бір бала — Нұрберген.
Жүбайдан екі бала — Нұн, Сұлтан. Жайшорадан бір бала — Жұмаш. Қанаттан үш бала —
Сүгірден бір бала — Ерғазы. Қаракісі, Шопан, Айдос. Қаракісіден төрт бала, бəйбішеден
Ерғазыдан бір бала — Шақырған. — Берекет, Темірбай, тоқалынан — Меделбай, Қоңырбай.
Аманнан екі бала — Жұбан, Сəбит. Шопаннан екі бала — Асау, Жуас. Асаудан екі бала —
Бəніштен үш бала — Сапы, Дүйсен, Қартқожақ. Қырымқұл, Қыдырша. Жуастан үш бала — Асарбай,
Аманияздан бір бала — Мəмбетсапа. Сатқанбай, Қоныс. Асарбайдан бір бала — Ербөлек.
Шүрменнен бір бала — Шопанғар. Айдостан үш бала — Айжара, Айғарқожа, Махамбет.
Жұмайдан үш бала — Қарашолақ, Бүркіт, Кесте. Тоқсаннан төрт бала — Қазы, Жүсіп, Мəмбетнияз,
Кестеден екі бала — Естекбай, Тəйпентай. Мəтеу.
Нысамбайдан жеті бала - Хансұлтан, Жалғас, Ерсары,
Байсары, Ерсұлтан, Ербақы, Өмірзақ.
Қазыдан төрт бала — Шалы, Селбай, Бəйіл, Жанай. Даланнан екі бала — Мейрамберді, Қалыш.
Жүсіптен төрт бала — Жүндібай, Жүздібай, Əлік, Шəлік. Мейрамбердіден үш бала — Тышқамбай, Достамбай,
Жүндібайдан бір бала — Несібай. Дөңесбай.
Мəмбетнияздан екі бала — Жарболсын, Қойшығұл. Қалыштан бір бала — Қойшыбай.
Мəтеуден төрт бала - Ерболсын, Дəрмен, Пəрмен, Сүйірбастан ұш бала - Жақау, Текей, Жабай.
Ерман. Жақаудан үш бала — Ақназар, Алпан, Бисеахмет.
Құттымбеттен екі бала — Сарғұл, Қанатбай. Теқейден бір бала — Қарамеқен.
Сарғұлдан бір бала — Батырғара. Қелдібектен бір бала — Таңатар.
Батырғарадан үш бала — Қылышбай, Қойшыбай, Өтеп. Таңатардан үш бала — Мұрат, Беқсұлтан, Бегендік.
Бикелдіден үш бала — Түнғатар, Қалдыбай, Дүйсембай. Бердібектен төрт бала — Төлесін, Құбығұл, Қосай,
Түнғатардан төрт бала - Елтүзер, Шəумен, Дəулет, Досай.
Исамбай. Арыкбайдан төрт бала, бəйбішеден — Ізбасар, Бекбасар,
Елтүзерден бір бала — Сүйеубек. Қатпа, тоқалынан — Байдос.
Сүйеубектен екі бала — Сарыбас, Ақбас. Ізбасардан екі бала — Қүттығұл, Шəден.
Шəуменнен үш бала — Қарымсақ, Көтібар, Жетек. Құттығұлдан бір бала — Демесін.
Қарымсақтан төрт бала — Өтім, Сауғабай, Сабыт, Сақи. Демесіннен бір бала — Ақшабай.
Дəулеттен екі бала — Тіленбек, Қаракүшік. Шəденнен сегіз бала, бəйбішеден — Сүйесін, Тақан,
Тіленбектен екі бала — Қалмағанбет, Шотан. Шолпан, Шүренбай, Нəрембай, тоқалынан — Өтеш, Бисен,
Қаракүшіктен екі бала — Балта, Қожабай. Бижан.
Исамбайдан үш бала — Бозшамолда, Дəрмен, Қаражан. Бекбасардан бес бала — Аманқұл, Еділ, Қынан, Сапы,
Бозшамолдадан бір бала — Тілембай. Шанды.
Қаражаннан бір бала — Қенжебай. Аманқұлдан үш бала - Кілен, Селеубай, Жексен.
Қалдыбайдан үш бала — Аманкелді, Көбен, Бесен. Еділден үш бала — Тоқбай, Жусанбай, Досбай.
Көбеннен бір бала — Тышпенбет. Қыланнан екі бала — Бейбіт, Кемел.
Тышпенбеттен үш бала — Тілеуберген, Мəмбеталы, Сапыдан бес бала — Тəуеқел, Алдаонғар, Тастан, Жəми,
Есекен. Мұхан.
Бесеннен бір бала — Қуат. Шаңдыдан екі бала — Құлажат, Наурыз.
Қуаттан бір бала — Құдайберген. Қатпадан бір бала — Есір.
Дүйсембайдан үш бала — Мереқе, Отарбай, Қосымбай. Есірден үш бала — Ақбай, Ақшолақ, Акмырза.
Мерекеден үш бала — Туғанбай, Қосбақ, Бектілеу. Ақшолақтан екі бала — Бимырза, Ақыл.
Өтесіннен жеті бала, бəйбішеден — Қалдыбеқ, Сүгір, Ақмырзадан бір бала — Балабатыр.
Далан, тоқалынан — Сүйірбас, Келдібек, Сəңдібек, Бердібеқ. Байдостан бір бала — Акжан.
Қалдыбеқтен — Шомпық, Ылғалбай, Жадырасын, Акжаннан бір бала — Мəкір.
Отарбай, Сəтембай, Есембай. Шолпанқұлдан екі бала — Тəңірберген, Əлдеке.
Есембайдан еқі бала — Бисеген, Нұрым. Тəңірбергеннен екі бала — Досберген, Есберген.
Сүгірден еқі бала - Есет, Жайлыбай. Есбергеннен төрт бала - Қошан, Жаменес, Ермекбай,
Есеттен үш бала — Ақпенбет, Төлеқе, Ержан. Оразымбет.
Əлдекеден үш бала — Серікбай, Шегебай, Дүкенбай. Қуандық, Сүйіндік, Өтеген, тоқалынан - Мыңжасар,
Молжігіттен үш бала — Түрлан, Жарылғас, Ықылас. Көпжасар, Мыңбай, Жүзбай, Онбай.
Ықыластан бір бала — Құлназар. Ботакарадан жеті бала - Мырзабек, Қожабек, тоқалынан —
Құлназардан екі бала — Медет, Қуат. Аман, Заман, Шаумұрын, Сағызбай, Сəтбай.
Дауылбайдан бір бала — Маңғыбай. Мырзабектен еқі бала, бəйбішеден — Жұбанияз.
Маңғыбайдан бір бала — Жүбатыр. Жұбанияздан бір бала — Құдабай.
Жұбатырдан үш бала - Дүйсен, Сисен, Сəрсекен. Құдабайдан төрт бала — Шағыр, Қобылаш, Əмір, Əлен.
Лепестен үш бала — Қыдыр, Мағанбай, Сəрсембай. Шагырдан бір бала — Жаңбырбай.
Қыдырдан үш бала — Бижан, Ержан, Айтжан. Жаңбырбайдан бір бала — Шалабай.
Сəрсембайдан екі бала — Қортан, Жайлаубай. Қобылаштан екі бала — Əлдермен, Шынбай.
Қондыбайдан бір бала — Бисен. Əленнен екі бала — Қожық, Əуелбай.
Бисеннен бір бала — Тайлан. Қалаубайдан бір бала — Құдайберген.
Қамысбайдан екі бала — Əлжігіт, Тəшір. Аманнан алты бала, бəйбішеден — Мақы, Бөрі,
Əлжігіттен екі бала - Жетібай, Жанабай. тоқалынан — Жолдасбай, Төлеп, Жылқыбай, Жұмабек.
Тəшірден үш бала — Өсербай, Еділбек, Шенен. Мақыдан бір бала — Досан.
Күмісбайдан төрт бала — Доспанбет, Шоңай, Бəубек, Досаннан екі бала — Қонақбай, Сауытбай.
Тəубек. Сауытбайдан екі бала — Сейітмүхан, Төселбай.
Доспанбеттен үш бала — Өмір, Мəшін, Мақар. Бөріден алты бала, бəйбішеден - Бижан, Забыхан,
Өмірден үш бала — Сеп, Аймағанбет, Жүнбас. Қадырхан, тоқалынан — Смадияр, Қошай, Кенжебай.
Мəшіннен төрт бала — Қүлмағанбет, Жалғасбай, Ораз, Смадиярдан бір бала — Жөнелбек.
Қүрман. Қошайдан екі бала — Нұртілеу, Бекжан.
Құрманнан екі бала - Қоңырбай, Тұрақбай. Кенжебайдан еқі бала — Тапыл, Табылды, Салық.
Мақардан бес бала — Ыбырайым, Үбі, Сарыбай, Салықтан үш бала - Айладыр, Наурызбай, Зинеғали.
Оңғарбай, Тыштықұл. Жолдасбайдан бір бала — Ізберген.
Ыбырайымнан еқі бала — Шымағанбет, Смадияр. Жылқыбайдан бір бала — Нəрік.
Үбіден төрт бала — Əбибулла, Нəби, Қали, Көздібай. Жұмабектен бір бала — Ақтөре.
Оңғарбайдан үш бала — Убайдулла, Əлеулет, Бесімбай. Заманнан үш бала — Салық, Атажан, Маханбет.
Тыштықүлдан еқі бала — Намазбай, Сəрсембай. Атажаннан бір бала — Қыдырқожа.
^блжабайдан еқі бала — Барак, Бисембай. Қыдырқожадан бір бала — Сəбит.
Бисембайдан үш бала — Қаржаубай, Қалын, Карабас. Шаумұрыннан бес бала — Кебіс, Əбілхан, Шонкал,
Қожақ, Дүйіттг.
Атамбайдан екі бала — Қалдыбек, Бисенқүл.
Кебістен екі бала - Сəуірбай, Жолдыбай.
іҚалдыбектен екі бала — Едіге, Есекей.
Əбілханнан бір бала — Қызылбай.
Жанбоздан бес бала — Өтеулі, Матай, Айым, Шақа,
Дүйіштен бір бала — Тінейбай (баласы бар).
Жаманқара. Сағызбайдан екі бала — Ізімберген, Қолат.
Өтеуліден бес бала - Тымқара, Телқара, Үзақ, Боздақ, Ізімбергеннен бес бала — Итемген, Тəжібай, Əуелбай,
Сандық. Оңалбай, Шығамбай.
Матайдан он бала, бəйбішеден — Ботақара, Төлес,
Сəтбайдан сегіз бала — Боранбай (бір бала), Дағдаш Қосқұлақтан бір бала — Шайқы.
(бір бала), Қожахмет, Қыдырахмет, Қанбай, Ембай, жеңге Сүйіндіктен бір бала — Құлшар.
алғаннан — Қожамқұл, Қойшыбай. Құлшардан алты бала — Құл, Алман, Құлбарақ, Кене,
Қыдырахметтен екі бала — Маңғыбай, Қадырбай. Шəбіқ, Берді.
Қанбайдан бір бала — Нұрым. Құлдан үш бала — Мəдемі, Тəжібай, Қошқар.
Қожабектен он бала, бəйбішеден — Айытмағанбет, Мəдеміден бес бала — Бекарыстан, Бекбай, Тегісбай
Есенияз, бірінші тоқалынан — Алдаш, Кеуеш, екінші Жүман, Қиялбай.
тоқалынан — Томалақ, үшінші тоқалынан — Елемес, Бекарыстаннан бір бала — Зердебай.
Қызылбас қызы əйелінен — Оразбай. Тəжбаннан екі бала — Қали, Аралбай.
Есенияздан екі бала — Еспан, Білман. Алманнан еқі бала — Байтөбет, Өрдеқ.
Еспаннан төрт бала — Нұрғазы, Нұрсейіт, Ерғазы, Байтөбеттен бір бала — Зақария.
Қезбай. Құлбарақтан сегіз бала — Нақ, Тұржан, Нұржан, Беқен,
Білманнан үш бала — Тағанбай, Тағанияз, Аязбай. Жылқыбай, Аймағанбет, Стамбұл, Тəңірберген.
Қеуештен төрт бала — Мұрын, Шорытбай, Бисен, Шəкі. Нақтан алты бала — Саназар, Айназар, Иман, Қауқар,
Мұрыннан төрт бала — Бисембай, Шодан, Рахмет, Қартбай, Нармағанбет.
Қармыс. Тұржаннан еқі бала — Жұмағазы, Бекше.
Шорытбайдан бір бала — Бесқонақ. Нұржаннан екі бала — Дəуіт, Сауыт.
Томалақтан төрт бала — Ізбас, Ақжігіт, Бозжігіт, Ермек. Бекеннен бір бала — Итемген.
Елеместен үш бала — Төрехан, Мендібай, Тайғара. Жылқыбайдан еқі бала — Тасмағанбет, Эбен.
Төреханнан бір бала - Қүрмаш (бір бала). Тəңірбергеннен екі бала — Маханбетқалы, Нұрбай.
Оразбайдан бір бала — Лəтіп. Көнеден үш бала - Сарбай, Беқ, Лесбай, Қожа.
Лəтіптен еқі бала — Сəттіғұл, Жұбатхан. Лесбайдан бір бала — Жаңбырбай.
Төлестен үш бала — Жаманбай, Көпен, Жұмағұл. Қожадан бір бала — Теміржан.
Жаманбайдан бір бала — Тасболат. Бердіден бір бала — Қожаберген.
Көпеннен Шəріп балалары. Қожабергеннен бір бала — Əлқуат.
Жұмағұлдан бір бала — Атанша. Өтегеннен екі бала — Əжібай, Толыбай.
Атаншадан бір бала — Ақнияз. Əжібайдан төрт бала - Сасық, Жантақбай, Тоқбай,
Қуандықтан үш бала — Шаңбас, Балғымбай, Дəмен. Нарымбай.
Шаңбастан екі бала — Қалжан, Əбіл. Сасықтан бес бала — Төремұрат, Қанғабай, Қотырбас,
Қалжаннан төрт бала — Шот, Əлі, Ораз, Қали. Қүрман, Қилаш.
Балғымбайдан үш бала — Сарқұл, Жұмағұл, Төремұраттан үш бала — Бек, Құраш, Əбді.
Тəжімағанбет. Қотырбастан бір бала — Сəлмен.
Жұмағұлдан бір бала — Көлбай. Қүрманнан бір бала — Қош.
Көлбайдан бір бала — Жалғас. Жантақбайдан екі бала — Сейілхан, Рзахан.
Тəжімағанбеттен екі бала — Қалдықожа, Қыңырбай. Тоқбайдан бір бала — Маман.
Дəменнен үш бала — Қағанақ, Қосқұлақ, Ноғай. Толыбайдан бір бала — Көптілеу.
Қағанақтан бір бала — Жауын. Көптілеуден үш бала — Қорған, Жанаш, Қощы.
Қорғаннан екі бала — Жұлдызбай, Көпжан. Қабыланнан үш бала — Бəйтерек, Есенкөбек, Пұсырман.
Жанаштан бір бала — Əдік. Бəйтеректен екі бала — Жанкісі, Қанбай.
Мыңжасардан төрт бала — Қалмамбет, Шəкілік, Жанкісіден екі бала — Нетбай, Бекбай.
Тынымбай, Жирен. Есенкөбектен бес бала, бəйбішеден — Əбдір (балалы),
Қалмамбеттен төрт бала — Шолақ, Омар, Оспан, Бөпе. Үбіш, Өтебай (балалы). Ботакөз деген əйелінен — Құдабай,
Шолақтан алты бала — Қонар, Көшер, Досымбай, Шанытбай.
Бисалы, Қосан, Бекібай. Үбіштен екі бала — Төрехан, Өрдек.
Омардан бір бала — Тегісбай. Төреханнан екі бала — Хасан, Қүсайын.
Тегісбайдан екі бала — Нұрлепес, Байназар.
Қүдабайдан бір бала — Ақшолақ.
Оспаннан бір бала — Майлыбай.
Ақшолақтан екі бала — Қалдыбай, Жиделі.
Майлыбайдан екі бала — Түрікпен, Аллан.
Бөпеден бір бала — Айдар. Шаңытбайдан бір бала — Атшыбай (бір бала).
Айдардан бір бала — Ғұбайдулла (балалы). Пүсырманнан екі бала — Қүдас, Тілек.
Шəкіліктен бір бала — Азамат. Қүдастан екі бала — Енсеп, Шанақ.
Азаматтан төрт бала — Медеу, Сатыбалды, Əмин, Мəди. Тілектен үш бала — Нəби, Қоңырбай, Назар.
Тынымбайдан бір бала — Самалық. Арыстаннан бір бала — Қабақ.
Самалықтан екі бала — Сүйеп, Медет. Қабактан үш бала — Қүнанбай, Озғанбай, Көкен.
Сүйептен бір бала — Меделбай. Кенженнен төрт бала — Есенқожа, Құнанқожа,
Медеттен бір бала — Телібай. Аманқожа, Күзембай.
Мыңбайдан бір бала — Жұмабай. Есенқожадан бір бала — Түйеші.
Жұмабайдан төрт бала — Төлеу, Танықұл, Əйеп, Шəкен. Түйешіден бір бала — Маңғыбай.
Көпжасардан екі бала — Байқұл, Баймембет. Қүнанқожадан төрт бала — Лапай, Шағыр, Жұбау.
Байқұлдан екі бала — Қүдайберген, Алдаберген. Лапайдан бір бала — Əлдермен.
Құдайбергеннен үш бала — Бозтай, Нұртай, Болтай. Шағырдан бір бала — Бисембай.
Алдабергеннен бір бала — Елубай. Бисембайдан екі я үш бала — Нұрғали, ...
Бəймембеттен екі бала — Медет, Өтесін. Нұрғалидан бір бала — Дана.
Өтесіннен бір бала — Маку (балалы). Есқалидан бір бала — Тəжіқара.
Онбайдан үш бала — Байбол, Жамбол, Қожамбет. Жұбаудан екі бала — Ізғали, Қами.
Байболдан төрт бала — Ұлықпан, Ернияз, Сарнияз, Қарымқожадан бір бала — Алтан.
Қарабай. Алтаннан бір бала — Бисенғали.
Сарнияздан екі бала — Жексен, Өтелбай. Ермектен бір бала — Жалғасбай.
Қарабайдан бір бала — Қорқыт. Жолбарыстан бір бала — Қауғаяқ.
Қожамбеттен екі бала — Қожыр, Дүйсен. Қауғаяқтан уш бала — Қыдырбай, Кенебай, Жарас.
Қожырдан үш бала — Бегендік, Өсер, Үсембай. Қыдырбайдан бес бала —Досжан, Тəжімұрат, Ершуақ,...
Айымнан жеті бала — Қонызақ, Қабылан, Арыстан, Досжаннан бес бала — Иман, Мұхан, Түйте, Əбіш, ...
Кенжен, Қарымқожа, Ермек, Жолбарыс. Кенебайдан еқі бала — Таған, Сисен.
Қонызақтан бір бала — Тілеулі. Тағаннан екі бала — Жəуміт, ...
Тілеуліден бір бала — Ығылман. Сисеннен екі бала — Көмірғали, Жолболды.
Тəжімұраттан бір бала — Оразалы (балалы). Мəмбетнияздан бір бала — Қоңқақ.
Шакадан бес бала — Бекқұлы, Жанқұлы, Жанбай, Тоқтамыстан үш бала - Боранқұл, Кенешбай, Бөген.
Еділбай, Жазықбай. Боранқұлдан төрт бала — Жетекбай, Олжабай, Үргешбай.
Бекқұлыдан екі бала — Мендібай, Қыртан. Үргешбайдан екі бала — Жарылғас, Кемелхан.
Мендібайдан үш бала — Құлжан, Шала, Көшімбай. Сүйінқарадан төрт бала - Төлеген, Тілеміс, Бектеміс,
Құлжаннан бір бала — Ақмолда. Бекназар.
Ақмолдадан екі бала — Үмбеталы, Салық. Жаманқарадан сегіз бала — Телемген, Тілеміс, Тілеп,
Шаладан бір бала — Шалабай. Көтенбай, Есенкелді, Амантұрлы, Тілембай. Бектұрлы.
Көшімбайдан бір бала — Атабай. Телемгеннен он бала, бəйбішеден — Амандық, Қощы,
Қыртаннан екі бала — Ақпанбет, Қарамбет. Жапар, Алдаберген, Жанпейіс, Беқен, тоқалынан —
Ақпанбеттен екі бала — Қүлкісі, Қалам. Жолмағанбет, Ізмағанбет, Қожамбет, Аманжол.
Қарамбеттен жеті бала — Алмағанбет, Арыкбай, Еркеғұл, Жапардан екі бала — Дыбыс, Жубай.
Еселбай, Дисалы, Алпысбай, Тынымбай. Дыбыстан екі бала — Қайырбай, Ағыс (үш бала).
Алмағанбеттен бір бала — Қуандық. Алдабергеннен бір бала — Құрманияз.
Қуандықтан бір бала — Сағындық. Жанпейістен алты бала — Сарқожа, Нұрсұлтан,
Арықбайдан бір бала — Іздібай. Аймағанбет, Саламат, Зиней, Меқе.
Ерқеғұлдан бір бала — Өзбеқ. Бекеннен бір бала — Қоржынбай.
Еселбайдан бір бала — Берік. Жолмағанбеттен еқі бала — Аралбай, Алшынбай.
Дисалыңан бір бала — Ерсары. Ізмағанбеттен бір бала — Қайырхан (екі бала).
Жанқұлдан жеті бала — Төлеқожа, Андақаш, Құтпенбет, Тілемістен төрт бала — Сатыбалды, Мақтымберді,
Тұрмамбет, Мұңайтпас, Қалмембет, Əлмембет. Қосуақ, Шормақ.
Жамбайдан тəрт бала—Бернияз, Қалнияз, Раманберді, Балта. Сатыбалдыдан екі бала — Бекен, Əліш.
Бернияздан екі бала — Ізтілеу, Орынбай. Беқеннен еқі бала — Бердіғали, Нұржан.
Ізтілеуден үш бала — Танғұл, Қанатбай, ... Əліштен екі бала — Құрмаш, Мендіқұл.
Қалнияздан екі бала — Алдан, Ермеқ. Құрмаштан бір бала — Жабағы.
Еділбайдан екі бала - Есқара, Досқара. Мактымбердіден үш бала — Тілеулі, Шөкім, Құлжұмыр.
Есқарадан үш бала - Мұрын, Жүсіп, Бүркіт. Тілеуліден екі бала — Елбай, Темірқұл.
Мұрыннан үш бала — Қөшімбай, Орымбай, Шəлтеқ. Құлжұмырдан бір бала — Баянқұл.
Жүсіптен үш бала — Қөшербай, Шолтаман, Шегір. Қосуақтан төрт бала — Тасмағанбет, Қиян, Төребай,
Көшербайдан бір бала — Есен. Тобыш.
Шолтаманнан бір бала — Берішбай. Қияннан екі бала — Дағыстан, Табын.
Шегірден бір бала — Сарман. Төребайдан бір бала — Əлім (балалы).
Досқарадан екі бала — Бабы, Жазықбай. Шормактан екі бала — Əлібай, Демесін.
Бабыңан алты бала — Наурызбай, Серікбай, Өмірбай, Демесіннен бір бала — Тұрбай.
Таңбай, Бисембай, Тұяқ. Тілептен төрт бала — Маман, Бабан, Нəубет, Алданазар.
Жазықбайдан екі бала — Тақбай, Сүйінқара. Таңбайдан Маманнан екі бала — Нығыман, Төлекұс.
екі бала — Мəмбетнияз, Тоқтамыс. Нығыманнан бір бала — Жаңбыршы.
Бабаннан екі бала — Қостек, Байшағыр. Шағырдан бір бала — Орынбас.
Қостектен бір бала — Толтырбай. Орынбастан бір бала — Əшір.
Толтырбайдан бір бала — Найзабек. Əшірден үш бала — Мəлік, Жалғас, Шəмпік.
Нəубеттен екі бала — Есенғұл, Мамбетқұл. Танқыбайдан бір бала — Төлеген.
Есенғұлдан екі бала — Шəкібас, Əнес. Қойбагардан үш бала — Каржаубай, Оразат, Қармыс.
Шəкібастан бір бала — Намазбай. Қаржаубайдан бір бала — Шерім.
Əнестен бір бала — Сартбек (екі бала бар). Шерімнен бір бала — Айымбек.
Мамбеткүлдан екі бала — Əукеш, Сакаш (үш бала бар). Мысадан екі бала - Демеген, Жолдасбай.
Алданазардан төрт бала — Шорбас, Олжабай, Қоңырбай, Тоқтардан бес бала - Отарбай, Қосбармақ, Жайлаубай,
Адырбай. Ырлаубай, Жаймағанбет.
Шорбастан екі бала — Ноғай, Тілеген (балалы). Отарбайдан бір бала — Ордаш. Ордаштан бір бала —
Ноғайдан бір бала — Болатбай (балалы). Қуаныш.
Олжабайдан үш бала — Ақкөт, Ораз, Өтеп. Қосбармактан бір бала — Мəтен (екі бала).
Қоңырбайдан екі бала — Жылекеш, Төлеген (екі бала Жайлаубайдан бір бала — Қанаш.
бар). Жаймағанбеттен алты бала — Сəуле, Жұма, Құлбала,
Көтенбайдан үш бала — Ерімбет, Сүйішбек, Қалымбет. Қуандық, Сүйіндік, Болатбай, ...
Ерімбеттен төрт бала — Батырбек, Куанышбеқ, Талас, Қүлбаладан үш бала — Жəкібай, Кузембай, Аязбай.
Жарас. Амантұрдыдан үш бала — Төлеу, Шүкір, Келдібай.
Батырбектен жеті бала — Аманқос, Төлес, Бөлекбай, Келдібайдан бес бала — Рақыні (екі бала бар), Қожақ,
Қонай, Айтыман, Бөпесары, Кенесары. Қожахмет, Əділ, Əбді.
Қуанышбектен үш бала — Шəукен, Сəркен, Мұзбай. Тілембайдан үш бала — Иса, Құлбарақ, Орақ.
Жарастан екі бала — Сағындық, Ішқен. Исадан екі бала — Нүрберген, Кемелхан.
Сағындықтан екі бала — Дəулет, Жаманқұл. Нұрбергеннен төрт бала — Жолаш, Шүкіралы, Ахун,
Сүйішбектен төрт бала — Бəйсеу, Ұшқанбай, Ниязбай, Салық.
Көшек. Кемелханнан үш бала — Əбдіғали, Уəли, Махмүт.
Есенкелдіден сегіз бала — Нүржақып, Мошан, Қайралап, Құлбарақтан төрт бала — Түсмағанбет, Сарқошқар,
Маңғыбай, Танқыбай, Қойбағар, Мыса, Тоқтар. Нəрдек, Қыдыр.
Нұржақыптан бес бала — Боранқұл, Құбығұл, Түсмағанбеттен төрт бала — Ізберген, Тасқымбай, Үмбет,
Наурызбай, Базарбек, Сүндет. Ермек.
Боранқұлдан бір бала — Салпы. Сарқошқардан екі бала — Демберген, Серік.
Қүбыгулдан бір бала — Шəди. Қыдырдан бір бала — Кайрат.
Наурызбайдан бір бала — Бисембек. Орақтан төрт бала — Ақбас, Сейілхан, Жайылхан,
Мошаннан төрт бала — Жолдыбай, Ергенбай, Хораз, Нəбихан.
Назархан. Ақбастан екі бала — Керекбай, Али.
Ергенбайдан бір бала — Кадыр. Сейілханнан үш бала — Шалабай, Өскімбай, Қызылкұл.
Хораздан бір бала — Сапар. Нəбиханнан екі бала — Жоламан, Берекет.
Қайралаптан бір бала — Шағыр. Бектұрлыдан үш бала — Мыңбай, Жантілеу, Бектілеу.
Ескерту: Исаға кірме, арғы атасы Есенқұл, Беріш Ернияздан бір бала — Тілеген (балалы).
Жаманқараның жиені Нұрлыбек (Жақсылық), Сеңгірбек, Тумадан — Дат балалары бар.
Жақсылықтан төрт бала — Алдаберген, Қилыбай, Мəстек, Тұмыштан үш бала — Садық, Ідім (балалы), Сəйдім
Кенже. (балалы).
Алдабергеннен бір бала — Сисембай (балалы). Нұрқарадан үш бала — Қожаберген, Тастай, Сали.
Қилыбайдан үш бала — Шəудірбай, Егдірбай, Қатарбай. Қожабергеннен төрт бала — Ершіман, Қозыбақ, Ақсан,
Мəстектен еқі бала — ... Кенжеден бір бала — Сайлау. Шеруен.
Сенгірбектен екі бала — Көшербай, Орынбай. Құлтастан төрт бала — Еспенбет, Доспанбет, Бəймен,
Көшербайдан алты бала — Иманбай, Мəди, Жұмағұл, токалынан — Дайрабай.
Дүйсен, Əбілхан, Дəлухан. Еспенбеттен екі бала - Балабай, Жаңбырбай (екі бала).
Көрпеден үш бала — Маңғыбай, Қүйік, Аралбай. Доспанбеттен бір бала — Саки.
Маңғыбайдан төрт бала — Байсау, Қылыш, Ырғыз, Бəйменнен төрт бала — Сынабай, Қоңыр, Қуанбай,
Торқа. Шанамбай.
Байсаудан үш бала — Бозай, Құлтас, Сары. Сынабайдан бір бала — Əлмағанбет.
Бозайдан үш бала — Аман, Есен, Əжен. Қоңырдан екі бала — Əбілқасым, Тəжіғұл.
Аманнан бір бала — Есқожа. Қуанбайдан екі бала — Айтуар, ...
Есқожадан алты бала, бəйбішеден — Қаражан, Сүйішбек, Шанамбайдан бір бала - Егізбай.
тоқалынан — Үзакбай, Болтай, Жұмағазы, екіншітоқалынан Дайрабайдан төрт бала — Нұржан, Бөгіс, Кебіс, Жайлау.
— Жөнелбек. Сарыдан бір бала — Қүдайберген.
Жөнелбектен бір бала — Отарбай (балалы). Өсеннен бес Қүдайбергеннен үш бала — Бекежан, Төлеген, Бөлеген.
бала, бəйбішеден — Қобылан, Қоңқа, Дүтбай, Бекежаннан екі бала — Онбосын, Түйеші.
тоқалынан — Жалғасбай, Жұмағұл, екінші тоқалынан Төлегеннен бір бала — Өткен.
— Иітбай. Қылыштан екі бала — Барқын, Жарқын.
Қобынаннан бір бала — Беқтұрған. Жалғасбайдан үш бала Барқыннан үш бала — Естемес, Есбай, Қосбай.
— Қошабай, Түстемір, Əбдіхалық. Əбдіхалықтан бір бала — Естемістен екі бала — Кайып, Шотық.
Əміржан. Əміржаннан еқі бала — Маршал, Шора. Есбайдан үш бала — Тоқсамбай, Сеқсембай, Базаркелді.
Жұмағұлдан екі бала — Жанұзақ, Айзақ. Иітбайдан екі Тоқсамбайдан екі бала — Қоңыр, Қоржынбай.
бала — Ахмет, Шайқы. Əженнен үш бала - Мұрын, Қосбайдан үш бала — Қашқынбай, Тасқынбай, Қодар.
Əлмен, Қалды жəне Төртқара мен Нұрғара. Қашқынбайдан бір бала — Қалдыбай.
Мұрыннан бір бала — Шудабай. Тасқынбайдан бір бала — Мұхан.
Шудабайдан екі бала — Жақып, Жүсіп. Қодардан бір бала — Құлжүмыр.
Əлменнен бір бала — Ақыбай. Жарқыннан алты бала — Елемес, Кенжебек, Сəдімен,
Төртқарадан үш бала — Қонысбай, Жұма, Тұмыш. Əбен, Махамбет, Мұстафа.
Қонысбайдан бір бала — Ернияз. Елеместен үш бала — Қосуақ, Мал, Беген.
Қосуақтан екі бала — Өсер, Ышбай.
Маядан төрт бала — Балмембет, Қамысбай, Қалабай,
Өмірбай.
Балмембеттен бір бала — Сəтібай. Итолыңан үш бала — Мəт, Қыдыр, Бəйтілеу.
Калабайдан екі бала — Түйеші, Қарамұрза (бұл балалы). Мəттен үш бала — Жаман, Атшыбай, Омар.
Өмірбайдан бір бала — Досжан (балалы). Қыдырдан бір бала — Нүрмағанбет.
Бегеннен бір бала — Төлен. Нұрмағанбеттен бес бала — Сəбит, Өтелген, Төлесін,...
Төленнен төрт бала — Қүлқара, Үденбай, Болысбай, Бəйтілеуден үш бала — Нұрбаулы, Нұрлан, Қарғабай.
Наурызбай. Нұрбаулыдан үш бала — Сардарбеқ, Атаман, Қалдыаман.
Кенжебеқтен бес бала, бəйбішеден — Құлмаш, Өте, Нұрланнан екі бала — Шұғай, Шəміл.
Қарабас, тоқалынан — Көпберген, Бисем. Қарғабайдан екі бала — Сиғали, ...
Құлманнан екі бала — Əліке, Сəтмағанбет. Қарадан бір бала — Əбен.
Қарабастан төрт бала — Омар, Оспан, Қыдыр, Үмбет. Əбеннен бір бала — Бекембай.
Көпбергеннен екі бала — Қуатбай, Қанатбай. Бекембайдан бір бала — Таған.
Бисемнен бір бала — Өмірзақ. Алтынбектен бір үй бар — Бақыт.
Өмірзақтан бір бала — Сарау. Күмістен төрт бала - Əкім, Бурықұл, Жүзіқұл, Үмбет.
Сəдімекген үш бала — Бəймен, Тұман. Əкімнен төрт бала — Бəймен, Ержан, Кален, Махамбет.
Бəйменнен екі бала — Сəрсембай, Бесімбай. Бəйменнен үш бала — Атанкұл, Көшербай, Базарбай.
Сəрсембайдан үш бала — Майқалпыр, Қибас, Аманжол. Ержаннан бір бала — Есенаман.
Майқалпырдан бір бала — Төлеш. Есенаманнан екі бала — Өтесін, Демен.
Томаннан екі бала — Қотырбай, Əби. Деменнен бір бала — Қызылғұл (балалы).
Қотырбайдан бір бала — Қазанбай. Қаленнен бір бала — Орынбай.
Əбиден үш бала — Іздібай, Жексен, Кенже. Орынбайдан бір бала — Спан.
Əбеннен бір бала — Қалмамбет. Махамбеттен екі бала — Ещан.
Қалмамбеттен еқі бала — Қуамбай, Жайлыбай. Ещаннан төрт бала — Алдашбай, Кұлыбек, Төлешбай,...
Куамбайдан үш бала — Айқожа, Сүйіндік, Атағали. Үмбеттен екі бала — Сүгір, Мəмбет (палуан, бұлар 5-6 еді).
Жайлыбайдан бір бала — Жексенғали. Мəмбеттен екі бала — Рахман, ...
Күйіктен екі бала — Бекбауыл, Жанбауыл. Айғырдан төрт бала — Тінікей, Емберді, Каптан.
Аралбайдан төрт бала — Баби, Бабан, Баракат, Сырлыбай. Тінікейден үш бала — Құлсары, Молбай, Қолбай.
Бабайдан алты бала — Жолдыбай, Қойлан, Бастыбай, Ембердіден үш бала — Жəнет, ...
Сырлыбай, Кенжебай, Көпбай. Жəнеттен екі бала — Қоныс, ...
Сегізбайдан екі бала — Күшік, Қосбармақ. Қоныстан бір бала Қаби.
Күшіктен сегіз бала, бəйбішеден — Қареке, Самеке, Шауқардан бір бала — Ерсайын.
Сам, Кара, тоқалынан — Алтынбек, Күміс, Айғыр, Құлшык, Құлшықтан үш бала - Құрман, Раш, Қабылан.
Қарекеден екі бала — Жылдан, Шала. Құрманнан үш бала — Көш, Алпысбай, Жетпісбай.
Көштен үш бала — Нұрлыбай, Меңдібай, Екібай.
Самнан екі бала — Пышан, Тыныштық.
Сағыздан бір бала — Аяп (бес бала бар).
Тыныштықтан екі бала — Айдаралы, Есмағамбет.
Қосбармақтан төрт бала — Матай, Төлеп, Нұрбай,
Есмағамбеттен бес бала — Сүндет, Ерқаш, Селбай, тоқалынан — Өтепберген.
Елбай, Нұрқан. Матайдан төрт бала — Шəудір, Нысамбай, Есеналы,
Пышаннан екі бала — Итолы, Сатыбалды. Кенжеалы.
Шəудірден бес бала — Аманбек, Есенбек, Базылбек, Жұбаназардан бір бала — Ерлан.
Көккөз, Шегір. Соназардан 4-5 бала — Ыбан, Қартбай (балалы).
Аманбектен жеті бала — Қошай, Дошай, Мəтеқмолда, Ыбаннан ей бала — Рза, Шора.
Қошқарбай, Оразбай, Омар, Көнбас. Бурабайдан төрт бала — Шонақ (бұдан 3 бала), Бақай,
Есенбектен бес бала — Тастайбек, Қожабек, Темірбек, Баймағанбет, Тоғай.
Сұлтанбеқ, Мырзабеқ. Тоғайдан сегіз бала — Жолмағанбет, Ахмет, Бесімбай,
Базынбеқтен төрт бала — Тілеубек, Жүнбай, Тілеулі, Аман, Намазбай, Тасымбай, Досымбай, Шодыр.
Өтетілеу. Бақайдан бір бала — Есен.
Өтетілеуден бір бала — Берді. Баймағанбеттен бір бала — Медеубай.
Көккөзден екі бала — Байзақ, Өтен. Өтепбергеннен үш бала — Көпжасар, Баймағанбет,
Шегірден бір бала — Сүйесін. Бимағанбет.
Нысамбайдан екі бала — Көделі, Сасықбай. Көпжасардан үш бала — Қожалақ, Өмірбай, Жандай.
Көделіден төрт бала — Бурабай, Бұйрабай, Сүйірбай, Сүгіралыдан ей бала — Акқете, Акқошқар.
Шудабай. Ақкетеден сегіз бала — Жайықбай (Малта балалары),
Сасықбайдан ей бала — Қуат, Жұбатыр. Назар, (Бопанайлар), Сеңгірбай, Жамансары (Қоңырмен,
Баяндыдан екі бала — Жұмабай, Ақеділ. Қалымдар), Қонай (Асқарлар), Кенжесары, Алшынбеқ,
Жұмабайдан екі бала — Итбала, Ақбала. Қойлыбай.
Ақеділден екі бала — Тұрлаубай, Шарғабай. Кенжесарыдан ей бала — Құрман, Таған.
Есеналыңан екі бала — Артыкбай, Асан. Құрманнан үш бала — Нəубет, Отыншы, Қаржау.
Артықбайдан үш бала — Қуамбай, Тəжімағанбет, Тағаннан бір бала — Игібай.
Тілеумаганбет. Отыншыдан ей бала — Көптілеу, Жөнелбек.
Қуамбайдан бір бала — Боранбай. Қаржаудан ей бала — Бисембай, Сəрсембай.
Тілеумағанбеттен бір бала — Қонысбай. Акқошқардан үш бала — Қабыл, Елеш, Қожаберген.
Асаннан бір бала — Сарбала. Қабылдан алты бала — Дін, Шын, Дос, Щүреп,
Кенжалыдан еқі бала — Пұсырман, Жарас. Құтымбет, Байшан, Шойынбай.
Пұсырманнан бір бала — Есіркей. Құтымбеттен үш бала - Қораз, Жылқышы, Егізбай.
Есіркептен бір бала - Мүсіркей. Байшаннан ей бала — Рабай, Төлеп.
Жарастан төрт бала — Бөгембай, Ақнияз, Бөкей, Жетпіс. ПІойынбайдан бір бала — Өсймбай.
Бөқембайдан бір бала — Жанабай. Медетген төрт бала, бəйбішеден — Батыр, Байбол, өзбек
Төлептен екі бала — Иманалы, Жұрынтай. қызы əйелінен — Бүлғақ, Сырғақ.
Иманалыдан жеті бала — Мінасын, Сейіт, Жұбаназар, Батырдан тоғыз бала — Шомақ (Сауранбай балалары),
Соназар, Дəулет, Нұржан, одан — Тəстемір, Соңберген, Бердалы (Айдығұл тұқымы), Бегалы (Алдаберген балалары),
одан үш бала бар. Тілеулі (Тегісбайлар), Серапы (Нұржан, Бекжандар), Тұманша
Дəулеттен екі бала — Бадырақ, Тəжібай. (Бастыбай, Кенжебайлар), Өте (Тілемістер), Қият, Үсен.
Тəжібайдан ей бала — Үсембай, Жақсылық. Байболдан екі бала — Арғымбай, Алшымбай.
Бадырақтан бір бала — Қарағұл. Арғымбайдан бес бала — Мамырша (Еспенбет балалары),
Сейіттен үш немесе төрт бала — Бұлтуған, ... Клдырша, Түрікпенбай, Төлеп, Ізбас.
Қадыршеден төрт бала — Атанияз, Мəмбет, Тəтімбет, 2. Адайдың ұраны — "Бекет".
Еңсеп. 3. Бұл ұран тек Адай елі үшін. Баска Байұлында да
Еңсептен бір бала — Есболай, ... өздерінің ұрандары бар. Мысалы, Беріштерде "Ағатай",
Есболайдан бір бала — Байғали (балалы). Ағатай — Исатай Таймановтың арғы атасының аты.
Түрікпенбайдан екі бала — Дəрмұрат, Шағыр. Таздарда "Бақай", Шеркештерде "Шағырай",
Дəрмұраттан бір бала — Берішбай. Ысықтарда "Бəйтерек", Жаппастарда "Бағұрат".
Төлептен — Тентексары, Бітімбайлар. Есентемірде біреулер "Алдаоңғар" деген ұран бар дейді,
Ізбастан үш бала - Қарамүрат, Алмұрат, Қалдымұрат. бұл "Алдаоңғар" деген адамның аты ма, немесе "Алла
Қарамүраттан бір бала — Шетімек. оңғар" деген тілектен туған сөз бе, ол жағын білмеймін.
Алмұраттан бір бала — Басшы (Құрмандар). Байұлында Сұлтанқисық деген ел бар. Бұл — бес арыс
Қалдымұраттан бір бала — Досшы (Табылдынар). Сүлтансиық: Алаша, Байбақты, Қызылкұрт, Масқар, Тана
Алшынбайдан бір бала — Жолдыбай. болып бөлінеді. Бұларда кандай ұран бар екенін білмеймін.
Жолдыбайдан бес бала, бəйбішеден — Үйтолы, Тайлаш, Байбактылар "Айтмамбет", "Қара" дей ме деймін.
Қонай батырдың немере қызы Бəлуден — Құрманияз, 4. Бекет — Адаидан төмен карай атаға бөлгенде жетінші
Байпақ, Жұбанияз. ата — Адай, Келімберді, Мұңал, Жаулы, Қосқұлақ, Жаналы,
Жолдыбайдан еқі бала — Итолы, Тайлан. Бекет.
Итолыдан бір бала — Тұрмамбет. 5. Үран шақыру. Адайлар басқа, Адай емес елмен
Тұрмамбеттен төрт бала — Айдарбай, Қуатбай, Садуақас, жанжалдасқанда немесе үлкен жиын-тойларда бəйгеге ат
Бүркіт. қосқанда "Бекет" деп ұран шақырады. Осындайда Адай
Қуатбайдан екі бала — Анас, Шахатбай. емес елдер де "Бекет" деп ұран шақыратын қездері болған.
Анастан екі бала — Балапаш (балалы), Сисембай Бұрынғы кезде халықтың негізгі қарулары — найза,
(балалы). қылыш, балта, садақ болған, ал ұстіне сауыт, басына дулыға
Шахатбайдан екі бала - Мұханбет, одан — Арман. киген, қолына қалқан ұстаған.
Бүркіттен бір бала — Айтуар, одан — Өмірзақ, Қатен, 6. Қиын жағдайда Адайлардың аузына көбіне осы
Ибраим, Есен. заманға дейін құдайдан Бекет бұрын түседі. Кейде өзіміз
де "Бекет" деп қаламыз.
ХАЛЫҚТЫҢ САЛТ-САНАСЫНДАҒЫ, ҚОҒАМДЫҚ 7. Аналарға сиыну да бар. Көбіне Бибатпа, Бəтимаға
ТҮРМЫСЫНДАҒЫ, ДІНИ СЕНІМДЕРІНДЕГІ сиынады. Мұны əсіресе, əйелдер босанарда, я жаны
АРУАҚТАРДЫҢ ОРНЫ қысылғанда жиі айтады. Зəңгі баба немесе Қамбар ата
туралы естігенім жоқ.
1. Артында ру я ұрпақ болып қалу үшін өткен ата- 8. Аруақтардың мекені туралы білмеймін.
бабалары я оның тұқымы, мысалы, төрт-бес атаға қелгенде 9. Айға, күнге табынудың қалдыктары жоқ. Бірақ баска
арысы 100, берісі 40-50 үй болса, олар өздерін біздер пəлен ырымдар бар. Олар: өрмектен, сырмақтан, желіден, құрықтан
румыз деуіне болады. Бірақ олар белгілі атақты ру аттамау; Киіз үидің оң жағынан кіру. Жаңа түскен келіннің
болмаса да, өзара олар, өз туыстарын біздің баска үйге шақырмай өздігінен бармауы; Ер адамның алдын
пəленшелер айтты, болмаса сөйтті деп жатады. Жалпы, əйел адамның кесіп өтпеуі сияқты ырымдар.
ел аузында олардың толып жатқан əйгілі ізі, сөзі қалмаса 10. Жай адамдар басқалармен құда бола береді.
да.
11. Жылан, құрбақа, шаян шакқандарды оқу, арбау 4. Əрине, барған адам "балам жоқ, бала бер я ауру
бұрын əбден болтан. Біздер де оны көрдік. Мысалы, дертімнен жаза көр" дейді ғой.
каракурт шакқанда оқығандар: "аламогер, сен мəгер, сенен 5. Əулие болған соң оны жақын-алыс демейді.
бетер мен мəгер. Сары құндыз сабынды кежідім, күнде 6. Қасынан өткенде зиратты сыйлау, жаяулап жүру бар.
Сүлеймен пайғамбар демі білен күпшік" деп жататын. Аят, кұран білетіндері оқиды, білмегендері жалынып
12. Оқып арбайтындар үйренеді, соны кəсіп етіп, мал жалбарынады. Өз басымтүнеп көргенім жоқ. Ертеректе
табады, дүние жинаудың бұл бір түрі. талай бардық.
13. Арбаудың сарынын осы күнде білетін адамды естіп, 7. Шырақшылар бүл зиратгарда 1929-30 жылдарта дейін
білген жоқпын. сиректеу болса да, отырды, қазір ешкім жоқ.
14. Арбаушының қобызы, сыбызғылары я домбыралары 8. Əулиелердің қөбінде өсіп тұрған ағаш жоқ.. Теқ
болады. Шопан-Атада тұт ағашы бар-ды, қазір білмеймін. Басына
15. Бақсынар екі түрлі. Қара бақсы оқымысты дейді. кадаған ағашқа шүбереқ байлау я ақша қойын қету бар.
Қара бақсылар зікір салады, шаңыраққа шығады, "субхан 9. Ондайлар жоқ, соғыс кезінде аздап болыпты, оны
алдалаиды". Отырған адамдар да бақсыға еліктеп "субхан кейін тыйды. Қазірде де ондайлар ұшін жергілікті
алдалайды". Ақ жүнмен, қара жүнмен ұшықтайды. Ірі орындарда үгіт-насихат жүргізеді, тигізбеуге қам жасайды.
караның бас сүйегіне бояу жағын, кептіреді. Əсіресе əйел 10. Айрықша ондай белгілер естімедім.
жағына тым бейімдеу болады. Оқымысты дейтіндер қітап 11. Ақтау, Қаратау да — жер аттары, биіқ шоқылардың
ашады, дуа жазып береді. Ішірткі деп қагазға жазған дуаны да аттары бар. Оны Адайлар берген бе, бұрыннан болды
суға езіп ішкізеді, т.б. ма, белгісіз. Мысалы, Қаратауда: "Отпан шоқы", "Бес
шоқы" дегендер бар. Бұл жөнінде айтарлықтай аңыз
ƏУЛИЕЛЕР, ПІРЛЕР, ИЕЛЕР, АТАЛАР естімедім.
12. "Қыдыр қүні Қыдыр көрген, Қыдыр пайғамбар
1. Əулие аталатындарға Маңғыстауда əдемілеп там салу аян берді, ол тұқым сондай" дейтін аңыздар бұрын да
шарт емес. Ол дəулетгі, бай кісілердің қолынан қеледі. Əулие болтан. Мысалы: "Назар, Қожаназар, Саназар, Əнет пе, я
деп саналатын зиратга ол кісіге арнап салған күмбезді сагана, баласы Қыдырша ма, солар Қыдыр көріпті, бай болыпты"
(қереге, сатана — бəрі бір сөз) деген. Ескілікті əулие аталатын, дейтін аңыз болды.
мысалы, Шопан-Ата, Қараман-Ата, Шакпақ-Ата, Масат-Ата, 13. Құстар жөнінде білмеймін.
Дүлдүл-Ата — бəрі де Адайдан бұрынғы зиратгар. Əлбетте, 14. Мал жөнінде: "Ойсылқара", "Ғайып ерен
түрікмендерден қалған болуы керек. Қырықшілтен" деп жататын, бұрын болтан.
2. Оларға жерленген адамдардың бəрінің де тастан үңгірлеп 15. Шопан-Ата Шетпеден шамамен 200 шақырымдай
қазтан үйі (Адайлар "мешіт" дейді) бар. Соның іліінің жерде күншыгысқа қараған құмақтау батыс, құбыласы
қабырғасында не сыртыңда осы əулиенің қабыры бар дейді. "Ақтауұлы кіндік" деген тас кабактау тастақ сайында. Көп
3. Жергілікті халық "мынау маған жақын", қазақ я қауым, əртүрлі формада салынған. Əсіресе, адайлардың
түрікпен демейді, қасына отырған жер ыңғайына карай неше алуан тамдары бар. Аңызда "Қыз əулие1' дейді. 1933
барып түнейді, мал сояды, шырақ жағады, сыйынады. жылы осы мезгілде басына барып, қызы жатыр деген үйдің
Басында қонып шығу керек. Бұрынырақта мал тозған шымылдығын ашып қөрсем, тастан ойған қабырда
айналдыратын болтан. Ол малды шырақшыга беретін. нəрестенің бейіті бар екен. Басқа айтарлықтай ештеңе
көрмедім. Сол мешітке кіре бергенде жардың кабырғасында дегенді шалдардан талайын естідік. Кейін ойласақ,
бейіт бар, ол Шопан-Ата ма, баска ма, оны білмедім. шалдардың біздерге айтатын сөздері əкелері-бабаларынан
16. Əртүрлі кəсіп, өнер жөнінде бəрі де сыйынып қалған сөз сияқты.
жатады. Дихан, Қорқыт, Қамбар, Дəуіт дейтін аттар Ал киікті аран қазып, айнала таспен я нар қамыспен
адайларда бұрын аталды. Казақ болып, ұлт болған жерде қоршалап, жүйрік аттармен, жүйрік тазылармен жүздеген,
негізі бір болуға тиісті. одан да көп киіктерді 10-25 адам болып қамалап, аранға
17. Арбаушыларда, жылқышыларда не дейтіндері есімде күшпен айдайды екен. Содан "киікше ерегеседі" деген
жоқ макал бар. Аңның ерегісіп кашатын жағынан "казан" деп
Алшын Мендалиев, атайтын терең ор я шұңқыр қазын қояды, болмаса, мықты
1971 жыл, 12 тамыз, нар қамыстан жерге шаншыған аранға соғылып қанжоса
Шетпе поселкесі. болып қырылады еқен. Арқарды, киікті, қарақұйрықты,
қасқырды, түлкіні қакпан құрып ұстайды, не атады. Əрине,
АНДАР МЕН АҢШЫЛЫҚ ЖАЙЛЫ кдкпан құрып ұстау — атқаннан оңайлау. Жалпы, аңшы
болудан ерінбеу керек, кдй кəсіпті болса да, ерінбей құнгтау
1. Бұрынғы замандарда, яғни Адайлар Маңғыстау керек, еріншек болсаң, барынан да құралақан каласың.
түбегіне жаңа келіп қоныстанған кезде құлан, киік, Ертеректе жыртқыш андар адамға қауіпті деп, оны ер
қарақүйрық, арқар көп болған дейді айтушылар. Кейіндеу қөңілді жігіттер болмаса, кез келген адам ауламаған, белгілі
бірте-бірте құландар тіпті ауып кетіп, баска андар қалған. батырлар аулайды екен. Мысалы, Қонай, Шотан, Арғынбай,
Осы уақытта бұлар да азайып қеткен, дегенмен Ақтаудың Айбас, Атақозы, қейіндеу Төлеп, Қармыс, Шабай
қиын құздарында арқар əлі бар. сияқтылар. Бұлар жолбарыс аулағанда бексауытты устіне,
2. Ертеректе жыртқыш андар да болған: жолбарыс, дұлығаны басына киіп, айбалта, найза, наркескен деп
қарақұлақ, борсык, сияқты. Олар қазір аз, тіпті бола қойса аталатын кдрулармен жолбарысқа аянбай, қорықдай кайрат
да, сирек. Біраққасқыр таусылмайды. жасайтын көрінеді.
Біздер дүниеге келместен көп бұрын құланды атпен Осы заманда киын тауларға какпан құрған аңшынар
қуып, найзамен, кейбіреулер қырлы дейтін мылтықпен болмаса, аңшылықтың соңына түсіп жүрген ешкім жоқ.
аулапты. Қырлы деуі — ішінің қыры бар, жалғыз оқпен Колхоздың қойын бағып жүріп 1947 жылдары Төрехан
ататын сияқты. Қырлының жалғыз оғы үш жүз метр, тіпті Заманов (Алғабас колхозы) алабарыс ұстап алды, терісін
одан да көп жерден тиетін секілді. көрдік. Бұған недəуір ерлік керек, екі какпан алды-артынан
Құлан тағы атпен қуып жеткенде маңайлатпайды, қос бірдей түсіп, аңның кайрат жасауга шамасы келмеген. Түлкіні
аяқтап тебеді, тістейді. Сондықтан найзаның сабы тым бұдан елу жыл бұрын бүркіт, тазымен аулаушы еді. Қазір бүркіт
ұзын болады, болмаса, арқан байлап лақтырады. Оған өте жоқ, онымен шұғылданатын аңшынар да жоқ Мал баккан
епті болу кереқ деп бізден бұрынғы қарттар айтатын. шопандарда тазы бар, колы тисе, түлкі, қоян я қаракұйрық,
Мəтжанның жирен аты, Айтмамбеттің көкала аты құланға киік аулайды.
жеткенде қапталдап отыратын, адамнан да есті жануарлар Адайлар қаршыға, лашынды біз көрген заманда ұстаған
еді дейтін. Бұдан ертеректе Шотан батырдың шұбар аты, жоқ, ертеректе ұстапты. Өйткені аңыз əңгіме бар: "Каршыға
Шонтының көк биесі, Атақозының құла аты құланға казан қайнатады, ителгі етек боқтайды" деген. Ителгіні
шықканда белгі беріп, пысқырып ырым жасаушы еді күні кешеге дейін ұстағандар болды. Бұның алатыны —
қоян мен жек. Жек деген — құс, жорғалап барып ұшып
кетеді. Бала күнімізде айтушылар болатын: "пəленшенің Атып я басқа əдіспен алған аңнан тап болтан адамға
ителгісі жаман еқен, жек саңғып жіберсе, жектен айрылып, мүше беру — аңшының парызы. Мүше деген — аңның
үсті-басы жектің боғы болып қалады" деп. бір-екі жілігінен, санынан, асық жілік жəне ортан
Далада жүретін қүстар — дуадақ, тырна, торала үйрек, жілігінен берілетін сыралғы. Аң қанжоса болып жатса,
қарабауыр, бұлдырық. Осы мезгілде бəрі де азайын кетті. түгелдей де беретіндер болады. "Мергеннен — сыралгы,
Сірə, қонысқа байланысты болар, жаңбыр жаумайды, куаң, батырдан — сауға" деген макал бар. Аңшының көбі
жайылым нашар. алған аңның етін біржола асын, ауыл болып бөліп жейді.
Теңіз жағалауында бұрын құстар көп болтан. Теңіздің Мүмкін, сараңдар да болар, бірақ мынадай бір жерде
қайтуына байланысты олар да сиреп қетті, аулаушы да алты-жеті я одан да көп үйлер отыр екен, бір адам аңға
жоқ. Балықшылықпен қəсіп ететіндер теңіз жағасынан шығады, ол аң əкеледі, əрине, оны асын, бəрі бөліп
мылтықпен құсты қөп алатын. жейді.
Атақты мергендер болыпты. Мынадай аңыз бар. Бізде Кешегі соғыс кезінде ерлер соғыска кетті, ауылда қарттар
Қожа деген ел түрлі, тіпті үш түрлі: "Қоңыр үйлі қожа", мен əйелдер қалды, сол кезде 1941-1945, тіпті 1947-1949
бұлар — мал баққан шаруа қожалар. "Шалмалы қожа" — жылдар аң өте көп болыпты. Шалдар ырьгмдап, "қырық
бұлардың ісі бақсылық, балгерлік, ауруларды бағу-кағу, емдеу, қақпанда — Қыдыр бар, көп болса, құба-құп" — деп,
т.т. Со дан соң "Киік сауған қожа" болыпты. Бір киікті қырықтан қем қылмай кақпан құрады екен. Қазір дүниеде
қожаның əйелі сауын отырса, киіктің ешкісі тыпырлап жоқ Өтелген Кішібалаев деген кісіні көзіммен көріп, осыны
саудырмапты. Сонда əйел ашуланып, ешкіні бүйірінен оның өз аузынан есіттім. "Колхоздың малындамыз, бір
жүдырықпен ұрып, "Айназарға жолыққыр" депті. Сонда жерде он үй отырдық, шиедей бала мен əйел, шал-кемпір,
Айназар ешкіні атыпты дейді. Айназарды дəуіптеушілер сонда қақпан құрып, жас сүтқе тойғанша аң етімен күн
құралайды көзге атқан мерген дейді жəне Айназар айтыпты- қөрдіқ. Нан дегенді естімесек, ол жылдары қөрген жоқпыз"
мыс: "аң омқа түрады" деген сөз бұрыннан бар əңгіме. - дейді.
Мысалы, "бір мылтықпен бір мың аң атса, аң омка тұрады, Осы заманда білмеймін, бұдан бес-алты жын бұрын
онда мергеннің бұдан былай мылтығы аңға тимейді деп, өзі машинамен аң қуу əдетқе айналған. Əрине, машина
бір мылтықпен атқан аңы сегіз-тоғыз жүзге жеткенде ол бастықтары мен шоферлер қазір кім білсін, далада сиректеу
мылтықты адам көрмейтін жерге апарып қойып, садақжасап, болса да аң бар ғой ерінбей қуған кісіге. Қуды киелі құс
басқа мылтық ұстайды еқен" деген аңыз бар. Тек қана дейді. Оны тындап жатқан адамды естіген жоқпын, аңшы
Айназар емес, талай мергендер өтіпті. Мысалы, Рысай мерген аңга шыққасын киені не кылсын?!
кейін Саркаска атанып кетіпті. Осы күні Рысай тұқымы — Қиіктің қанын, мүйізін, аркардың етін, кұланның жалын
жүз шамалы үй. Рысаймыз демейді, Сарқаскамыз дейді, мəпелеп алып қоятын салт ертеде болыпты. Қазір
сары кісі екен. Анды жаяу арқалап, мандайы жалтырап келе естілмейді.
жатқаннан "Саркаска" атанған. Осы дəуірде Маңғыстауда
Нұр деген аңшы бар, жасы 73-терге келіп, көзі көрмей үйде БОЛЖАМПАЗДАР, БАҚСЫЛАР, СЫНЫҚШЫЛАР
отырады, бұны да аталы мерген деп атайды. Бұл мылтыкпен,
көбіне "Осавиахим" деп аталатын мылтықпен ататын Маңгыстау ауданында тұратын "бала есепші" деп
көрінеді. Қандай аркар, киіқ, қарақұйрық болса да, Нұр аталған, Байнияз деген кісілер — есепшілер. Олар жаздың
жақындап барып қалғанда аң сезбейді дейді. жағдайына қарап қыстың кандай болатынын, қоныстың
жайын айтып отырады. Осындай есепшілердің айтқанын
тындаған елдердің қыстың кандайына қарамастан, малын жұттан
аман алып шыққандары талай болтан.
Адай елінде халық түгел моиындаған екі ата тұқымы —
сыныкшылар бар. Олардың бірі — Бекбаулы деген, екіншісі — Мыңкісі
деген кісілердің тұқымдары. Бұл тұқымның адамдары мертіккен
малды да, адамды да емдей береді. Өзімнің көзіммен көргендерім —
сол. Егер олардың назары шындап түссе, бұл тұқымның
адамдарының қолы тисе, тыныштала қалады. Бұл тұқымның
адамдары қазір де сынық салады. Бұл екі тұқымда окыған жастар көп,
оларда бұл сынықшылық қасиет бар ма, жоқпа, оны білмеймін. Ал
жасы орталағандары сынықты ұстай береді, олардың ұстағандары
тез орнына түседі.
Өлген адамды жерлеу тəртібі — мен көріп жүрген басқа қазақ
руларымен бірдей. Олардың арасында онша үлкен айырым жоқ.
Молдалар мен бақсылардың бір-бірін қүңдеуі баска қазақ жері
сияқты біздің елде де бар.
Əйел бақсылар да болған. Өзім көрген жоқпын. Біздің елімізде
"Науша кемпір", "Айжан шешем" деген кісілер өтіпті. Айтушылар
екі кісіні де көрілкел болды дейді. Осы екі əйел кісінің қабырына
барып, сенушілер қабырдан топырақ алып, оны шүберекке түйіп,
бойына сақтайды екен. Сөйтіп жүргендер қазір де бар болар.
Бақсылардан калган қобыз, сырнай, сыбызғы бар дел естігенім
жоқ, оны білмеймін.
Құдайға құлшылық ету жағы біздің елде де басқа жердегідей.
Намаз оқымай жүретіндер қөп, ал тек таң намазын оқып, басқа
намазды оқымайтындар да болады. Тіпті ештеңе жасамай-ақ, "Ия,
Құдай" деп жүре беретіндер де бар.
Алшын Меңдалиев, 1971 жыл, 27
шілдс, ІІІетпе поселкесі.
ƏКЕДЕН ЖЕТКЕН ƏҢГІМЕ бағынышты емес еді. Əуелден ешкімге бағынбай, тек өз
ақсақалдарының шешімімен жүрген, негізгі шаруашыльгғы
1972 жыл еді. Шетпеде отырмыз. Күз айында үйімізге — малын жайып, бағып, мезгіл-мезгіл қоныстарын
Қорқытов Ыбыраш аксакал (жазушы Берік Қорқытовтың жаңартып жүрген, толықтай көшпелі салттағы ел болыпты.
əкесі) қонаққа келді. Ол əкем Меңдалиев Алшынды Қыста Сам, Маңғыстауды қыстап, жазда малы қөп байлары
сағынып, арнайы көрісе, амандаса, əңгімелескелі келген Елек, Қобда жерлеріне дейін көшіп барып жүрген. Көші-
екен. Екі карттың үш қүнге созылған шежірелі сырларында қон кезендерінде Орынборға дейін жетіп қоныстанып, онда
Маңғыстаудың ғасырлар бойғы өткені мен Форт- отырған Кіші жүз руларымен тату-тəтті көршілік
Шевченконың өлке тарихындағы орны кеңінен камтылды. байланыста болған. Орыс гарнизоны орныққаннан кейін
Бұл əңгімелерде ғасыр басында өлқе қазақтарының басына бұрын жергілікті халқы сауда-саттыкпен айналысатын Қетік
түскен зұлмат, оның қыр-сыры да сол қезең куəгерлері поселкесінің атауы келмесқе кетіп, бұл бекініс еңді патша
көзімен нанымды суреттеледі. Кезендер ахуалына баға құрметше Форт-Александровск деп аталған.
беруде біздің санамызга күні кешеге дейін баска сипатта 1870 жылдарга жақын Маңғыстаудың Адай жасақтары
сіңіріліп келген түсініктерден өзгеше қөзқарас та бар... Түпқараған əскери бекшісіне шабуыл жасаған, бірақ бұл
Шамамен 1700 жылдардың орта кезінен бастап Баку, өте кеш жасалған əрекет еді. 1870 жылдары патша
Мақашқала, Астрахань саудагерлері Маңғыстау түбегінің үкіметінің əскерилері Түпқарағандағы əскери бекіністі
Түпқараған жеріне келіп, халықтан жүн, тері, баска да мал пайдаланын, Маңғыстаудағы Адай руларын бағындыруды
өнімдерің алған жəне жергілікті халыкқа астық, шай, мата сияқгы іске асыруға кіріседі, алайда, бұл жоспарды Досан Тəжиев
өңдіріс, азық-түліқтауарларын сатқан. Əзірбайжан, Дағыстан, бастаған Адай жасақтары іске асыртпай тастайды. Сартас,
татар саудагерлерінің дүкен, базарлары бар осы поселкені Үшауыз жерінде патша əскерлерін талқандайды. Бұл
жергілікті халық "Кетіқ" иə болмаса "Акқетік" деп атаган. жағдайдан мəлімет алған патша үкіметі бұрынғыдан да
1800 жылдардың шамасыңда Маңғыстаудың Түпқараған мықты каруланған əскери күш ұйымдастырып, Маңғыстау
жеріне Еділ бойынан ығыстырылған балықшы орыс жерін түгел жаулап алуды ойластырады. Бірақ,
мұжықтары келіп қоныстана бастайды. "Бірі келді дегенше, Маңғыстаудың құс канаты күйер сусыз шөл еқенін есқеріп,
бəрі келді десеңші" дегендей, біртіндеп балық кəсібімен аңысын аңдып қалады. Сөйтіп жүргенде 1904 жылғы орыс-
айналысатын орыс адамдарының қатары қөбейе келе, жапон соғысы, 1914 жылғы орыс-неміс соғысы патша
Николаевск деген поселке салған. Бұған жергілікті бейбіт үкіметінің Маңғыстау жеріндегі басқыншылық саясатын
халық қезінде қөп мəн бермеген. Сөйтсе, бұл отарлаудың қешіктіре береді.
бастамасы екен ғой, зілі артында болып шыкты. 1917 жылы Ресейде төңкеріс болып, болыневиктер
1860 жылдардың ортасында ресейлік патша үқіметі жеңіп шыққаннан кейін жаңа өкімет Маңғыстау
Түпқараған жерінен əсқери бекініс сала бастады. Ойлары адайларының тағдырынан толық хабарлана келіп, бұл
— Маңғыстаудың жерасты байлығын ағылшындардың жергілікті халықтың əлі шын мəнінде ешқандай орыс
зерттеуіне кедергі жасау, екіншіден, Маңғыстауды үкіметіне бағынышты емес екенін ескеріп, Маңғыстау
бағындырып, Хиуа хандығына карай бет алу немесе Хиуаны арқылы Шалқар стансасына барады деп, Саратов пен
бағындыру мақсатын көздеу еді. Осы кезеңдерде Астраханнан Жангелдин бастаған мұздай қаруланған əскери
Манғыстауды еркін жайлаған Адай тайпасы патшалық экспедиция дайындайды. Бұл экспедициясының түпкі
Ресейге де, Хиуа хандығына да, тіпті ешбір мемлекетке мақсатын, ішкі сырын Жангелдиннің өзіне де сездірмеген.
Сондағы тағы бір мақсат — Маңғыстау қазақтарының елдерді патша əсқерлерінің зорлык-зомбылығынан
тамырын басып қарап, олардың кеңес өкіметіне көзқарасын құтқаруға жəрдемдескен.
білу екен. 1918 жылдың жазында Жангелдин отряды Ол кезде Қарақұмды ел қыстамаған. Енді Толстов
Маңғыстаудың Бозашы түбегінен шығады. Жангелдин əскерлеріне Қарақұмнан бергі елсіз далада қоғага тиген өртгей
түбектегі белгілі ақсақал адамдарды жинап, жергілікті тиісуге есеп жасалған. Толстов əскері Карақұмнан өткесін
халыққа патша өкіметінің қиянаттарын талдап түсіндіреді. Үстірттің Куйкентау маңына келгенде түнде жайылыстағы
Кеңес өқіметі барлық қазақ халқына, соның ішінде көліктерін, баска малдарын куып кеткен, олардың жолындағы
адайларға да шынайы қамқоршы болатындығын кұдыктарды қөміп тастаған. Осы қалай оңтайлы жерлерде
ұғындырады. Ревқом төрағасын сайлайды. Жергілікті елдің түн мезгілінде түтқиылдан шабуыл жасап, əскерді əлсірете
Кеңес өкіметіне көзқарасын бақылай отырып, оған берген. Əуелде Ресейде, сосын Гурьевте кайта жасакталып
сенетініне байлам жасайды. Адам күші мен көлік алып, шықкан бір мындай əскердің жартысынан көбі қырылады,
қарулы экспедиция Маңғыстау-Үстірт-Сам жерлері арқылы əбден азып-тозады. Қыста күн суыта Толстовтың көптеген
Шалкарға жетеді. Қитүрқы саясатқа шоркақ, шаруа баққан солдаты Үстірт үстінде үсіп өледі. Сөйтіп, алқан-талқан
Маңғыстау елі бұрынғы калыгшен мал шаруашылығының армияшылар амалдап Кэратүйе, Өтес, Боздақ жерлеріне
жағдайын жасап, байтақ қонысты жаз жайлап, қыс қыстап, жеткенде төменгі Маңғыстау азаматтары бүйірден туре тиіседі,
көшіп-қонып жүре береді. Сөйтіп, сырттай алғанда көліктерін айдап кетеді. Осы жерлерде Толстов армиясы
Маңғыстау елі Кеңес үкіметіне бағынышты болды деп тағы көп шығынға ұшырайды. 1919 жылдың басыңпа Толстов
есептейді. əскерлерінің азып-тозган 150 шамалы адамы Жармыш жеріне
1918 жылы болыневиқтерден жеңіле қашқан патша жетеді. Аузын айға білеген айбарлы генералдың айбынды
армиясының шеті Ресейден шығып Гурьев, Ақтөбе армиясының калдыктары бака, шаян теріп, өлмешінің күнін
қалаларына келіп тіреледі. Бұл патша армиясы көреді. Жергілікті бейбіт халыққа мылтықтарын, асыл
қалдықтарының мақсаты — қазақ даласы арқылы заттарын, киімдерін тамаққа айырбастай бастайды. Амал
Ауғанстан, Иран мемлеқеттеріне өтіп кетіп, жан сауғалау келіп, наурыз туа Толстов əскерінің қалдықтары Форт-
еді. Əсқерлерінің көпшілігі қатардағы орыс солдатының Алеқсандровск бағьпына қозғалады. Каратаудың Акмыш жері
киімін қиген шенді офицерлер болатын. Гурьевке арқылы Үдек жеріне қелгенде Толстов Форт-Алексаңдровсқ
шоғырланған патша үкіметінің генерал Толстов бастаған бекінісі де, əсқерлердің де Кеңес өкіметінщ қарауыңда екенін
армиясы 1918 жылдың күзінде Маңғыстау даласы арқылы біледі. Сол түста генерал адамдары екіге бөлінеді, көпшілігі
əуелі Түріқменстанға, содан Иранға өтуді ойлайды. Жолда Форт-Александровскіге баруды ұйғарады. Ақыр аяғында
Толстов əскерлері қарап жүрмей, Кіттті жүздің Байұлы оқалы-зерлі киімдерін шаруа киімдеріне айырбастаған
руларының Ысық, Шеркеш, Таз ауылдарының малын Толстов касында қалған 40-50 адаммен жергілікті адамнан
тонап, адамдарын өлтіріп, үйлерін өртеп, зорлық- жолбасшы алып, Красноводск бағытына сапар шегеді.
зомбылык, адам төзгісіз айуандық жасаған. Сонымен, ...1918 жылдың күз айларында Гурьевтен Маңғыстау
зəбір қөрген елдің ақсақалдары қанаттас жатқан арқылы елсіз шел даламен адай ауылдарының ортасын
Маңғыстау адайларына адам жіберіп, бастарына түскен көктей өтіп шетелге сіңуге тырыскан патша үкіметінің
ауыртпалықтан қүтқаруға қолғабыс етуді өтінген. полковнигі Сергеевтің (Серов) есебі Толстовтың
Осыған байланысты Самдағы жəне оның маңайындағы жоспарынан басқаша еді. Ол моторлы кеме тауьгп, қарулы
қонысқа орналаеқан Адай азаматтары Жылой мен Жем 40-50 адамымен Каспий теңізі арқылы Гурьевтен
өзені бойында отырған
Шағадамға, одан əрі Иранға жетуді ойлайды. Бірақ, оның
2 кемесі теңіздің Астрахань, Мақашқала түсында Қызыл Патша үкіметі құлағаннан кейін Ресей қалаларындағы
армияның соғыс қемелеріне кездеседі. Гурьевке қайтайын сияқты Гурьевте де патша чиновниктері құртылады немесе
десе, тайыз теңіз қата бастаған жəне бағытқа қарсы күшті қашып кетеді. Осы тұста Кеңес өкіметінің кеңсе жұмысын
жел жолбайлау болады. Сөйтіп, ол ығыса келіп, жүргізетін сауатты адам өте аз болды. Бұған адамдар
Маңғыстаудың Бозашы түбегінің Жандауыр маңынан қарастырғанда араларында шын берілгені бар, өтірік
шығады. Адамдары катты күйзеліске ұшырайды. Елсіз дала берілгені бар сауатты патша офицерлері Кеңес өкіметінің
мен теңіз мұзының құрсауында қалады. Азықтары кеңсе жүмысына кіре бастайды. Əсіресе, жансыздар ОГПУ
таусылады, итбалық атып жеп жүреді. Кейін күншығыс жəне заң орындары мекемелеріне орналаса бастайды. Ол
жағаға барлау жасап, далада жайылын жүрген жылқы, түйе кезде сауатты адамдардың басым көпшілігі, шынында да,
малдарын атып жеп, қүнелтеді. Осындай тірлікпен күн патша армиясының офицерлері болатын. Міне, солардан
өткізіп жүргенде мұз ерш, 1919 жылдың көктемгі желінің құралған Гурьев округтік ОГПУ қызметкерлерінің Адай
əсерімен Каспий теңізі тайыздап, моторлы кемелер халқына өшігуінің басты себептері: 1. 1918 жылы
қайырлап қалады. Шығаратын күш жоқ, моторға керекті Жангелдин отрядын Маңғыстау арқылы көлік, адаммен
жанармайды қыс бойы отқа жағып тауысқан. Осынайша қамтамасыз етіп, Шалқар стансасына дейін аман-есен
тұйыққа тіреліп, тұрғанда əскер адамдары Бозашы жеткізуі; 2. 1919 жылы генерал Толстов пен полковник
түбегіндегі Жары ауылының адамдарымен кездеседі. Сергеевтің шетелге қашуға əрекет жасаған орыс
Орыстардың арасында Гурьев, Орал өңірінде өскен, қазақша офицерлерінен құралған əскери дайындығы мол армиясын
əжептəуір сөйлей білетін адамдар да бар еқен. жойып жіберуі; 3. 1916 жылдың аяғында Форт-
Ақсақалдармен ақылдасын, бұл адамдарға қандай көмек Александровскдегі уезд нəшəндігіне талап қойып, қара
болатыны туралы хабарлауға уəде береді. Біраз күннен жұмысқа бармай, Түпқараған əскери гарнизоның күшпен
кейін əскери адамд