Anda di halaman 1dari 72

w at

w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

AIZ KOKUSU

ht

tp

://

ur

Murat Aydn

HASTA BLGLENDRME BELGESDR

AIZ KOKUSU

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Dr. Murat Aydn


http://www.aydinmur.com

Temmuz 2011

Kapak Tasarm
Murat Aydn

ht

tp

://

ur

ISBN: 978-605-87679-2-8

Ant Matbaa Ankara


Tel: 0.312.232 54 78

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

ur
M
ht

tp

://

Azm kokuyor demek cesarettir


Azn kokuyor demek hakarettir
Az kokusu bir esarettir
Murat Aydn, 2008

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

YASAL UYARIDIR
KAYNAK GSTERMEK ARTI LE bu eserden serbeste alnt yapnz.
Buradan bilgiyi kopyalayp alabilirsiniz. Arzu ettiiniz birkitap, makale, bror
veya web sitesinde serbesteyaynlayabilirsiniz. Bundan onur duyarm.
Fakat son satrnakendi makalenizde kullandnz yaz ile ayni byklkte
ve AYN RENKTE HARFLER KULLANARAK u satr yaznz:
Kaynak: Dr. Murat Aydn,Tehisten Tedaviye Az Kokusu. NobelTp
kitap evi, 2008 stanbul. http://www.aydinmur.com

ht

tp

://

ur

Aksi halde izinsiz ve alnt bilgi kullanm olursunuz.Bu eserdeki her hangi
bir bilgiden izinsiz alnt (alnt)yapanlar hakknda yasal haklarm sakldr.
Kaynak gsterilmedenkullanlmas, 5846 Sayl Fikir ve Sanat Eserleri
Kanununun36 ve 37. maddesine aykrdr ve su tekil etmektedir. Ayrca
internet ortamnda yaplan yaynlarn dzenlenmesi ileilgili olarak 4 Mays 2007
tarihinde kabul edilen 5651 saylinternet yasasnagre de bu durum cezai
ilem gerektirmektedir.Buradaki bilgiler destek salamak iindir. Muayene,
tan vetehis yerine gemez. Dr. Di Hek. Murat Aydn

N SZ

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Dnya zerinde her 4 kiiden 3 tanesi az kokusundan ikayetidir.


ok sayda insan az kokusu sebebiyle toplumdan uzaklamakta, sakz
veya naneli eker ile az kokusunu maskelemekte, yalnzla sessizce raz
olmaktadr. Arkada, babas, kz, ei ile pememektedir, az kokusunu
gizlemek iin kalabalk ortamlarda azn amamakta ve konumamaktadr.
Dostlar ile yaknlamaya ekinmektedir. Bylece izole olup asosyal
olmaktadr. Dolays ile az kokusu hem biyolojik hastalktr hem de bir
psikolojik knt sebebidir. nk az kokusu sosyal bir incinme sebebidir.
Tedavisiz kaldnda psikolojik bir ie bzlme ile sonulanr.
Byle hastalar az kokusunu azaltmayan, tam tersine kullanldktan
saatler sonra kokuyu artran pahal ithal rnler, kozmetik sprey ve gargaralar,
ve naneli ekerler arasnda gidip gelmekte, avu dolusu para deyerek satn
ald rnlerin etkisiz olduunu grerek daha fazla gvensizlemekte
ve daha da umutsuzlamaktadr. nternetteki dedikodularda ve koca kar
ilalarnda zm aramakta, gm suyu imekte, eitli otlar kaynatarak
burnuna damlatmaktadr. nternet forumlarnda az kokusundan yaknan
insanlar birbirlerine kocakar ilalar ve frk telefonlar tavsiye
etmektedir. Birok insan evlenemeyip bekar kalmakta, insanlarla yakn
temasta bulunmamak iin st makama terfi olmay bile reddetmekte,
rencisine, retmenine ve eine yaknlaamamaktadr, hatta boanma
davalar almaktadr. Daha da fazlas olmakta, bazlar aresizlikten intihara
teebbs etmektedir. (Bkz. http://agizkokusu.net/agizkokusu-durum.html).
Az kokusunun sebep olduu sosyal ve psikolojik problemler biyolojik
problemlerden daha fazladr.
Dnyann birok lkesinde az kokusu tedavi merkezleri kurulmakta
fakat bizim lkemizde bu hastalk yok farz edilmektedir. Salk sektrnde
dikkatleri az kokusuna ekebilmek amac ile, bir hekim olarak az kokusu
hakknda akademik seviyede kapsaml bir eseri, 2008 ylnda meslektalarmn
hizmetine sunmutum (http://www.aydinmur.com/akkitabi.html), bylece
meslektalarmn bu konuda daha kapsaml muayene ve tedavi yapmalarna
kk bir katkm olabileceini umuyorum.
Bu konuda lkemizde sadece bilgi deil, ila eksiklii de vardr. Alkol
az kokusu yapt halde bu gn, birok gargara ve sprey ierisinde alkol
bulunur. Az kokusunu engellemesi beklenen birok gargara aslnda az
kokusu yapmaktadr. Ayrca eczanelerde hi az kokusu macunu yoktur.
Bir di frasnn 3-4 ay dayanmas gerektii halde, marketlerimizde satlan
ok tannm markal ve pahal di fralar 2 defa kullanldnda eskiyerek
temizlik yapamaz hale gelmektedir.

Dr. Murat Aydn

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az kokusu hakknda halkmzn da bilgilendirilmesi arttr. Az


kokusundan yaknan bireylerin doktora gitmeden nce hi deilse dilini
fralamas gerektiini, nasl bir di macununu kullanmas gerektiini, hangi
besinlerin az kokusunu engellediini bilmesi gerekir. Az kokusu hakknda
halkmz eitecek, sorularn cevaplayacak, basit ve etkili nlemler almasn
salayacak byle bir esere ihtiya vard. Tedavi olmaya gelen az kokusu
hastalarnn sorduu sorular birletirip bir kitap haline getirmeye bylece
karar verdim. Bu eserin yks ve yazl sebebi bundan ibarettir.

ur

Murat Aydn
Di hekimi, Mikrobiyoloji Doktoru
Ocak 2011 Adana
http://www.aydinmur.com

tp

://

Az kokusundan yaknyorsanz di hekimine gidiniz.


Burada yazan hibir bilgi doktora gitmeyi engellemez,
muayene ve tedavi olmann yerini tutamaz.

ht

Bu kitapta anlatlanlar doktora gitmeden nce


yaplmas gereken baz basit uygulamalar ve
destek bilgilerinden ibarettir.

Yazar ve yaynevi,
burada yazanlarn yanl veya eksik uygulamas ile
doacak zarardan mesul deildir.

Az Kokusu

NDEKLER

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az kokusu bir hastalk mdr? .................................................................................. 13


Herkesin az kokar m? ............................................................................................... 13
Eski insanlarn da azlar kokar myd? .................................................................. 13
lkemizde az kokusunun durumu nedir?.......................................................... 13
Bireyde az kokusu vardr diyebilmek iin neler gereklidir? ......................... 14
Az kokusu iltihap mdr? ........................................................................................... 14
Madem iin iinde bakteriler var hangi bakteriler az kokusu yapar? ....... 15
Az kokusunun sebebi azn iinde midir? ......................................................... 15
Ka tip az kokusu vardr?.......................................................................................... 15
Tip 0 (DOAL) az kokusu nedir? ............................................................................ 16
Tip 1 az kokusu (DL KOKUSU) nasl meydana gelir?...................................... 17
Az kokusu gazlar nelerdir? ..................................................................................... 17
Tip 2 az kokusu nasl meydana gelir? .................................................................. 18
Tip 3 az kokusu nasl meydana gelir? .................................................................. 19
Tip 4 az kokusu (nefes kokusu) nasl meydana gelir? .................................... 19
Tip 4 az kokusu (nefes kokusu) rnekleri nelerdir? ........................................ 21
Tip 5 az kokusu nasl meydana gelir? .................................................................. 21
Acaba ben Tip 5 az kokusuna sahip olabilir miyim?....................................... 22
Bir insanda ka tane az kokusu tipi ayni anda bulunabilir? ......................... 22
Benim az kokum hangi tipe giriyor? .................................................................... 23
Az kokusunun genetik olan var mdr? .............................................................. 23
Bir insan kendi kendine koku duyabilir mi? .......................................................... 23
nsan neden kendi az kokusunu bilemez?......................................................... 24
Birisinin duyduu kokuyu bakas duymayabilir mi? ........................................ 24
Her cisim veya madde kokar m? .............................................................................. 24
Bir insan kendi kendine azm kokuyor diye doktora gider mi? ................... 25
Az kokusu dardan gelir mi?................................................................................. 25
Nefes kokusu az kokusundan farkl mdr? ........................................................ 25
Nefes kokusu nasl meydana gelir? .......................................................................... 26
Soan az kokusu yapar m?..................................................................................... 26
Sarmsak az kokusu yapar m? ............................................................................... 26
Hava scaklnn az kokusuna etkisi var mdr? ............................................... 26
Asitli gdalar az kokusu yapar m?......................................................................... 26
Az kokusu yapan besinler nelerdir? ..................................................................... 27
Sigara az kokusu yapar m? ..................................................................................... 27
Hep ayn besini yemek az kokusu yapar m? .................................................... 27
Vitamin hap az kokusu yapar m? ........................................................................ 27
Aminoasit tabletleri az kokusu yapar m? .......................................................... 27

Dr. Murat Aydn

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az kokusunu engelleyen besinler nelerdir? ...................................................... 28


Scak veya souk yiyecek ya da ieceklerin
az kokusuyla ilikisi var mdr? ............................................................................... 28
Karanfil, nane, mentol, okaliptol az kokusunu engeller mi? ....................... 29
Barsak kurdu az kokusu yapar m? .................................................................... 29
Barsak kurdu drdm tekrar oluur mu? ....................................................... 29
shalim veya kabzm var az kokusu yapar m? ................................................. 29
Kabzm var az kokusu yapar m? .......................................................................... 30
Bbrek hastasym az kokusuna sebep olur mu? ............................................ 30
Karacier hastasym az kokusuna sebep olur mu?........................................ 30
Gebelikte az kokusu olur mu? ................................................................................ 31
eker hastasym az kokusuna sebep olur mu? ............................................... 31
eker hastalarnda az kokusu zel midir? .......................................................... 31
eker hastalarnda az kokusu her zaman m bulunur? ................................. 32
Yallarda az kokusu en sk neden olur?.............................................................. 32
Bademciklerim i ve arl ise az kokusu yapar m? ...................................... 32
Bademcik ta az kokusu yapar m? ...................................................................... 33
Oruta az kokusu neden olur? ............................................................................... 33
Neden azma bir ey atnca az kokum kayboluyor? .................................... 33
Kanser hastasym az kokusuna sebep olur mu? ............................................. 33
Akcier kanseri hastasym az kokusuna sebep olur mu? ............................ 34
Gs kanseri hastasym az kokusuna sebep olur mu? .............................. 34
Uyku apnesi hastasym az kokusuna sebep olur mu? .................................. 34
Astm hastasym az kokusuna sebep olur mu? ............................................... 34
Kronik obstrktif akcier hastasym az kokusuna sebep olur mu? ......... 34
remi hastaym az kokusuna sabep olur mu? ................................................. 34
Kistik fibrosis hastasym az kokusuna sebep olur mu? ................................ 35
Orak hcre anemisiyim az kokusuna sebep olur mu? ................................... 35
Divertiklitim var az kokusuna sebep olur mu? ............................................. 35
Ftk hastasym az kokusuna sebep olur mu? .................................................. 35
Siroz hastasym az kokusuna sebep olur mu? ................................................. 36
Fenilketonri hastasym az kokusuna sebep olur mu? ................................ 36
Laktoz intoleransm var az kokusu yapar m? ................................................... 36
lyak hastal (Celiacs disease) az kokusu yapar m? ................................ 37
lyak hastal yaygn mdr? ................................................................................... 37
lyak hastalar ne yiyebilir? ...................................................................................... 37
Azm ak kalyor. Az kokusu yapar m? ............................................................ 38
Zihinsel zrllerde az kokusu olur mu? ........................................................... 38
Azmda di yok. Disizlik az kokusu yapar m?............................................... 38
imanlk az kokusu yapar m? .............................................................................. 38

Az Kokusu

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Geceleri horluyorum az kokusu yapar m? ........................................................ 38


Doum kontrol hap, tansiyon hap, kalp ilac az kokusu yapar m? ........ 39
Sinzitim var az kokusuna sebep olur mu? ....................................................... 39
Benim sinzitim olduundan pheleniyorum, nasl anlarm? ..................... 39
Bahar allerjisi az kokusu yapar m? ....................................................................... 39
Geniz aknts az kokusu yapar m? ....................................................................... 40
Burun-sins ykamas nedir?....................................................................................... 40
Burun-sins ykamas neden gerekir? ..................................................................... 40
Burun-sins ykamas nasl yaplr?........................................................................... 40
Orta kulak iltihab az kokusu yapar m? .............................................................. 41
Geiriyorum bu az kokusu yapar m? .................................................................. 41
Midem yanyor az kokusu yapar m? ................................................................... 41
Azmda dk kokusu var. Bu ne demek?.............................................................. 41
Barsakta ar mikrop remesi nasl oluur? ...................................................... 42
Barsakta ar mikrop remesi neden oluur?................................................... 42
Barsakta ar mikrop remesi nasl tehis edilir? ............................................ 42
Alkol imediim halde azda alkol kokusu nasl meydana gelir? ............... 42
Nefeste amonyak kokusu nasl meydana gelir? .................................................. 43
Azda amonyak kokusu nasl meydana gelir? .................................................... 43
ay kahve az kokusu yapar m? ............................................................................. 44
Ameliyattan ktm azm kokuyor. Normal midir? ............................................ 44
Yllardr ektiim az kokusu birden bire kayp oldu. Normal midir?......... 44
Az kuruluu var az kokusu yapar m? .............................................................. 44
Adet gnmde azm kokuyor.................................................................................. 45
Stres az kokusu yapar m?........................................................................................ 45
Alkol az kokusu yapar m? ....................................................................................... 45
Alkoll gargara az kokusu yapar m? ................................................................... 45
Neden alkoll gargaralar serbeste satlmaktadr? ............................................ 46
Alkolsz gargaray nasl ve nerden temin edebiliriz? ........................................ 46
Alkol neden kuvvetli az kokusu yapar?............................................................... 46
Alkoll ve alkolsz az gargarasn karlatran rapor var m? ..................... 46
Yaknma gelenler ksryor. Benim az kokum sebebiyle
ksryor olabilirler mi? .............................................................................................. 48
Parmam boazma sokup kokladmda
irkin bir koku duyuyorum. Neden? ........................................................................ 48
ocuumun az kokuyor ne yapabilirim? ........................................................... 48
Yataa yatnca az kokum kayboluyor. Bu ne demektir? ............................... 48
Hapurunca irkin bir koku duyuyorum. Bu ne demektir? .............................. 48
Az kokum artnca tuvalette byk abdestim (dk) da kokuyor.
Bu ne demektir? .............................................................................................................. 49

10

Dr. Murat Aydn

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Baka sebeple bir ilac kullanmaya balaynca az kokum


kendiliinden kayboluyor? ......................................................................................... 49
Az kokusu vcudumuzda baka hastalklar yapar m?.................................. 49
Az kokusu nasl llr? ........................................................................................... 49
Bu cihazlar btn az kokularn ler mi? .......................................................... 50
Bu cihazlar yanl ler mi? ........................................................................................ 50
Az kokusu len kimyasal test yok mu? ............................................................. 50
Az koku lm deerlerinin snr nedir? ne zaman hastalk olur? ........... 51
Bu cihaz ile az kokum lld yksek kt. ....................................................... 51
Bu cihaz ile az kokum lld ok dk kt. ................................................ 51
Bu cihaz ile nasl lm yaplr? ................................................................................. 51
Kendi az kokumu lebilir miyim? ....................................................................... 52
Kendi az kokumu nasl takip ederim? ................................................................. 52
Az kokusu nasl tedavi edilir?.................................................................................. 53
Kimlerin az kokusu tedavi edilmez?..................................................................... 53
Sabah kokusu nedir? ..................................................................................................... 54
Sabah kokusu odaya yaylr m? ................................................................................ 54
Sabah kokusu neden tedavi edilmez? .................................................................... 55
Yeni balam az kokusu neden tedavi edilmez? ............................................ 55
Az bakmsz olanlarda az kokusu neden tedavi edilmez? ....................... 55
Hamilelerde az kokusu neden tedavi edilmez? ............................................... 55
Oru tutanlarda az kokusu neden giderilemez? ............................................. 56
Az kokusu bular m?................................................................................................ 56
Tedavi boyunca hareketli protezimi takaym m? ............................................... 56
Kprlerin alt nasl olmaldr? ................................................................................... 56
Azm kokuyor hangi hekime gideyim? ................................................................ 57
Hangi uzmanlk alan olan di hekimine mracaat edilmelidir.? ................... 57
Azm su ile alkalasam az kokusuna faydas olur mu? ............................... 57
Azm tuzlu su ile alkalasam az kokusuna faydas olur mu?.................... 57
Tuzlu suyu nasl hazrlamalyz? ................................................................................. 58
Oksijenli su az kokusunu engeller mi? ................................................................ 58
Antiseptik gargara az kokusunu engeller mi? .................................................. 58
Antiseptik gargara mr boyu kullanlabilir mi?................................................. 58
Gargaralarn iinde baka ne maddeler bulunur? .............................................. 59
Hangi cins gargara kullanabilirim? ........................................................................... 59
yi bir az kokusu gargaras nasl olmaldr? ........................................................ 59
Gargara iinde inko neden ok gereklidir? ......................................................... 60
inkolu gargara veya az rnlerini nerde bulabiliriz? ................................... 60
Az kokusu iin baka ne gibi rnler kullanlr? ............................................... 60
Sakzlarn az kokusuna etkisi var mdr? ............................................................. 61

Az Kokusu

11

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Neden az kokusu rnlerinin zerinde


az kokusunu engelledii aka yazmaz? .......................................................... 61
Gargaralardaki tatlandrcnn etkisi nedir? ........................................................... 61
inkolu sakz nerden bulabilirim? ........................................................................... 61
inkolu ve inkosuz sakzlar nasl farkldr? .......................................................... 62
Pastillerin az kokusuna etkisi var mdr? ............................................................. 62
Naneli ekerin az kokusuna etkisi nedir? ........................................................... 63
Bitkisel ilalar faydal mdr?........................................................................................ 63
Az kokusu tedavisi amac ile yutulan kapsllerin
tedavide yeri var mdr? ................................................................................................ 63
Az kokusu olanlar nasl bir di fras kullanmaldr? ...................................... 63
Az kokusu olanlar nasl bir di macunu kullanmaldr? ................................. 63
Diler nasl fralanmaldr? ......................................................................................... 64
Diimi fralyorum neden az kokum kaybolmuyor? ..................................... 64
Dilerim temizlendi neden az kokum durmad? ............................................. 64
Di iplerinin ve krdanlarn az kokusuna faydas var mdr? ....................... 64
Dil fralamann az kokusuna faydas var mdr?.............................................. 65
Dil kaznr m?................................................................................................................... 65
Dilimin arkasnda siyah veya gri bir tabaka var? ................................................. 66
Kolloidal gm suyu nedir? ...................................................................................... 66
Dil nasl fralanr? .......................................................................................................... 66
Dilimi fralarken midem bulanyor. Ne yapaym? .............................................. 66
Dilimi fralarken acd (veya kanad). Ne yapaym? ........................................... 67
Ne zaman dil fralanmaz veya kaznmaz? ............................................................ 67
Lazerle az kokusu tedavi edilir mi? ....................................................................... 67
Probiyotik tedavisi nedir? ............................................................................................ 67
Probiyotikler az kokusunu tedavi eder mi? ....................................................... 67
Speroksit su nedir? ...................................................................................................... 68
Speroksit su az kokusuna iyi gelir mi? .............................................................. 68
Ne zaman doktora gitmeye gerek olmaz veya gidilmez? ................................ 68
Doktora gitmeden birka gn nce yapmam gereken bir ey var m?....... 68
Doktora gideceim gn yapmam gereken bir ey var m? ............................. 69
Doktorun iini kolaylatracam baka neler vardr? ........................................ 69
Kaynaklar ........................................................................................................................... 70

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

://

tp

ht

Az Kokusu

13

Az kokusu bir hastalk mdr?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Evet hastalktr. Dnya salk rgt sal bireyin


fiziksel, mental ve ruhsal tam bir iyilik halidir diyerek
tanmlar. Bu iyilik halini bozan her durum bir hastalk
olarak ele alnmaldr. Az kokusu bireyin mental ve
ruhsal ve hatta bazen fiziksel konforunu da bozan bir
durumdur. O halde az kokusu bir hastalktr. Tedavi
edilmesi gerekir.

Herkesin az kokar m?

Evet. Her insann ve hatta her canlnn az boluu az veya ok kokar. Bazlarnnki hissedilmeyecek kadar az olabilir. Dnya zerinde her 4 kiiden 3
tanesi az kokusundan yaknmaktadr.

ur

Eski insanlarn da azlar kokar myd?

Milattan nce 1250 ylndan beri az kokusu zerine


yazlm, izilmitir. lalar yazlm, ilalar yaplm, bitkiler kaynatlm, yapraklar inenmitir. Az kokusu
tp tarihinin belki en eski hastalklarndan birisidir.

://

lkemizde az kokusunun durumu nedir?

ht

tp

Bizim lkemizde dnyada olduu gibi muhtemelen 4 kiiden 3 tanesinin az kokusu ikayeti bulunmas gerekir. Fakat lkemizde az kokusu yok farz edilmektedir.
Trkiyede az kokusu sebebiyle alan bir boanma davas bulunmaktadr. Bu
davada mahkeme 4721 s. MK. M.166 maddesine dayanarak eleri boamtr.
Gereke olarak mahkeme kaytlarna geen ifade az kokan ein hayat dayanlmaz yapt eklindedir. Boanma gereklemitir. Fakat dier e, davay
temyiz etmitir. (HD02 Esas 2004/000477 Karar 2004/001542, 12.02.2004).
Az kokusuna gereken nem verilmedii iin az kokusu eken insanlar
kendilerini toplumdan uzaklatrmaktadr ve problemlerini sessizce kabullenerek yaamaktadrlar. Sakz ve bitkisel rnler ile az kokularn maskelemektedirler. Halbuki az kokusu iyileebilen bir hastalktr.

14

Dr. Murat Aydn

Bireyde az kokusu vardr diyebilmek iin neler gereklidir?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Birden fazla kii bireyin aznn koktuunu sylyor olmaldr.


- Sadece sabah yataktan kalkar kalkmaz deil gnn herhangi
bir saatinde de aznda ho olmayan koku bulunmaldr.
- Kokunun varl yakn temasa gerek olmadan karlkl konuma srasnda hissediliyor olmaldr.
- Bu durum en az birka ay boyunca (kesintili veya kesintisiz olarak) devam
etmi olmaldr.
- Yukardaki zellikler var ise o bireyin kendisi bu irkin kokuyu duymuyor
olsa bile az kokusu vardr.
- Bireyin aznda irkin kokulu gaz llse bile, bireyin kendisi dahil birden
fazla kii tarafndan alglanmyorsa hastalk olmaktan kar.
- Eer birey rahatsz edici irkin bir kokudan yaknyor ve sosyal yaantsn
etkilediini ifade ediyorsa, aznda llebilir seviyede irkin kokulu gaz tespit edilmese bile bu bir (Tip 5) az kokusu hastasdr.
- Bireyin yaknd koku irkin ise (ve kabul edilemez seviyede ise) az kokusu tanmna girer. irkin olmayan kokular fizyolojik az kokusu olarak kabul
edilir. Zayf kokulu bakteri rnlerinden kaynan alan, kabul edilebilir bir
seviyede kalan byle kokular hep vardr (zemin kokular).

Az kokusu iltihap mdr?

ht

tp

://

Hayr, az kokusu iltihap deildir. Fakat iltihap az kokusu


sebebidir. Az kokusu dil zerindeki artm bakteri faaliyetleridir. Psikolojik az kokusu da iltihap deildir. Fakat
dier az kokular iltihap ile ilikili olabilirler.
rnein akcierde devam eden bir iltihap azda koku sebebi olacaktr. Grip veya st solunum yolu infeksiyonu bir
iltihaptr ve azda koku yapar. Farenjit boaz iltihabdr, tonsillit bademcik
iltihabdr, larenjik soluk borusu iltihabdr ve btn bunlar az kokusu yapar. Fakat az kokusu bir iltihap deildir.

Az Kokusu

15

Madem iin iinde bakteriler var, acaba hangi bakteriler az kokusu


yapar?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Her bakteri az kokusu yapabilir. Bunlarn bir listesini bilmek veya ezberlemek bizim iimizi kolaylatrmaz. Az kokusu yapan bakterilere odorijenik
bakteri ismi verilir. Hangi bakterilerin az kokusu yaptklarnn klinikte bize
bir faydas yoktur. Az kokusu gazlarn retemeyen yani az kokusu yapamayan bir bakteri zamanla bu zellii dier bakterilerden elde etmekte ve
az kokusu yapmaya balayabilmektedir. Bu sebeple btn bakteriler az
kokusu yapabilir olarak kabul edilir. Merak edenler iin alfabetik olarak odorijenik bakterilerin ismi verilebilir:
Actinobacillus actinomycetemcomitans, Bacteroides forsythus, Bacteroides
ovatus, Bacteroides ureaolyticus, Eubacterium brachy, Eubacterium lentum,
Eubacterium limosum, Eubacterium nodatum, Eubacterium timidium, Fusobacterium nucleatum, Peptostreptococcus anaerobius, Peptostreptococcus
asaccharolyticus, Peptostreptococcus indolicus, Porphyromonas asaccharolytica, Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia, Selenomonas sputigena,
Spiroketler, Streptococcus mutans, Streptococcus oralis, Treponema denticola,
Veillonella parvum

Az kokusunun sebebi azn iinde midir?

://

Bir ksmnn sebebi azn iindedir. Dierlerinin sebebi azn dndadr. Ne


kadar fazla az bakm yaplrsa yaplsn byle az kokular doktora gitmeden iyilemez.

tp

Ka tip az kokusu vardr?

ht

Doal olan (Tip 0) dnda be tip az kokusu vardr.


- Tip 1 az kokusu: Dilin srtndaki tys kntlarn arasna giren bakteriler
ve kkrtl amino asitler burada irkin kokulu gazlara dnr. Bu gazlar
az kokusu yapar.
- Tip 2 az kokusu: Boaz, burun ve sinslerin ierisinde yerleen uzun sreli
bir infeksiyon sebebiyle azn arka ksmnda irkin bir koku ortaya kabilir.
- Tip 3 az kokusu: Mideden aza gelen kokulardr.
- Tip 4 az kokusu: Akcierden gelen kokulardr. Nefes kokusu denir.

16

Dr. Murat Aydn

- Tip 5 az kokusu: Psikojeniktir. Aslnda az kokusu yoktur fakat birey az


kokusunu kafasna takmtr.
(Yukarda saylan tiplendirmeyi aklnzda tutunuz, ilerleyen sayfalarda bu
tiplendirme tanm ve numaralar kullanlacaktr).
Tip 0 (DOAL) az kokusu nedir?

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Her canlnn az kokar. Bilhassa sabahlar uyanan bireylerin azlar birka


saat boyunca kokabilir. Bu ok normaldir tedavi edilmez. Buna Tip 0 az kokusu denir. Sabah kokusu ad da verilir.
Sadece insanlarn deil, ev hayvanlarnn, ve dier canllarn da sabah uyandklar zaman azlarnda ho olmayan bir koku bulunur. Bunun sebebi azda salyann gece boyunca azalmas, azn kurumas ve bu sebeple bakteri
faaliyetlerinin artarak daha fazla irkin kokulu gaz retmeleridir. Yine uyku
srasnda boaz da kuruyarak benzer bir mekanizma ile artm bakteri faaliyetlerine konak olur. Bir baka sebebi, sindirim kanalnda terk edilen besinlerin bakteriler tarafndan paralanarak irkin kokulu gazlarn aa kmas
ve bu gazlarn mide ve yemek borusu zerinden aza dolmasdr. Baz insanlarda gece uyku srasnda akcier atlml gazlarn odann havasna yayldklarn da biliyoruz. Bu sebeple insanlar sabah uyandklarnda yatak odas
kt kokar.

Az Kokusu

17

Tip 1 az kokusu (dil kokusu) nasl meydana gelir?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az kokularnn bir blm dil kokusudur. Dilin yzeyi evlerimizde yere


serdiimiz halnn tyleri gibidir. Tyler arasn temizlemek ok zordur. Dilimizdeki tye benzer kntlar arasna giren mikroplar ve besin maddeleri
burada irkin kokulu gazlara dnr. Tip 1 az kokusunun en sk rastlanan
sebepleri, alt kapal yaplm kprler, di rkleri, di eti iltihab, yars km yirmi ya dileri ve dil zerindeki birikintilerdir.

Dilin yzeyindeki girinti kntlar halnn tylerine benzetilebilir. Solda dil


yzeyi, sada yer hals grlmektedir. Her ikisinin de tamamen temizlenmesi zordur.

://

Az kokusu gazlar nelerdir?

ht

tp

Azda kokuya sebep olan ok sayda gaz vardr. Emin olunuz bunlardan
hibirisini koklamak istemezsiniz. Bunlarn en bilinen az kokusu gazlar
unlardr: acetic acid, ammoniabutyric acid, cadaverine, caproic acid, carbon
disulfide (CS2), dimethylsulfide (CH3SCH3), formic acid, hydrogen sulfide (H2S),
isobutyric acid, isocaproic acid, isovaleric acid, methyl mercaptan (CH3SH), propionic acid, putrecine, skatole, trimethyl amine, valeric acid, dier thioller ve
dier volatil asitler.

18

Dr. Murat Aydn

Tip 2 az kokusu nasl meydana gelir?

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Sinzit, rinit, tonsillit, farenjit gibi hastalklar az kokusu yaparlar. Bu kokulara Tip 2 az kokusu denir. Burun
boluunun iini deyen deri (mukoza) iltihaplanabilir, bu hastala rinit
denir. Burunun iki tarafnda bulunan
sins boluklarnn iini rten mukoza
iltihaplanabilir, buna sinzit denir. Boaz, dil ve damakta bademcikler vardr,
bunlarn iltihabna tonsillit denir. Yutan etrafn saran mukozann iltihabna farenjit denir. Burun boluunda
iltihaplanabilecek baka dokular da
Burun boluunu evreleyen sinsler.
vardr. Bu dokularn iltihaplanmas ile
burada yaayan bakterilerin saylar ve
eitlilikleri artar. Daha fazla irkin kokulu gaz retimi olur.
Ayrca burun ve evresi alerjiye duyarl bir blgedir. Bu blgenin alerjik hastalklar da burun arkasna aknt yapar ve koku sebebi olurlar.
Havay geriye doru burnumuzdan ektiimizde genzimize doru olan sv
veya smk akntsna post nazal aknt ismi verilir. Birok alerjik hastalkta,
st solunum yolu infeksiyonlarnda, sinzitte, konka kalnlamalar ve septum eriliklerinde post nazal aknt bulunur. Bir insanda post nazal aknt var
ise Tip 2 az kokusu iin yeterli koul vardr. nk serum proteinlerinden
zengin olan bu sv, bakterilerin beslenecekleri gzel bir besin maddesidir ve
boazn arkasnda bakterilerin beslenerek oalmas iin yardmc olur.
Bu saylan hastalklarn hepsi Tip 2 az kokusu sebebidir.

Az Kokusu

19

Tip 3 az kokusu nasl meydana gelir?

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Yutulan besinler mideden barsaklara getikten sonra barsak hareketleri ile mekanik
olarak tlr ve barsakta
sindirim enzimleri ile kimyasal
olarak paralanr. Bu enzimlerin
bir ksm mideden, safradan bir
ksm pankreastan gelir. Btn
bu enzimler yalar ya asitlerine paralar, proteinleri aminoasitlere ve azotlu bileiklere
paralar. Karbonhidratlar daha
kk molekllere ayrtrlr.
Eer bireyin barsaklarnda
sindirim problemi varsa, baz
Mideden szan gazlar Tip 3 az kokusuna sebep
sindirim enzimleri eksik ise,
olur. En sk rastlanan sebebi reflu hastaldr.
gastrit, reflu, lser, malabsorpsiyon gibi baz sindirim problemleri varsa, besinler paralanamaz ve bakterilere terk edilmi olur. Bakteriler
besinleri putrifiye eder (kokuturur). Bylece barsakta irkin kokulu gazlar
aa kar. Bu gazlar nce barsak ierisinde birikir daha sonra sessiz bir
ekilde bireyin azna ykselir. Buna tip 3 az kokusu denir.
Mideden aza doru geirmeye gerek olmadan, bireyin haberi olmadan,
kendiliinden ykselen bir miktar fizyolojik hava vardr. Oturan bir insann
midesinden azna sznt eklinde gelen hava miktar bir dakikada 0.7 mililitredir. nk oturan insanda mide katlanarak skr ve iindeki havay kolayca yukar szdrr. Eer birey yatar pozisyona gelirse mide geveyecei iin
mideden aza szan hava miktar 0.1 ml/dakikaya der. Bu sznt havas
irkin kokulu olabilir.
O halde bir insann midesi ne kokuyorsa az da yle kokacaktr. Reflu hastalarnda mideden yukar gaz sznts biraz daha fazladr.

20

Dr. Murat Aydn

Tip 4 az kokusu (nefes kokusu) nasl meydana gelir?

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Akcier ve alt solunum


yolu iltihab veya akcierden atlan gazlarn kokusu
ile meydana gelir veya kan
iinde znm irkin kokulu gazlarn akcier havasna karmas ile meydana
gelir. Buna nefes kokusu
ismi verilir. Hibir ekilde
azdan tedavi edilemezler.
Akcierdeki infeksiyonun
tedavi edilmesi veya kana
geen kokulu maddenin
tespit edilerek bbreklerden veya karacierden atlTip 4 koku akcier infeksiyonundan veya akcierden masn sa-lamak gerekir.
atlan kokulu gazlardan meydana gelir.
Normal koullarda amino
asit, volatil ya asitleri, azotlu gazlar, metabolizmalarn tamamladktan sonra, karacier ve bbrekler
tarafndan yakalanr, kandan uzaklatrlr. Salkl bireylerde vcudumuzun
dar ataca bu maddeler bbrekler tarafndan yakalanarak idrara atlr,
veya karacier tarafndan yakalanarak dkya verilir, veya ter iine kararak
dar atlmaktadr. Bu maddelerden uucu olan bir bazlar akcier tarafndan yakalanr ve nefes verme (ekspirasyon) srasnda vcuttan dar atlarak
uzaklatrlr.
Akcierin solunum havas ile atlan bu maddeler Tip 4 az kokusunu oluturur.

Az Kokusu

21

Tip 4 az kokusu (nefes kokusu) rnekleri nelerdir?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Diyabet hastalarnda azdaki aseton kokusu bir Tip 4 kokudur. Yani nefes
kokusudur. Bu sebeple diyabet hastalarnda kan ekeri ykselirse ne kadar
temiz tutarlarsa tutsunlar azlarnda bir koku bulunur. nk eker hastalarnn az deil, nefesi kokar.
Uyku apnesinde nefeste IL6 , 8-isoprostane kokusu vardr.
Gastrit yapan H. pylori isimli bir bakteri vardr. Bu bakteri azda yaar, di
talarna ve di plaklarna yerleir. Tkrk ile yutulan bir bakteridir. Bu bakteri
mideye gittii zaman orada mide iltihabna (gastrit) sebep olur. Bu ekilde
gastrit olmu bireylerin nefeslerinde nitrate, cyanide ve CO2 gazlar bulunur.
Orak hcre anemisinde karbon monoksit, astm hastalnda lkotrienler
nefeste koku sebebidir.
Birok karacier hastalklarnda nefeste hydrogen disulfide, limonene bulunur.
remi hastalarnda ethanethiol, dimethylsulfide, Dimethylamine, trimethylamine kandan akciere ve nefese geen irkin kokulu maddelerdir.
Sarmsak yiyen bireyin nefesinde dialilslfit bulunur. Bu madde sarmsaktan
kana geer, kandan akciere geer, akcierden nefes ile dar atlr. Bu sebeple sarmsak yemi olan birey azna ne yaparsa yapsn sarmsak kokusu
saatlerce devam eder.

Tip 5 az kokusu nasl meydana gelir?

ht

tp

://

Tip5 vakalarda az kokusu yoktur. Birey kendi aznn


koktuunu syler. Fakat yaplan lmler salkl seviyede (50 birimden az) koku gsterir. Bu insanlar, duyarl,
disiplinli, ie kapank bireylerdir. artmacal sorular ile
veya tecrbeli bir hekimin muayenesi ile tespit edilebilir.
Psikiyatrist mdahalesi gerekebilir. Aksi halde hem di hekiminin mesaisini igal eder hem kendisi huzursuz olur.
Dorusunu sylemek gerekirse bu tip hastalar hi nadir
deildir. Her an her kes Tip 5 az kokusuna meyilli olarak yaar. Hibir az
kokusu bulunmad halde kz arkada tarafndan terk edilmesini kendi az
kokusuna balayan gen erkekler veya tersi durumdaki gen bayanlar toplumda nadir deildir.

22

Dr. Murat Aydn

Kendinde az kokusu bulunduunu zannederek mterisine, eine, kzna


veya hastasna sokulamayan tccar, e, baba, doktor ve daha nice insanlar
vardr. Bunlarn bazlar i teklifini red etmekte, bazlar yksek kariyer veya
maa alacak olmasna ramen bir baka kadroda almay reddetmektedir.
Aslnda bir az kokular bulunmadn rendikleri zaman inanmazlar.
Acaba ben Tip 5 az kokusuna sahip olabilir miyim?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

u soru hepimizin aklnda daima vardr: Acaba bende


az kokusu var m?
Gerekten az kokan bireyler bu soruya bende pek
az kokusu yok galiba diye cevap verirler. Duygulu, ie
kapank, hassas bireyler bu soruya daima evet benim
azm kokuyor diye cevap verirler. nk byle duygulu bireylerin baka insanlarn kendisi hakknda olumsuz
dnmelerine tahammlleri yoktur.
Baz hastalar iyiletikten sonra Tip 5 vakas ekline dnrler. Azndaki veya burnundaki veya midesindeki veya karacierindeki
problem tedavi edilip salkl duruma gelen ve az kokusundan kurtulan
birey genellikle Tip 5 vakas olarak yaamna devam eder. Her an baka birisi
tarafndan aznn koktuu yolunda uyar alacakm korkusu ile yaar.
Bir insanda ka tane az kokusu tipi ayni anda bulunabilir?

ht

tp

://

Bir veya birden fazla az kokusu eitleri ayni anda bireyde bulunabilir. Hatta
btn az kokusu eitlerinden ayni bireyde bulunabilir. Bir snrlama yoktur.
Baz bireyler hep Tip 1 hem Tip 2 az kokusu tayor olabilirler. Baz bireyler
hem Tip 4 hem Tip 2 az kokusu tayor olabilir. Baz bireyler hem Tip 1 , hem
Tip 3 hem Tip 4 az kokusu tayor olabilirler. Vesaire..
Baz bireylerde tedavi srasnda veya sonrasnda Tip 5 az kokusu eklenebilir. rnein birey Tip 1 az kokusu hastasdr, tedavisi baarl olmu ve az
kokusundan kurtulmu olsa bile sk sk evresine aznn kokup kokmadn
sordurmaya balayabilir. Tip 1 az kokusu iyilemi onun yerine Tip 5 az
kokusu balam demektir.
Baka baz bireylerde nefes kokusu (Tip 4 az kokusu) var iken alkoll gargara kullanmaya balayabilir. Alkoll gargara sebebiyle gerek bir Tip 1 az
kokusu balayabilir. Bylece birey hem Tip 4 hem de Tip 1 az kokusu olarak
devam eder.

Az Kokusu

23

Benim az kokum hangi tipe giriyor?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Bunu ancak hekiminiz anlayabilir. Di hekiminize gidiniz. Size baz sorular


soracaktr, baz rntgen, dk ve kan tetkikleri isteyecektir. Gerek duyarsa
manyetik rezonans veya bilgisayarl tomografi isteyecektir. Daha sonra size
tehis koyarak ya tedavi edecektir veya sizi tedavi edecek uygun brantan bir
hekime gnderecektir.
Baz ip ular vermek gerekirse pek ok Tip 1 hastas inkolu rnler kullandnda az kokular azalr. Eer inkolu rnler az kokusunu azaltmyorsa
Tip 1 deildir. Tip 1 az kokusu bulunanlar ceviz veya erez yediinde koku
azalr, yumurta yediinde ise kokusu artar.
Pek ok az kokusu spor yapldnda, merdiven knca, efor yapldnda,
soluk solua kalndnda kayp olur. Eer kayp olmuyorsa Tip 4 az kokusu
olma ihtimali biraz fazladr.
Pek ok az kokusu bireyin karn a iken artar. Aza eker veya sakz veya
bir lokma besin maddesi konulduunda kayp olur. Eer bir az kokusu
yemekten hemen sonra veya yarm saat sonra artyorsa Tip 3 olabilir. Byle
bireylerde mide yanmas, gastrit, lser, karnda gaz veya ilik ikayetleri de
bulunur. Ayrca srt st yataa uzannca az kokularnn kayp olduunu
tarif edebilirler. Dklar da irkin kokuludur.
Az kokusunun genetik olan var mdr?

tp

://

Hayr az kokusu soydan gelmez. nsanlar az kokusunu daha sonra kazanrlar. Annesi babas veya kardeinin az kokuyor diye bir insann az kokmaz. Veya bir insann az kokusu ailesinden geliyor eklinde aklanamaz.

ht

Bir insan kendi kendine koku duyabilir mi?


Elbette duyabilir. Koku alma duyusunun kimyasal bir reaksiyondan ibaret
olmas sebebiyle burun ierisindeki kimyasal reaksiyonlarn nceden kestirilemeyen kokulara dnmesi pek mmkndr. Bu kokuyu sadece o insan
duyar bakalar duyamaz.

24

Dr. Murat Aydn

nsan neden kendi az kokusunu bilemez?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

nsanlar srekli kokladklar kokulara kar tolerans gelitirebilirler.


rnein havasz bir odaya girdiinizde odada bulunan insanlar
odann havaszln veya varsa
koktuunu fark etmiyor olabilirler
fakat siz dardan girdiinizde bu
kokuyu hissedersiniz. Veya siz kendi kullandnz parfm hissetmezsiniz, fakat yannza yaklaan
Dardan buruna giren kokulu gazlar
bir bakas kolayca sizin parfmburun iinde koku hcrelerine ulat
nzn kokusunu hisseder. Buna
zaman kokunun farkna varrz. Az kokusu
bulunanlarda dil srtndaki koku her zaman
benzer ekilde bir insan kendi az
koku hcrelerine ulamaktadr.
kokusuna alr (tolerans gelitirir)
ve kendi az kokusunu bilmez.
Tedavinin banda azlarnn koktuunu bilmiyor olduklar iin, kokunun
iyileip iyilemediklerini de ayrt edemeyeceklerdir. Byle hastalar tedavi olduklarn da bilmezler.
Birisinin duyduu kokuyu bakas duymayabilir mi?

ht

tp

://

Evet. Her insann koku eii farkldr. Baz insanlar fevkalade kk ve zayf
kokular ok rahat duyarken baz insanlar ayni kokuyu asla bilmez. Ayrca
koku eii kokunun cinsine de baldr. Bir insan benzin kokusunu kolay duyabilir fakat ayni iddetteki sabun kokusunu duymayabilir. Koku alma eii
kandaki inko seviyesi ile ilikili olabilir. Kannda inko seviyesi normal olan
yal bireylerin inkolu besinler yedikleri zaman koku alma hassasiyetleri artmaktadr.
Her cisim veya madde kokar m?

Bir maddenin kokuyor olmas iin suda znebilen buhar olmas arttr.
Bir cismin kokabilmesi iin buharlaan maddenin burnumuzdaki koku hcrelerine temas etmesi ve orada slak yzeyde bulunan su ierisinde znerek koku hcrelerindeki sinir ularn uyarmas arttr. yle maddeler vardr

Az Kokusu

25

ki suda znmezler yani asla kokmazlar. Demek ki bir maddenin kokuyor


olmas iin suda znebilmesi gerekir. Mesela lastik, naylon, kauuk suda
znmez ve kokmaz.
Suda az znen kokulu maddelerin kokular kokladktan sonra ge balar,
nk suda znmesi zaman alr.
Sigara kullananlar btn kokular ge ve az hissederler.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Bir insan kendi kendine azm kokuyor diye doktora gider mi?

Bunu yapan yzlerce insan vardr. Aslnda azlar pek az kokmaktadr veya
hibir yakn bu ahsn az kokusundan ikayet etmemitir fakat birey kendisinin aznn dayanlmaz koktuunu, herkesin kendisinden katn dnr ve doktor-doktor dolar.
Bunlar hassas ruhlu, narin kiilikli, ie dnk bireylerdir.
Az kokusu dardan gelir mi?

ur

Hayr az kokusu vcudun iinde retilir. Vcuda dardan giren irkin kokulu maddelerin kendi irkin kokular vardr fakat bizim tanmladmz az
kokusuna sebep olmazlar.
Soan dardan gelen bir kokudur. Soan kokusu yapar, fakat az kokusu
yapmaz. Kereviz az kokusu yapmaz. Kereviz kokusu yapar.

://

Nefes kokusu az kokusundan farkl mdr?

ht

tp

Evet farkldr. Aza ne kadar iyi mdahale edilirse


edilsin nefes kokusu azdan gelmedii iin kayp
olmaz. Akcierden atlan
maddeler genellikle keton,
laktat, amonyak, hydrogen
Resimdeki kokarcann dmanlarn kartmak iin
sulfide (H2S), methyl merkulland irkin kokulu salglar vardr.
captan (CH3SH), dimethylsulfide (CH3SCH3) veya buna benzer gazlardr. Srekli ila kullananlarda, gut,
eker, bbrek ve karacier hastalklarnda kanda kokulu kimyasallar bulunabilir ve nefes kokusu yapabilir.

26

Dr. Murat Aydn

Nefes kokusu nasl meydana gelir?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Erikin birey her nefes aldnda yaklak 500 ml havay iine eker. Hava,
akcierde alveol ismi verilen hava torbalar iine yaylr. ok sayda sa kl
kadar ince kan damarlar bu hava torbalarnn etrafn kuatr ve havadan
gelen oksijeni kann iine eker. Bu srada kandan gelen karbondioksit benzeri gazlar atlacak olan havann iine brakr. te tam bu srada kanda bulunan (varsa) baz kokulu kimyasal maddeler dar atlacak havann iine girer.
Birey nefes verirken bu havay burnundan dar atar ve bu srada evreye
irkin bir koku yaylr. Buna nefes kokusu (Tip 4 az kokusu) ismi verilir.
Soan az kokusu yapar m?

Hayr soan az kokusu yapmaz. Soan, soan kokusu yapar.


Sarmsak az kokusu yapar m?

://

ur

Sarmsak yedikten sonra duyulan sarmsak kokusu az kokusu deildir. Fakat sarmsan iindeki kkrtl bileikler
bakteriler tarafndan az kokusu gazlarna paralanarak
bildiimiz az kokusu eklinde ortaya kar. Bu koku sarmsak gibi kokmaz, az kokusu gibi kokar. Bylece sarmsak iki trl koku yapar. Birincisi sarmsak kokusudur. Bu
bir az kokusu deildir. Dieri ise ge dnemde ortaya
kan az kokusudur.

tp

Hava scaklnn az kokusuna etkisi var mdr?

ht

Hava scakl az kokusunun iddetini etkilemez fakat odaya yaylan koku


varsa, bakalar tarafndan duyulmasn artrr. Scak havada koku daha abuk etrafa yaylrken, souk havada kokularn yaylmas zor ve getir.
Asitli gdalar az kokusu yapar m?
Hayr. Asitli gdalar az kokusunu azaltr. Limon, kola ve tad eki olan meyveler asitlidir. Bazik gdalar kokuyu artrr.

Az Kokusu

27

Az kokusu yapan besinler nelerdir?


erisinde kkrtl amino asit, alkoller ve ksa zincirli proteinler bulunan btn besinler dierlerinden daha kolay az kokusu yaparlar. En belirgin rnek yumurtadr. Halanm bir yumurta bol kkrtl amino asit kaynadr.
Yedikten ksa bir sre sonra az kokusunda art grlmesi beklenir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Sigara az kokusu yapar m?

Sigara tek bana az kokusu sebebi deildir.


Sigarann az kokusu yaptna dair elimizde kesin bir
delil yoktur. Sigara, irkin bir sigara kokusu yapar.
Sigara ok zararl bir maddedir, ldrc bir alkanlktr.
Derhal ve tamamen terk edilmelidir.
Hep ayn besini yemek az kokusu yapar m?

ur

Evet yapar. Srekli olarak her gn ayni besin maddesinden yiyen insanlarda
az kokusu ortaya kar. Mesela her gn bolca ayni biskvi, ayni eker, ayni
peynir, ayni sakz veya ayni krakeri yiyen bireylerde inat bir tip 3 az kokusu ortaya kar. Hatta Tip 4 az kokusuna da dnebilir.

Vitamin hap az kokusu yapar m?

tp

://

Hayr yapmaz. Tam tersine B vitamini destei verildiinde baz az kokular


daha abuk iyileir.

ht

Aminoasit tabletleri az kokusu yapar m?

Evet yapar. Sporcularn kas gelitirmek iin kullandklar protein ve aminoasit


tabletleri az kokusu yapar. Carnitene, Carnipure, AminoBurst3000, L-Karnitin
gibi ilalarn prospektsnde nefesin balk gibi kokabilecei yazlmtr.
Bu durum ok mantkldr. Biz biliyoruz ki aminoasitler bakteriler tarafndan
kokulu gazlar dntrlr. Elbette kas gelitirmek iin kullanlan amino
asitler az kokusu yapabilecektir. Bu, beklenen bir eydir, srpriz deildir.

28

Dr. Murat Aydn

Az kokusunu engelleyen besinler nelerdir?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

erisinde inko bulunan btn besinler az kokusunu kuvvetle engeller.


Ceviz bata olmak zere btn kuru yemilerde inko bulunur. Tabloda dier besinlerin inko ierikleri verilmitir. Ayrca yeil ay, oksijenli su, tuzlu su
az kokusunu engelleyicidir. Baz besinlerin ierisinde hem kkrt hem inko bulunur. Byle besinler aza girdiinde bir yandan koku retirken dier
yandan ierisindeki inko sebebiyle kokuyu yok eder. Bu sebeple bu tabloda
inko seviyesi yksek grnen bir besin maddesinin az kokusunu mutlaka
engelleyecei sylenemez.

Besin (100 gr)


inko (mg)
Patates
0.30
Havu
0.25
Domates
0.2
Makarna
0.57
Pirin
0.30
Bulgur
2.08
Beyaz ekmek
0.57
Zeytin
0.30
Yeil Sebze
0.38
Mantar
1.30
Buday embriyosu
16.70
Btn erezler az veya ok inko ierirler.

://

ur

Baz besinlerin inko ierikleri


Besin (100 gr)
inko (mg)
Et
2
Karacier
4
Balk
0.5
St
0.34
Yumurta
0.2
Peynir
2.4
Badem ii
2.56
Ceviz
2.26
Elma
0.09
Fasulye
1.02
Karnabahar
0.29
Buday
2.08

tp

Scak veya souk yiyecek ve ieceklerin az kokusuyla


ilikisi var mdr?

ht

Hayr yoktur. Besinlerin scakl az kokusunun eidini ve iddetini etkilemez.

Az Kokusu

29

Karanfil, nane, mentol, kaliptol az kokusunu engeller mi?


Karanfil en basit anlamda koku maskesi olarak grev yapar. Kendisi gzel
kokusuyla azdaki irkin kokunun zerini rter. Ayrca antiseptik etkisi ile
azdaki mikroplar azaltyor olabilir.
Nane, mentol ve benzer maddeler de karanfil gibidir. Maskedir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Barsak kurdu az kokusu yapar m?

ur

Evet yapar. Bilhassa sosyoekonomik seviyenin dk


olduu yerleim birimlerinde temiz ime suyu sknts varsa barsak kurdu veya parazitleri bulaabilmektedir. Byle bireylerde, burun ucu kants, gece
yasta salya akmas, anste kant veya dkda
kurtuklar grnmesi mmkndr. Bunu anlamann
en gvenli yolu laboratuara dk rnei verip tahlil yapmasn istemektir.
Eer dkda parazit veya yumurtas grlrse doktorunuza syleyiniz.

Barsak kurdu drdm tekrar oluur mu?

ht

tp

://

Evet. Yeniden ortaya kabilir. Bunu engellemek iin bir ailede bir kii de
grlse bile btn aile parazit ilac kullanmaldr. Ayrca tuvalet temizlii ve
mutfak temizlii alkanlklar gzden geirilmelidir, i amarlar bir sre
kaynatlarak giyilmelidir.
Mesela 5 kiilik ailenin en kk ocuunda barsak kurdu grlse, doktorun yazd ilac btn kardeler, anne ve baba birlikte kullanmaldr. Ailenin
dier bireylerinin test yaptrmasna gerek yoktur. Bu ekilde tedavi yaplmad zaman, hasta olan birey iyilemekte fakat ksa bir sre sonra ailenin dier bireylerinden ayni paraziti yeniden almaktadr.
shalim var az kokusu yapar m?

Bu bir az kokusu sebebi deildir fakat eer Tip 3 az kokusu varsa kokuyu
iddetlendirir, artrr. Bozulan iyon dengesi Tip 4 az kokusuna sebep olabilir.

30

Dr. Murat Aydn

Kabzm var az kokusu yapar m?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

En sk rastlanan az kokusu sebeplerinden birisi kabzlktr.


Her sabah dzenli olarak tuvalete gitmek ve tamamen boalmak gereklidir.
Sadece kabz iyileince az kokusu kayp olan insanlar vardr. Eer kabznz
dzeltebilirseniz az kokunuzun bir ksmnn kayp olduunu greceksiniz.
Bu ama ile her sabah uyandnzda bir bardak su ierek sindirim kanalnzda
hareketler (peristaltizm) balatnz. Ayrca kays, kuru kays, incir, kuru incir,
posal meyveler, bol sebze, kepekli ekmek ve kepek yiyerek besleniniz. Btn
bunlara ramen kabznz dzeltemezseniz doktorunuzdan yardm isteyiniz.
Kabz olan bireylerde barsakta biriken dk bakteriler tarafndan irkin kokulu gazlara dntrlr. Barsak boluunun ierisinde biriken bu gazlar
yavaa aza ykselecektir veya kana geerek nefese iletilecektir.
Bbrek hastasym az kokusuna sebep olur mu?

tp

://

ur

Szme problemi yok ise bbrek hastalklar az kokuna sebep olmaz. rnein bbrek talar, atnal bbrek, bbreklerden birinin bulunmay veya dier anatomik problemler ve hatta infeksiyonlarn erken dnemlerinde az
kokusu bulunmaz.
Fakat bbreklerde szme problemi var ise szlmeyen iyonlar ve kimyasal
maddeler kanda serbest olarak bulunur ve giderek ylmaya balar ve miktarlar artmaya balar. Bu maddelerden bir ksm akcier gazlarna kararak
solunum yolu ile dar atlr. Yani Tip 4 az kokusu (nefes kokusu)na sebep
olur. Bu sebeple bbrekte szme problemi var ise nefes kokusu bulunmas
srpriz deildir.

ht

Karacier hastasym az kokusuna sebep olur mu?


Her karacier hastal az kokusu sebebi olmaz. Fakat grevini tam olarak
yerine getiremeyen bir karacier baz yanl kimyasal maddelerin kana gemesine sebep olabilir. Kana geen maddeler genellikle C2-C5 aliphatic acids,
methylmercaptan, hydrogen disulfide, limonene, sistein, lactate, amonyak,
aseton vs.. gibi irkin kokulu ve uucu maddelerdir. Bu maddeler akcier
gazlarna kararak solunum yolu ile dar atlr. Yani Tip 4 az kokusu (nefes
kokusu)na sebep olabilir.

Az Kokusu

31

Gebelikte az kokusu olur mu?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Evet olur. Bunun birok sebebi olur. Birincisi hamilelerin hormonlar di etini iltihaba kolaylatrmasdr. Gebelerin herkesten daha fazla di
fralamas gerekir. Bu yaplmazsa gebelik dieti
iltihab (gingiviti) ortaya kar ve az kokusu sebebi olur.
Bir baka sebep, gelimekte olan ocuun bbrekler zerine bask yapmas ile ortaya kan Tip
4 kokudur. Biraz yukarda bbreklerin tam olarak
szme grevini yapamad zaman neden nefes kokusuna sebep olabilecei anlatlmtr. Bunun yannda gebe annede fetusun gs kafesine bask
yapmas sebebiyle akcier rahat hareket edemez, ksa solunum yaplmasna
sebep olur.
Bir baka sebep artan inko ihtiyacnn karlanamamasdr. inko metali
koku ve tat alma ile ilgili grevlerin yerine getirilebilmesi iin fevkalade gerekli bir elementtir. Gebelerin bazlar inko eksiklii sebebiyle kokulara kar
duyarl olurlar. Doktorlarnn bilgisi dahilinde vitamin ve mineral almalar
gerekebilir.
eker hastasym az kokusuna sebep olur mu?

tp

://

eker hastalarnda eer kan ekeri yksek ise nefes kokusu bulunur. Kan
ekerinin normal snrlar arasnda olduu durumlarda nefes kokusu bulunmayabilir. Bu hastalarda ayrca di ta meydana gelmesi ok hzldr, yara
iyilemesi yavatr.

ht

eker hastalarnda az kokusu zel midir?

Diyabet (eker) hastalarnda nefes kokusu olur. Yani Tip 4 koku olur. eker
hastalarnda nefes kokusunun yannda az kokusu bulunmak zorunda deildir. Bulunuyorsa Tip 1+4 veya Tip 2+4 eklinde karmak olabilir.

32

Dr. Murat Aydn

eker hastalarnda az kokusu her zaman m bulunur?


Hayr. Sadece kan ekeri ykselmeye baladnda bulunur. Kan ekeri dtkten bir sre sonra kayp olur. Her eker hastasnda her dakika az kokusu
bulunmaz.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Yallarda az kokusu en sk neden olur?

ur

Yallarda Tip 1 az kokusu hari btn az kokular


ortaya kmaya meyillidir. Dil zerindeki girinti kntlar
ve tys iplikler yallk sebebiyle silindii iin dil kaynakl Tip 1 koku azalr.
Yalanma sebebiyle mideyi yemek borusuna balayan kapak gevedii iin ve sindirim enzimleri yallk
sebepleriyle azald iin mideden gelen Tip 3 kokular
artar.
Ayrca srekli ila kullanm ve bbrek filtrasyonundaki yaa bal deiimler
sebebiyle Tip 4 koku da artabilir. Szme ve enzimatik fonksiyonlar tamamen dzeltmek mmkn olmayabilecei iin yal hastalarn az kokusunu
tamamen iyiletirmek her zaman mmkn olmayabilir. Yallarda bir miktar
az veya nefes kokusuna raz olmak gerekebilir.
Nefesteki kokulu gazlar (ppb)
Amonyak (NH3)
Aseton
1080
440
883
477
317
263

Ya

tp

://

60 yandan ileri
20-60
17-18

HCN
10
8

ht

2007 ylnda yaynlanan bir raporda yal bireylerin nefes kokularnn nasl
artt gsterilmtir. 60 yann zerindeki bireylerde amonyak kokusu genlerdekinin yaklak 3 katdr, aseton kokusu ise 2 katdr.
Bademciklerim i ve arl ise az kokusu yapar m?
Elbette yapar. Bu en sk rastlanan bir az kokusu sebebidir.

Az Kokusu

33

Bademcik ta az kokusu yapar m?


Elbette yapar. Bu ok nemli bir az kokusu sebebidir. Bademciklerin zerinde sarms gri talar gryorsanz, kaldrmakla yerinden kalkyorsa bunlar
bademcik tadr ve az kokusu sebebidir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Oruta az kokusu neden olur?


Alkta (oruta) az kokusu nce tip 3 tr, yani sindirim kanalndan gelen
kokular hakimdir. Az kuruyor ise dilden gelen Tip 1 koku zerine ilave olur.
Saatler ilerledike susuzluk sebebiyle bbrek filtrasyonu deiir ve tip 4 koku
ilave olmaya balar.
Neden azma bir ey atnca az kokum kayp oluyor?

ht

tp

://

ur

Eer Tip 1 az kokunuz var ise yediiniz bir besin maddesi dil srtnda uuan kkrtl gazlar yakalayp bir sre iin ktrebilir ve kokunun basklanmasna sebep olabilir. Bu sebeple Tip 1 az kokusu bulunanlar bir lokma
besin maddesi veya kk bir eker veya benzeri bir eyi azlarna koyduklarnda az kokular bir sre iin kayp olur.
Ayrca alkta vcudun enerji ihtiyacn karlamak iin vcuttaki depolardan
zlerek kullanma sokulan karbonhidrat ykndan aa kan asetoasetat
bir sre sonra beta hidroksi btirata dntrlemezse dorudan asetona
dnr. Bunun %14.7 si akcier gazlar ile dar atlr. Yani alkta nefeste
aseton kokusu ortaya kmaya balar. Eer biraz yemek yenirse, vcudumuz
enerji temin etmek iin karbonhidrat depolarn kullanmak zorunda kalmayacaktr. Bylece alk sebebi ile ortaya kan Tip 4 koku kendiliinden ortadan kalkacaktr.
Kanser hastasym az kokusuna sebep olur mu?

Bu hastalkta immn sistem de etkilenir. Kana gemesi beklenmeyen kimyasal maddeler kana geer ve dolays ile nefese de geer. Bilhassa acetone,
methylethylketone, n-propanol isimli maddeler akcierden nefes ile dar
atlr. Nefese kt bir koku verebilir.

34

Dr. Murat Aydn

Akcier kanseri hastasym az kokusuna sebep olur mu?


Byle hastalarda, acetone, methylethylketone, n-propanol, Aniline,
o-toluidine, alkanlar, solunum alkenleri ve alkenler nefese geen gazlardr.
Kt kokuludur.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Gs kanseri hastasym az kokusuna sebep olur mu?


Bu hastalarda nefes kokusu vardr. Akcierden atlan kokulu gazlar unlardr: 2-propanol, 2,3-dihydro-1-phenyl-4 (1H)-quinazolinone, 1-phenylethanone, heptanal
Uyku apnesi hastasym az kokusuna sebep olur mu?

Bu hastalarda nefes kokusu vardr. Akcierden atlan kokulu gazlar unlardr:


nterlkin-6 ve 8-isoprostane.

ur

Astm hastasym az kokusuna sebep olur mu?

Bu hastalarda nefes kokusu vardr. Akcierden atlan kokulu gaz


Lkotriendir

://

Kronik obstrktif akcier hastasym az kokusuna sebep olur mu?

ht

tp

Bu hastalarda nefes kokusu vardr. Akcierden atlan kokulu gazlar unlardr:


Hydrogen peroxide , Nitrosothiol, nitric oxide.
remi hastasym az kokusuna sebep olur mu?

Evet. remi hastalarnda ethanethiol, dimethylsulfide, dimethylamine, trimethylamine kandan akciere ve nefese geen irkin kokulu maddelerdir.
Bu hastalkta nefes kokusu olabilir.

Az Kokusu

35

Kistik fibrosis hastasym az kokusuna sebep olur mu?


Bu hastalarda nefes kokusu vardr. Akcierden atlan kokulu gazlar unlardr:
8-isoprostane , Leukotriene B4, interleukin-8 bulunur. Kt kokuludur.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Orak hcre anemisiyim az kokusuna sebep olur mu?


Evet. Btn anemilerde akcier atlml gazlarda bir art vardr. Orak hcre
anemisinde nefese CO gaz artar.
Divertiklitim var az kokusuna sebep olur mu?

://

ur

Evet. Divertiklit az kokusu yapar.


Divertikller barsak veya yemek borusu ierisinde kk keseciklerdir. Yemekler barsak veya yemek borusunun iinden geerken bu keseciklerin
ierisine dolar ve orada birikir. Bu keseler iltihapland zaman divertiklit
ismini alr. Koku yapar. ltihaplanmasa bile burada biriken yemekler bakteriler tarafndan kokuturulur. Bu irkin koku bireyin azna Tip 3 az kokusu
olarak gelir. Bir divertikl aza ne kadar yakn ise o kadar fazla koku yapar.
Kaln barsaktaki divertiklitler yemek borusundaki divertiklitlere kyasla
pek az koku yapar. Yemek borusundaki divertiklitin ilk verdii belirti iddetli az kokusu olabilir. Daha sonra yutkunma gl belirtisi ikinci srada ortaya kabilir. Kaln barsaktakiler daha belirtisizdir.

tp

Ftk hastasym az kokusuna sebep olur mu?

ht

Barsan katlanmasna sebep olan, ar bym, ieri sokulamayan, yllanm, nekroz yapmaya meyil gsteren bir ftk deilse az kokusu sebebi
deildir. Eer byk bir ftksa divertiklit benzeri bir etki gstererek az
kokusu yapabilir.

36

Dr. Murat Aydn

Siroz hastasym az kokusuna sebep olur mu?


Evet siroz az kokusu yapabilir. Siroz hastalarnn nefeslerinde hidrojen slfit bulunur. Bu gaz fevkalade irkin kokuludur.
Fenilketonri hastasym az kokusuna sebep olur mu?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Evet. Bu bir az kokusu sebebidir. Bu hastalarn nefeslerinde re, amonyak


bulunur. Nefes kokusu yapar.
Laktoz intoleransm var az kokusu yapar m?

ht

tp

://

ur

ok kuvvetli az kokusu sebebidir. Laktaz enzimi


yetmezlii durumunda ortaya kan bir hastalktr.
Normal koullarda laktoz isimli eker laktaz isimli
enzim ile birleir ve bir glukoz ve bir galaktoz moleklne dnr. Eer bu enzim bulunmuyor
ise yemeklerdeki laktoz bakterilere terk edilmi
demektir. Laktozu sindirebilen bakteriler bu ekerden faydalanarak eitli irkin kokulu gazlar
oluturur. Kokulu gazlar sindirim kanalndan aza ykselerek Tip 3 az kokusu ortaya kar, veya
kana geerek Tip 4 az kokusu ortaya kar.
100 ml inek stnde 4.8 gram laktoz bulunur. nsan (anne stnde 100 ml
de 6.5 gram laktoz bulunur. (Bebeklerin anne stn emdikten sonra gaz
sebebiyle rahatsz olmalarnn sebeplerinden bir tanesi doumdan hemen
sonra barsaklarndaki laktaz enziminin yetersiz olmasdr). Peynir ve dier
st rnlerinde laktoz bulunur. Yourtta azdr. Ekmek, frn rnleri, ilenmi kahvaltlk tahllar, patates, orba, margarin, salata soslar, ekerlemeler,
biskvi ve kek karmlarnda da az miktarda laktoz bulunur.
Bir insanda laktoz intolerans var ise st itikten yarm veya 2 saat sonra karn
ars, huzursuzluk, gaz, ikinlik ve az kokusu ortaya kar. lerleyen ya ile
birlikte insanlarn %70 inde az veya ok seviyede laktoz intolerans bulunur.
Bu bize yallarda az kokusunun neden daha fazla ortaya ktn ksmen
aklamaktadr.
Laktoz intolerans tehisini tam olarak koyabilmek iin a karnna laboratuarda st iirilir. Belirli aralklarla kandaki laktoz seviyesi tespit edilir. Bunun

Az Kokusu

37

iin hasta laboratuarda saatlerce bulunmak zorunda olduu iin caydrc bir
testtir. Radyoaktif iaretli laktoz veya laktloz solsyonu iirip ksa sre iinde nefesi fleyerek yaplan bir baka test yntemi daha vardr. Bu hastaln
tedavisi gastro enteroloji doktorlarnca yaplr.
lyak hastal (Celiacs disease) az kokusu yapar m?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Evet yapar. Bu hastalk barsakta gluten isimli amino asitin sindirilemeyii


sebebiyle, her hangi bir yata ortaya kabilir. zellikle buday, arpa, avdar ve yulafta gluten vardr. lyak hastalarnda bu besinlerin sindirilmeleri mmkn olmad iin emilim bozukluklar ortaya kacaktr. Kilo kayb,
uzun sren ishal, kanszlk, demir eksiklii, srekli gaz, sindirim bozukluu,
karnda ilik, gszlk, halsizlik, isteksizlik, kalsiyum, magnezyum eksiklikleri, dk kokusu ve bozulan dengeyi kompanse etmeye alrken daha
fazla bozulan baka dengeler vardr.
lyak hastal yaygn mdr?

ur

75-150 kiide bir kiide bulunduu zannedilmektedir. Bu hastalarn bazlarnda belirtiler gayet zayftr. ikayet duymadklar iin doktora gitmezler ve
bu hastalklarnn farknda olmayabilirler. Toplumda bir tarama yaplsa 50
kiiden bir tanesinde bu hastalk ortaya kabilir. Bunlar az kokusu sahibidirler.

://

lyak hastalar ne yiyebilir?

ht

tp

Glutensiz yemek yemelidir. Pirin, msr,patates, nohut, kestane, soya, niastalar, et, balk, yumurta, tm meyve sebzeler doadaki taze kopmu haliyle
glutensizdir. St glutensizdir, fakat baz lyak hastalar laktoza toleranssz
olabilir ve bu sebeple glutensiz olmasna ramen st onlar rahatsz edebilir.
Kakao, kahve ve ay glutensizdir, poetleri ve mektup zarflarn yaptrmakta kullanlan zamk gluten ieriyor olabilir. Tereya, margarin, sv ya doal
olarak glutensizdir.
Bu besinleri yeyince sindirim ve az kokusu bakmndan rahat eden, buday ve unlu gdalar yeyince sindirim problemleri yaayan bireylerin lyak
hastal bakmndan muayene olmalarnda fayda olabilir.

38

Dr. Murat Aydn

Azm ak kalyor. Az kokusu yapar m?


Evet yapar. stirahat konumunda bireyin dudaklar dilerini rtmyorsa di etleri kuruyaca iin bakteriler
kolayca oalrlar. Bu durumda az kokusu ortaya kar. Az kuruluu az kokusu sebebidir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Zihinsel engellilerde az kokusu olur mu?

Zihinsel engelli ocuklarda az kokusu biraz daha fazladr ve genellikle dudaklar kapanmyorsa ortaya kar, yani Tip 1 dir.
Azmda di yok. Disizlik az kokusu yapar m?

ur

Hayr. Disizlik az kokusu yapmaz. Tam tersine disizlik Tip 1 az kokusunu


azaltr. Eer di taktrmay dnyorsanz ve az kokusu tedavisi oluyorsanz, tedaviniz bitinceye kadar di taktrmay erteleyebilirsiniz.

imanlk az kokusu yapar m?

tp

://

Byle bir sylenti vardr. Bu sylentiye gre imanlarda az kokusu daha


fazla ortaya kmaktadr. Bunun gerek olduu bilimsel olarak henz ispat
edilmemitir. Bunun tam tersini gsteren raporlar vardr. Mesela 1979 ylnda yaplan bir incelemede 3 gn a kalan bireylerin nefesindeki aseton seviyesi 0.76 ppb bulunurken, imanlarda bu miktar 0.29 ppb bulunmutur. Bu
rapor bize imanlarda az kokusunun artmadn gstermektedir.

ht

Geceleri horluyorum az kokusu yapar m?


Evet yapar. Horluyorsanz aznz ak kalyor demektir. Az ve boaznz kuruyor anlamna gelir. Az kuruduu zaman kuvvetli koku yapar. Ksa dnem iin
horlayanlarda Tip 1, yllar sonra Tip 2 koku grlr.

Az Kokusu

39

Tok karnna yksek yastkta uyumak belki azn kapal kalmasna yardmc
olabilir. Horlamann tedavisi iin kulak burun boaz doktoruna mracaat
etmek gerekir.
Doum kontrol hap, tansiyon hap, kalp ilac az kokusu yapar m?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Her (hangi) bir ila , her (hangi) bir zamanda, nceden kestirilemeyen bir
sebeple az kokusu yapabilir. ok masum grnen diyet katk haplar bile
az kokusu yapabilir.
Sinzitim var az kokusuna sebep olur mu?

Evet. Sinzit, tip 2 az kokusu iin yeterli bir sebeptir. En iddial az kokular
sinziti olan bireylerden gelir.
Benim sinzitim olduundan pheleniyorum, nasl anlarm?

ht

tp

://

ur

Bu soruyu kulak burun boaz doktorunuz cevaplayacaktr. Bir ka kk ip


ucu verilebilir:
Parmaklarnz nce burun kanatlarnzn dna ve sonra gzlerinizin altna
doru kemiin zerine bastrnz. Sonra alnnzda kalarnzn ortasna bastrnz. Ar duyuyorsanz sinzitten phe edilebilir. Geceleri srt st yatp
banz yasta koyduunuzda genzinize doru smk aknts geliyorsa
sinzitten phe edilebilir. Bir sandalyeye oturduunuzda banz yerden
bir ey alacak ekilde dizlerinize kadar yere ediinizde banzda ar veya
dolgunluk hissediyorsanz, sinzitten phe edilebilir.
Ba ne eerek ekilen (Waters isimli) sinzit rntgenleri henz balam
veya silik devam etmekte olan sinzitleri tespit edemezler. Bu sebeple sadece rntgen ekilmesi sinzit tehisi iin yetersizdir. Byle durumlarda kulak
burun boaz doktorunuz ile konumalsnz.
Bahar alerjisi az kokusu yapar m?
Elbette yapar. Alerji sebebiyle boaza sv art (postnazal aknt) olur. Bu
durumda Tip 2 az kokusu balar. Alerji iyileince, nce aknt ve sonra az
kokusu da kendiliinden kaybolur. Bu sebeple alerjik rinit sebepli az kokular azdan tedavi edil(e)mez.

40

Dr. Murat Aydn

Geniz aknts az kokusu yapar m?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Evet yapar. Genize doru smk benzeri (post nazal) aknts olanlarda az
kokusu ortaya kar. Bu salg yapkan proteinler ierir. Genizde toplanr ve
yapsndaki proteinler sebebi ile bakterilerin burada bolca oalmalarna sebep olur. Bu durumda genizden gelen (Tip 2) az kokusu ortaya kacaktr,
varsa iddeti artacaktr.
Burun-sins ykamas nedir?

ur

Az kokusunun sebebinin burun iinden geldii (Tip 2 olduu) tespit edilen


az kokusu hastalarnn kulak burun boaz doktoru tarafndan problemleri
giderilemiyorsa (doktorlarna sorup izin almak art ile) burun sins ykamas (lavaj) yapabilirler. Burun sins ykmasnn amac burun ierisinde biriken
bakterileri, smks svlar ve varsa inflamasyon artklarn burundan uzaklatrmaktr. Bylece kokuyu ve koku kaynaklarn uzaklatrmaktr. Her gn
bir iki defa yaplabilir. Doktorunuzu izin verirse daha fazla da yapabilirsiniz.

Burun-sins ykamas neden gerekir?

ht

tp

://

Burnumuz bir gnde 14000 litre havay filtre eder. Burun epiteline taklan
toz ve mikroplar yzeyde kalnt birikinti yapabilir. Bunu engellemek iin vcudumuz smk ve daha akc salglar retir ve burun i yzeyini her gn
dzenli olarak ykar. Ykama nden arkaya doru olur.
Burun sins ykamas burun deliklerine su pskrtmektir. Burun mukozalarn rahatsz etmeyecek osmotik basnca sahip temiz bir suyu burun deliklerinden pskrtp genizden aza alp tkrmektir. Bunu yapan baz cihazlar
retilmitir. http://www.sinusrinse.com.tr http://www.abfen.com.tr/
Burun-sins ykamas nasl yaplr?
10 ay barda (500 ml) kaynam soumu suyu temiz bir ieye koyunuz. erisine eyrek ay ka tuz koyunuz, ayrca
eyrek ay ka yemek sodas koyunuz. ieyi kuvvetle alkalaynz. Bu suyu burun sins ykamasnda kullanabilirsiniz.

Az Kokusu

41

Eczanede satlanlardan temiz bir damlalk alnz. Bu iedeki suyun yarsn


bir burun deliinize dier yarsn dier burun deliinize pskrtnz. Bu
srada banz geriye doru eerek suyun boaznzda birikmesini salaynz. Burundaki su boaznza gelince bu suyu lavaboya tkrnz. Tip 2
az kokusu hastalarn rahatlatan, srdrlebilir ve yeterince basit bir tedavi
yntemidir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Orta kulak iltihab az kokusu yapar m?


Elbette yapar. Orta kulaktan boaza alan kanaln tkanmas veya daralmas
sebebiyle boaza sv art (postnazal aknt) olur. Bu durumda Tip 2 az
kokusu balar.
Geiriyorum bu az kokusu yapar m?

ur

Evet yapar. Geirme sk oluyor ise veya mide yanmas elik ediyor ise reflunun
belirtisidir. Reflu, Tip 3 az kokusunun sebebidir. Geirme bulunmasa bile
insanlar midelerindeki havay ok yava bir ekilde azlarndan dar szdrrlar. Otururken 1.6 ml/dak, yatarken 0.6 ml/dak hznda hava sznt olumaktadr. Geirme bu hava miktarn artrr. Eer sindirim kanalnda kokulu
gazlar bulunuyor ise bu durumda Tip 3 az kokusu ortaya kacaktr.

Midem yanyor az kokusu yapar m?

tp

://

Mide yanmas da reflunun belirtisidir. Reflu, Tip 3 az kokusunun sebebidir.


Bir nceki cevapta anlatld mekanizma ile az kokusu ortaya kabilir.

ht

Azmda dk kokusu var. Bu ne demek?


Tip 3 az kokular dk kokusu eklinde grlebilir. Tehis etmeyi kolaylatrr. Tedavisi zel deildir. Byle hastalarn sindirim kanallarndaki problem
genellikle enzimatik deil fiziksel kaynakldr. Kabz kalma, spastik kolon, divertiklit, reflu vs..

42

Dr. Murat Aydn

Barsakta ar mikrop remesi nasl oluur?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Normalde barsakta 1 ml ierisinde 10000 tane bakteri hcresi vardr. Barsakta emilemeyen besinler sebebiyle barsaktaki bakteriler sayca artmaya
balar, saylar 10 katna ykselir, 100000 taneye kar. Barsakta ar bakteri
bymesi (intestinal overgrowth) sendromu olarak bilinen bu durumda barsak lmeninde kokulu gazlar birikir ve aza ykselir. Tip 3 az kokusu
ortaya kar.
Barsakta ar mikrop remesi neden oluur?

lyak hastal, veya bir baka malabsoprsiyon sendromu buna sebep olabilir. Veya vitamin B12 eksiklii de buna sebep olabilir. Barsak divertikl
var ise, kese iinde toplanan bakteriler sayca artacak ve bu hastala sebep
olabilecektir. Mide asidi iin kullanlan btn ilalar ve proton pompas inhibitr ilalar bu hastala sebep olabilirler.

ur

Barsakta ar mikrop remesi nasl tehis edilir?

ht

tp

://

Bu hastaln tehisinde xylose isimli eker kullanlr. Xylose iirilen hastann idrar ve kannda xylose aranr. Normal koullarda yutulan xylose idrar ve
kanda tespit edilebilmelidir. Eer tespit edilemezse xylosenun barsaktan
emilmeden uzaklatrld anlalr. Barsaktan endoskopi ile materyal alp
iinde bakteri saymak da bir baka tehis yntemidir. Bireye karbon14 atomu ile iaretlenmi glychocholic acid iirilip nefesini zel bi sayaa flemesi
istenir ve nefesindeki iaretli karbon atomlar zel bir cihaz ile saylr. Bylece
hastann barsandaki bakteri faaliyetleri hakknda fikir sahibi olunur.
Tedavisini dahiliye gastroeneteroloji uzmanlar yapacaktr.
Alkol imediim halde azda alkol kokusu nasl meydana gelir?

Aznzda eker ve ekerli maddeler kalnts var ise bakteriler bunu kolayca
alkole evirir. Spannelin 2006 da yaynlad rapora gre, 5 gr sukroz ekeri
15 ml su iine konulsa ve kartrlsa (%33), daha sonra bu eker aza alnp 1
dakika boyunca gargara yaplsa, aza alkol kokusu hakim olur.

Az Kokusu

43

Alkol almam olsa bile baz insanlarn azlar sanki alkol alm gibi kokuyor
olabilir. Bakteri ve ekerleri azdan uzaklatrp dil temizlii yaplrsa ve bir
antiseptik ile gargara yaplrsa azdaki alkol kokusu kayp olacaktr.
Azdaki eker alkol kokusu yapar fakat proteinden amonyak olumasn engeller.
Nefeste amonyak kokusu nasl meydana gelir?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Amonyak irkin kokulu bir gazdr.


Amonyak protein ykm ile barsakta ortaya kar. Barsaktan emilerek karaciere gelir. Karacier bunu reye dntrr ve vcuttan dar atlmas
amac ile bbree gidebilmesi iin kana verir. Bu sebeple her salkl bireyin
kannda idrarla atlmas beklenen biraz re (5-20 mg/dl) bulunur. Bu miktar
artarsa bbrekler yerine akcierler reyi amonyak eklinde nefes ile dar
atmak zorunda kalr. Byle durumlarda (bilhassa protein zengin yemek yenildii zaman) erikinlerde nefesteki amonyak seviyesi 1000 ppb ye kadar
ykselebilir. Bylece Tip 4 az kokusu (yani nefes kokusu) meydana gelir.
Tok karnna koku olumas, eforlannca veya srt st yatnca kokunun kayp olmamas gibi sorularla byle hastalar tespit etmek mmkndr. Ayrca
byle hastalarn ter ve vcut kokular da bulunur.
Azda amonyak kokusu nasl meydana gelir?

ht

tp

://

Azda amonyak kokusunun eitli sebepleri olabilir. Midede H. pylori isimli


bakteri bulunuyor olabilir. Bu bakteri ok kuvvetli bir reaz enzimi salglar.
Bu bakteri iin reaz enzimi fevkalade tipik ve belirgindir. reaz enzimi bu
bakterinin imzas gibidir. Bu enzim reyi amonyaa paralar. Midede bulunan proteinli besinlerdeki re, sratle amonyaa dnr ve yemek borusundan aza ykselir, veya kana geerek nefes yolu ile dar atlr.
Azdaki amonyak kokusunun baka sebepleri de olabilir. Mesela azda
bulunan baz bakteriler (Actinobacillus actinomycetemcomitans, ve vibrio
grubu) ok kuvvetli reaz salglarlar. Yemekten arta kalan proteinli besinler
azda bu bakteriler tarafndan amonyaa dnr.

44

Dr. Murat Aydn

ay kahve az kokusu yapar m?


Aslnda ay ve kahvenin az kokusu yaptna dair ikna edici raporlar yoktur.
Fakat 2006daki bir rapora gre ay , kahve ve brokoli isimli sebze salyadaki
kokulu asetaldehit seviyesini ykseltmektedir. Baka bir rapora gre kahve
az kokusunu azaltr.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Ameliyattan ktm azm kokuyor. Normal midir?

Evet. Normaldir. Genel anestezi sonrasnda kanda znm azotlu gazlarn


seviyesi ykselebilir, laktat ve baz amino asitlerin seviyeleri 3-4 gn boyunca
yksek kalr. Bunun sebebi geici bir sre azot metabolizmasnn deimesidir. Gnler iinde kendiliinden normale dner. Bir ey yaplmasna gerek
yoktur.
Yllardr ektiim az kokusu birden bire kayp oldu. Normal midir?

ur

Evet bazen bu olur. Bilhassa ocuklarda ve genlerde olabilir. Bilhassa hava


deiimi, beslenme kriterlerinin deimesi veya yaam koullarnn deimesi ile ortaya kabilir. Bazen aylar sonra yeniden az kokusu geri gelebilir.

Az kuruluu var az kokusu yapar m?

ht

tp

://

Evet. Az kuruluu belli bal az kokusu sebeplerinden birisidir. Salya az


bolca ykad ve temizledii zaman az kokusunda ve bakterilere kar bir
savunma oluur. Yani salya bir savunmadr. Eer salya miktar azalrsa azn
bakterilere kar savunmas azalm demektir. Bu durumda bakteri faaliyetleri artacaktr. Sonuta az kokusu da artacaktr.
Salya daha ok geceleri uyku srasnda az ak kaldnda azalr. Bu gibi durumlarda karn tok olarak yataa girmek, ve yksek yastk kullanmak azn
uyku srasnda kapal kalmasna biraz yardmc olabilir. Yapsnda suni salya
(Glucose Oxidase, Lactoperoxidase, Lysozyme) bulunan di macunlar, gargaralar vardr. Bunlarn da kullanlmas faydal olabilir.
Uyku srasnda mmkn olmasa bile gndz alrken veya bir i ile megul
iken dudaklarn kapal dilerin aralk kalmasn salamak gerekir. Bu sebeple bir ie daldnz srada sk sk dilerinizin ve dudaklarnzn ne konumda

Az Kokusu

45

olduunu yoklaynz. Dileriniz birbirine temas etmemelidir, dudaklarnz


ise kapal kalmaldr. Doru konum budur. Eer bunu yapamyorsanz kendi
kendinize telkin ederek bu konumda kalmay denemelisiniz. Az kokusunu
balamadan durdurmak en kolaydr.
Adet gnmde azm kokuyor.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Bu ok normaldir. Bayanlarn adet gnlerinden 1-2 gn nce balayp adet


dnemi boyunca devam eden bir az kokular bulunabilir. Menstrel siklusta luteinizan hormonun salnmasndan 2-3 gn sonrasnda hem nefeste
hem de idrarda aseton seviyesinde ykselmeler olur. Bylece ortaya kan
nefes kokusu hormonal sebeplidir. Tedavi edilmez.
Stres az kokusu yapar m?

ur

Hayr. Stres ile az kokusu arasnda hibir iliki gsterilmemitir.


Fakat byle bir dedikodu bulunmaktadr. Belki tersine bir iliki
vardr, az kuruluu stres yapyor olabilir.

Alkol az kokusu yapar m?

ht

tp

://

Evet yapar. Alkol ok iddetli az kokusu sebebidir. Fevkalade zararl bir


maddedir ve ldrc bir alkanlktr. Alkol derhal ve tamamen terk edilmelidir. En nemli az kokusu sebebidir.
Batl lkelerde gnde 90 grama kadar alkol almay masum gsteren uygulamalar vardr. Bir kadeh arabn mr uzatt iddia edilmektedir. Bunlar alkoln az kokusu yapt gereinin zerini rtemez. Alkol temize karmaz.
Her trl alkoln, (kimya hari) sosyal alanda kullanm terk edilmelidir.
Alkoll gargara az kokusu yapar m?

Evet. Maalesef eczanelerimizdeki gargaralarn pek ounda youn alkol


bulunur. FDA gargara iinde en ok %20 alkole msaade etmitir. Halbuki
eczanelerimizdeki gargaralardan bir tanesinde alkol oran %24 tr. Bu gargara pek mehurdur ve az kokusu iin kullanlmaktadr. Bu ve buna benzer

46

Dr. Murat Aydn

dier alkoll az kokusu gargaralar kokuyu kesmez, azaltmaz. Tam tersine


az kokusunu besler ve artrr.
Ayrca alkoll gargaralar ile az kanserleri arasnda bir iliki kurulmutur. Alkoll gargara kullanmaynz.
Neden alkoll gargaralar serbeste satlmaktadr?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az ierisinde hekimlerin hedefi genellikle mikrop ldrmektir. Bu sebeple eczanelerimizdeki neredeyse btn gargaralarda antiseptik maddeler
bulunur. Alkol, bu maddelerin znebilmesi iin gargaralarn iine tayc
madde olarak ilave edilmektedir. Maalesef kutunun zerine iinde alkol bulunduu yazlmayabilir.
Alkolsz gargaray nasl ve nerden temin edebiliriz?

ur

lacn prospektsnde alkol ilave edildii bildirilmemi olabilir. Bu sebeple


maalesef hangi az gargarasnn ierisinde alkol bulunduunu nceden bilemeyiz. Ancak hekiminiz size alkolsz bir gargara ismi verebilir. Veya kutusunun zerinde alkolszdr yazs bulunuyorsa alkolsz olduunu anlama
ansmz vardr.
Alkol neden kuvvetli az kokusu yapar?

ht

tp

://

Alkol azn iini rten deriyi (mukozay) kurutur. Kuruyan yerlerde di eti ve
az mukozas atlayarak bakterilerin tutunmas iin elverili bir yzey oluturur. Ayrca alkol bakterilerin pek ok irkin kokulu ya asitlerini retmelerine yardm eder. Alkol molekl bakteriler tarafndan kokulu maddeler ayrtrlr. Ayrca bakteriler tarafndan alkolik fermentasyona yakt olarak kullanlr. Bu sebeple az kokusu tedavisinde alkoll gargaralar arzu edilmez.
Alkoll ve alkolsz az gargarasn karlatran rapor var m?

Evet. Kleinberg tarafndan 2002 ylnda yaynlanan bir raporda setilpiridinyum hidroklorit ve dominifen bromr ieren Scope marka gargara ile klorheksidin ieren alkolsz bir gargarann karlatrma sonular yaynlanmtr. Scope marka gargarada alkol bulunmaktadr. Bu sebeple az kokusu

Az Kokusu

47

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

zerine hibir etki gstermemitir. Halbuki alkolsz antiseptik ieren dier


gargara az kokusu zerine en az 440 dakika boyunca olumlu etki gstermi, az kokusunu 1700 birimden 700 birime azaltmtr.

Yukardaki deneyde bireylerin azna koku yapc sistein verilerek 1700 birime kadar az kokusu retebilecei tespit edildikten sonra azlarn alkoll
ve alkolsz gargaralar ile alkalamas istenmitir. Daha sonra 20 dakikalk
aralklarla yeniden sistein verilerek ne kadar koku olutuu llmtr.
Alkoll gargara (Scope) kullanan bireylerde hibir iyileme grlmez iken
alkolsz gargara kullananlarda az kokusunu gsteren erilerin ykseklii
azalmtr, yani az kokusu azalmtr.

48

Dr. Murat Aydn

Yaknma gelenler benim az kokum sebebiyle ksryor olabilirler mi?


Hayr. Bugnk bilgilerimize gre az kokusu olan bireyin azndan ve burnundan kan gazlarn evresindeki insanlarda solunum tahrii yaptna
dair elimizde herhangi bir delil yoktur.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Parmam boazma sokup kokladmda irkin bir koku


duyuyorum. Neden?

Bu srpriz deildir. Mmkndr. Bu durum sizin az kokusu hastas olduunuzu gstermez. Salkl bireylerde de derin vcut kaviteleri irkin kokuyor
olabilir. Koklamayn.
ocuumun az kokuyor ne yapabilirim?

ur

12-15 yalarna kadar ocuklarda en sk Tip 2 az kokusuna


rastlanr. Krmz renkli veya zerinde beyaz tabakalar olan bademcik veya gece az ak kalmas sebebiyle az kurumas
veya bademcik bymesi veya sinzit benzeri durumlar ocukta en belirgin az kokusu sebebidir. ikayetlerinizi sylediinizde muhtemelen kulak burun boaz doktorunuz bu ynde
bir inceleme balatacaktr.

://

Yataa yatnca az kokum kayboluyor. Bu ne demektir?

ht

tp

Bu deerli bir bilgidir. Tip 3 az kokusunu gsterebilir. Srt zeri yataa


uzandnzda az kokusunun kayp olduunu doktorunuza syleyiniz. Tetkikleri bu ynde yapacaktr.
Hapurunca irkin bir koku duyuyorum. Bu ne demektir?
Tip 2 az kokunuz olabilir. Bu deerli bir bilgidir. Doktorunuza bunu syleyiniz. Tetkikleri bu ynde yapacaktr.

Az Kokusu

49

Az kokum artnca tuvalette byk abdestim (dk) da kokuyor.


Bu ne demektir?
Sindirim bozukluuna bal Tip 3 az kokunuz olabilir. Doktorunuza bunu
syleyiniz. Tetkikleri bu ynde yapacaktr. Laktoz intolerans, ar bakteri oalmas ve lyak hastalnda da byle bir belirti olabilir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Baka sebeple bir ilac kullanmaya balaynca az kokum


kendiliinden kayboluyor?

Bu deerli bir ip ucudur. Bu ilacn ismini bir kada yaznz doktorunuza mutlaka syleyiniz. Bu bilgi az kokunuzun tedavisi iin yol gstericidir. Fakat
az kokunuzu iyiletiriyor diye hibir ilac mr boyu kullanmay dnmeyiniz.
Az kokusu vcudumuzda baka hastalklar yapar m?

://

ur

Yukarda saylan az kokusu gazlar aslnda zehirli gazlardr. Bunlardan hidrojen slfit isimli gazn dii saran kemik dokuda hasar yapt 2008 ylnda yaynlanan bir raporda belirtilmitir. Ayrca bu rapora gre, az kokusu yapan
bu gaz damarlarn iinde bulunan dz kaslarnn, pankreas hcrelerinin, ve
vcudumuzun baklk hcrelerinin ve di eti hcrelerinin lmne sebep
olur, kollajen doku yapmn azaltr, ykmn artrr, bylece yara iyilemesini
geciktirir. Az kokusu gazlarnn byle zararl olduu bilgisi yeni bir bilgidir.

tp

Az kokusu nasl llr?

ht

Az kokusunu len cihazlar vardr. Dnyada en ok bilinen 3 cihazdan bir


tanesi cep ierisinde tanabilen byklktedir. Japonyada retilen baz cep
telefonlarnn zerinde nefes fleyip az kokusu lmeye yarayan bir sensor
bulunduu yazmaktadr. Bylece insanlarn sosyal yaantlarnda az kokusunun ne kadar nemli bir yer tuttuu grlmektedir.
Az kokusunu daha profesyonel len cihazlarn fotoraflar ekilde grlmektedir. Bazlarna gre bu cihazlar ile 150 birimden fazla deer lldyse
az kokusu var demektir. Bazlarna gre bu deer 50, dierlerine gre 200
dr.

50

Dr. Murat Aydn

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Yukardaki ekilde az kokusu len cihazlar grlmektedir. Sadaki cihaz cepte tamak iindir. Cepte tamak iin anahtarlk eklinde olanlar da vardr.

Bu cihazlar btn az kokularn ler mi?

Hayr hepsini lemez. Baz az kokusu gazlar bu cihazlar tarafndan llemez. rnein CS2 (karbon dislfit) ok irkin kokan bir az kokusu gazdr
ve ortada grlen cihaz bu gaz lemez. Dier cihazlarn lebildikleri yolunda bilgimiz yoktur. stelik bu cihazlarn hangi kokuyu ltklerini bilmek
de zordur. Mesela ortada grnen Halimeter markal cihazn ucu meyve suyunun kutusuna sokulduu zaman 175 birimden 205 birime kadar muhtelif
saylar gstermektedir. Yani bu cihazn lt gazlar spesifik deildir.

ur

Bu cihazlar yanl ler mi?

Genellikle byk hatalar yapmaz fakat bir gn nceden alkol kullanan birisi veya muayeneye gelmeden nce alkoll gargara kullanan birisi cihaz
artabilir. Hatta bozabilir bile. Cihazn firmas alkol alan ahslarn aznda
lm yapld durumda cihazn garantisini iptal etmektedir.

tp

://

Az kokusu len kimyasal test yok mu?

ht

Ticari aldatmaca baz testler piyasada bulunmaktadr. Bunlardan bir tanesi


ALT BioScience firmas tarafndan retilen Halitox isimli testtir. Kulak temizlemek iin kullanlan pamuklu plerden bir tanesi dil zerine ve salyaya
temas ettirilmektedir. Daha sonra bu pamuklu p bir svnn iine daldrlmaktadr. Birka dakika sonra ne kadar sar renk olutuysa o kadar fazla az
kokusu var eklinde yorumlanmas istenmektedir. Firma yetkilisinin sylediine gre bu test neutral protease enzimlerini lmektedir. Fakat biz biliyoruz ki bu enzimler bakterilerde bulunur ve az kokusu iin zgn deildir.
Bu test bir ticari aldatmacadr.
BANA testi ad verilen test de benzer kategoride gereksiz bir kimyasal testtir.

Az Kokusu

51

Az koku lm deerlerinin snr nedir? Ne zaman hastalk olur?


Her salkl bireyin az kokar. Koku iddeti 50 birimin zerine knca hastalk olarak deerlendirilir. Her salkl bireyin az 50 birimden az koku bulundurduu iin bu seviyedeki kokular hastalk olarak kabul edilmezler. Tedavi
edilmeye gerek yoktur.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az kokusu iddetinin aletsiz yorumlanmas


leln VSB (ppb) Yorum
0-40
Salkl birey
41-60
Fizyolojik az kokusu
61-80
Zayf az kokusu
81-110
Ilml az kokusu
111-140
Ar az kokusu
141+
iddetli az kokusu

Bu cihaz ile az kokum lld yksek kt.

ur

Yannda destekleyici baka bulgu yok ise tek bana deersiz bir bilgidir. Sizin az kokusu hastas olduunuzu gstermez. Sizin ve evrenizdekilerin
ikayeti yoksa az kokusu hastas deilsinizdir.
Bu cihaz ile az kokum lld ok dk kt.

tp

://

Bu durum sizin aznzn kokmadn gstermeyebilir. Sizin ve evrenizdekilerin ikayeti varsa az kokusunu gidermek iin gayret sarf etmeniz gerekir. En azndan inkolu az bakm rnleri kullanmalsnz.

ht

Bu cihaz ile nasl lm yaplr?

Cihazn prospektsnde bireyin aznn 3 dak kapal tutulduktan sonra pipet ile azdan emilen havann llmesi sylenmektedir. Fakat bu ekildeki lm sadece azdan gelen havay tespit ettii iin eksiktir. Sras ile 5
lm yaplmaldr. Bylece elimizde bireyin hem az, hem burun hem de
akcier havasna ait saysal bilgiler bulunur. Bu bilgiler yorumlanarak bireye
hangi testlerin yaplacana karar verilir ve doru hastalk tespit edilerek tedavi edilmek zere ilgili doktora ynlendirilir.

52

Dr. Murat Aydn

Kendi az kokumu lebilir miyim?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Evet lebilirsiniz. 4 yntemi vardr.


1. Bir di ipini iki parmanzn arasnda gergin olarak tutunuz ve dilinizin
arka ksm zerine yaslayarak dilinizin yzeyini iplik ile hafife kazynz. Bu
ipin kurumasn bekleyiniz ve koklaynz. En makul yntem budur.
2. Kendi bileinizi yalayn. Bunu yaparken dilinizin ucunu deil, arka ksmn
kullann. Kurumasn bekleyin ve bileinizi koklayn.
3. Hibir ey yaplmasa bile birey 3-4 gn ierisinde kendi yaants srasnda
aznn kokup kokmad konusunda bir fikir sahibi olacaktr. alrken veya
otururken nceden kendisini rahatsz eden kokunun varln alglayacaktr.
4. Bir yntem daha vardr fakat etik olmad iin burada yer verilmemitir.
Kendi az kokumu nasl takip ederim?

ur

Hem tedavinizin gidiini izlemek hem de hekiminize yardmc olmak iin her
gn birka defa kendi az kokunuzu tespit edip aadaki tabloya bakarak
birimlendirip not ediniz.

ht

tp

://

Subjektif koku bririmlendirmek


Parametre Anlam
0
Koku hissetmedim
1
Hemen hemen neredeyse koku yok gibi diyebilirim
2
Galiba koku hissettim ama emin deilim
3
Evet koku hissettim
4
iddetli koku hissettim
evremdekilerin de tescil ettii kabul edilemez miktarda
5
koku hissettim

Az Kokusu

53

Az kokusu nasl tedavi edilir?

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Tedavinin yol haritas anamnez (hastaya sorulan sorular)


dr. yi bir anamnezden sonra
genellikle az kokusunun sebebi nemli lde belli olur.
Hekimize gittiinizde size baz
sorular yneltecektir. Bu sorulara samimi cevaplar veriniz.
Temennilerinizi deil yaadklarnz anlatnz.
Hekiminiz, sizin az salnz
ykseltmek iin dilerinizi temizlemek, dilerinizdeki (varsa)
rklerinize dolgu yapmak
veya kanal tedavisi uygulamak
isteyebilir. Gerek grrse yars
Temel muayene azdan yaplr her az kokusu km yirmi ya dilerinizi evakas iin arttr. Daha sonra srasyla Tip 2,3,4,5 kebilir veya (varsa) kprlerinizi
az kokular aranr.
skp az kokunuzun geip
gemediini inceleyebilir. lk
mracaatnzda az kokunuzu bir cihaz yardm ile lerek az kokunuzun
seviyesini bir kenara not edecektir.
Daha sonra sizden baz tetkikler isteyecek ve tetkiklerin sonularna gre sizi
gerek duyarsa uygun doktora ynlendirecektir. Bu ilemlerin sonucunda az
kokunuzun kaybolduunu greceksiniz. Di hekimi tarafndan iaretlenmeden kendi banza genel bir kontrol amac ile yapacanz dahiliye doktoru
ziyaretlerinizden her hangi bir ip ucu yakalamak mmkn olmayabilir.

ht

Kimlerin az kokusu tedavi edilmez?

Sabah kokusu, her salkl bireyin sabahlar uyandnda aznda bulunur.


Bu bir hastalk deildir. Bu sebeple tedavi edilmez. Zaten tedavi edilse bile
geri gelecektir.
Yeni balam az kokusu, tedavi edilmez. Vcut floralar ksa sreliine deiim gsterebilir. Baklk sistemi haftalar ile llebilecek bir sre iin belirli bir adaptasyon dnemi yaayabilir. Hormonlar ve enzim sistemleri belirli

54

Dr. Murat Aydn

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

bir sre iin dalgalanmalar gsterebilir. Btn bunlar ksa bir sre iin az
kokusuna sebep olabilir. Bu sebeple her zaman her koku hastalk olarak ele
alnmamaldr. Standardizasyonu salamak amac ile 2 ay devam etmedi ise
az kokusu tedavi edilmez.
Az bakmsz olanlarn ve dilerini fralamay alkanlk haline getirmemi
olanlarn az kokusu tedavi edilmez. Az kokusu tedavisi profesyonel ve
kalifiye bir mdahaledir. Bunu hak etmek iin bireyin hi deilse dilerini fralamak gibi bir alkanl olmaldr. Aksi durumda hekim baarsz, hasta
mutsuz olacaktr.
Hamilelerin az kokusu tedavi edilmez. nk yapacak bir ey yoktur. Doumdan sonra bebein bbree yapt basn ortadan kalkacak ve annenin
metabolizmas normale dnecek bylece az kokusu ortadan kalkacaktr.
Hamilelik dneminde tedavi etmek deil az kokusunu maskelemek amac
ile alkolsz gargaralar veya herbal rnler verilebilir. Bu bir tedavi deildir.
Oru tutanlarn az kokusu tedavi edilmez. nk yapacak bir ey yoktur.
ftardan hemen sonra az kokusu kayp olacaktr.
Siroz, kanser, diyabet, diyaliz ve buna benzer koku yapc hastal olanlarn
az kokusu tam olarak giderilemeyebilir. Sahip olduklar hastalk gerilediinde az kokular kendiliinden kaybolabilir veya azalabilir.

Sabah kokusu nedir?

://

Her sabah her insann yataktan kalkar kalmaz duyduu az kokusudur, Tip
0 fizyolojik kokudur. Byk lde gece boyunca barsakta retilen alkol
sebebiyle meydana gelir.

tp

Sabah kokusu odaya yaylr m?

ht

Evet. Baz insanlarn yattklar odann iinde ho olmayan bir koku bulunabilir. Gece boyunca odadaki havay soluyan bireyin nefesindeki koku yksek
olduu zaman odann havasn istila edebilir.

Normal birey
A kalp uyuyan birey

Sabah Nefeste aseton


281-1246 ppb
177 - 2441

Yatt oda havasnda aseton


31-79 ppb
10-52

Az Kokusu

55

2007 ylnda yaynlanan bir raporda normal ve a kalp uyuyan bireylerin yattklar odadaki irkin kokulu aseton gaz llmtr. Elde edilen sonulara
gre a alp uyuyan bireylerin sabah uyandklarnda hem azlarndaki hem
de yattklar odann havasndaki aseton seviyesi daha yksek bulunmutur.
Sabah kokusu neden tedavi edilmez?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Sabah uyanr uyanmaz fizyolojik sebeplerle herkesin az kokar. Bu bir hastalk deildir. Byle bireyler tedavi edilmezler.
Yeni balam az kokusu neden tedavi edilmez?

ur

Az kokusu en az 2 aydan beri devam etmiyorsa tedavi edilmez. nk


organizmann deiik flora ve koullara adaptasyon dnemlerinde zgn
olmayan az kokular bulunabilir. rnein bahar aynda polen alerjisi sebebiyle bireyin burnu akyor ve mays ayna kadar aknt sebebiyle az kokusu
yayor olabilir. Byle bir kokunun tedavisinde srar edilmez. Veya bireyin geirdii subklinik bir hastala bal olarak deien baklk durumu sebebiyle floralarnda normal olmayan bakteri ve mantarlar ryor olabilir. Belirli
bir sre bekleyince floralardaki bakteri profili normale dnecektir.
Az bakmsz olanlarda az kokusu neden tedavi edilmez?

ht

tp

://

Kendi azn temiz tutmay alkanlk haline getirinceye kadar az kokusunu


tedavi edilmesi ertelenebilir. Hekim byle bir aza emek vermeden nce
bireyin kendisine zen gstermesini bekleyebilir. Birey azna temiz olarak
bakmay alkanlk haline getirdikten sonra yani elinden geleni yaptktan
sonra hekim tedavisine balamak isteyebilir.
Hamilelerde az kokusu neden tedavi edilmez?

nk hamilelerin az kokusu doumdan sonra kayp olacaktr. Gereksiz


yere tetkik yapmaya ve mesai harcamaya gerek yoktur. Bebein bbrek
zerine yapt bask, hormon deiimi sebebiyle meydana gelen bir koku
geicidir. Belki koku maskeleri ile az kokusunun bastrlmas dnlebilir.
(nane, limon, kekik, jenol, okaliptol vesaire..)

56

Dr. Murat Aydn

Oru tutanlarda az kokusu neden giderilemez?


Oru tutan bireyin az kokusu ala bal Tip 4 kokudur. Yemek yer yemez
ortadan kaybolacaktr. Bunun ayrca tedavisi olmaz.
Az kokusu bular m?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

nsandan insana az kokusu yapabilen bakteriler perek veya yakn temas ile bulaabilir fakat ksa bir sre sonra bu bakteriler tutunamayp uzaklarlar veya normal oranlarna geri dnerler. nsandan insana kalc bir bulama gsterilmemitir. Fakat ev hayvanlarndan insana az kokusu bulamas
gsterilmitir.
Tedavi boyunca hareketli protezimi takaym m?

ur

Hekiminiz ne diyorsa onu yapnz. Muhtemelen az kokusu tedaviniz bitinceye kadar takma protezinizi kullanmanz istemeyecektir.

Kprlerin alt nasl olmaldr?

ht

tp

://

Eksik dilerin yerine taklan kprler destek


olarak kullandklar dilere tutunurlar. Boluk
olan diin yerine gelen ksma kpr gvdesi
denir. Kpr gvdesinin alt bo olmaldr.
Baz bireyler azlarna kpr yaptrrken dilinin bolua taklmasndan ikayet ederek,
yaplacak olan kpr gvdesinin altnn kapal olmasn di hekiminden srarla talep etmektedir. Kpr gvdesinin altnn kapal olmas az kokusu sebebidir. Bu
sebeple btn kpr gvdeleri di hekiminin uygun grd ekilde ak
olarak yaplmaldr. Unutmaynz azdan gelen kokularn en byk oran
hatal kprlerden gelir. Az kokusu olanlarn azlarndaki hatal kprler
karlr karlmaz muayene odasn irkin bir koku kaplamaktadr, pek ounun az kokusu birden bire kaybolmaktadr.
Resimde solda kpr gvdesinin disiz di eti blgesine doru temas etmesi
grlmektedir. Bu durumda alncaya kadar bireyin dili kpr gvdesinin

Az Kokusu

57

altndaki bolua taklabilir. Bunun herhangi bir mahzuru yoktur. Sadaki


resimde grlen kpr gvdesinde bireyin dili her hangi bir yere taklmaz
fakat bu ekilde yaplan kprler az kokusu meydana getirebilir.
Azm kokuyor hangi hekime gideyim?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Az kokusu di hekiminin branna girer fakat ok sayda doktorun da tedaviye katlmas gerekebilir. Hangi doktorun ne zaman devreye gireceine
ve az kokusunun azn iinden mi geldiine di hekiminin karar vermesi
daha doru olabilir. Az kokusu, zannedildii gibi periodontoloji bran ile
ilgili deildir. Mikrobiyoloji ile ilgili olabilir.
Hangi uzmanlk alan olan di hekimine mracaat edilmelidir?

ur

Bir uzmanlk alan gerekmez. Bazlarnn ne srdkleri


gibi az kokusu tedavi edecek di hekiminin di eti hastalklar uzman olmas hi gerekli deildir. Cerrah, pedodontist, protezci, endodontist veya ortodontist olmas hi
gerekmez. Herhangi bir di hekimi bu tedaviyi yapabilir.
Bilim olarak ele alnd zaman az kokusu oral mikrobiyolojinin konusudur. Klinik olarak ele alnd zaman tedavisini di hekimi
yapar veya planlar.

Azm su ile alkalasam az kokusuna faydas olur mu?

ht

tp

://

Azn su ile alkalanmas mevcut kokuyu en ok %20 azaltr ve en ok 3 dakika sonra eski haline geri dner. Daha sonra az kokusu eski haline gelir.
Bu sebeple faydaszdr.
Azm tuzlu su ile alkalasam az kokusuna faydas olur mu?
Evet az kokusu ksa bir sre iin azalr. Fakat bbrek ve
tansiyon hastalar tuzlu su kullanmadan nce doktorundan izin almaldr. nk, siz yutmasanz bile tuz kana
geer.

58

Dr. Murat Aydn

Tuzlu suyu nasl hazrlamalyz?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Bir bardak lk suya znebildii en ok miktarda tuz ilave edilir. Kartrlr.


znmeyen tuz bardan dibinde braklr. Bu tuzlu su ile az ykanr. Basittir ve yeterince etkilidir. Fakat ksa sreli bir rahatlama salar. Sadece Tip 1
az kokusu hastalar iin etkili olur. Dier tip az kokusu hastalarna hibir
etkisi olmaz.
Oksijenli su az kokusunu engeller mi?

Evet. Eer az kokusu azdan geliyorsa oksijenli su gargaras az kokusunu engeller. Bunun iin eczanede satlan oksijenli su yar yarya sulandrlarak gargara yaplabilir. Oksijenli su dil papillerinin arasna szarak oradaki
anaerop bakterileri ldrr. Ayrca redksiyon potansiyelini ykseltir. Tip1
az kokusu iin faydaldr. Fakat oksijenli su gargaralar 1 haftadan uzun
sre yaplmamaldr.

ur

Antiseptik gargara az kokusunu engeller mi?

://

inde alkol bulunmayan antiseptik gargaralar az kokusunu engeller. inde alkol varsa az kokusunu artracaktr. stelik az kokusu eskisinden
daha fazla olarak ortaya kacaktr. Alkoll gargara kullanmaynz. Zaten alkoll gargaralarn kanser yapc olduklar bildirilmitir. Baka amalarla da
tercih edilmemelidir.

tp

Antiseptik gargara mr boyu kullanlabilir mi?

ht

Antiseptik gargaralar en ok 1 hafta kullanlmaldr. Genellikle iinde klorheksidin bulunur. Bu maddeyi srekli kullanmak azdaki baka baz mikroplar ve mantarlar azdrr ve dilinizin zerinde kahverengi lekeler yapabilir.
Bu sebeple en ok 1 hafta kullanlabilir.

Az Kokusu

59

Gargaralarn iinde baka ne maddeler bulunur?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Mikrop ldrclerin yannda hekimlerin ikinci bir hedefi azdaki inflamasyonu (iltihabi reaksiyonu) gidermektir. Bu sebeple az gargaralarnn
ierisinde inflamasyon nleyen (Benzidamin gibi) antiinflamatuar maddeler
ilave edilmitir. Eczanelerimizdeki neredeyse yardan fazla gargarann ierisinde antiinflamatuar maddeler bulunur. erisinde antiinflamatuar bulunan
az gargaralarnn az kokusuna etkisi bilinmemektedir. Azaltabilir veya
belki artrabilir.
Hangi cins gargara kullanabilirim?

Alkolsz ve iinde antiinflamatuar bulunmayan bir gargaray eczacnzn tavsiyesi ile temin edebilirsiniz. Piyasamza bir ka tane inkolu gargara vardr.
Az kokusuna fevkalade stn etkilidir, alkolszdr. Yerli retimler tercih
edilmelidir.

ur

yi bir az kokusu gargaras nasl olmaldr?

ht

tp

://

inde antiseptik bulunmaldr


Antiinflamatuar bulunmamaldr
Alkol bulunmamaldr
inko bulunmaldr.
Oksitleyiciler bulunmaldr (NaOCl2)
Asitlik seviyesi (pH) 6.5 civarnda olmaldr.

yi bir az kokusu gargarasnn yaps

60

Dr. Murat Aydn

Gargara iinde inko neden ok gereklidir?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

nk inko az boluunda irkin kokulu


kkrt yakalar ve ktrr. Bylece az
kokusunu kesin bir ekilde bitirir.
Bireyin azna sistein damlatlarak retebilecei en fazla kokunun 1200 birim olduu
tespit edildikten sonra azna giderek artan
dozlarda inko klorit (ZnCl2) uygulanmtr.
Daha sonra azna yeniden koku yapc sistein damlatlmtr. Fakat artk eskisi kadar az
kokusu meydana gelmedii grlmtr.
Resimlerde ok iaretinden sonraki erilerin
yksekliklerinin nasl azaldn izleyiniz. Bu
deney bize inko kloritin az kokusuna ok
etkili olduunu gsterir. Piyasamzda iinde
inko klorit bulunan bir gargara mevcuttur.

ur

inkolu gargara veya az rnlerini nerde bulabiliriz?

ht

tp

://

Burada ila ismi verilemeyeceine gre eczane ve marketlerde ierisinde


inko bulunan sakz, gargara, di macunu veya az ykama suyu arayabilirsiniz. Kutunun zerinde iindekiler blmne bakmak gerekir. inko sitrat,
inko laktat, zinc sitrate, zink gluconate, zinc lactate, inko klorit gibi bileikler gryorsanz o rnn ierisinde inko vardr ve az kokusu iin stn
etkisi var demektir.
Bu rnlerin iinde SLS (Sodium Lauryl Sulphat), NaOH (Sodyum hidroksit),
sorbitol, xylitol, aspartam, sakkarin ve benzeri katk maddeleri yoksa satn
alp kullanabilirsiniz.
Az kokusu iin baka ne gibi rnler kullanlr?

Antiseptik etkili bitkisel rnler satlmaktadr, klorofil, alo vera, kekik, maydonoz, nane suyu ve daha saysz rn satlmaktadr. Bunlarn faydal olduu
hakknda elimizde bir delil yoktur fakat zararl deildir. Denenebilir. En azndan iyi bir koku maskesi olduklar sylenebilir.

Az Kokusu

61

Sakzlarn az kokusuna etkisi var mdr?


Ne gariptir ki, sakz az kokusunu artrr. Eer iine inko ilave edildiyse sakz az kokusunu azaltr. Piyasamzda az kokusu engelleyen inkolu sakzlar vardr fakat sakzn ambalajnda az kokusunu engelledii yazlmamtr.
Muhtemelen reten firmann da bundan haberi yoktur.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Neden az kokusu rnlerinin zerinde az kokusunu engelledii


aka yazmaz?

ur

Evet bu doru bir tespittir. Piyasamzda 2011 tarihi itibaryla 5 tane di macunun ierisinde inko vardr ve az kokusunu engeller. Buna ramen bu di
macunlarnn ambalajnn zerinde az kokusunu engelledii yazmaz.
Piyasamzda 2 tane sakzn iinde az kokusunu engelleyen inko bulunur
fakat ambalajnn zerinde bu bilgi yer almaz.
Muhtemelen bu rnleri reten firmalarn az kokusunu engellediinden
haberi olmayabilir.

Gargaralardaki tatlandrcnn etkisi nedir?

tp

://

Hem gargara hem de sakzlardaki en bilinen tatlandrc olan aspartam azda bakteriler tarafndan paraland zaman metanole dnr. Metanol bir
alkoldr ve irkin kokar. Metanol, form aldehit zerinden formik asite dnr. Formik asit de irkin kokuludur.
Grld zere sakz ve gargaralardaki tatlandrclar az kokusu yapmaktadr. Bu sebeple gargaralarda tatlandrc bulunmamaldr.

ht

inkolu sakz nerden bulabilirim?

Bakkal ve marketlerimizde iki tane inkolu sakz var iken, bu sakzlardan bir
tanesi iine inko koymaktan vazgemitir. Bylece piyasamzdaki inkolu
sakz says 2011 itibaryla 1 dir.
Sakzn paketinin zerini okuyunuz yapsnda inko sitrat, inko laktat, zinc
sitrate, zink gluconate, zinc lactate gibi kimyasal maddeler gryorsanz, bu
sakz az kokusuna daha uygundur. Bir gnde en ok 8 (sekiz) tane inkolu
sakz ineyiniz.

62

Dr. Murat Aydn

Hatrlatma: Di fralamak, dil fralamak, inkolu rnler, sakz, di macunu, antiseptik


gargara gibi nlemler sadece Tip1 az kokusunu iyiletirir. Dier az kokularna hibir
faydas yoktur.

inkolu ve inkosuz sakzlar nasl farkldr?

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Sakzn lastik yapsn meydana getiren tioslfit zincirleri bakteriler tarafndan paralanarak kkrtl monomerler aa karlmaktadr. Bu maddeler
kokuludur. inde inko bulunursa sakzlardan aa kan ve dil yzeyinde
oluan kkrt balanmaktadr.

ht

tp

Yukardaki deneyde bireylerin azlarna eme suyu, eker ve sakz verilmitir. 3 saat boyunca az kokusunu ne kadar artrd veya azaltt incelenmitir. eme suyu bile az
kokusunu ilk 10 dakika ierisinde %20 azaltt halde, sakz az kokusunu %10 artrmtr. (Yaegaki, 2002). Buradan anlyoruz ki, inkosuz sakzlar az kokusunu artrr.

Pastillerin az kokusuna etkisi var mdr?


Piyasamzda antiseptik ve alkolsz pastil vardr. Bunun az kokusunu engelleyici etkisi gargara kadardr. Hekiminiz uygun grdyse bir hafta gibi ksa
bir sre kullanlabilir.

Az Kokusu

63

Naneli ekerin az kokusuna etkisi nedir?


Etkisi yok kabul edilir. Naneli eker, mentoll eker ve benzeri rnler koku
maskesidir. Kokuyu bir sre iin maskeler. Biz buna tedavi edicidir diyemeyiz.
Ayrca eker di rne eilimi artrabilir. Kilo problemi olanlar iin her
gn ok sayda eker emmek zarar vericidir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Bitkisel ilalar faydal mdr?

Bitkisel az kokusu ilalar genellikle zararl deildir. Bitkisel ilalarn bazlarnn tedavi edici etkisi ispatlanmtr fakat bazlar sadece koku maskesi
gibidir. Kendi gzel kokusu ile azdaki irkin kokuyu maskeler. Arya gitmeden kullanlmalarnda mahzur yoktur.
Az kokusu tedavisi amac ile yutulan kapsllerin
tedavide yeri var mdr?

ur

Bu kapsllerin iinde nane, kekik benzeri herbal (bitkisel)


maddeler bulunur. Sadece tedavisi ertelenen Tip 3 az
kokusunda kullanlabilir. Dier az kokusu tiplerinde bu
kapsller ile oyalanmak yerine hekime mracaat etmek daha doru olur..

Az kokusu olanlar nasl bir di fras kullanmaldr?

ht

tp

://

Orta sert, seyrek kll ve kk bir di fras kullannz. abuk eskiyen pahal
markalara ihtiyacnz yoktur. Marketlerimizde fiyat 2 liray gemeyen kaliteli
ve yerli retim di fralar vardr.
Az kokusu olanlar nasl bir di macunu kullanmaldr?

Elbette inkolu di macunu kullanmalar daha uygun olur. Di macununun


yapsnda inko sitrat, inko laktat, zinc sitrate, zink gluconate, zinc lactate
gibi kimyasal maddeler gryorsanz, bu macun az kokusu olanlar iin daha
uygundur. Maalesef kutunun zerinde az kokusu iin olduu yazmaz.
Baz di macunlarnn ierisinde alkol bulunduunu greceksiniz. Byle di
macunlar az kokusu yapar.

64

Dr. Murat Aydn

Diler nasl fralanmaldr?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Yukarda anlatlan zellikte di fras ve di macunu kullanarak gnde 2 defa (her gece yataa girmeden nce
ve her sabah kahvaltdan sonra) diler fralanmaldr.
Fra yukar aa istikamette kullanlmaldr. Dilerin
aralar, arka yzleri iyice temizlenmeli, di eti zerine
masaj yaplmaldr. Bu ekilde fralarken kanayan veya
aryan yerler varsa di hekimine mracaat edilmelidir.
Di fras sa sol ynde die srlmemelidir. En nemlisi di fralama 3 dakika devam etmelidir. En sk yaplan hata budur. Genellikle 15 saniye dileri
fralayp 3 dakika fralam gibi dnmeyiniz. Birka defa saate bakarak
di fralayp 3 dakika zaman lsn zihninize yerletiriniz.
Arka blgelerin dna ulaabilmek iin dileriniz kapal iken dilerinizi fralaynz. Arka blgelerin iine ulamak iin yeniden aznz anz ve fralaynz. Yumuak fra kullanmaynz.

ur

Diimi fralyorum neden az kokum kaybolmuyor?

Di fralamann az kokusu zerine engelleyici etkisi yaklak %33 kadardr.


Dileri fralamaya devam etmelidir fakat dili de fralamak gerekir. Ayrca di
hekiminin aznz incelemesinde fayda vardr.

://

Dilerim temizlendi neden az kokum durmad?

ht

tp

Ultrasonik aletlerle di ta ve bakteri pla temizlemek az kokusu tedavisinin birinci admdr, gereklidir ve mutlaka yaplmaldr. Fakat az kokusunu
engellemeye etkisi %26-36 kadardr.
Di iplerinin ve krdanlarn az kokusuna faydas var mdr?

Di ipi ve krdanlar dilerin aralarn temizler. Halbuki koku dilden gelmektedir. Bu sebeple az kokusu tedavisinde di ipi ve krdandan dil fralamak
kadar byk bir fayda beklenmez. Buna ramen her trl temizliin az kokusuna faydas vardr.

Az Kokusu

65

Dil fralamann az kokusuna faydas var mdr?

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Dil fralamak, dileri fralamaktan daha etkilidir. Az kokusunu engellemeye etkisi %42 civarndadr. nk Tip 1 az kokusu dilin zerinde meydana
gelir. Az kokusunun sebebi rk veya iltihap olsa bile koku dilin zerindedir. Dil fralandktan sonra az kokusuna etkisi 30 dakikadan uzun srer.

://

Bireyin azna sistein uygulanarak en fazla 1200 ppb koku oluaca lldkten sonra
birey dilinin hem arka hem de n ksmn (tmn) fralamtr. Daha sonra ayni bireyin
azna sistein uygulandnda en ok 550 ppb az kokusu meydana gelebildii grlmtr. Bu bize dil fralamann az kokusunu engellediini gsterir.

ht

tp

Dil kaznr m?

Evet kaznabilir. Dilinizin yzeyindeki birikintileri bir ay kann tersi ile fazla bastrmadan usulca kazyabilirsiniz. Fakat
bu kazma ileminin az kokusuna faydas dil fralamaktan
daha azdr. %40 tr. Bu sebeple kazyacanza dilinizi fralaynz daha fazla fayda temin edersiniz. Dil kazndktan sonra
az kokusuna etkisi 30 dakikadan ksa srer.

66

Dr. Murat Aydn

Dilimin arkasnda siyah veya gri bir tabaka var?


Tabaka gri beyaz ise yemek artklar ve l epitel hcreleri olabilir veya mantar olabilir. Bu tabaka siyah ise dil yzeyindeki tys kntlarn keratinize
olmas mmkndr. Byle tabakalar her durumda az kokusuna sebep olur.
Dilinizi fralamanz gerekir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Kolloidal gm suyu nedir?

Baz kaynaklarda az kokusu tedavisi iin gm suyu iilmesi nerilmektedir. Bu ok tehlikelidir. Byle bir ey yaplmamaldr. ok sk olmamak koulu
ile gm suyu ile azn alkalanmas ve daha sonra tkrlmesi belki makul bir uygulama olabilir.
Dil nasl fralanr?

ht

tp

://

ur

Tercihen dil fras kullannz. Eer dil fras bulamadysanz dilerinizi fralamak iin kullandnz fray
dilinize de kullanabilirsiniz.
Dilerinizi fralayp bitirdikten sonra di macununuzu aznzdan ykayp uzaklatrmadan nce franz
dilin en arka ksmna hafife yaslaynz, bastrmadan
ne doru hafife ekiniz. Dilin yzeyini sprr gibi
hareket ettiriniz. Bylece dilin tys uzantlar arasnDil arkadan ne doru daki bakteri ve besin artklarn uzaklatrm olursubastrmadan fralanr. nuz.
Eer dilinizin zerinde yanma, batma, kanama veya ar oluyorsa, renk deiiklikleri veya yara varsa dilinizi fralamaynz, doktorunuza gsteriniz.
Dilimi fralarken midem bulanyor. Ne yapaym?

lk zamanlar dilinizi fralarken bulant duyabilirsiniz. Buna zamanla alacaksnz. Baz insanlar nefes verme srasnda dillerini fralayp nefes alma
srasnda fray dilin zerinden ekerler bylece bulantsz olurlar ve rahat
ederler. Baz insanlar ise tam tersine nefes alma srasnda dil fralarlar. Bunu
deneyerek kendiniz bulabilirsiniz. Hi unutmayn: siz srar ettike bulant kayp olan bir zelliktir.

Az Kokusu

67

Dilimi fralarken acd (veya kanad). Ne yapaym?


Derhal dil fralamay durdurun. Bir daha dilinizi fralamayn. Doktorunuza bu durumu anlatarak tavsiyeler aln ve diliniz tamamen normale dnp
doktorunuz yeniden izin verinceye kadar kesinlikle dilinizi fralamayn veya
kazmayn. Dilin kanatlmas iyi deildir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Ne zaman dil fralanmaz veya kaznmaz?

Dil fralamak veya kazmak her zaman gerekli deildir. Baz durumlarda dil
fralamak gereksiz veya zarar verici olabilir: Dilin yzeyindeki mukoza ince
ise, fazla girinti knt yok ise, dilin yzeyinde her hangi bir lezyon var ise,
hassas bir blge var ise, arl bir yzey var ise, fralarken acyorsa veya kanyorsa, renk deitirmi bir blge var ise dilinizi fralamaynz. Dil fralamaya
ihtiyacnz olup olmadn doktorunuza sorunuz.

ur

Lazerle az kokusu tedavi edilir mi?

imdilik bademcik yzeyine lazer verip Tip 2 az kokusu tedavisi yaplmaktadr. Yzeydeki girinti ve kntlar giderilmekte bylece bakteri tutunacak
blgeler uzaklatrlmaktadr. Belki gelecekte dil srtna da lazer verip Tip 1
az kokusu tedavisi yaplabilecektir.

://

Probiyotik tedavisi nedir?

ht

tp

Baz bakteriler eer barsamza veya azmza yerleirse zararl bakterilerin oalmasna engel olan maddeler salglamaktadr. Bu maddelere probiyotik denir. Probiyotik salan bakteriler Yovita yourt benzeri rnlerin iinde
marketlerde satlmaktadr. Tip 3 koku iin gerek bir zm olabilir.
Probiyotikler az kokusunu tedavi eder mi?
Streptokok cinsi bir bakteri toz haline getirilip ielenmekte ve satlmaktadr.
Henz lkemizde yoktur. Fakat baz lkelerde 1 haftalk dzenli kullanmdan
sonra az kokusunun ortadan kaybolduu eklinde raporlar vardr. Bu gn
lkemizde kullanlmamaktadr.

68

Dr. Murat Aydn

Speroksit su nedir?
erisine elektrot sokularak elektrik akm uygulanm tuzlu bir eme suyudur. Taze ise kuvvetli mikrop ldrcdr ve fevkalade zararszdr. Rafta
bekletildiinde etkisizleir.

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Speroksit su az kokusuna iyi gelir mi?


Az kokusunu engelleyici etkisi mikrop ldrc olmasndan gelir. Ayrca
az oksijenlendirdii iin az kokusu zerine engelleyici bir baka etkisi
daha vardr. Bu gn lkemizde kullanlmamaktadr. Keke kullanlsayd.
Ne zaman doktora gitmeye gerek olmaz veya gidilmez?

://

ur

Az kokunuz 2 aydan ksa bir sreden beri devam ediyorsa, geici olabilecei sebebiyle doktora gitmeyebilirsiniz.
(Bayanlarn) Adet gnne 5 gn kala veya srasnda doktora gidilmemesi gerekir. nk az kokusu lmleri yksek karak yanltabilir.
Oru tutuyorsanz az kokusu iin doktora gitmenize gerek yoktur.
eker, diyaliz hastalar, bbrek ve karacier nakli olanlar, kanserli olanlar
veya radyoterapi alanlar, hamile bayanlar ve henz ameliyattan kanlarn
bir miktar az kokular mecburen bulunur. Bu hastalarn belirli miktarda
az kokusunu kabullenmeleri beklenir. Ar deilse doktorun yapabilecei
fazla bir mdahale olmayabilir.

tp

Doktora gitmeden birka gn nce yapmam gereken bir ey var m?

ht

Koku yapan besinler yemeyiniz. nk gnlerce nefes kokusu yapabilir.


Sa ve byk boyas yaptrmaynz. nk boyalarda kkrtl ve kokulu bileikler vardr.
Alkol almaynz. Alkol kuvvetli az kokusu sebebidir.
Hibir yemekten ar miktarda yemeyiniz.
Alkoll gargara kullanmaynz

Az Kokusu

69

Doktora gideceim gn yapmam gereken bir ey var m?

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

Hibir gargara kullanmaynz, sakz inemeyiniz, makyaj yapmaynz, parfm srmeyiniz, gz damlas, burun damlas ve spreyi kullanmaynz, kokulu
tra sabunu, kokulu sabun ve ampuan srmeyiniz, sigara imeyiniz, alkol
almaynz, kokulu besin yemeyiniz, gazl iecek almaynz.
Dilerinizi fralamaynz, fakat di franz yannzda getiriniz.
Az kokunuzu siz kendiniz duymuyorsanz ama bakalar duyuyorsa mutlaka o bireyi yannzda gtrmelisiniz.
Sabah kahvalts yapnz ama son bir saatten beri a olmanz tercih edilir.
Hibir ila (vitamin hap dahil) kullanmaynz. Her gn srekli kullanmak zorunda olduunuz hayati nemi olan ila varsa alabilirsiniz.
Btn kan, idrar, rntgen tetkiklerinin kendisini (raporunu deil) yannzda
gtrnz.
Doktorun iini kolaylatracam baka neler vardr?

ht

tp

://

ur

Size sorulduunda net olarak cevaplayabilmeniz iin bu sorularn cevaplarn hazrlaynz:


- Yumurta yediinizde az kokunuz artyor mu?
- Ceviz ve erez yediinizde az kokunuz azalyor mu?
- Srtst yatnca az kokunuz kayp oluyor mu?
- Spor yapp eforlandnz srada az kokunuz kayboluyor mu?
- Az kokunuz varken sebepsiz gz yaarmas ve yanmas oluyor mu?
- Aznz kapal iken az kokusu duyuyor musunuz?

70

Dr. Murat Aydn

Kaynaklar
1) Aydn M. Tehisten Tedaviye Az Kokusu. Nobel Tp kitap evi, 2008 stanbul.
2) http://www.agizkokusu.net
3) http://www.agizkokusu.org

ht

tp

://

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

4) http://agizkokusu.org/agizkokusu.html

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

://

tp

ht

ur

w at
w
.a Ay
yd d
in n
m
ur
.c
om

://

tp

ht