Anda di halaman 1dari 21

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Bab

FUNGSI TRIGONOMETRI
Peta Konsep

5.1 Sudut Positif dan Sudut Negatif

5.2 6 Fungsi Trigonometri Bagi


Sebarang Sudut

FUNGSI TRIGONOMETRI
5.3 Graf Fungsi Sinus,
Kosinus dan Tangen

5.4 Identiti Asas

5.5 Rumus Penambahan dan Rumus


Sudut Berganda

______________________________________________________
5.3 Graf Fungsi Sinus, Kosinus dan Tangen
Hasil Pembelajaran

Melakar graf fungsi trigonometri


(a) y = c + a sin bx
(b) y = c + a kos bx
(c) y = c + a tan bx
dengan a, b dan c ialah pemalar dan b > 0

Menentukan bilangan penyelesaian bagi persamaan trigonometri dengan


menggunakan lakaran graf.

Menyelesaikan persamaan trigonometri dengan menggunakan graf-graf terlukis

( Sila Rujuk Modul Powerpoint Yang Disediakan Bersama )

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Hasil Pembelajaran 1: Melakar Graf Fungsi Trigonometri


A. Graf Fungsi Sinus
Amplitud

y = c + a sin bx,
a = amplitud
b = bilangan kala dalam 3600 atau
2
c = bilangan anjakan

kala

kala

1. Lakarkan graf bagi setiap fungsi trigonometri berikut.


y 2 sin x

Contoh 1:

0 x 2

(a) y 4 sin x

0 x 2

Semak :

a= 2
0

b=1

c=0
-2

Contoh 2:

y 2 sin 2 x

0 x 2

(b) y 3 sin 2 x , 0 x 2
Semak :

a= 2
b=2
c=0

-2

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

(c) y sin 2 x

0 x

, 0 x 2

y 2 sin x

Contoh 3:

(d) y 3 sin 2 x

(e) y sin x

3
, 0 x
2

, 0 x 2

y
2

Semak :
a= 2

-2

b=1
c=0

y 2 sin x 1 , 0 x 2

Contoh 4 :

(f) y 3 sin x 1 ,

0 x 2

Semak :

a= 2
1
0

b=1

-1

Contoh 5 : y 2 sin x

c=1

0 x 2

(g) y 5 sin x 1 ,

Semak :

a= 2
0

b=1
c=0

-2

0 x 2

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

B. Graf Fungsi Kosinus

y = c + a cos bx,
a = amplitud
b = bilangan kala dalam 3600 atau
2
c = bilangan anjakan
kala

kala

2. Lakarkan graf bagi setiap fungsi trigonometri berikut.


Contoh 1 : y 3 cos x , 0 x 2

(a) y 2 cos x , 0 x 2

Semak :

a= 2
0

b=1
c=0

-3

, 0 x 2

y 3 cos x

Contoh 2 :

(b) y 2 cos x

Semak :

a= 2
0

b=1
c=0

, 0 x 2

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

y 3 cos x 1 , 0 x 2

Contoh 3 :

(e) y 2 cos x 1 , 0 x 2

Semak :

a= 2
0

b=1

c=0

-2

3
2

3
2

, 0 x 2

Contoh 4 : y 3 cos x

(f) y 5 cos x

, 0 x 2

Semak :

a= 2
3

b=1
x

c=0

-3

3
2

Contoh 5 : y cos x

3
2

, 0 x 2

(g) y 4 cos x
Semak :
a= 2

b=1
0

c=0

-1

, 0 x 2

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

C. Graf Fungsi Tangen


Asimtot

y = c + a tan bx,
a = amplitud
b = bilangan kala dalam 3600 atau
2
c = bilangan anjakan

Kala

Contoh 1 : y tan 2 x,

kala

0 x 2

(a) y 2 tan 2 x,

0 x 2

(b) y tan 2 x,

0 x

-3

Contoh 2 : y tan x,

0 x 2

-3

Contoh 3 : y tan x ,

0 x 2

(c) y tan 2 x ,

x
2

-3

0 x

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Aktiviti Berkumpulan : JOM LAKAR


Arahan :

1. Bentukkan kumpulan ( 3 4 orang satu kumpulan )


2. Setiap kumpulan mendapat sekeping papan putih ( saiz kecil ) dan pen marker atau kertas A4
( beberapa helai )
3. Guru memaparkan soalan ini tahun demi tahun dan setiap kumpulan dikehendaki
melakarkan graf fungsi trigonometri tersebut dalam masa 3 minit.
4. Wakil setiap kumpulan akan mempamerkan jawapan masing-masing.
5. Guru memberi markah kepada hasilan pelajar.
5. Setelah selesai semua soalan ( mengikut kesuaian masa ) . Guru memberi hadiah kepada
kumpulan yang menang.
6. Guru membuat kesimpulan dan membincangkan analisis soalan secara keseluruhan.

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Analisis Soalan SPM Kertas 2 Bahagian A : ( 2003 2015)


Tahun

Jenis Graf Fungsi


Trigonometri

Julat

2003

3
y 2kos x
2

0 x 2

2004

y 2kos2 x

0 0 x 1800

2005

y 2kos2 x

0 x 2

2006

y 2kos2 x

0 x 2

2007

y 3kos2 x

0 x 2

2008

y tan 2 x

0 x

2009

3
kos2 x
2

3
0 x
2

2010

y 1 3kosx

0 x 2

2011

3
y 3 sin x
2

0 x 2

2012

y 2kosx 1

0 x 2

2013

Tiada soalan lakaran graf

2014

y 1 tan 2 x

00 x

2015

y kos2 x

0 0 x 3600

Lakaran Graf

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Hasil Pembelajaran 2 :
Menentukan bilangan penyelesaian bagi persamaan
trigonometri dengan menggunakan lakaran graf.

Untuk menentukan bilangan penyelesaian bagi sesuatu

Info :

persamaan trigonometri :

(i) asingkan ungkapan trigonometri daripada


ungkapan bukan trigonometri dahulu.
(ii) kemudian, lakarkan kedua-dua gaf fungsi itu pada
rajah yang sama.
(iii) bilangan penyelesian bagi persamaan trigonometri
itu diwakili oleh bilangan titik persilangan bagi
dua graf fungsi itu.

______________________________________________________________

Contoh 1 :
Lakarkan graf y kos2 x 1, bagi 0 x . Daripada graf itu,
(a) Nyatakan koordinat titik maksimum dan minimum bagi graf y = kos2x + 1,
(b) Tentukan bilangan penyelesaian bagi persamaan trigonometri
( i ) kos2 x 1,
( ii ) 4kos2x 8x

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Penyelesaian :
Langkah 1:
y

Langkah 2 :

y kos2 x 1, bagi 0 x

-1

(a) Daripada graf, koordinat titik maksimum


ialah ( 0, 2 ) dan ( 2, 2).
Koordinat titik minimum ialah ( , 0)

x
2

(b)

( i ) Kos 2x = -1
Kos 2x + 1 = 0
y =kos2x+ 1 dan y = 0,
Daripada graf, terdapat satu titik persilangan bagi graf y = kos 2x + 1 dengan
paksi-x, Maka persamaan trigonometri kos 2x = -1 mempunyai satu penyelesaian.

4kox2 x 8 x

(ii)

8x
4
2
1
kos2 x 1 x 1

4
2
3
y x

4
kos2 x

Lakarkan graf y

3
pada rajah yang sama.
4

Daripada graf, terdapat satu titik persilangan bagi graf y = kos 2x +1 dengan graf
2
3
y x

4
Maka persamaan trigonometri 4kos2x 8x mempunyai satu penyelesaian.

10

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Contoh 2 :
(i)
(ii)

Lakarkan graf bagi y = 2 sin 2x bagi 0 x 2.


Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang

sesuai untuk mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan sin 2 x x


2
bagi 0 x 2. Nyatakan bilangan penyelesaian itu.

Penyelesaian :
(i)

Tip

Langkah penyelesaian

(i) Lakarkan graf

(ii) Cari Persamaan garis lurus


(iii) Lukiskan garis lurus
(iv) Nyatakan bilangan titik
penyelesaian

sin 2 x x
sin 2 x

2 sin 2 x
y

1
2

x 1

x 1

Pilih 2 atau 3 nilai x yang sesuai dan cari


nilai y yang sepadan.

-1

Plotkan garis lurus ini


Bilangan penyelesaian = 3

11

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Latihan Format SPM Kertas 2


1 (a) Lakarkan graf bagi y = |5 sin

3
x| bagi 0 x 2.
2

[ 4 markah ]

(b) Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan
3
x
5 |5 sin x| = 2 bagi 0 x 2.
2
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.

[ 3 markah ]

2 (a) Lakarkan graf bagi y = - 2 kos 3x bagi 0 x .

[3 markah]

(b) Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.

x 3 2kos3x bagi 0 x .
[4 markah]

12

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

3 (a) Lakarkan graf bagi y = sin 2x bagi 0 x 2.


(b) Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan bagi 4 sin 2x x bagi 0 x 2.
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.
[7 markah]

(a) Lakar graf bagi y = 2 kos x + 1 untuk 0 x 2.

[4 markah]

(b) Jika garis y = k dilukis pada paksi yang sama, cari julat nilai k atau nilai k jika
k 1 = 2 kos x
(i) tiada penyelesaian,
(ii) mempunyai satu penyelesaian.

[2 markah]

13

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

5 (a) Lakar graf y 2 tan 2 x untuk 0 x


[3 markah]
(b) Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan 2 2 tan 2 x 6 untuk 0 x .
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.
[3 markah]

6.(a)
(b)

Lakarkan graf bagi y = 5 kos 3x bagi 0 x .

[ 4 markah]

Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
10x
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan + 7 5 kos 3x = 0 bagi 0 x .
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.
[3 markah ]

14

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

7.(a)
(b)

Lakarkan graf bagi y = 3 sin x bagi 0 x 2.

[ 3 markah ]

Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu graf yang sesuai untuk

mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan x 3 sin x = 0 bagi 0 x 2.


Nyatakan bilangan penyelesaian itu.
[ 3 markah ]

8 (a) Lakarkan graf bagi y = tan 2x bagi 0 x .


.
(b) Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.

x 4 tan 2 x 0 bagi 0 x .
[6 markah ]

15

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

9. (a) Lakarkan graf bagi

y 3 sin 2 x bagi 0 x 2

[4 markah]

(b) Seterusnya, menggunakan paksi yang sama, lakarkan satu garis lurus yang bersesuaian untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan - 2 + 3 sin 2 x =
Nyatakan bilangan penyelesaian tersebut.

x
for 0 x 2.
2
[3 markah]

10 (a) Lakarkan graf bagi y = 1 3 kos x bagi 0 x 2.

[ 4 markah ]

(b) Seterusnya, dengan menggunakan paksi yang sama, lukiskan satu garis lurus yang sesuai untuk
mencari bilangan penyelesaian bagi persamaan 6 kos x = 2 + 2x bagi 0 x 2.
Nyatakan bilangan penyelesaian itu.
[ 3 markah]

Selamat mencuba..!!!
16

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Permarkahan :
Apa yang pelajar perlu tahu dan ingat

Garis lengkung tidak boleh melebihi


atau tidak menyentuh garis amplitud

Pada garis lurus, pelajar


mesti fokus kepada nilai
pintasan y dan bentuk
kecerunan

Lakaran yang salah


(i)

(ii)

Graf tajam

graf mendatar

Kalaan mestilah tepat dengan julat yang diberi dalam soalan

17

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

Jawaban :
1(a)
5

b) y

x
5
2

Bil Penyelesaian = 6
2(a)

(b) 4x
+ 3 + 2 cos 3x = 0
4x
y=
+3

Bila x = 0, y = 3
Bila x = , y = 1
Bilangan Penyelesaian = 3
3

(a)

x
4 sin 2x = 1
(b)

1 x
sin 2x = 4 4
1 x
y = 4 4
Bilangan Penyelesaian = 5

18

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

4.

(i) k > 3, k < 1


(ii) k = 1

5.
3

/2

Lukis y 3 di atas paksi yang sama


Bil. Penyelesaian = 4

6. (a)

(b)

10x
5 kos 3x = + 7,
Bil. penyelesaian=2

19

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

7. (a)

y= ,
x
Bil. penyelesaian = 2

(b)

8.

(a)

3x
y = + 4,
Bil.penyelesaian= 2

(b)

9. (a)

x
(b) y = 2 + 2 ,
Bil. penyelesaian = 8

20

Bab 5 : Fungsi Trigonometri

10. (a)

(b) = 2,
Bil. penyelesaian = 2

Selamat Maju Jaya!!

21