Anda di halaman 1dari 38

P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 1

PENGKOSAN
PROSES
OBJEKTIF:

OBJEKTIF AM:

Memahami bagaimana kos pengeluaran seunit


ditentukan dan tatacara perakauanan jika wujud
kerugian proses.

OBJEKTIF KHUSUS:

Di akhir unit ini, anda sepatutnya dapat:-

1. Mengira kos pengeluaran seunit.


2. Mengira amaun kerugian dan keuntungan
proses.
3. Menyediakan catatan perakaunan bagi
pengkosan proses.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 2

PENGKOSAN
PROSES

INPUT

12.0 PENGENALAN

Setelah anda memahami definisi dan ciri penting pengkosan proses, sekarang kita pelajari
bagaimana akaun proses disediakan.

Dalam pengkosan, unit pengumpulan kos adalah jabatan atau bahagian. Dengan itu setiap
jabatan menjadi pusat kos atau pusat keuntungan.

12.1 TATACARA MEREKODKAN UNSUR-UNSUR KOS : PENGKOSAN


PROSES TANPA KERJA DALAM PROSES

Satu akaun proses akan dibuka untuk setiap proses. Mari kita rujuk dan teliti Rajah 12.1
di bawah.
Akaun proses A
Akaun proses B

Bahan mentah XX output ke input dari proses A XXX output ke


Buruh langsung XX proses B XXX bahan mentah X proses C XXXX
Overhed XX buruh langsung XX.
Overhed X
XXX XXX
XXXX XXXX

Akaun Barang siap


Akaun proses C

Dari proses C XXXX kos barang


Dijual XXXX input dari proses B XXX output ke
bahan mentah X barang siap XXXX
buruh langsung XX
Overhed X
XXXX XXXX
XXXX XXXX

Rajah 12.1: Aliran Kos Sistem Pengkosan Proses


P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 3

Bahan mentah dimasukkan ke dalam proses A, output di proses A akan menjadi input
dalam proses B dan output di Proses B akan menjadi input bagi proses C. Akhirnya
output proses C akan menjadi barang siap. Kos barang siap adalah penjumlahan kos
bahan mentah, buruh dan overhed dari Proses A, B dan C.

Bagaimana
menyediakan akaun
proses ?

K aedah penyediaan akaun proses banyak bergantung kepada situasi yang wujud pada
masa pemprosesan sedang berlaku, antaranya:-

i. Pengkosan Proses Tanpa Kewujudan Kerugian Proses.

ii. Pengkosan Proses Dengan Kewujudan Kerugian Atau Keuntungan Proses


(Normal Atau Abnormal)

iii. Pengkosan Proses Dengan Kewujudan Kerja Dalam Proses Pada Pelbagai
Peringkat Penyiapan.

Situasi i dan ii akan dibincangkan dalam unit ini tetapi situasi iii akan dibincangkan
dalam Unit 13.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 4

12.1.1 Pengkosan Proses Tanpa Kewujudan Kerugian Proses

Penyediaan akaun proses agak mudah jika tiada kerugian atau keuntungan proses semasa
operasi pemprosesan keluaran. Semua kos bahan, buruh, belanja langsung dan overhed
pengeluaran akan didebitkan ke dalam Akaun Proses. Jumlah output yang terhasil akan
dipindahkan ke Akaun Proses berikutnya sebagai bahan mentah

Bagaimana
pengumpulan kos dan
pengiraan kos purata
dilakukan ?

P elajar sekelian, perlu diingat, pengkosan proses melibatkan banyak jabatan


memproses dengan proses pengeluaran yang berterusan. Dalam pengkosan ini,
semua kos pengeluaran dikumpul untuk sesuatu tempoh, sama ada secara
mingguan atau bulanan bagi setiap jabatan memproses. Dokumen untuk mengumpul dan
merekod maklumat-maklumat kos seperti borang permintaan bahan untuk kos bahan
langsung dan tidak langsung, tiket masa untuk kos buruh langsung dan tidak langsung,
invois, baucar dan jadual pelunasan untuk kos-kos overhed perkilangan yang lain masih
digunakan seperti dalam pengkosan kerja. Proses pengumpulan kos dari satu jabatan
memproses ke satu jabatan memproses yang berikutnya dapat digambarkan seperti dalam
Rajah 12.2.

Jabatan 2 Jabatan 3 Barang siap


Jabatan 1 Tambah Tambah Dipindah masuk
RM0.30 RM0.20 seunit RM1.00
Kos
seunit
perkilangan
Kos dipindah
RM0.50
Kos dipindah masuk RM0.80
seunit
masuk seunit
RM0.50
seunit

Rajah 12.2: Pengumpulan Kos Dalam Pengkosan Proses


P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 5

Rajah 12.2 menggambarkan bagaimana sesuatu produk dikeluarkan oleh jabatan-jabatan


memproses. Output daripada satu jabatan menjadi input kepada jabatan yang berikutnya.
Andaikan pengeluaran produk Q memerlukan proses dalam tiga jabatan, 1,2 dan 3.
Jabatan 1 telah memulakan kos sebanyak RM0.50 seunit ke dalam proses dan apabila
siap dipindahkan ke Jabatan 2 dengan kos tambahannya ialah RM0.30 seunit. Jadi, kos
seunit di Jabatan 2 yang dipindah keluar ke Jabatan 3 menjadi RM0.80 seunit. Di Jabatan
3, kos tambahan RM0.20 seunit diperlukan lagi. Akhirnya, produk Q menjadi produk
siap sepenuhnya dan akan dipindah keluar ke stok barang siap dengan membawa jumlah
kos seunit RM1.00. Pengiraan kos seunit produk ialah seperti berikut:-

Kos seunit barang siap = Kos pengeluaran


output normal

Contoh 12 – 1

Berikut adalah catatan jernal bagi Perniagaan Pemprosesan makanan.

1. Dt. Kerja dalam proses - memasak RM14


Kt. Bahan mentah RM14
( merekod kos bahan mentah yang digunakan)

2. Dt. Kerja dalam proses – memasak RM4


Kt. Upah terakru RM4
( merekod kos buruh langsung)

3. Dt. Kerja dalam proses – memasak RM8


Kt. Overhed pengeluaran RM8
(merekod overhed pengeluaran yang diserap)

4. Dt. Kerja dalam proses – membeku RM24


Kt. Kerja dalam proses – memasak RM24

(merekod kos-kos unit siap dipindah dari jabatan memasak ke jabatan membeku)
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 6

5. Dt. Kerja dalam proses – membeku RM3


Kt. Upah terakru RM1
Kt. Overhed pengeluaran RM2
( merekod upah dan overhed pengeluaran di jabatan membeku)

6. Dt. Barang siap RM26


Kt. Kerja dalam proses – membeku RM26
(merekod pemindahan kos ke barang siap)

Sediakan Akaun Proses Memasak dan Membeku.

Jawapan 12-1

Akaun Proses - Memasak


RM RM

Bahan mentah 14 Output ke Jabatan Membeku 24


Buruh langsung 4 Baki h/b 2
Overhed pengeluaran 8
26 26

Akaun Proses - Mebeku


RM RM

Dari Jabatan Memasak 24 Output ke Jabatan Membeku 26


Buruh langsung 1 Baki h/b 1
Overhed pengeluaran 2
27 27
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 7

Contoh 12-2

Sebuah keluaran berjenama Tuah diperbuat melalui dua proses 1 dan 2. Sepanjang bulan
Januari 2001, maklumat berikut telah diperolehi.

Proses 1 Proses 2
Output 500 kilogram 1000 kilogram
Bahan mentah 500 kilogram 500 kilogram

Bahan mentah RM2000 RM3000


Buruh langsung RM3000 RM4000
Belanja langsung RM1000 RM2000

Overhed diserapkan kepada proses berdasarkan kadar peratusan kos buruh langsung
sebanyak 100%.

Sediakan Akaun Proses 1 dan 2.

Jawapan 12-2

Akaun Proses 1
Kuantiti Kos/unit Jumlah(RM) Kuantiti Kos/unit Jumlah(RM)
bahan 500 4 2000 Output
dipindah
buruh 3000 Ke 500 *18 9000
proses 2
Belanja 1000
langsung
overhed 3000
500 9000 500 9000

* kos/ unit = RM9000/500 = RM18


P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 8

Akaun Proses 2

Kuantiti Kos/unit Jumlah(RM) Kuantiti Kos/unit Jumlah(RM)


Dari 500 18 9000 Barang 1000 *22 22000
proses 1 siap
bahan 500 6 3000
buruh 4000
Belanja 2000
langsung
overhed 4000
1000 22000 1000 22000

* Kos /unit = RM22000/1000 = RM22

PENGKOSAN
PROSES
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 9

AKTIVITI 12A

UJI KEFAHAMAN ANDA SEBELUM ANDA MENERUSKAN INPUT SELANJUTNYA.


SILA SEMAK JAWAPAN ANDA PADA MAKLUM BALAS DI HALAMAN BERIKUT.

Soalan 12a- 1

Sediakan Akaun Proses dengan menggunakan data berikut:

JENIS JUMLAH PROSES


(RM) 1 2 3

Bahan mentah 4,400 3,600 600 200


Buruh langsung 800 200 400 200
Belanja langsung 1000 600 - 400

Overhed pengeluaran diserap berdasarkan 200% atas kos buruh langsung. Tiada kerja
dalam proses awal dan akhir.

Soalan 12a – 2

Maklumat berikut adalah berkaitan dengan keluaran Exe.


Elemen kos Jumlah (RM) Proses
1 2 3 4
Bahan 2600 1500 400 - 700
Buruh 2650 250 300 900 1200
Belanja 800 100 - 200 500
langsung
overhed 7950

Overhed pengeluaran diserap berasaskan 300% atas upah buruh langsung. Tiada stok
awal dan akhir.
Sediakan Akaun Proses 1, 2 dan 3.

PENGKOSAN
PROSES
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 10

MAKLUMBALAS 12A

Perhatian!
Anda hanya boleh berpindah ke input selanjutnya
Jika anda dapat menjawab kesemua soalan dalam
aktiviti 12A

Jawapan 12a – 1
Akaun Proses 1
Amaun Amaun
Bahan mentah 3600 Output ke Proses 4800
2
Buruh langsung 200
overhed 400
Belanja langsung 600
4800 4800

Akaun Proses 2

Terima dari Output ke proses


Proses 1 4800 3 6600
Bahan mentah 600
buruh 400
overhed 800
6600 6600
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 11

Akaun Proses 3
Jumlah Jumlah
Terima dari 6600 Output dipindah 7800
proses 2 ke barang siap
Bahan mentah 200
Buruh langsung 200
Belanja langsung 400
overhed 400
7800 7800

Jawapan 12a- 2
Akaun Proses 1
Amaun Amaun
Bahan mentah 1500 Output ke Proses 2600
2
Buruh langsung 250
overhed 750
Belanja langsung 100
2600 2600
Akaun Proses 2
Terima dari 2600 Output ke proses 4200
Proses 1 3
Bahan mentah 400
buruh 300
overhed 900
4200 4200
Akaun Proses 3
Terima dari 4200 Output dipindah 8000
Proses 2 ke Proses 4
Buruh langsung 900
Belanja langsung 200
overhed 2700
8000 8000
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 12

Akaun Proses 4
Amaun Amaun
Terima dari 8000 Barang siap 14000
Proses 3
Bahan mentah 7000
Buruh langsung 1200
Belanja langsung 500
Overhed 3600
14000 14000
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 13

PENGKOSAN
PROSES

INPUT

12.1.2 Pengkosan Proses Dengan Kewujudan Kerugian Atau Keuntungan Proses.

Mari kita fahami betul-betul . Secara teorinya, apabila 100% bahan mentah dimasukkan
untuk diproses, ia akan menjadi 100% barang siap apabila dikeluarkan.
Lazimnya, tidak semua bahan mentah yang diproses akan menjadi 100% barang siap.
Di dalam industri-industri yang memproses keluaran secara besar-besaran , sedikit
kerosakan, pembaziran dan lesapan mungkin berlaku.

Situasi ini dikenali sebagai kerugian proses yang disebabkan oleh:-

 Penyejatan, pengurangan, debu


 Peristiwa luar jangka, pecah, rosak
 Persampelan bahan untuk ujikaji dan pemeriksaan

Kerugian proses termasuk skrap dan sisaan boleh dibahagikan kepada:-

1. Kerugian Normal
2. Kerugian Abnormal

Kos seunit dikira seperti berikut;

Kos pengeluaran – nilai


skrap
Output normal/ dijangka

Jom , kita pergi ke tahap


yang lebih tinggi ..………
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 14

12.1.2.1 Apakah Yang Dimaksudkan Dengan Kerugian Normal ?

S uatu kerugian yang tidak boleh dielakkan dan wujud kerana sifat bahan dan proses.
Ia adalah kerugian yang diramalkan tetap akan berlaku untuk satu-satu proses
pengeluaran . Penetapan kerugian ini adalah berdasarkan pengalaman yang lepas.
Ianya mungkin dalam bentuk skrap atau sisaan yang boleh dijual dengan harga yang
murah atau tidak boleh dijual. Ia seringkali disebabkan oleh faktor-faktor:

 Penyejatan cecair
 Pecah
 Produk kurang bermutu
 Penolakan semasa pemeriksaan
 Kerugian semulajadi dalam pembuatan secara besar-besaran
 Perubahan bahan kimia dan sebagainya.

Di dalam penentuan kos proses, kos untuk kerugian normal dikira sebagai sebahagian
dari kos pengeluaran dan diserap sebagai kos untuk unit-unit yang baik.

Contoh 12- 3

Jumlah kos pemprosesan 2000 barang ialah RM20,000. Jika kerugian proses ialah 20%.

i. Berapakah keluaran yang baik ?


ii. Kirakan kos seunit untuk 2000 barangan
iii. Kirakan kos seunit untuk keluaran yang baik.
iv. Sediakan Akaun Proses.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 15

Jawapan 12 – 3

i. input 2000 ii. Kos/unit = RM20000/2000


– kerugian proses 20% 400 = RM10.00
keluaran baik 1600

iii. kos/ unit = RM20000/1600 = RM12.50

iv. Akaun Proses


kuantiti Kos/unit Jumlah kuantiti Kos/unit Jumlah
input 2000 10 20000 Kerugian 400 - -
normal
output 1600 12.50 20000
2000 20000 2000 20000

Contoh 12 – 4

Kilang pemprosesan makanan mempunyai kerugian normal 5% yang mana boleh


dijual sebagai bahan makanan binatang pada harga RM5 setan. Berikut adalah
maklumat yang berkaitan:-

Bahan mentah 160 tan pada harga RM23/tan


Buruh dan overhed ialah RM2896

Kirakan kos per tan dan sediakan Akaun Proses dan Akaun Kerugian normal.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 16

Jawapan 12 – 4

Tan RM
Bahan mentah 160 3680.00
Buruh dan overhed 2896.00
160 6576.00

(-) kerugian normal 8 40.00 (hasil)


keluaran baik 152 6536.00

kos/tan = 6536/152 = RM43.00

Akaun Proses
kuantiti Kos/ Jumlah kuantiti Kos/ Jumlah
unit (RM) unit (RM)
Bahan 160 23 3680 Kerugian 8 5 40
mentah normal
Buruh + 2896 output 152 43 6536
overhed
160 6576 160 6576

Akaun Kerugian normal


A.proses 8 5 40 tunai 8 5 40
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 17

12.1.2.2 Apakah Yang Dimaksudkan Dengan Kerugian Abnormal ?

K erugian abnormal merupakan kerosakan yang berlaku disebabkan oleh


kurang kecekapan dan tidak seharusanya berlaku jika kerja mengeluarkan
barang-barang dijalankan dengan cekap.

Ia juga mungkin wujud disebabkan oleh keadaan luarbiasa seperti penggunaan bahan
bermutu rendah, kecuaian, kesilapan, kemalangan dan sebagainya. Ianya merupakan
kerugian yang melebihi kerugian normal.

Kos untuk kerugian abnormal diasingkan ke dalam Akaun Kerugian Abnormal dan
dipindahkan ke Akaun Untung Rugi pada akhir tempoh perakaunan sebagai kerugian
tempoh berkenaan.

Kerugian Abnormal = Kerugian sebenar > kerugian normal

Contoh 12 – 5

Syarikat Haqeem mengeluarkan sejenis keluaran X. Pengeluaran X akan melalui dua


proses yang berlainan. Berikut adalah maklumat yang berkaitan dengan Proses 1.

Bahan A 6000kg @ RM0.50 sekg


Bahan B 4000kg @ RM1.00 sekg
Buruh langsung 430 jam @ RM2.00 sejam
Kerugian biasa 5% daripada input
Nilai skrap RM0.16 sekg
Keluaran sebenar 9200 kg

Syarikat tidak mempunyai kerja dalam proses awal dan akhir. Overhed pengeluaran
berjumlah RM3200 telah dilibatkan dan diserap berasaskan jam buruh langsung.
Jumlah jam buruh lansung untuk pengeluaran X ialah 800 jam.

Sediakan Akaun Proses 1 , Akaun Kerugian normal dan Akaun Kerugian


abnormal.

Kau orang ingat tak ? Kerugian


abnormal dipindahkan ke akaun
untung rugi tau.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 18

Jawapan 12 – 5

jumlah input = 4000 + 6000 = 10000


kerugian normal 5% = 500
output normal = 9500
output sebenar = 9200
kerugian abnormal = 300

Akaun proses 1
kuantiti Kos/unit Jumlah kuantiti Kos/unit Jumlah
(RM) (RM)
Bahan 6000 0.50 3000 Kerugian 500 0.16 80
A normal
Bahan 4000 1.00 4000 Kerugian 300 **1.00 300
B abnormal
buruh 430 jam 2.00 860 output 9200 **1.00 9200
overhed *1720
10000 9580 10000 9580

.
Akaun kerugian normal
Proses 500 0.16 80 tunai 500 0.16 80
1

Akaun Kerugian abnormal


Proses 300 1.00 300 tunai 300 0.16 48
1
A. 252
utg/rugi
300 300 300 300

*overhed = [430/800] RM3200 = RM1720 ** kos/unit = ( 9580-80)/9500 = RM1.00


P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 19

Contoh 12 – 6

Syarikat Haqkiem mengeluarkan sejenis keluaran X. Pengeluaran X akan melalui


dua proses yang berlainan. Output dari proses 1 (contoh 12 – 5) akan menjadi input
Proses 2, manakala output proses 2 akan menjadi barang siap. Berikut adalah
maklumat yang berkaitan dengan Proses 2.

Terima dari proses 1 9200 kg @ RM1.00 sekg


Bahan C 6600kg @ RM0.50 sekg
Bahan D 4200kg @ RM0.75 sekg
Buruh langsung 370 jam @ RM2.00 sejam
Bahab tak langsung RM300
Kerugian biasa 5% daripada input
Nilai skrap RM0.25 sekg
Keluaran sebenar 18000 kg

Syarikat tidak mempunyai kerja dalam proses awal dan akhir. Overhed pengeluaran
berjumlah RM3200 telah dilibatkan dan diserap berasaskan jam buruh langsung.
Jumlah jam buruh lansung untuk pengeluaran X ialah 800 jam.

Sediakan Akaun Proses 2 , Akaun Kerugian normal dan Akaun Kerugian


Abnormal.

Jawapan 12 – 6

jumlah input = 4200 + 6600 + 9200 = 20000


kerugian normal 5% = 1000
output normal = 19000
output sebenar = 18000
kerugian abnormal = 1000
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 20

Akaun proses 2
kuantiti Kos/unit Jumlah kuantiti Kos/unit Jumlah
(RM) (RM)
Dari 9200 1.00 9200
Proses 1
Bahan 6600 0.50 3300 Kerugian 1000 0.25 250
C normal
Bahan D 4200 0.75 3150 Kerugian 1000 **0.94 940
abnormal
buruh 370 jam 2.00 740 Barang 18000 **0.94 16980
siap
Belanja 300
t.
langsung
overhed *1480
20000 18170 20000 18170
.
Akaun kerugian normal
Proses 1 1000 0.25 250 tunai 1000 0.25 250

Akaun Kerugian abnormal


Proses 1 1000 0.94 940 tunai 1000 0.25 250
A. 690
utg/rugi

*overhed = [370/800] RM3200 = RM1480 ** kos/unit = ( 18170 -250)/ 19000 =


RM0.94
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 21

12.1.2.3 Bilakah Keuntungan Abnormal Berlaku ?

Jika kerugian sebenar di dalam proses kurang daripada kerugian normal, maka
keuntungan abnormal telah diperolehi. Keuntungan yang direkod menunjukkan prsetasi
yang lebih baik bagi sesebuah syarikat.

Keuntungan abnormal ini didebitkan kepada Akaun Proses dan dikreditkan ke Akaun
Keuntungan Abnormal.

Keuntungan abnormal = Kerugian sebenar < Kerugian normal

Contoh 12 - 7

Maklumat berikut berkaitan dengan Proses H dan Proses S bagi tempoh sehingga 30
November 2000.

PROSES H PROSES S
Bahan mentah P 10,000kg @ Bahan tambahan Q 2500kg @
RM3 sekg akan dicampurkan RM1.40 sekg
dengan bahan
diterima dari Proses H
Buruh dan overhed RM15,000 Buruh dan overhed RM19,450
Kerugian normal 10% daripada Kerugian normal 15% daripada
input input
Output dipindah 8,500 kg Output menjadi barang 9,500kg
ke proses H siap
Tiada kerja dalam proses Tiada kerja dalam proses
Skarp tidak dapat dijual Skrap tidak dapat dijual

Dikehendaki : Sediakan Akaun Proses H dan S serta Akaun Kerugian /keuntungan


Abnoarmal.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 22

Jawapan 12 – 7

PROSES H PROSES S

Kos seunit = kos pengeluaran – nilai skrap Kos seunit = 65450 - 9350
----------------------------------- = RM7
output normal

= 45000/9000 = RM5 output normal = 11000 x 85%


= 9350
output normal = 10,000 x 90% = 9000

Akaun Proses H
kuantiti Kos/ Jumlah kuantiti Kos/ Jumlah
unit (RM) unit (RM)
Bahan 10000 3 30000 Kerugian 1000 - -
mentah normal
Buruh & 15000 Kerugian *500 5 2500
overhed abnormal
Pindah ke 8500 5 42500
Proses S
10000 45000 10000 45000

Akaun Proses S
Dari Proses 8500 5 42500 Kerugian 1650 - -
H normal
Bahan 2500 1.40 3500 Barang siap 9500 7 66500
mentah
Buruh & 19450
Overhed

Keuntunga **150 7 1050


n abnormal
11150 66500 11150 66500
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 23

Akaun Kerugian/ Keuntungan Abnormal


Proses H 500 5 2500 Proses S 150 7 1050
A.untung 1450
rugi
500 2500 150 2500

kerugian abnormal = output sebenar – output normal


= 8500 –9000 = 500
** keuntungan abnormal = 9500 – 9350 = 150

FAKTA KUNCI

1. Kos purata seunit ialah jumlah kos pengeluaran dibahagikan dengan kuantiti yang
dikeluarkan.
2. Di dalam industri pemprosesan , kerugian proses merupakan satu perkara biasa.
Terdapat kerugian yang tidak dapat dielakkan (digelar kerugian normal) dan yang
boleh dielakkan (digelar abnormal). Kerugian normal ditanggung oleh keluaran
baik. Ini meningkatkan kos purata seunit. Kerugian abnormal ialah kerugian yang
melebihi kerugian normal..
3. Kadangkala kerugian yang dialami kurang daripada kerugian sebenar. Ini akan
menghasilkan keuntungan abnormal.

Akhirnya….. saya
faham juga.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 24

PENGKOSAN
PROSES

AKTIVITI 12B

UJI KEFAHAMAN ANDA SEBELUM ANDA MENERUSKAN INPUT SELANJUTNYA.


SILA SEMAK JAWAPAN ANDA PADA MAKLUM BALAS DI HALAMAN BERIKUT.

Soalan 12b- 1

Kerugian Proses terdiri daripada:-

1. __________________________________________

2.__________________________________________

Soalan 12b – 2

Sila padan suaikan dengan tepat pernyataan-pernyataan di bawah.

Kerugian
Ia adalah kerugian yang diramalkan tetap akan
normal
berlaku untuk satu- satu proses keluaran

Kerugian Ia terjadi apabila kerugian sebenar kurang


Abnormal daripada kerugian normal.

Keuntungan Ia terjadi apabila kerugian sebenar melebihi


Abnormal kerugian normal.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 25

Soalan 12b – 3

Qualityagro ialah sebuah syarikat yang mengeluarkan baja pertanian dan menggunakan
beberapa bahan kimis tertentu. Output dari proses A akan dipindahkan ke proses B dan
seterusnya sebagai barang siap .

Kerugian normal Proses A ialah 25% daripada input dan bagi proses B pula ialah 10%
daripada input bahan. Semua skrap dapat dijual pada harga RM0.15 sekg.

Kos yang diperuntukkan bagi pemprosesan di atas ialah:-

Proses A bahan x 40000kg @ RM0.20 sekg


Buruh RM258
Overhed RM742

Proses B bahan y 10000kg @ RM0.50 sekg


Buruh RM128
Overhed RM540

Output daripada Proses A adalah 29,600 kg dan dari Proses B sejumlah 36000 kg.

Dikehendaki:-
a. mengira kos kerugian normal proses A dan B
b. mengira kos kerugian abnormal/keuntungan abnormal bagi kedua-dua proses
c. menyediakan akaun proses , akaun kerugian normal dan kerugian/keuntungan
abnormal untuk kedua-dua proses.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 26

PENGKOSAN
PROSES
MAKLUMBALAS 12B

Perhatian!
Anda hanya boleh berpindah ke input selanjutnya
Jika anda dapat menjawab kesemua soalan dalam
aktiviti 12B

Jawapan 12b – 1

1. kerugian normal
2. kerugian abnormal

Jawapan 12b – 2

Sila padan suaikan dengan tepat pernyataan-pernyataan di bawah.

Kerugian
Ia adalah kerugian yang diramalkan tetap akan
normal
berlaku untuk satu- satu proses keluaran

Kerugian Ia terjadi apabila kerugian sebenar kurang


Abnormal daripada kerugian normal.

Keuntungan Ia terjadi apabila kerugian sebenar melebihi


Abnormal kerugian normal.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 27

Jawapan 12b – 3

PROSES A PROSES B
Input 40000 39600
Output 29600 36000
Kerugian normal 10000 3960
Kerugian sebenar 10400 3600
Kerugian /Keuntungan (400) 360
abnormal
Kos kerugian normal RM1500 RM594
Kos kerugian abnormal RM100
Keuntungan abnormal RM126

Akaun Proses A
kuantiti Kos/ Jumlah kuantiti Kos/unit Jumlah
unit (RM) (RM)
Bahan 40000 0.20 8000 Output ke 29600 *0.25 7400
Proses B
Buruh 258 Kerugian 10000 0.15 1500
normal
Overhed 742 Kerugian 400 *0.25 100
abnormal
40000 9000 40000 9000
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 28

Akaun Proses B
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 29

Dari 29000 0.25 7400 Kerugian 3960 0.15 594


Proses A normal
Bahan 10000 0.50 5000
Buruh 128 Barang siap 36000 **0.35 12600
Overhed 540
Untung 360 **0.35 126
abnormal
39960 13194 39960 13194

Akaun kerugian normal


Proses A 10000 0.15 1500 Keuntungan 360 0.15 54
abnormal
Proses B 3960 0.15 594 Tunai 13600 0.15 2040
13960 2094 13960 2094

Akaun kerugian abnormal


Proses A 400 0.25 100 Tunai 400 0.15 60
AUR 40
400 100 400 100

Akaun Keuntungan abnormal


Kerugian 360 0.15 54 Proses B 360 0.35 126
normal
AUR 72
360 126 360 126

* kos/unit proses A =( 9000-1500) / (40000-10000) = RM 0.25

** kos/unit proses B =(13068 – 594) / (39600-3960) = RM0.35

PENGKOSAN
PROSES
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 30

PENILAIAN
KENDIRI

S
ila cuba semua soalan dalam penilaian kendiri ini dan semak
jawapan anda pada maklumbalas yang disediakan. Jika ada masalah
yang timbul, sila berbincang dengan pensyarah anda.
Selamat mencuba dan selamat berjaya!!!

Soalan 12-1.

Berikan definisi berikut :

i. pengkosan proses mengikut CIMA


ii. kerugian normal
iii. kerugian abnormal
iv. keuntungan abnormal

Soalan 12-2

Maklumat berikut berkaitan dengan proses X dan proses Y bagi tempoh sehingga
30 November 2000.

PROSES X
- Input bahan mentah P: 10,000 kg pada RM3.00 perkg.
- Kos buruh dan overhed ialah RM15,000
- Kerugian normal : 10% dari input ke dalam proses
- Output dipindah ke Proses Y: 8,500 kg
- Tiada kerja dalam proses
- Skrap tidak dapat dijual.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 31

PROSES Y
- Bahan tambahan Q telah diambil dari setor sebanyak 2,500 kg pada
RM1.40 sekilogram akan dicampurkan dengan bahan dipindah dari Proses
X.
- Kos buruh dan overhed ialah RM19,450
- Kerugian normal : 15% dari input ke dalam proses
- Output dipindah ke Akaun Barang Siap: 9500 kilogram
- Tiada kerja dalam proses
- Skrap tidak dapat dijual.

Anda dikehendaki menyediakan:-


i. Akaun Proses X dan Y
ii. Akaun Kerugian / Keuntungan abnormal bagi setiap proses.

Soalan 12-3

Syarikat Mentari adalah sebuah syarikat pengeluar minyak masak berjenama Matahari.
Pemprosesan minyak ini melalui tiga proses. Berikut adalah data yang berkaitan dengan
keluaran ini..

BUTIRAN PROSES 1 PROSES 2 PROSES 3


Bahan langsung (liter) 20000 4500 300
Upah langsung (RM) 9600 12350 30540
Belanja langsung (RM) 2700 3255 2775
Output dari proses (liter) 18500 19500 18500
Kerugian biasa 10% 5% 12%
Nilai skrap seliter (RM) 0.25 0.90 1.40
Overhed (% dari upah langsung) 50% 40% 50%

Harga bahan langsung bagi Proses 1 ialah RM0.70 seliter, Proses 2 ialah RM1.30 seliter
dan Proses # ialah RM2.00 seliter. Tiada stok awal dan akhir di dalam mana-mana
paroses.

Dikehendaki;
Sediakan akaun proses 1,2 dan 3 serta akaun kerugian atau keuntungan abnormal.
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 32

Soalan 12-4

Keluaran Z dihasilkan melalui tiga (3) proses. Berikut adalah maklumat yang berkaitan
bagi bulan Disember 2000.

Item Jumlah (RM) Proses 1 Proses 2 Proses 3


Bahan mentah 7,542 2,600 1,980 2,962
Buruh langsung 9,000 2,000 3,000 4,000
Overhed pengeluaran 9,000 - - -

1,000 unit pada harga RM3.00 telah dimulakan di Proses 1. Tiada bahan mentah , kerja
dalam proses awal dan akhir tahun. Output pada setiap proses akan menjadi input untuk
proses berikutnya sehinggalah menjadi barang siap. Overhed pengeluaran diserap
berasaskan 100% atas buruh langsung.
Berikut adalah maklumat tambahan yang diperlukan:-

Proses Output Peratusan Nilai skrap seunit


yang dikeluarkan kerugian normal
atas input (RM)

Proses 1 950 5% 2.00


Proses 2 840 10% 4.00
Proses 3 750 15% 5.00

Sediakan akaun Proses / Kerugian dan Keuntungan Abnormal.

PENGKOSAN
PROSES
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 33

MAKLUMBALAS

Adakah anda telah mencuba dahulu?


Jika ‘ya’, sila semak jawapan anda.

Jawapan 12-1

i. definisi pengkosan proses menurut CIMA sebagai satu kaedah pengkosan asas
yang boleh digunakan apabila barang atau perkhidmatan yang dihasilkan
daripada satu jujukan @ proses yang b erterusan @ berulangan dan kos boleh
dikenakan kepadanya sebelum dipuratakan kepada unit yang dikeluarkan
sepanjang tempoh tersebut.
ii. Kerugian normal – adalah kerugian yang dianggarkan tetap akan berlaku
untuk satu-satu proses pengeluaran. Penetapan kerugian ini adalah
berdasarkan pengalama yang lepas. Ianya mungkin dalam bentuk skrap atau
sisia yang boleh dijual dengan harga yang murah atau tidak boleh dijual.
iii. Kerugian abnormal adalah kerugian yang melebihi daripada kerugian normal.
Ia berlaku disebabkan ketidakcekapan pengeluaran dalam proses dan ianya
akan ditunjukkan di dalam Akaun untung rugi..
iv. Keuntungan abnormal – terjadi apabila kerugian sebenar kurang daripada
kerugian normal . Keuntungan yang direkodkan menunjukkan prestasi yang
lebih baik bagi sesebuah syarikat.

Jawapan 12-2

Kos/unit Proses X Proses Y

= kos pengeluaran – nilai skrap 4500/9000 65450/9350


RM5.00 RM7

Output normal 10000 x 0.90 11000 x 0.85


= 9000 =9350

Akaun Proses X
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 34

unit Kos/unit jumlah unit Kos/unit jumlah


P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 35

bahan 10000 3.00 30000 Kerugian 1000 -


normal
Buruh & 15000 Kerugian 500 5.00 2500
overhed abnormal
Output ke 8500 5.00 42500
Proses y
10000 45000 10000 45000

Akaun Proses Y
Terima dari
Proses X 8500 5.00 42500 Kerugian 1650 -
normal
Bahan 2500 1.40 3500 Output 9500 7.00 66500
Buruh &
overhed 19450
Keuntungan
abnormal 150 7.00 1050
11150 66500 11150 66500

Akaun keuntungan/kerugian abnormal


Proses X 500 5.00 2500 Proses Y 150 7.00 1050
AUR 1450
2500 2500

Jawapan 12-3

Penentuan kerugian/keuntungan abnormal


P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 36

PROSES PROSES PROSES


1 2 3
Input 20000 23000 19800
(-) kerugian normal 2000 1150 2376
Output normal 18000 21850 17424
Output sebenar 18500 19500 18500
Kerugian abnormal 2350
Keuntungan abnormal 500 1076

AKAUN PROSES 1
Kuantiti Kos/unit Jumlah Kuantiti Kos/unit Jumlah
(liter) (RM) (liter) (RM)
bahan 20000 0.70 14000 Kerrugian 2000 0.25 500
normal
upah 9600 Pindah ke 18500 *1.70 31450
Proses 2
Belanja 2700
langsung
overhed 4800
Keuntungan 500 *1.70 850
abnormal
20500 31950 20500 31950

AKAUN PROSES 2
Kuantiti Kos/ Jumlah Kuantiti Kos/ Jumlah
(liter) unit (RM) (liter) unit (RM)
Dari proses 18500 1.70 31450
1
bahan 4500 1.30 5850 Kerugian 1150 0.90 1035
normal
upah 12350 Pindah ke 19500 2.60 50700
Proses 3
Belanja 3255 Kerugian 2350 2.60 6110
langsung abnormal
overhed 4940

23000 57845 23000 57845

AKAUN PROSES 3
Kuantiti Kos/unit Jumlah Kuantiti Kos/unit Jumlah
(liter) (RM) (liter) (RM)
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 37

Dari proses 19500 2.60 50700 Kerugian 2376 1.40 3326.40


2 normal
bahan 300 2.00 600 Barang 18500 5.5417 102521.47
siap
upah 30540
Belanja 2775
langsung
overhed 15270
Keuntungan 1076 5.5417 5949.90
abnormal
20876 105847.87 20876 105847.87

Akaun Kerugian Abnormal


Kuantiti Kos/unit Jumlah Kuantiti Kos/unit Jumlah
(liter) (RM) (liter) (RM)
Proses 2 2350 2.60 6110 tunai 2350 0.90 2115
AUR 3995
2350 6110 2350 6110

Akaun Keuntungan Abnormal


Tunai 500 0.25 125 Proses 1 500 1.70 850
Tunai 1076 1.40 1506.40 Proses 3 1076 5.5417 5949.90
AUR 5168.50

Jawapan 12-4

AKAUN PROSES 1
Kuantiti Kos/unit Jumlah Kuantiti Kos/unit Jumlah
(liter) (RM) (liter) (RM)
Unit mula 1000 3.00 3000
bahan 2600 Kerugian 50 2.00 100
normal
upah 2000 Pindah ke
Proses 2 950 10 9500
overhed 2000
1000 9600 1000 9600

AKAUN PROSES 2
Kuantiti Kos/ Jumlah Kuantiti Kos/ Jumlah
P 3202 - PERAKAUNAN KOS P 3202 / UNIT 12 / 38

(liter) unit (RM) (liter) unit (RM)


Dari proses 950 10 9500 Kerugian
1 normal 95 4 380
bahan 1980 Pindah ke 840 20 16800
Proses 3
upah 3000 Kerugian 15 20 300
abnormal
overhed 3000
950 17480 950 17480

AKAUN PROSES 3
Kuantiti Kos/unit Jumlah Kuantiti Kos/unit Jumlah
(liter) (RM) (liter) (RM)
Dari proses 840 20 16800 Kerugian 126 5 630
2 normal
bahan 2962 Barang 750 38 28500
siap
upah 4000
overhed 4000
Keuntungan 36 38 1368
abnormal
876 29130 876 29130

Akaun Kerugian Abnormal


Kuantiti Kos/unit Jumlah Kuantiti Kos/unit Jumlah
(liter) (RM) (liter) (RM)
Proses 2 15 20 300 tunai 15 4 60
AUR 240
15 300 15 300

Akaun Keuntungan Abnormal


Kerugian 36 5 180 Proses 3 36 38 1368
normal
AUR 1188
36 1368 36 1368