Anda di halaman 1dari 89

FSM 3001

SISTEM KUALITI MAKANAN


PENGURUSAN SISTEM KUALITI
GMP (Good Manufacturing Practices)
QC (Quality Control)
QA (Quality Assurance)
SOP (Standard Operating Procedures)
HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point)
ISO 9000 SERIES
TQM (Total Quality Management)
HALAL
KOSHER
GMP – Keperluan minimum yang asas untuk
menghasilkan makanan terproses yang
selamat dan berkualiti.
QC – Pengujian produk akhir didalam
pemprosesan (corrective).
QA – Langkah berjaga-jaga sepanjang kerja-
kerja pemprosesan (preventive).
HACCP – QA untuk sistem keselamatan makanan.
HAZARD ANALYSIS CRITICAL CONTROL
POINT (HACCP) atau ANALISIS BAHAYA
KAWALAN TITIK KRITIKAL
HACCP
• H - Hazard
• A - Analysis
-> and preventive measure
• C - Critical
• C - Control
• P - Point
-> Identification and Management
APAKAH HACCP?

• Satu sistem mengenalpasti, menilai dan


mengawal bahaya (hazard) - risiko minima

• Teknik pengurusan yang efektif untuk


melindungi keselamatan makanan dari bahaya
biologikal, kimia dan fizikal

• Satu sistem yang berstruktur dan mencegah


(preventive) dari bahaya (hazard)
HACCP
• Sejak 1960an - dibentuk oleh Pillsbury Co. bagi
Program Angkasa Lepas NASA di Amerika untuk
mempastikan makanan astronaut selamat dimakan
(“Zero Defect” food)
• Di iktiraf/gunapakai oleh Codex dan di kepilkan
(Appendix) ke dalam Recommended International Code
of Practice, General Principles of Food Hygiene (1993)
• Jepun, Australia dan New Zealand mewajibkan sijil
HACCP bagi semua makanan yang diimport
• USA hanya mewajibkan ke atas ikan dan produk ikan
dan
• EU mewajibkan ke atas ikan & produk ikan serta daging
& produk daging import
CARA MEMBANGUNKAN DAN
MENJALANKAN SISTEM HACCP

5 Langkah Permulaan

1. Membentuk Pasukan HACCP

2. Penerangan Berkenaan Produk

3. Mengenalpasti Kegunaan Produk

4. Melakar ‘flow diagram’

5. Melakar ‘on-site flow diagram’


7 PRINSIP HACCP

1. Jalankan analisis bahaya/hazard.


2. Mengenalpasti Tahap Kawalan Titik Kritikal atau
‘Critical Control Points’ (CCP)
3. Menentukan had Kritikal untuk kawalan di setiap CCP
4. Mengadakan Sistem Pengawasan atau Prosedur Kawalan
bagi tiap-tiap CCP
5. Menyediakan Tindakan Pembaikan atau ‘Corrective
Action’ jika ada pencemaran bahan atau makanan.
6. Mewujudkan Prosedur Pengesahan (Verification
Procedures)
7. Mewujudkan Sistem Penyimpanan Rekod dan Dokumen.
HACCP tidak berfungsi bersendirian
(not a stand-alone system).

HACCP

Good Manufacturing Practices


Pemeriksaan HACCP
Pemeriksaan HACCP selari dengan cara
pemeriksaan tradisional
HACCP:
• Menekankan kawalan proses (process control)
• Menumpu pada titik kritikal dalam proses yang
kritikal pada keselamatan produk makanan
• Menekankan komunikasi antara pihak berkuasa
(regulator) dan industri
HACCP - Tanggungjawab siapa?

“It is the responsibility of the food industry to


develop and implement HACCP plans and for
regulatory agencies to facilitate this process.”

NACMCF, June 1993


SISTEM HACCP DI MALAYSIA
• Malaysian Certificate Scheme (MCS) HACCP
Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) bertujuan
untuk mengiktiraf secara rasmi kilang makanan
yang melaksana dan memelihara sistem HACCP
secara efektif bagi produk makanan yang
dikeluarkan
• Tahun 2001, 59 syarikat makanan telah
memperolehi HACCP dari KKM
• Jabatan Perkhidmatan Haiwan (JPH)
menggunakan HACCP bagi pemeriksaan daging
selepas haiwan di sembelih di rumah sembelih
(abattoir)
MOH INITIATIVES
• Quality Assurance Programme

– HACCP Certification Scheme


• implemented by MOH in 1997 due to requirements imposed by
EU and USA
• HACCP Certification Scheme integrated with ISO since 2001
– latest initiative - proposal to integrate Halal certification
with HACCP Certification Scheme
Establish records and
documentation Establish procedures
for verification

Conduct a 7
Hazard Analysis
6
1
Establish the
corrective action
5

Determine the 2
critical control
points
4
3
Establish a system
to monitor and
Establish Critical control of CCP
limit(s)
WHY WE NEED THE HACCP SYSTEM ?

•World Trade Organization (WTO)


– established 1.1.1995
– is the legal and institutional foundation of the
multilateral trading system.
– 2 agreements under WTO of specific relevance to
the trade in food are :
i. Sanitary and Phytosanitary Measures (SPS)
ii. Technical Barriers to Trade (TBT)
INTERNATIONAL SCENARIOS
• WTO Agreement on SPS
– Affirms right of WTO member to restrict trade for protection
of human, animal or plant health
– avoid unnecessary health and safety regulations i.e. disguised
trade restrictions
– measures to be based on scientific evidence
• Codex Alimentarius Commission (Codex)
– Intergovernmental body responsible for developing
international food standards
– The international reference points for food standards,
guidelines and recommendations
WHY WE NEED THE HACCP SYSTEM ?

• Codex Alimentarius Commission : under Codex


Committee on Food Hygiene (CCFH)

• Import Requirement by Develop Countries :

– EU : all food import (since November 1996)


– USA : fish and meat product (1997)
– Japan, Australia and New Zealand : certain
domestic products and high risk products.
NATIONAL HACCP POLICIES

Focus :
• Food Export Industry
• HACCP Promotion : local and
international
• International Recognition of Malaysian
HACCP Certification Scheme
NATIONAL HACCP POLICIES

Strategy :

• Certification
• HACCP Concept (Pre-Certification)
• Implementation in stages
HACCP CERTIFICATION SCHEME
APPLICATIONS CERTIFIED
SMI BI SMI BI
Seafood & Seafood
Products
68 0 45 0
Fats & Oils 7 4 0 3
Meat & Meat Products
1 0 1 0
Hotel & Catering 1 0 0 0
Others 26 16 10 8
TOTAL 103 20 56 11
Lump sum 123 Applications 67 Certified
PERLAKSANAAN SKIM HACCP DI
MALAYSIA
Peringkat 1
• Perlaksaaan HACCP oleh industri makanan

Peringkat 2
• Audit ‘Compliance’ - Proses audit oleh Parti ketiga untuk
mempastikan sistem HACCP yang dijalankan oleh industri
adalah betul. Terdiri dari pengaudit dari kerajaan dan bukan
kerajaan yang diiktiraf oleh KKM

Peringkat 3
• Audit ‘Surveillance’ - Proses mempastikan sistem HACCP
yang dilaksanakan adalah berterusan dan pemantauan dibuat
oleh KKM.
HACCP CERTIFICATION SCHEME

• 5 Guidelines :
– Guideline for HACCP Certification (MCS1)
– Guideline for HACCP Compliance Audit (MCS2)
– Guideline for Certification of HACCP Compliance
Auditor (MCS3)
– Guideline for HACCP Surveillance Audit (MCS4)
– Malaysian Standard on Food Safety According to
HACCP (MS 1480:1999)

• e-HACCP
ISO 9000
APAKAH ISO 9000?

ISO 9000 ialah satu set piawaian antarabangsa bertulis


yang tetap dan menyenaraikan elemen-elemen asas
yang perlu ada dalam sistem kualiti sesebuah
organisasi bagi memastikan perkhidmatan yang
diberikan dapat memenuhi kehendak pelanggan.
Piawaian sistem kualiti ISO 9000 menetapkan
organisasi perlu:

• Mengenalpasti kehendak pelanggan.


• Merancang dan mengawal proses yang perlu di
laksanakan bagi memenuhi kehendak tersebut.
• Menyediakan latihan yang sesuai dan
secukupnya bagi kakitangan yang terlibat dalam
sistem kualiti.
• Menjalankan pengauditan bagi memastikan
keberkesanan proses-proses dalam sistem
kualiti bagi mencapai matlamatnya.
ISO 9001
Dokumentasi merupakan asas utama piawaian ISO
9000.

Memerlukan setiap organisasi mendokumenkan


apa yang di buat dan buat apa yang didokumen

Kemudian rekodkan maklumat tersebut.


APAKAH KEPENTINGAN
PENGIKTIRAFAN ISO 9000 KEPADA
ORGANISASI?

• Pengiktirafan ISO 9000 memberi implikasi


bahawa setiap individu di dalam organisasi
tersebut mengamalkan prosedur atau proses Q
(Kualiti) sebagaimana yang telah di
dokumenkan.

• Pada masa ini ISO 9000 merupakan set piawaian


unggul yang berupaya mengukur kualiti.
MANUAL KUALITI

Dokumen INI mengandungi dasar, objektif, polisi


kualiti, maklumat organisasi dan tangunggjawab
yang dipikul oleh organisasi.

Ia juga memuatkan kenyataan polisi secara ringkas


bagi setiap fasal yang termaktub dalam piawaian
ISO 9000.
PROSEDUR KERJA
Dokumen ini menerangkan proses yang dijalankan bagi
pelaksanaan Sistem Q organisasi serta kaedah terbaik
yang diamalkan bagi mencapai kejayaan secara optima.

Setiap proses yang dihuraikan adalah lengkap dan


menjawab soalan berikut:
• Mengapa?
• Siapa?
• Bila?
• Di mana?
• Apa?
• Bagaimana?
ARAHAN KERJA
Dokumen ini menghuraikan setiap sub-proses secara
terperinci bagaimana sesuatu tugas dijalankan.

DOKUMEN SOKONGAN
Terdiri dari borang dan pekeliling pentadbiran.
Untuk memastikan pengurusan ISO 9000 berjalan dengan
lancar, pendekatan berikut telah dicadangkan:
ELEMEN-ELEMEN ISO 9000
Tajuk Elemen (20)
1. Tanggungjawab Pengurusan.
2. Sistem Kualiti.
3. Penilaian Kontrak.
4. Kawalan Rekabentuk.
5. Kawalan Data dan Dokumen.
6. Pembelian.
7. Kawalan Produk yang dibekalkan kepada Pengguna.
8. Pengenalpastian Produk dan Pemantauan.
9. Kawalan Proses.
10. Pengesanan dan Ujian.
11. Kawalan Pengesanan, Penyukatan, dan Radas ujian.
12. Pemeriksaan dan Status Ujian.
13. Kawalan Produk yang tidak mematuhi standard
(comfirm).
14. Pembaikan dan Tindakan Penghalang.
15. Pengendalian, Penyimpanan, Pembungkusan,
Pengawetan dan Penghantaran.
16. Kawalan Rekod Kualiti.
17. Audit Kualiti Dalaman.
18. Latihan.
19. Layanan.
20. Teknik Statistik.
Sistem Kualiti, HACCP dan ISO 9000 Untuk
Pemprosesan Makanan Halal
Selain daripada pengharaman sesetengah bahan
makanan tertentu sebagaimana tersurat didlam
AlQuran dan Hadis, ciri-ciri makanan halal juga
merangkumi asas keselamatan makanan, contohnya,
makanan hendaklah bersih dan tidak membahayakan
kesihatan.
Dalam hal ini, HACCP dan ISO 9000 ada kaitan
langsung dan telah digunapakai (applicable) oleh
agensi berkaitan untuk mengawal pemprosesan
makanan halal.
Hazard Analysis Critical Control Points
(HACCP)
Menggunakan konsep HACCP, titik kawalan kritikal
atau ‘critical control points’ (CCP) makanan halal boleh
di kenalpasti seperti berikut:-
ƒ Pengeluaran atau cara perolehan bahan mentah halal
ƒ Penerimaan dan pengurusan ramuan (ingredient) halal
ƒ Pemprosesan makanan halal di kilang.
ƒ Pembungkusan makanan halal.
ƒ Pengedaran dengan kenderaan khusus untuk
makanan halal.
ƒ Pengendalian pada peringkat borong dan
perkhidmatan makanan.
SISTEM PENGESAHAN HALAL
Bagi mempastikan makanan menepati kehendak Halal dan
berkualiti, satu sistem pengesahan adalah di perlukan.
Berikut adalah turutan proses pengesahan ini yang ada
kaitan dengan konsep-konsep yang mirip QA dan HACCP
tetapi mempunyai “halal” sebagai fokus utama.
Halal as Quality Assurance
System
• Ensuring Halal through system approach
• Preventive in nature
• Holistic approach
• ‘Faith’
• Quality control and assurance practices
• Muslim workers in critical processing areas
• Supported by science and Islamic tought?
Halal as Assurance System
• Good Manufacturing Practice
• Non-halal products and materials (including
packaging)
• Halal practices
– stunning and slaughtering; cleansing (samak)
• Cross-contamination with non-halal substances
– Storage, processing, handling and distribution of raw
materials and products
Standards Required for Halal
System
• Approved suppliers and Audit System
• Receiving of materials
• Storage of raw materials and products
• GMP (personal hygiene; hygiene, cleaning
and sanitation during preparation and
manufacturing)
Halal Supply Chain
PS PS PS

SS SS

FINAL SUPPLIER

CUSTOMER
Contaminants in Halal System
• Microbiological contaminants
• Chemical contaminants
• Physical contaminants
-> all the above are hazards in HACCP
• Haram contaminants
Halal System –
Preventive Mechanism
• Halal ingredients and packaging
• Controlled process*
• Sanitised environment*
• Cleaned equipment and consumables*
• Halal trained operators
• Good health of employees’*
• Updated Halal information

* Required in HACCP
Database Acquired
• Food issues related to food safety and halal
• Halal certification bodies
• Halal suppliers
• Food law and regulation
• Food ingredients and packaging
• Religious edicts (Fatwa) – ijma (consencus)
and qiyas (reasoning by analogy)
Halal as Assurance System
• Strong regulation and law, standard
• Complimentary with other food quality and
safety system (GMP, HACCP, ISO9000)
SISTEM PENGESAHAN HALAL

1)Menyediakan pernyataan halal


2)Mempersetujui satu sistem penilaian
3)Mengenalpasti piawai prestasi
4)Mengenalpasti bagaimana mengukur halal
5)Memastikan adanya pendekatan berkumpulan dan
komitmen
6) Meningkatkan kesedaran terhadap kepentingan
makanan halal
7) Menerangkan dengan jelas definisi halal kepada
penjual dan pembeli
8) Mematuhi kepada semua panduan Islam dalam
perlaksanaan halal
9) Mengadakan Titik Kawalan Kritikal bagi Halal,
atau “Critical Control Point for Halal” dan
pemantauan.
10) Menyingkirkan faktor-faktor yang menghalang
tercapainya spesifikasi makanan halal.
GLOBAL STANDARD HALAALAN THOYYIBA
6 Prinsip
1) Komitmen
- Pengurusan Atasan
- Personel dan Latihan dan
- Infrastruktur dan Persekitaran kerja

2) Sistem Halaalan Thoyyiba (HT)


- Pelan HT
Langkah 1 - Pembentukan pasukan HT
Langkah 2 - Pembentukan sistem HT
Langkah 3 - Dokumentasi
GLOBAL STANDARD HALAALAN THOYYIBA
3) Compliance

i) Keperluan halal - Produk halal


- Halal dan haram
- Penyembelihan halal
- Stunning
- Penggunaan alkohol
- Samak

ii) Keperluan keselamatan dan kualiti


- industri makanan mematuhi HACCP
- industri bukan makanan mematuhi GMP
- bawah Sistem Pengurusan Kualiti
- semua bahan/ramuan bahaya, merosakkan
dan haram dilarang sama sekali dalam
sistem HT
ii) - semua faktor, aspek atau elemen yang
memberi kesan kepada keselamatan dan
kualiti produk dipantau, dikawal dan dihapuskan
- keperluan aspek persekitaran
- keperluan kandungan pemakanan
- keperluan sistem membeli (purchase)
- kawalan dokumen dan data
- notifikasi dan prosedur ‘recall’
iii) Keperluan lain seperti prosedur import negara lain

4) Audit Halaalan Thoyyiba Dalaman (Internal)


- sekali setahun
- audit didokumen dan kemaskini
- Pengaudit dilantik oleh Pengurusan atasan dan bukan
dari ahli pasukan HT
GLOBAL STANDARD HALAALAN
THOYYIBA
5) Audit Halaalan Thoyyiba Luaran (External)
- Audit oleh wakil Badan Pensijilan
- Audit didokumen dan kemaskini
- Badan Pensijilan mematuhi ISO/IEC Guide 62:1996

6) Ketelusan
- Prosedur Sistem HT di dokumentasi dengan jelas dan
sedia di periksa bila-bila masa.
Perjanjian Perdagangan
Akta yang terakhir Uruguay Round of
the General Agreement on Tariffs and
Trade (GATT) khusus:

Agreement on the Application of


Sanitary and Phytosanitary Measures
(Perjanjian SPS) dan

Agreement on Technical Barriers to


Trade (Perjanjian TBT) menggariskan
penggunaan standard Codex.
Perjanjian Perdagangan (samb.)

Perjanjian SPS menggariskan bahawa


standard, garis panduan dan
pengesyoran Codex digunapakai untuk
perlindungan pengguna.

Dengan ini standard-standard Codex


menjadi standard antarabangsa
menggariskan keperluan keselamatan
makanan.
ORGANISATION CHART
OF
CODEX ALIMENTARIUS COMMISSION (CAC)

CODEX ALIMENTARIUS
EXECUTIVE FAO/WHO
COMMISSION
COMMITTEE SECRETARIAT

SUBSIDIARY OF THE
COMMISSION

WORLD WIDE WORLD WIDE REGIONAL REGIONAL JOINT U.N.E.C.E


GENERAL SUBJECT COMMODITY CODEX CODEX CO-ORDINATING CODEX ALIMENTARIUS
CODEX COMMITTEES COMMITTEES COMMITTEES COMMITTEES GROUPS OF EXPERTS

RESIDUEES NUTRITION AND


IMPORT/EXPORT NATURAL
OF COCOA PRODUCTS FOODS FOR AFRICA FRUIT JUICES
INSPECTION MINERAL
VETERINARY AND CHOCOLATE SPECIAL DIETARY
AND WATERS
DRUGS (Switzerland) USES
CERTIFICATION (Switzerland)
IN FOOD (Germany)
(Australia)
(U.S.A)
QUICK FROZEN
FISH AND ASIA
FOODS
SUGARS FISHERY
FOOD (United Kingdom) PRODUCTS
GENERAL
ADDITIVES (Norway)
PRINCIPLES
CONTAMINANTS
(France) EUROPE
(Netherlands)
PROCESSED
VEGETABLE
FRUITS AND
PROTEINS
VEGETABLES
(Canada)
(U.S.A) LATIN AMERICA
PESTICIDE FOOD AND THE
RESIDUES LABELLING CARIBBEAN
(Netherlands) (Canada) FATS AND OILS Meat Hygiene
(United Kingdom) (New Zealand)
NORTH AMERICA
AND THE
PROCESSED MEAT SOUTH-WEST
EDIBLES ICES AND POULTRY PACIFIC
ANALYSIS AND FOOD (Sweden) PRODUCTS
SAMPLING HYGIENE (Denmark)
(Hungary) (U.S.A)
SOUPS AND CEREALS, PULSES
BROTHS AND LEGUMES
(Switzerland) (U.S.A)

FRESH FRUITS MILK AND


AND VEGETABLES MILK PRODUCTS
(Mexico) (New Zealand)
Peraturan menjadi ahli CAC

Terbuka kepada semua negara dan


negara bersekutu di dalam organisasi
FAO dan/atau WHO.

Keahlian setelah memohon kepada


Ketua Pengarah FAO atau WHO.

Tiap ahli CAC perlu memaklumkan


nama ahli dan wakilnya sebelum tiap-
tiap kali bersidang.
Objective Standard Codex
Memudahkan perdagangan di dalam
makanan dan hasil-hasil pertanian.

Mengurangkan isu perbezaan “secara


saintifik dan teknikal” mengenai standard
sesuatu makanan.

Memberikan taraf ke atas sesuatu makanan


atau hasil pertanian iaitu memenuhi
standard antarabangsa.

Menjadi standard rujukan di dalam


penyelesaian isu perdagangan makanan di
antara 2 atau lebih negara.
Faktor Keselamatan dan Kualiti Makanan

Komponen penting di dalam pemprosesan


makanan dan barangan berkaitan makanan.

Mempengaruhi penjualan barangan


syarikat/pekilang.

Menyebabkan makanan ditolak - “market


recall”.
Keselamatan dan Kualiti Makanan (samb.)

Bilangan orang yang meningkat yang tidak


mempunyai daya tahan penyakit yang
tinggi seperti orang tua, sakit atau “dalam
medication” dsb.

HACCP boleh menangani isu keselamatan


makanan.

Gabungan HACCP & ISO 9000 menangani isu


keselamatan & kualiti makanan.
Makanan berpotensi tinggi mempunyai bahaya

Berprotein tinggi seperti susu dan makanan


berasaskan susu, telur, daging.

Kandungan asid rendah seperti daging,


ayam, ikan pH 4.6.

Kandungan aw (water tinggi) > 0.91 seperti


puding, roti, daging mentah, kek, makanan
berkuah dsb.
HACCP (Analisis Bahaya dan Titik Pengendalian Kritikal)

Sistem pengurusan keselamatan makanan.

Program yang berupaya mencegah bahaya-bahaya


yang bakal terjadi dengan teknik
1. Mengenalpasti
2. Menilai
3. Mengawal
Teknik yang lebih baik daripada ‘end product
testing’.

Keberkesanan dari segi kos (jangka panjang).

Mengandungi 7 prinsip.
HACCP

Diterimapakai oleh Codex.

Diterima oleh Amerika Syarikat, Kesatuan


Eropah, Japan dan Canada.

Akan diterima oleh Australia dan New


Zealand.

Diwajibkan untuk makanan laut dan hasil-


hasil makanan laut yang diimpot ke Amerika
Syarikat dan kesatuan Eropah.

Setengah negara telah memasukkan


keperluan HACCP di dalam undang-undang.
IMPLEMENTASI HACCP &
PEMBAIKAN BERTERUSAN

PROGRAM PERMULAAN
(PRE-REQUISITE)

KOMITMEN SOKONGAN
&
PENGURUSAN & WARGA KERJA
Good Mfg
Calibration
Practices
SPC

Good Lab.
practices

Supplier
Quality Incident Mgt.
Assurance

Preventive QMS
Maintenance
Personnel
and training
APLIKASI HACCP

Dapatkan komitmen pengurusan

Tubuh pasukan HACCP

Deskripsi Terperinci Makanan

Kenalpasti Kegunaan

Lakar dan luluskan carta alir proses

Prinsip 1 Senaraikan bahaya yang ada & berpotensi. Jalankan analisa bahaya
dan kenalpasti langkah kawalan

Prinsip 2 Kenalpasti titik pengendalian kritikal (CCP)

Prinsip 3 Kadar kritikal diadakan

Prinsip 4 Tubuhkan sistem pengawasan

Prinsip 5 Ambil langkah pembetulan

Prinsip 6 Tubuh prosidur verifikasi

Prinsip 7 Menyimpan rekod dan dokumen berkaitan

Pelan HACCP disemak semula


Kualiti Makanan (ISO 9000)

Bersih (faktor selamat turut diambil kira).

Dikeluarkan dengan sistematik mengikut


prosidur-prosidur yang ditetapkan.

Spesifikasi makanan dipatuhi setiap masa


dan jika berlaku ketidak patuhan (non-
compliance) langkah-langkah pembetulan
dikenalpasti dan diimplementasi.
Faedah mengimplementasi ISO 9000

Menambahkan keberkesanan dan produktiviti kerana


proses pengeluaran di kenalpasti dengan jelas.

Penjimatan kos melalui pengurangan/tidak ada


kesilapan dan penjimatan masa untuk memperbaiki
‘rework’.
Pra syarat untuk memperolehi tawaran pekerjaan
(tenders).

Menambahkan kepercayaan pelanggan.

Menaikkan imej syarikat.

Menguatkan pembelaan di dalam kes pendakwaan.


STANDARD ANTARABANGSA MENGENAI
GABUNGAN HACCP DAN ISO

Kertas cadangan ‘Promotion of QA systems


to meet requirements in relation to food’ di
dalam Codex Committee on Food Import and
Export Certification Systems.

ISO 15161:2001 “Guidelines on the


application of ISO 9001:2000 for the food
and drink industry”. ISO/TC 34 Food
products.

ISO/CD 22000 Food safety requirements -


Requirements.
LOGO HACCP KKM