Anda di halaman 1dari 11

A AC KÖLG S ND

bdürr himb y Haqverdiyev

Seçilmi s rl ri.Cild 1

Pdfl dir n: kitablar sayti


http://www.kitablar.com

***********************************************************************
DRAM, K P RD D

T RAK ED NL R

M u s t a f a b y--mülk dar.
G ü l m m m d--onun dar ası.
O c a q v e r d i--k ndli.
G ü l p r i--onun qızı, Mustafa b yin si si.
M i r z K r i m--k nd mü llimi.
K nd halisi, qadınlar, cocuqlar.

B R NC P RD

hvalat vaqe olur. Mustafa b yin evinin qaba ında. S hn nin ortasında bir böyük a ac.
Gülp ri
a acın altına bir böyük xalça v dö k salıb trafına su s pir. Neç n f r k n d l i,
ll rind torba,
xurcun, münt zir durubdurlar. Sair k ndlil r, ll rind oraq, balta, bel, kür k s hn d n
g lib, yı ılanlara
salam verib keçirl r.

O c a q v e r d i ( lind torba, Gülp riy ). A qız, a an h l g lm yibdir ki?


G ü l p r i. ndic atdan dü üb, d d , bu saat g l r. Amma çox hirslidir.
O c a q v e r d i. Yen n x b rdir?
G ü l p r i. N olacaq, s h r dar a x b r g tirdi ki, bu gec Ataki i o lu C f r su
o urlayıb. K hrizd n qol ayırıb, aparıb
pambı ını suvarıb. B y d çox hirsli durub, atını minib getdi. ndi C f rin bo azına ip
salıb, y h rin dalına ba layıb
burayad k sürüyüb. Yazı ı o q d r döydürübdür ki, b d nind sa yer qalmayıb. (S s
g lir.) Budur, a a g l r.

Hamı k nara ç kilir.

Mustafa b y (daxil olur). Heyvan u a ı heyvan! (Gülp riy .) Ay qız, get ayran g tir.
(Gülp ri gedir.) Heyvan u a ı heyvan!
(Oturur a acın dibind .) N halal qanırlar, n haram. Zalım o lu, pambı a su lazımdır,
insan kimi g l ist , apar. (Camaata).
Hamınız haramxorsunuz, hamınız o rusunuz! Guya allah buyuran yolla su aparıb,
pambıq m hsulunun dördd n birini b y
vers niz, canınız çıxar. Odur ki, allahın q z bi siz keçib, kinl rinizi gah ç yirtk yeyir,
gah dolu vurur, gah quraq aparır.
Özünüz d yaz kinçi, qı dil nçi. (Gülp ri kasada ayran g tirir, b y içir.) ndi, budur,
buraya yı ılıbsınız, n ist yirsiniz?...
B i r i n c i k n d l i. A a, çör yimiz qurtarıb, bir az arpaya g lmi ik. Özün bilirs n,
biçin vaxtına bir ey qalmayıb,
xırman vaxtı g tirib ver rik.
M u s t a f a b y. Budur.... ki aydan sonra arpa döy c ksiniz. ndi acından ölürsünüz.
N q d r arpa lazımdır?
B i r i n c i k n d l i. Adama yarım çuval olsa, b sdir.
M u s t a f a b y. Adama yarım çuval ver r m, b rtiha xırmanda h r biriniz bir çuval
arpa ver siniz!
k i n c i k n d l i. Ay a a, axı biz s nin övladınıq. Bizi niy bel dara qısnayırsan?
M u s t a f a b y. skik olmaz. st mirsiniz, canınız çıxsın, acından qırılın. Zalım
u aqları, m niml rikli
k hriz çıxartdırıbsınız ki, suyumu da o urlayırsınız?!
O c a q v e r d i. U aqlar, danı ıq lazım deyil, b y bir çuval ist yir, biz d bir çuval
ver rik. G lin b ri.
M u s t a f a b y. Ocaqverdi, s n çox ba aparırsan. Yoxsa güman edirs n ki, qızın
m nim evimd dir, s n m n heç bir ey
ed bilm r m? Vallah, s ni C f rd n pis kök qoyaram!
O c a q v e p d i. B y, bizim canımız b rkdir. H r ey davamımız var, n olar, döy nd
döy rs n. Qızımı zorla evimd n
ç kdirib aparıb özün si el din, limd n n g ldi ki, yen d n g lsin?
M u s t a f a b y. S nin qızın m nim evimd arvaddır, s n g r k f xr el y s n. N inki
bo -bo danı ırsan. (Mirz K rim
görünür.) Hamınızı, bax bu g l n (göst rir) xarab el yib.

Ocaqverdi k ndlil r l edir, hamısı gedirl r.

G ü l p r i. A b y, axı C f r ki i ölür. B d nind salamat yer yoxdur. Ölü kimi yıxılıb,


n f si d çıxmayır. Bo azından bir
damcı su keçm yir.
M u s t a f a b y. Heç zad olmaz. R iyy t canı it canından b rk olar. Get ged l r
degin n b d nin t pitm d n zaddan
salsınlar.

Gülp ri gedir.

M i r z K r i m (daxil olur). Salam leyküm.


M u s t a f a b y. Kommunist n oldu unu camaat bilmir (Mirz yl ir.) T z q zet
alıbsanmı? N var n yox, yen n
yalan-palan yazıblar?
M i r z K r i m. Yalan-palandan sonra s n söyl r m. Ancaq, b y, yax ı i
görmürsünüz. ndi bu saat C f rin o lu
g lmi di yanıma, deyir, b y atamı o q d r döydürübdür ki, atam ölür. B y, do rusu, bel
i l rin axırı xeyir olmaz.
M u s t a f a b y. Mirz K rim, bu k ndin içind birc a ıllı adam s ns n. S n d bu
cür danı anda m n t ccüb edir m.
M n x rc ç kmi m, pul tökmü m, qat-qat qabıq qoyub, k hriz çıxartmı am.
Camaatdan m n suyu müzayiq etmir m,
g lsinl r aparsınlar. Amma qaydası il , allah buyuran yolla. N inki o urluqla. S n d ,
e idir m, camaata n sih t etm kd n,
onları ba ına yı ıb hamısını da xarab el yirs n. Budur, camaat tamam ita td n çıxıb.
Camaatı yı ıb onlara q zet
oxuyursan, n bilim, Rusiyy d b yl ri güll qaba ına qoyurlar, mülkl rini alıb camaata
verirl r, daha n qayırırlar
bilmir m. Axır bunlar n y lazımdır? N q d r ki s n bu k nd g lm mi din, camaat
bundan yum aq idi. ndi u a ı da
dindirm k olmur.
M i r z K r i m. B y, camaatın mü llimi m n deyil m, vaxt özü mü llimdir, z man
özü mü llimdir. Qaranlıqda
qalanlar , i ıq arzusunda, sar td , zindanda qalanların azad lik arzusunda olmaları
t biidir. Dörd trafı i ıq tutan
zaman qapıları basıb camaatı i ıqdan m hrum etm yin n tic si bu olar ki, t qazayi-vaxt
o qapını açar v ba layanı
c zasına yetir r. Ba ı layın, b y, söhb t dü übdür, danı ıram. Odur, C f r ki inin
bo azına ip salıb sürütdüyübs n: v
özünü d o q d r döydürübs n ki, indiy d k özün g lm yib. Bunun adını n qoymaq
olar? M g r indi xan sridir? Camaatın
aya ı Tiflisd , Bakıda, G nc d . Hamısının gözl ri açılıb, hamısı ayılıblar.
Naçalnikl r , pristavlara, yasovula bel
ba lamaq olmaz. Camaat qisası sel t k axarsa, onun qaba ını almaq ç tin olar. Siz indi
buyurdunuz ki, pul qoyub k hriz
çıxartmı am. Haradandır o pul? O pul r iyy tl rin ziyy tinin n tic si deyilmi?
Buyurursunuz qat-qat qabıq qoymu am. Xeyr,
yalandır. Siz qabıq qoymamı sınız. O qabı ı bu f qir camaat qoyub. Siz ancaq f hl nin
ba ının üstünü zalım kimi
k sdirib, tama a el yibsiniz. K hrizi çıxaran f hl dir. Bunlar keç nd n sonra C f r ki i
su o urlayıb. S nin o lun ona
suyu bir gec lik satıb, pulunu alıb h r kef gedib. Bunu m n t hqiq etmi m.
M u s t a f a b y. Qurtardın?
M i r z K r i m. B li, b y, qurtardım. Ba ı layın, ba a rısı oldu.
M u s t a f a b y. ndi d m n deyim.
M i r z K r i m. Buyurunuz.
M u s t a f a b y. Bilirs n, Mirz K rim, m n s nin xatırını çox ist yir m. Çünki
do rudan da ba ıdolu o lansan. Amma
s nd n m n t v qqe edir m, gündüz gedib kolada d rsini verib, qayıdıb evind oturasan.
S nd n d qabaq burada mü llim var
idi. N camaat onu tanıyırdı, n o camaatı. S n uçitels n, d rsin m ul ol. S nin n
borcuna, b y bel g ldi, r iyy t bel
getdi. Q zet alırsan, özün oxu. Yı ıb onlara q zet oxumaq lazım deyil. Camaat q zeti n
el yir? Qoy getsinl r kinl rinin,
biçinl rinin dalınca. Yen s n deyir m, a ıllı ol, s n bir a ıllı o lansan. Bir kasıb ki inin
o lusan, g lib burada bir
parça çör k yeyirs n. M n ist mir m ki, bizim aramızda inciklik olsun.
M i r z K r i m. B y, m n sizin xeyrinizi dedim. M n yoxsul bir mü llim babayam.
Haraya gets m, be u a a d rs verib
dolanaca am. Mülküm yox, evim yox, malım yox, qovulmaqdan da qorxmuram.
Dustaqxanaya saldırarsan, bir parça çör k yeyib
dustaqlara d rs ver r m. Sürgün el tdir rs n, haraya gets m, mü llimlik m n çör k
ver c k. Amma vay sizin halınıza. Buna
gör d m n sizin öz m sl h tinizi deyir m. Yoxsa, bir ehtiyacım yoxdur. Axırı sizin
üçün pis keç r.
M u s t a f a b y. M nim üçün pis keç rs , lacını da özüm el r m. S nd n t v qqe
edir m camaatın i l rin qarı mayasan.
Hamını xarab edibs n. (Bu halda Ocaqverdi, lind torba, keçir.) N halalı haramdan
seçirl r, n aldıqlarını verirl r.
Budur, h man bu Ocaqverdi üç il tamamdır, be manat alıb vermir.
O c a q v e r d i (dayanır). B y, nec be manat?
M u s t a f a b y. Yadındadırmı ki, s nin evind qonaq qalan kazakın qamçısı itmi di.
Kazak s ni a ac altına salıb
öldürürdü. Be manat kazaka verdim, s ni qurtardım.
O c a q v e r d i. Yadımdadır.
M u s t a f a b y. Vaxti ki, yadındadır, niy indiy d k borcunu vermirs n?
O c a q v e r d i. B y, m n s nd n t v qqe el dim ki, kazaka pul verib m ni qurtarasan?
M nim belim ata-babadan a aca öyr nib.
Yüz d f s n döyübs n, qoy bir d f d kazak döysün. N olardı, ölm y c kdim ki!
lb tt , döyüb, döyüb çıxıb ged rdi v borc
pul lazım olsaydı, aldı ım yeri bil rdim. Bir d m n bel güman el dim ki, s n o pulu
kazaka pe k verirs n. ndi ki, borc
hesab edirs n, ba üst , gedib bu saat g tirim. (Mirz y .) Mirz K rim, gör yanında pul
varsa, be manat ver. Sabah h ft
bazarına in k aparaca am satma a, satıb g tirib pulunu ver r m.

Mirz lini salır cibin .

M u s t a f a b y. B s m nim pulum üç ildir qalıb, onun müamil si nec olsun? M n


hesab el mi m, s nin m n olan
borcun müamil si il bir yerd iyirmi dörd manat el r.
M i r z K r i m. B y, siz bel etm yin, bel i l r insaf yol verm z!
M u s t a f a b y. M n g r k bunların n f sini k sim ki, a ılları ba larına g lsin.
O c a q v e r d i. Mirz K rim, heç bir söz lazım deyil. Bel dövl tli b y ist y n yerd ,
m n çulucırıq ver c y m. st r iyirmi
dörd manat olmasın, yüz iyirmi dörd manat olsun. B y, sabah pulun çatar. Bir günün d
müamil sini g l rs n üstün , h r n
q d r ed rs , alarsan. M n kasıb babayam, budur, arpa aparıram, çör k el yib
yey c y m. Amma s n plov lazımdır, üstünd
ya lı mlik ti olsun.
M u s t a f a b y (hirsli). Di, sürün get. Gözün girsin iyirmi dörd manat.
O c a q v e r d i. Xeyr, b y, gözüm girm z, q piyin d k g tirib ver c y m. Yeyib
gec l r d rahat yatasan! (Gedip.)

C a m a a t, dallarında torba, keçirl r.

M u s t a f a b y. Bih ya o lu bih yanın danı ı ına bax! Mirz K rim, bunlar hamısı
s nin k l yindir.
M i r z K r i m. Xeyr, b y, ciy r yananda n f s v zin alov çıxar.
U a q (q zet g tirir). Mirz , d ft rxanadan gönd ribl r.
M i r z K r i m (q zeti açır). Q rib i dir! h rd n uzaq olma ın s m ri budur.
M u s t a f a b y. N olubdur?
M i r z K r i m. T z q zetdir, Bakıdan g lib, "Kommunist".
M u s t a f a b y. Kommunist? Y ni n olsun?
M i r z K r i m. Kommunist n oldu unu camaat siz anladar. Bakıda ura hökum ti
elan olundu. Dövl tlil rin mal,
mlakı keçir ümumi camaat ixtiyarına. Fabrikl r, zavodlar hamısı camaat malı olur.
B yl rin, xanların yerl ri hamısı
ll rind n alınıb camaata, r ncb rl r verilir.
M u s t a f a b y. Yalandır, yalan! El ey ola bilm z. Kimin n ixtiyarı var m nim ata-
babadan qalan mal-dövl timi,
mlakımı limd n alıb, camaata paylasın?! Yalandır!
M i r z K r i m (q zeti göst rir). Budur, baxın!
M u s t a f a b y. N y baxaca am! Hansı savadla baxaca am? Bu yalandır. Gör s n
hansı li dinc durmaz bu q zeti yazıb
gönd ribdir. Mirz K rim, t v qqe edir m, bu q zeti bir adama göst rm . M n h r atlı
gönd r r m, bir s hih x b r
g tirsin. (Ça ırır.) Gülm mm d! (Gülm mm d daxil olur.) G r k bu saat atı minib
h p ged s n.
G ü l m m m d. B y, C f r öldü. ndi nec el y k?
M u s t a f a b y. N danı ırsan? Nec öldü?...
G ü l m m m d. H qiq t, öldü.
M u s t a f a b y (hövlnak qalxır). Ged k!(Ür yi darıxmı yıxılır Gülm mm din
quca ına.)
M i r z K r i m. Ölm z, qorxma, yuxuya gedib. Ayılıb ba qa bir dünya gör c k. Qisas
dünyası, qırmızı dünya!...

P RD .

K NC P RD

H min yerd . Mustafa b y v Gülm mm d söhb t edirl r.


M u s t a f a b y. A balam, bu k nd n olub? Xarabaya dönüb, bir insan görünmür.
G ü l m m m d. Camaat ax amdan gedib, vaxtdır, indi qayıdarlar.
M u s t a f a b y. Haraya gedibl r?
G ü l m m m d. H ft bazarına. Ax am yüzba ı hökm g tirmi di ki, Bakıda t z
hökum t m l g lib. N bilim, deyirl r ki,
b yl rin yerl rini bütün alıb r iyy t paylayacaqlar. ndi h ft bazarına hökum t adamları
g lib. Camaatı oraya ça ırırlar
ki, t z zakonu onlara x b r versinl r. Bu x b r g l n kimi uçitel Mirz K rim camaatı
yı ıb ba ına dedi: g r k k ndd bir
n f r ba ıpapaqlı qalmaya. Hamını da h ft bazarına apardı. Yüzba ının da aya ına
buxov vurub, tövl y saldılar.
Camaatdan aya ına gücü çatan, h min saat piyada yola dü dü. Qalanı da adama bir at, iki
adama bir at minib getdil r.
M u s t a f a b y. B s bunu niy m n x b r verm din?
G ü l m m m d. O v d s n yatmı dın. Oyatma a cür t el m dim. Bir d , b y, x b r
verm yin n faydası?! Buranın b yi Mirz
K rimdir. Camaatın u aqlarının ba larını tutub bir-bir k s , ondan incim zl r.
M u s t a f a b y. Mirz K rim d gedib?
G ü l m m m d. M g r bilmirs n ki, camaat i l rind h mi qaba a dü n Mirz
K rimdir? Vaxtında cilovunu ç km din.
ndi d dalını ba lamaq olmayır.
M u s t a f a b y. N çar qılım? Pristava neç d f dedim. Naçalnik biz g l nd ona
yalvardım, bu nadürüstü m nim
ba ımdan r dd el sin, söz verdi. Sonra kolalar böyüyü g ldi. O da deyir ki, b y, indiy
t k bu k nd kolası on-on be d n
artıq agird görm yib. Amma Mirz K rim yetmi d n artıq yı ıb. Bel v zsiz mü llimi
heç vaxt götürm k olmaz. Deyir, g r
kola tutsa, camaat ona iki yüz u aq ver r. Xülas , ondan da lac olmadı. ndi g r k
ba ımızı noxtalayıb ver k o ul-u aq
lin !
G ü l m m m d. B y, özün d bo luq el yibs n. N olardı, g d l rin birin min manat
ver ydin, qula ının dibin bir güll
qoyaydılar, yataydı yer !...
M u s t a f a b y. El onu de d ! O da m nim axmaqlı ımdan! Bundan sonra onun
qaba ında durmaq olacaq?!
G ü l m m m d. B y, m n bundan da b dt rind n qorxuram.
M u s t a f a b y. Nec b dt rind n?!
G ü l m m m d. Qorxuram, canımız da ld n ged . Yüzba ının aya ına buxov vuran
kimi, biz d l qatarlar. l lxüsus ki,
h ft bazarından a zı yelli g l l r. H tta bunu siz dem k ist yirdim. Ged nd deyirdi ki,
bazardan qayıdandan sonra Mustafa
b yi yüzba ıdan pis kök qoyaca am!...
M u s t a f a b y (fikr gedir). Yaman gün dü mü ük. Do rudan da haramzadadan n
des n çıxar. Bilirs n, Gülm mm d, biz
burada dayana bilm y c yik. U aqlara degin n atları ç ksinl r, min k, bir yana çıxaq.
G ü l m m m d. At n g zir min s n.
M u s t a f a b y. Nec ? N söyl yirs n!?
G ü l m m m d. Söyl m k yoxdur, ax am meht r töyl nin qapısını açıb, atların
hamısını verdi camaata! S nin kür n
atını da Mirz K rim mindi.
M u s t a f a b y. Birc o nadürüst meht ri buraya ça ır, onun atasına od vurum. Tez
ça ır!
G ü l m m m d. Burada meht r n g zir, ça ırım! O da m nim atımı minib gedib.
M u s t a f a b y. B s, a b db xt o lu, niy g lib m n x b r verm din? Yatmı dım,
aya ımdan sürüyüb oyada idin.
G ü l m m m d. Çox da oyatdım, n faydası? Bir az da hörm tin ged c k idi. Meht r
m n dey nd ki, ay balam, m nim atımı
niy minirs n, dedi, dayan, bazardan g lib s nin özünü min c y m. H l çox söz dedi,
do rusu, dem k ist mir m. (Bir az dayanıb.)
H l s nin d haqqında bir az artıq- skik danı dı. Deyir, a anla s n m n e k arpası
yedirtmisiniz. ndi d plovu yeyib
arpanı siz yedird c y m. Xülas , çox ba apardı.
M u s t a f a b y. Yox, i qorxuludur. (Gülm mm d .) Xata görünür, u aqlara degin n
ki, hamısı yaraqlansınlar.
G ü l m m m d. B y, bu k ndd ba ıpapaqlı bir s ns n, bir d m n!
M u s t a f a b y. B s n etm li, n çar etm li?
G ü l m m m d. Özünü toxtaq saxla, budur, camaat qayıdır.
M u s t a f a b y (h y canla g zir). Yox, yaman yerd ax amladıq. Hamısını el y n o
Mirz K rimdir. (Cavan bir k ndli
s hn d n keçir.) Ay g d , bir dayan görüm. (K ndli dayanıb yri- yri baxır.) Keç nd
niy salam vermirs n? (K ndli cavab
verm yib keç rk n.) A g d bir dayan!
C a v a n k n d l i (dayanır). N deyirs n?
M u s t a f a b y. Haradan g lirs n?
C a v a n k n d l i. H ft bazarından.
M u s t a f a b y. O Bakıdan g l nl r kimdir? N danı ırdılar?
C a v a n k n d l i. ndi vaxtım yoxdur, sonra dey r m. (Gedir.)
M u s t a f a b y. Bih yanı görürs n!
G ü l m m m d. Allah b dt rind n saxlasın.

Mirz K r i m s hn d n keçir.

M u s t a f a b y. Mirz K rim, Mirz K rim. Bir buraya z hm t ç k.

C a m a a t d st il keçir.

M i r z K r i m. N buyurursan, b y?
M u s t a f a b y. Birc s n bu i l ri m n ba a sal!
M i r z K r i m. M n, do rusu, heç bir ey ba a sala bilm r m!
M u s t a f a b y. Bu Bakıdan g l nl r nec eydir?
M i r z K r i m. B y, m n bir neç ill rdir ki, bu bar d danı ırdım. ndi d xi sözüm
yoxdur. Bundan sonra camaatla
özünüz danı acaqsınız. M n v zif mi qurtarmı am!
M u s t a f a b y. Do rusu, mirz , camaatın halını pis görür m. Qorxuram, m ni
bihürm t el y l r. S n onlara n sih t el .
Degin n a saqqal a anızdır, onun hörm ti vacibdir. g r ist mirl r, ba üst , m n el bu
gün buradan ba götürüb ged r m.
K nd d sizin, mülk d sizin, kin d , su da, heyvanlar da....
M i r z K r i m. B y, bunun cavabını bir neç gün bundan qabaq döydürüb
öldürdüyünüz Ataki i o lu C f rin o lu siz
ver r. M n çox dedim. H rgah m nim dedikl rim m l olunsaydı, gir d dü m zdiniz!
M u s t a f a b y. Mirz K rim, avamam, savadım yoxdur, d rsim yoxdur. Ba a
dü m mi m. Amandır, camaat hamısı s nin
sözün baxır. G r k m n s n bir t h r ç k s n!
M i r z K r i m. S hv edirsiniz, b y. Heç bir savad hli s n gör n i i bacarmaz. Heç
bir alim ustadlıqda siz çatmaz! Siz
n buyurursunuz! Ba ı layın, m nim limd n heç bir ey g lm z. Budur, camaat g lir.
Söhb ti el y bil rsiniz.

Mirz K rim ç kilir k nara. Bir d st c a m a a t, qaba ında O c a q v e r d i, lind


üstü qırmızı
örtülü tabaq daxil olur. S hn o u l - u a q l a dolur.

O c a q v e r d i (ba yir). B y, s n indiy d k biz a alıq el yibs n. Babalarımız s nin


babalarına qulluq edib. Atalarımız
atanızın qapısında olublar. Özümüz d özünüz nök r olmu uq. ndi d i l r d yi ib.
Hamı b yl rin yerl ri v dövl tl ri
r iyy t paylanır. Biz d borc bilirik, g lib s nd n indiy d k gördüyümüz insaniyy tin,
yax ılı ın razılı ını ed k. H mi
qapına taxıla, pula g lmi ik, çör y g lmi ik, heç v d libo yola salmayıbsan! Biz
s nd n çox razıyıq. Allah s nd n razı
olsun.
M u s t a f a b y. Camaat, allah bilir ki, m n heç v d sizi öz övladımdan seçm mi m.
H mi sizin xo b xtliyinizi
ist mi m. Do rudur, b zinizi incitmi m, ola bilsin döymü m, ya söymü m. Hamısını
atalıq, böyüklük c h tinc
el mi m. Amma yen d t v qqe edir m m ni ba ı layasınız!... M n özüm öz xo umla
var-yoxumu siz verib, bu gün buradan
ged c y m.
O c a q v e r d i. Allah sizd n razı olsun, a a! Biz s nd n çox razıyıq v s ni buradan heç
yana qoymayaca ıq ged s n! G r k
h mi lik bizim içimizd qalasan. (Taba ı qoyur yer .) Bu pe k i d t v qqe edirik biz
nök rl rinizd n q bul ed s n.

Mustafa b y pe k i alır, örtüyü götürdükd bir d n ilm k hörülmü k ndir görüb r ngi
qaçır v özünü itirir.
O c a q v e r d i. B y, bu bir ey deyil, bu h min C f r ki inin bo azına salıb
sürütdürdüyün k ndirdir. Bilirs n, b y, s n bu
a acı çox sevirs n v h mi d deyirdin ki, m n v siyy t ed c y m ki, öl nd m ni bu
a acın dibind basdırsınlar. ndi biz
d bel m sl h t görmü ük ki, s ni bu a acdan asaq, h min bu qanlı ipl v b d nini d
öz v siyy tin gör burada basdıraq!
Ta h mi lik bu sevgili a acın kölg sind yatasan. Bu ist kli nök rin Gülm mm di d
s nd n ayırmayaca ıq. Z hm t olmasa,
aya a qalx! (Mustafa b y ist yir söz desin, dili tutulur, söz dey bilmir.) U aqlar, dey s n
b yin qıçı a rıyır, aya a qalxa
bilmir. Heç z hm t verm yin! G lin özünüz götürün! (B y ) B y, heç siz ziyy t
olmayacaq. K ndir qayda il sabunlanıbdır. Üç
d qiq d n sonra ruhun c nn td plov yey c k. G tirin, u aqlar. (Neç n f r cavan, b yi
g tirib a acdan asırlar.) Gülm mm din
d qollarını ba layın.

Gülm mm di d tuturlar.

G ü l p r i (daxil olur). Bunumu ist yirdin, Mustafa b y? ndi al payını! Camaat, m n


sizin qızınızam. Bu zalım m ni gücl
atamın lind n alıb, g tirib zindana salıb, indiy d k zab verirdi. ndi bu c zasına çatdı.
M n d bunun qapısını siz
açıram. G lin n q d r bunun pulu, malı, dövl ti, qızılı var, hamısını aparın. Hamısı siz
qurbandır.

Camaat tökülü ürl r.

M i r z K r i m (qaba a yeriyir). Camaat, sakit olun. (Hamı sakit olur.) Mustafa b yin
dövl tind n g r k heç ey da ılmasın.
Hamısı g r k siyahiy salınsın v qayda üzr camaat v kill rinin ixtiyarına verilsin ki,
onlar da camaata t qsim etsinl r.
ndi, camaat, min ill rl boynumuzda olan sar t z nciri qırıldı v bu mlak siz sahib
oldunuz. Siz d g r k sübut ed siniz
ki, bu nem tl r layiqsiniz. ndiy d k b yl r i l misiniz, indi özünüz i l y c ksiniz.
B y sizi zorla i l dib, indi is
özünüz h v sl u aqlı-böyüklü çalı asınız v ikiqat, üçqat z hm t ç kib bu ixtiyarınıza
keç n mülkü abad ed siniz. ndiy
q d r gündüzl r i l yib gec l r yatıbsınız. ndi is lazım olsa g r k gec d i l y siniz.
G r k sizin h r birinizin
daxmalar v zin göz l imar tiniz olsun. Qapınızda heyvanlarınız olsun. Evl rinizd
elektrik çıraqları yansın. Yavan
çör k v zin plov yey siniz. Bunun hamısı z hm tl olar. ndiy d k hökum t pulun
lind idi. Bundan sonra hökum t
z hm tke l rin lind olacaq. A ll rin dünyası m hv oldu. ndi ya asın qabarlı ll r!...
C a m a a t. Ya asın Mirz K rim! Ya asın bizim mü llimimiz!...
M i r z K r i m. Analar, bacılar! Siz d c hr l rinizi, daraqlarınızı sazlayın, ba layın
yun yirm y , al toxuma a.
Sizin yolunuzda qanlar tökül c k. Çünki h l dünya t mizl nm yibdir. Mustafa b yl r
çoxdur. Bu yolda çalı an cavanlarımıza
libas lazımdır. Bunu siz analar ver c ksiniz. Xırda u aqlar da g r k m kt b getsinl r.
Çünki bizim g l c k ümidl rimiz
balalardır. M kt bimiz dar olma ına gör Mustafa b yin evini m kt b v camaat evi
qayırarıq. Haydı, qarda lar, ür kl
yapı ın kotanın d st sind n! Ya asın z hm t! M hv olsun zülm!
C a m a a t. Ya asın z hm t! Ya asın Mirz K rim!
M i r z K r i m. Ya asın camaat hökum ti!

P RD